bài tập nhóm tài chính tiền tệ trình bày khái quát tỷ giá và tác động của chính sách tỷ giá đối với cán cân thương mại ở việt nam giai đoạn 2008 – 2012

Tỷ giá là số đơn vị đồng tiền yết giá; đối với một quốc gia cụ thể, thì tỷ giá là số đơn vị nội tệ trên một đơn vị ngoại tệ, nghĩa là đồng ngoại tệ đóng vai trò là đồng tiền yết giá, còn

1

BÀI TẬP NHÓM 12

Lớp K50 – Đại học Tài Chính – Ngân hàng Đại học Tây Bắc – Thành phố Sơn La Giảng viên hướng dẫn : T.S Đỗ Thị Kim Hoa

Trình bày khái quát tỷ giá và tác động của

chính sách tỷ giá đối với cán cân thương

mại ở Việt Nam giai đoạn 2008 – 2012

1.2 Tỷ giá là số đơn vị đồng tiền yết giá; đối với một quốc gia cụ thể, thì tỷ giá là

số đơn vị nội tệ trên một đơn vị ngoại tệ, nghĩa là đồng ngoại tệ đóng vai trò là đồng tiền yết giá, còn đồng nội tệ đóng vai trò là đồng tiền yết giá, còn đồng nội tệ đóng vai trò là đồng tiền định giá

1.3 Tỷ giá danh nghĩa song phương ( Bilateral nominal exchange rate – ner ): là

giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua một đồng tiền khác mà chưa

đề cập đến tương quan sức mua hàng hóa và dịch vụ giữa chúng

Giá hàng hóa (Price) – P

Tỷ giá (Exchange) – E

Về cơ bản P và E giống nhau, chỉ có điều P là hàng hóa thông thường, còn E là giá hàng hóa đặc biệt (ngoại tệ)

Tỷ giá này được gọi là tỳ giá danh nghĩa bởi vì nó chưa đề cập đến sức mua (yếu

tố thực) giữa USD và VND, cụ thể chúng ta chưa biết rõ là 1 USD mua được bao nhiêu hàng hóa ở Mĩ và 20.820 VND mua được bao nhiêu hàng hóa ở Việt Nam

Sự biến động của tỷ giá được biểu hiện bằng chỉ số

Ví dụ : tỷ giá tại thời điểm (t) là : E(VND/USD) = 12.000

tại thời điểm (t+1) là : E(VND/USD) = 14.000

3

sự thay đổi tỷ giá này được biểu thị bằng chỉ số : chọn thời điểm (t) là thời điểm cơ sở có chỉ số tỷ giá là 100%, tại thời điểm (t+1) chỉ số tỷ giá sẽ là :

(14.000/12.000) x 100% = 116,67%

1.4 Tỷ giá danh nghĩa đa phương (tỷ giá trung bình) (Nominal effective

exchange rate – NEER)

NEERi = eij.wj

Thực chất tỷ giá NEER không phải là tỷ giá mà là chỉ số Nếu NEER tăng thì VND được coi là giảm giá so với các đồng tiền còn lại; ngược lại nếu NEER giảm thì VND được coi là lên giá so với các đồng tiền còn lại

Vì tỷ giá danh nghĩa chưa đề cập đến tương quan sức mua giữa hai đồng tiền, do đó, đối với mỗi quốc gia, khi tỷ giá danh nghĩa tăng hay giảm không nhất thiết phải đồng nghĩa với sự tăng lên hay giảm sức cạnh tranh thương mại quốc tế của quốc gia này Để

đo sự thay đổi sức cạnh tranh thương mại quốc tế, chúng ta sử dụng khái niệm tỷ giá thực

1.5 Tỷ giá thực song phương ( Bilateral Real Exchange Rate) bằng tỷ giá danh

nghĩa đã được điều chỉnh bởi tỷ lệ ạm phát giữa trong nước với nước ngoài, do

đó, nó là chỉ số phản ánh tương quan sức mua giữa nội tệ và ngoại tệ

+ tỷ giá thực trạng thái tĩnh ( tại một thời điểm ) :

ER = E = (1)

Trong đó : ER – là tỷ giá thực (dạng chỉ số)

E – là tỷ giá danh nghĩa

P* - mức giá cả ở nước ngoài bằng ngoại tệ

P – mức giá cả ở trong nước bằng nội tệ (VND) Bản chất tỷ giá thực thể hiện sự so sánh mức giá hàng hóa ở trong nước và ở nước ngoài khi cả hai đều tính bằng nội tệ

4

Từ đó ta rút ra kết luận :

