Khi biểu hiện, triệu chứng của virus CyMV có thể gây ra hiện tượng các đốm hay các vệt dài có màu nâu hoặc gây ra hiện tượng úa vàng trên lá.. Triệu chứng này thường thấy trên một vài câ
Trang 1Các loại virus chính gây bệnh trên lan và phương pháp phát hiện (tt)
B CÁC LOẠI VIRUS GÂY BỆNH
CHO LAN VÀ CÁC TRIỆU CHỨNG CỦA NÓ
Hơn 25 loại virus được biết đã nhiễm
vào lan (theo Jane Moran, Knoxfield) Có
2 loài virus thông thường nhất nhiễm vào cây lan là Cymbidium mosaic virus
(CymMV) và Odontoglossum ringspot
virus (ORSV)
a Cymbidium mosaic virus (CymMV)
Trang 2
Đây là loại virus lan phổ biến nhất gây bệnh cho rất nhiều giống lan Khi biểu
hiện, triệu chứng của virus CyMV có thể gây ra hiện tượng các đốm hay các vệt dài
có màu nâu hoặc gây ra hiện tượng úa
vàng trên lá Những vệt màu vàng tạo
thành thể khảm hay những vệt lốm đốm Triệu chứng này xuất hiện trên cả mặt trên
và mặt dưới của lá Triệu chứng này
thường thấy trên một vài cây lan bị nhiễm CyMV được biệt là Cattleya có lá dày
Thông thường những đốm đen
hoại tử này thường trũng và thỉnh thoảng xuất hiện thành một vòng tròn đen Triệu chứng của lá như vậy thường thấy trên
nhiều giống lan
Sự tàn hoa bị gây nên bởi CyMV là một vấn đề cho các nhà trồng lan với mục đích kinh doanh hoa cắt cành hay kinh
doanh các loại Cattleya có bông Các vệt màu nâu trên đài và cánh hoa sẽ xuất hiện
Trang 3sau một vài ngày nở hoa Các vệt này
thường xuất hiện giữa gân giữa của cánh hoa, tạo thành một khối, thỉnh thoảng xuất hiện hầu hết trên cánh hoa Các triệu
chứng này tùy thuộc vào giống và điều
kiện nuôi trồng Những cây bị ảnh hưởng nghiêm trọng có thể rụng lá vĩnh viễn
Bên cạnh Cattleya, triệu chứng
xuất hiện trên bông thường ít xuất hiện
trên các giống lan khác Hoa Phalaenopsis chỉ thấy xuất hiện vết nhăn nhẹ trên đài
hoa hay cánh hoa, có thể thấy những vết nâu trên những hoa đã lâu Tuy nhiên, sự nhiễm CyMV có thể nhận thấy trên nhiều giống lan bằng các vết đốm, thể khảm hay các sọc vằn trên tán lá
Tuy nhiên, các cây Cattleya,
Phalaenopsis và Dendrobium bị nhiễm
bệnh có thể không cho thấy triệu chứng gì,
kể cả triệu chứng trên lá do loại virus, do tính dung nạp di truyền của cây chủ hoặc
vì môi trường không thuận lợi cho triệu
Trang 4chứng phát triển Lan bị nhiễm CyMV
cũng có thể không cho thấy các triệu
chứng nếu nó vừa bị nhiễm bệnh Dù có nhiều kinh nghiệm về kiểm soát virus, thì CyMV không thể phát hiện được cho đến nhiều tuần sau khi nhiễm bệnh
Hình 1: Triệu chứng do CymMV gây
ra: để lại những vết khảm sáng hay tối
trên lá, hoặc những đốm hoại tử đen hoặc nâu thường xuất hiện thành một vạch trũng xuống trên cả hai mặt.Cánh hoa có thể
xuất hiện những vết sọc hoại tử
b Odontoglossum ringspot
virus(ORSV)