 Nếu ER > 1, tức là E.P* > P, thì VND được xem là định giá thực thấp (real

undervalued), nghĩa là nếu chuyển đổi mỗi đồng nội tệ sang ngoại tệ ta chỉ mua

được ít hàng hóa ở nước ngoài so với trong nước Đồng tiền định giá thực thấp sẽ tạo nên vị thế cạnh tranh thương mại tốt hơn so với nước bạn hàng, nghĩa là xuất khẩu được nhiều nước bạn hàng, nghĩa là xuất khẩu được nhiều hơn, còn nhập khẩu thì ít hơn

 Nếu ER < 1, tức là E.P* < P, thì VND được xem là định giá thực cao (real

overvalued), nghĩa là nếu chuyển đổi mỗi đồng nội tệ sang ngoại tệ ta sẽ mua được

nhiều hàng hóa hơn ở nước ngoài so với trong nước Đồng tiền định giá thực cao

sẽ làm cho vị thế cạnh tranh thương mại kém hơn so với nước bạn hàng, nghĩa là xuất thì ít, còn nhập thì nhiều

 Nếu ER = 1, tức là E.P* = P, ta nói rằng hai đồng tiền là ngang giá sức mua (PPP), nghĩa là khi chuyển đổi mỗi nội tệ ra ngoại tệ ta mua được số hàng hóa là như nhau ở trong nước và ở nước ngoài

 Tỷ lệ định giá cao, thấp của một đồng tiền được xác định :

QF và QD là số lượng hàng hóa mua được ở nước ngoài và ở trong nước bằng 1 đơn vị tiền

Ω > 0 : đồng tiền được định giá thực cao (Real Overvalued)

Ω < 0 : đồng tiền được định giá thực thấp (Real undervalued)

+ tỷ giá thực trạng thái động :

Theo công thức (1), để tính toán và quan sát được sự vận động của tỷ giá thực thời điểm này sang thời điểm khác, người ta sử dụng thực dạng động

5

Tại thời điểm 0, gọi:

- P0 , P*0 là mức giá hàng hóa ở trong nước và ở nước ngoài

- E0 là tỷ giá danh nghĩa

- ER0 là tỷ giá thực

Tại thời điểm t ( t = 1, 2, 3, 4, ), gọi:

- Pt , P*t là mức hàng hóa ở trong nước và ở nước ngoài

- Et là tỷ giá danh nghĩa

6

eRt0 =

eRt0 =

eRt0 = et0 100%

1.6 Tỷ giá thực đa phương (Real Effetive Exchange Rate – REER) bằng tỷ giá

danh nghĩa đã biên đã được điều chỉnh bởi tỷ lệ lạm phát ở trong nước với tất

cả các nước còn lại, do đó, nó phản ánh tương quan sức mua giữa nội tệ với tất

cả các đồng tiền còn lại

REER là thước đo tổng hợp vị thế cạnh tranh thương mại của một số nước so với tất

cả các nước bạn hàng còn lại Do đó hiện nay hầu hết các nước đều tính toán và công bố chỉ tiêu này

Để tính được REER, ta tiến hành một số bước:

- Bước 1: tính tỷ giá NEER

- Bước 2: tính chỉ số lạm phát trung bình của tất cả các đồng tiền trong rổ

theo tỷ trọng GDP trong nước

- Bước 3: tính REER theo công thức:

REERi = NEERi x j = ; i là số kỳ tính toán

Trong đó: =

7

CPIjw là chỉ số giá tiêu dùng trung bình của tất cả các đồng tiền trong rổ CPIiVN là chỉ số giá tiêu dùng của nội tệ

Chú ý:

+ Trạng thái tĩnh: là việc tại một thời điểm nhất định, so s ánh mức tỷ giá thực với

100 Nếu tỷ giá thực lớn hơn 100, điều này nói lên rằng vị thế cạnh tranh của quốc gia là cao hơn nước bạn hàng Nếu tỷ giá thực nhỏ hơn 100, điều này nói lên rằng vị thế cạnh tranh của quốc gia là thấp hơn nước bạn hàng Nếu tỷ giá thực bằng 100, điều này nói lên

vị thế cạnh tranh của hai quốc gia là như nhau

+ Trạng thái động: là việc xem xét tỷ giá thực tăng lên hay giảm xuống từ thời kỳ

này sang thời kỳ khác Nếu tỷ giá thực tăng, điều này nói lên rằng sức cạnh tranh của quốc gia là được cải thiện Nếu tỷ giá thực giảm, điều này nói lên rằng s ức cạnh tranh của quốc gia bị xói mòn

2 Phân loại tỷ giá

2.1 Căn cứ ngiệp vụ kinh doanh ngoại hối:

 Tỷ giá mua vào – Bid Rate: là tỷ giá mà tại đó ngân hàng yết giá sẵn sàng mua vào

đồng tiền yết giá

 Tỷ giá bán ra – Ask (or Offer) Rate: là tỷ giá mà tại đó ngân hàng yết giá sẵn sàng

bán ra đồng tiền yết giá

 Tỷ giá cơ sở (giao ngay) – Spot Rate : là tỷ giá được hình thành theo quan hệ cung

cầu trực tiếp trên Forex, được thỏa thuận ngày hôm nay, và việc thanh toán xảy ra sau hai ngày làm việc tiếp theo

 Tỷ giá phái sinh – Derivative Rate: bao gồm các tỷ giá áp dụng trong các hợp

đồng: kỳ hạn (Forward), Hoán đổi (Swap), Tương lai (Future) và Quyền chọn (Option) Tỷ giá phái sinh không được hình thành theo quan hệ cũng cầu trực tiếp trên Forex, mà được hình thành (bắt nguồn) từ các thông s ố có sẵn trên thị trường như: tỷ giá giao ngay, mức lãi s uất của hai đồng tiền, phí thực hiện hợp đồng Tỷ

 Tỷ giá đóng cửa – Closing Rate: là tỷ giá áp dụng co trường hợp đóng cuối cùng

được giao dịch trong ngày Thông thường, ngân hàng không công bố tỷ giá của tất

cả các hợp đồng đã được kí kết trong ngày, mà chỉ công bố tỷ giá đóng cửa Tỷ giá đóng cửa là một chỉ tiêu chủ yếu về tình hình biến động tỷ giá trong ngày Cần chú

ý là tỷ giá đóng cửa hôm nay không nhất thiết phải là tỷ giá mở cửa hôm sau

 Tỷ giá chéo – Crosed Rate: là tỷ giá giữa hai đồng tiền được suy ra từ đồng tiền

thứ 3 (còn gọi là đồng tiền trung gian)

 Tỷ giá chuyển khoản – Transfer Rate: tỷ giá chuyển khoản áp dụng cho các giao

dịch mua bán ngoại tệ là các khoản tiền gửi tại NH

 Tỷ giá tiền mặt – Bank Note Rate: tỷ giá tiền mặt áp dụng cho ngoại tệ tiền kim

loại, tiền giấy, séc du lịch và thẻ tín dụng Thông thường, tỷ giá mua tiền mặt thấp hơn và tỷ giá bán tiền mặt cao hơn so với tỷ giá chuyển khoản

 Tỷ giá điện hối: là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng điện Ngày nay do ngoại hối được

chuyển chủ yếu là bằng điện nên tỷ giá niêm yết tại các ngân hàng tỷ giá điện hối

 Tỷ giá thư hối: là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng thư (không phổ biến, hiện nay hầu

như không dùng)

2.2 Căn cứ cơ chế điều hành chính sách tỷ giá:

 Tỷ giá chính thức – Official Rate (ở Việt Nam ngày nay là tỷ giá gia dịch bình

quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng): là tỷ giá do NHTW công bố, nó phản ánh chính thức về giá trị đối ngoại của đồng nội tệ Tỷ giá chính thức được

áp dụng để tính thuế xuất nhập khẩu và một số hoạt động khác liên quan đến tỷ giá chính thức Ngoài ra, ở Việt Nam tỷ giá chính thức còn là cơ sở để các NHTM xác định tỷ giá kinh doanh trong biên độ cho phép

 Tỷ giá chợ đen – Black Market Rate: là tỷ giá được hình thành bên ngoài hệ thống

ngân hàng, do quan hệ cung cầu trên thị trường chợ đen quyết định

9

 Tỷ giá cố định – Fixed Rate : là tỷ giá do NHTW công bố cố định một biên độ dao

động hẹp Dưới áp lực cung cầu trên thị trường, để duy trì tỷ giá cố định, buộc NHTW phải thường xuyên can thiệp, do đó làm cho dự trữ ngoại hối quốc gia thay đổi

 Tỷ giá thả nổi hoàn toàn – Freely Floating Rate: là tỷ giá được hình thành hoàn

toàn theo cung cầu thị trường, NHTW không hề can thiệp

 Tỷ giá thả nổi có điều tiết – Managed Floating Rate: là tỷ giá được thả nổi, nhưng