ORSV, còn được gọi là TMV-O làm cây bị yếu một cách nghiệm trọng trên
Trang 5nhiều giống lan Các triệu chứng trên lá
gồm những đốm làm vàng úa và làm chết
mô, sọc và vòng Virus này giải thích cho triệu chứng đổi màu lá thường thấy ở
Cattleya, các dạng bệnh trên lá thường có thêm màu tía hoặc đỏ rất rõ Các triệu
chứng lá có thể xuất hiện thành đốm, dáng chữ V, dáng đường thẳng không đều của các mô vàng úa, hay đỏ Lá loài Oncidium
có thể cho thấy sự kết hợp triệu chứng lõm vàng úa và đám mô chết trong khi
Epidendrum chỉ cho thấy đốm vàng
Sự đổi màu là một tình trạng có nhiều đốm màu khác nhau trên màu tự nhiên của hoa Triệu chứng này có thể lan rộng từ
hoa này đến hoa khác Chúng được thấy rõ nhất khi hoa nở Thêm vào đó là những vết lốm đốm, hoa sẽ bị biến đổi hình dạng
Các triệu chứng biến đổi màu và biến dạng hoa do ORSV gây ra có thể bị nhầm lẫn với các biến đổi di truyền được thấy trong các hoa lan Trong trường hợp này, phải sử
Trang 6dụng phương pháp chuẩn đoán để xác định chính xác sự khác biệt Sự hiện diện của CyMV gây ra bệnh chết mô, xuất hiện khi hoa trưởng thành
Rõ ràng là những cây bị biến đổi màu sắc, hay bất kỳ những triệu chứng do virus gây ra đều bị giảm giá trị Trái với bệnh do nấm và vi khuẩn gây ra, bệnh do virus gây
ra không thể loại trừ bằng cách loại bỏ các
mô lá bị bệnh từ những cây bị nhiễm virus Những triệu chứng trên lá do
ORSV gây ra bao gồm
các đốm
vàng hay là những đốm hoại tử tương tự những triệu chứng do CyMV gây ra
Những đốm này có thể có màu đỏ nhẹ trên những cánh hoa Cattleya có màu tía
Trang 7
Hình 2: Triệu chứng do ORSV gây
ra: tạo ra các đốm hoại tử, các vệt trũng,
hoặc xuất hiện những đốm trắng trên lá và thân Trên Cattleyas và những giống lai của chúng có những vệt màu không xác định
c Các triệu chứng do CyMV và
ORSV gây ra
Không may mắn là có sự nhiễm đồng thời 2 loại virus CyMV và ORSV, đặc biệt
là trên các giống Cattleya hoa lớn và sặc
sỡ Triệu chứng này nặng nề hơn so với cây chỉ bị nhiễm 1 loại virus, có thể bị
biến đổi màu hoa Cây có thể bị còi và
không ra hoa Có thể có sự kết hợp nhiễm
2 loại virus khác, nhưng sự kết hợp giữa 2 loại virus này là thông thường thường
nhất
Trang 8
SỰ LAN TRUYỀN CỦA VIRUS LAN
VÀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA
- Lan truyền cơ học:
+ CyMV và ORSV lan truyền rất hiệu quả nhựa cây từ các cây nhiễm bệnh sang cây khỏe Khi người ta dùng các dụng cụ cắt mang mầm bệnh để tách cây hoặc thu hoạc hoạch hoa Các loại virus gây bệnh lan và các loại virus gây bệnh trên các cây khác đều có thể lan truyền cơ học với hiệu quả khác nhau Dù người ta không thể biết các virus khác lan truyền cơ học hiệu quả như thế nào từ cây lan này sang cây lan khác, nhưng khử trùng dụng cụ cắt hằng ngày sẽ giảm rất nhiều khả năng lan
truyền