NHTW tiến hành can thiệp đẻ tỷ giá biến động theo hướng có lợi cho nền kinh tế

3 Các phương pháp yết tỷ giá

3.1 Yết tỷ giá trực tiếp (yết giá ngoại tệ trực tiếp) – Derect Quotation

Giá ngoại tệ được bộc lộ trực tiếp bằng tiền (VND), xét từ giác độ quốc gia, trong đó:

- Ngoại tệ, với vai trò là hàng hóa (Commodity Currency), là đồng tiền yết giá, có số đơn vị cố định và bằng 1 đơn vị

- Nội tệ, với vai trò là tiền tệ (Terms Currency), là đồng tiền định giá, có số đơn vị thay đổi phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên Forex

3.2 Yết tỷ giá gián tiếp ( yết giá ngoại tệ gián tiếp) – Inderect Quotation

Giá ngoại tệ chỉ được bộc lộ một cách gián tiếp bằng tiền (VND), để biết được giá USD trực tiếp, ta sử dụng phép tính:

E(VND/USD) =

Xét từ giác độ quốc gia thì phương pháp yết tỷ giá gián tiếp mà trong đó:

- Nội tệ đóng vai trò là đồng tiền yết giá, có số đơn vị cố định và là bằng 1 đơn vị

- Ngoại tệ đóng vai trò là đồng tiền định giá, có số đơn vị thay đổi phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trường ngoại hối

10

3.3 Yết tỷ giá trong thực tế

3.3.1 Về đồng tiền yết giá và đồng tiền định giá

Trên thị trường Interbank, các tỷ giá đều được yết với USD, trong đó:

- USD đóng vai trò là đồng tiền yết giá đối với tất cả các đồng tiền khác (ngoại trừ 5 đồng tiền dưới đây)

- USD đóng vai trò là đồng tiền định giá đối với 5 đồng tiền là: GBP, AUD, NZD, EUR và SDR

Bằng s ơ đồ ta biểu diễn mối quan hệ yết tỷ giá như sau:

x C2

3.3.2 Về yết tỷ giá trực tiếp và gián tiếp:

- Tất cả các quốc gia trên thế giới (có cả Việt Nam) đều áp dụng phương pháp yết tỷ giá trực tiếp (ngoại trừ 4 trường hợp dưới đây)

- Các nước Anh, New Zealand, Úc và các nước đồng tiền chung EURO lad dùng phương pháp yết tỷ giá gián tiếp

- Riêng nước Mỹ vừa áp dụng phương pháp yết tỷ giá trực tiếp và gián tiếp, trong đó:

11

+ Trực tiếp với các ngoại tệ GBP, AUD, NZD, EUR và SDR

+ Gián tiếp với tất cả các ngoại tệ còn lại

3.3.3 Về đồng tiền đứng trước và đứng sau:

- Cách 1: viết là USD/ VND = x, nghĩa là đặt đồng tiền yết giá đứng trước, còn đồng tiền định giá đứng sau

- Cách 2: viết là VND/USD = x, nghĩa là đặt đồng tiền định giá đứng trước, còn đồng tiền yết giá đứng s au

4 Điểm tỷ giá, cách đọc và cách viết tỷ giá

4.1 Điểm tỷ giá – Points

Điểm tỳ giá là đơn vị (thông thường là đơn vị thạp phân) cuối cùng của tỷ giá được yết theo thông lệ trong các gia dịch ngoại hối

Vì tương quan giá trị giữa các đồng tiền là khác nhau, nên các tỷ giá khác nhau có chữ số thập phân được yết cũng khác nhau

Ví dụ:

1 EUR = 1,1109 USD 1 điểm có nghĩa là 0,0001 USD

1 USD = 127,62 JPY 1 điểm có nghĩa là 0,01 JPY

Đối với những đồng tiền chính, thông thường được yết giá với 4 chữ số thập phân, cho nên số thập phân thứ 4 (,0001) gọi là điểm tỷ giá của đồng tiền này

Trong thực tế, nếu không có thỏa thuận nào khác, người ta thực hiện theo quy tắc sau: Số chữ số thập phân (sau dấu phẩy) của tỷ giá nghịch đảo bằng số chữ số trước dấu phẩy của tỷ giá thuận cộng với 3

Ví dụ: Với tỷ giá ban đầu E(VND/USD) = 13998, ta thấy rằng, tỷ giá ban đầu có 5

chữ số trước dấu phẩy, do đó tỷ giá đối ứng sẽ được yết với ( 5 + 3 ) = 8 chữ số thập phân như sau: E(USD/VND) = 0,00007144

4.2 Cách đọc và cách viết tỷ giá:

Khi đọc một tỷ giá, ta chia tỷ giá thành nhiều cụm để đọc, hai chữ số cuối đọc là điểm (Points), hai chữ số tiếp theo đọc là số (feagurs)