+ Virus có thể lan truyền từ bề mặt các chậu mang mầm bệnh và qua nước tuối Các cây lan con Cattleya trồng trong dớn mềm từ những chậu trước đây có chứa cây nhiễm bệnh CyMV và ORSV thì bị nhiễm
Trang 9bệnh Bởi vì các mảnh virus và virus lây lan cũng được phát hiện trong nước thoát
ra từ chậu chứa Cymbidium và Cattleya nhiễm bệnh, biện pháp vệ sinh thông qua khử trùng kỹ lưỡng và dụng cụ vắt tỉa là điều cần thiết
+ CyMV và ORSV đều lan truyền qua
sự nhân giống dinh dưỡng thông thường
và qua cấy mô Gần đây, người ta đạt được phần nào thanh công trong việc tạo ra các cây không có CyMV và ORSV bằng cách
xử lý các mảnh cắt của mô nhiễm bệnh với huyết thanh miễn dịch đặc trị virus vào lúc
mô tách ra và mô ghép vào để nhân giống Việc xử lý này có thể là cách thức quan
trọng để giữ cho lan khỏi nhiễm CyMV và ORSV
- Lan truyền qua côn trùng
+ Rệp đào xanh truyền một số nòi
BYMV, cỏ 3 lá gân vàng, khảm củ cải,
Trang 10polyvirus vanilla, virus khảm dưa leo,
khảm dendrobium
+ Bệnh chết mô gân Dendrobium có lẽ cũng do rệp truyền sang Tuy nhiên,
CyMV và ORSV, virus đốm vòng
Cymbidium (CyRSV) và virus khảm nhẹ Cymbidium (CyMV) thì có vẻ không lây
+ Kiểm soát rệp là phần việc quan
trọng ngăn chận khả năng lan truyền của nhiều loại virus khác nhau nơi lan Phun thuốc trừ côn trùng ngay khi phát hiện côn trùng Cách ly các cây bệnh để giảm khả năng rệp chuyển sang cây khác CyMV và BYMV đều do rệp truyền, gây bệnh cho nhiều cây khác ngoài lan Dù mối liên hệ giữa các dòng này và các dòng gây bệnh cho lan chưa ai biết, kiểm soát rệp vẫn
luôn là cách tốt nhất
- Kiểm soát bằng biện pháp vệ sinh:
Một chương trình kiểm soát vệ sinh nghiêm ngặt là cần thiết để ngăn chận sự
Trang 11lan truyền bất ngờ của virus Việc này còn bao gồm việc sử dụng dụng cụ sạch Xử lý bằng nhiệt là cách an toàn nhất và hiệu quả nhất để khử trùng dụng cụ Khi dùng lại dao hoặc lưỡi dao lam cần đốt nóng trong
lò ở 1490C
Giống virus lan sống lâu nhất là
ORSV có thể vô hiệu hóa ở 1000C sau 10 phút xử lý trong nhựa lan Điều quan trọng
là lưỡi cắt của các dụng cụ đạt tới nhiệt độ
vô hiệu hóa trong vài phút sau khi bắt đầu
xử lý Các dụng cụ thường được nhúng
trong cồn trước khi đốt Mặt cắt nên đưa vào lửa trong nhiều giây
Các dung dịch hóa học cũng có thể dùng để khử trùng dụng cụ Clorox giết
các sinh vậ vi mô và vô hiệu hóa virus vì sức mạnh oxy hóa của nó Một dung dịch mới pha chế từ 2% Cloros có thể vô hiệu hóa hoàn toàn CyMV nhưng với ORSV thì không Dung dịch mới 10% (10 phần chất tẩy pha với 90 phần nước) sẽ vô hiệu hóa
Trang 12cả 2 loại virus nếu dụng cụ được nhúng trong nhiều giây Cho thêm nhựa cây vào dung dịch Clorox sẽ làm giảm hiệu lực Nếu một số lớn dụng cụ được nhúng vào dung dịch, dung dịch thường phải pha chế mới lại