12

Ví dụ: tỷ giá VND/USD = 1 55 42

Đọc là: một – năm lăm số - bốn hai điểm

Tỷ giá có nhiều cách viết:

- Cách viết đầy đủ: 1 USD = 15.000 VND

- Cách viết gọn hơn: VND/USD = 15.000

- Cách viết chuyên nghiệp: VND = 15.000

Nếu tỷ giá mua và tỷ giá bán:

- Cách viết đầy đủ: VND/USD = 15.010 – 15.020

- Cách viết gọn hơn: VND/USD = 15.010/20

- Cách viết chuyên nghiệp: VND/USD = 10/20

5 Tỷ giá mua, tỷ giá bán và lãi kinh doanh ngoại hối

5.1 Tỷ giá mua và tỷ giá bán

Tỷ giá mua là tỷ giá mà tại đó ngân hàng yết giá sẵn sàng mua đồng tiền yết giá

Tỷ giá bán là tỷ giá mà tại đó ngân hàng yết giá sẵn sàng bán đồng tiền yết giá Với cách yết giá hai chiều, thỳ tỷ giá đứng trước gọi là tỷ giá và tỷ giá đứng sau gọi là

13

- Tỷ giá đứng sau 1,6415 gọi là tỷ giá bán, nghĩa là tại đó ngân hàng yết giá sẵn sàng bán đồng tiền yết giá là USD Hay nói cách khác, ngân hàng yết giá sẵn sàng bán USD tại tỷ giá: 1 AUD = 1, 6415 SGB

5.2 Chênh lệch tỷ giá mua và tỷ giá bán

Chênh lệch giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán gọi là Spread Để có được thu nhập từ hoạt

động mua bán ngoại hối, ngân hàng yết tỷ giá sao cho tỷ giá mua vào là thấp hơn tỷ giá bán ra

Ví dụ: E(VND/USD) = 15.550 – 15.560

Spread được tính theo hai cách như sau:

- Tính theo điểm tỷ giá (số tuyệt đối):

Spread không phải là một tỷ lệ cố định cho tất cả các giao dịch và cho tất cả các

đồng tiền, mà phụ thuộc vào:

- Số lượng ngoại tệ trong giao dịch: số lượng giao dịch lớn thì spread càng

nhỏ

- Tầm cỡ cũng như sự nổi tiếng của trung tâm tài chính thì spread sẽ càng

nhỏ

14

- Tính chất ổn định hoặc không ổn định của các đồng tiền tham gia giao dịch:

các đồng tiền có giá trị ổn định thì được giao dịch với spread nhỏ hơn so

với đồng tiền không ổn định

- Tỷ trọng của đồng tiền trong giao dịch: những đồng tiền được giao dịch

nhiều như EUR, GBP thì spread của chúng s ẽ nhỏ hơn

- Phương tiện giao dịch là tiền mặt, hối phiếu, séc, kỳ phiếu, thẻ tín dụng hay chuyển khoản

Nếu ngân hàng đồng thời mua và bán với s ố lượng như nhau, thì ngân hàng s ẽ thu

được lợi nhuận mà không cần bỏ một đồng vốn nào Nếu ngân hàng mở rộng spread, thì

lợi nhuận thu được sẽ lớn hơn mỗi giao dịch Tuy nhiên, một ngân hàng muốn tăng doanh

số giao dịch thì một trong những yếu tố quyết định là thu hẹp spread; ngược lại, muốn giảm doanh s ố giao dịch thì mở rộng spread

6 Tỷ giá nhà môi giới

Quy tắc về tỷ giá giao dịch qua môi giới:

- Một ngân hàng có thể chỉ đặt lệnh mua, chỉ đặt lệnh bán hay đồng thời cả hai

- Tất cả các tỷ giá đặt mua bao giờ cũng thấp hơn hoặc tối đa là bằng tỷ giá đặt bán

- Khi có một tỷ giá đặt mua bằng một tỷ giá đặt bán thì nhà môi giới sẽ khớp lệnh ngay và thu phí

- Tỷ giá của nhà môi giới phải (gọi là giá tay trong – inside price):

+ mua vào là cao nhất trong các tỷ giá đặt mua

+ bán ra là thấp nhất trong các tỷ giá đặt bán

Bằng cách gọi này cho nhà môi giới để hỏi tỷ giá, các ngân hàng có được tỷ giá nhà môi giới một cách mau chóng hơn so với ngân háng giao dịch trực tiếp với nhau Các nhà môi giới thu một khoản phí thông qua các dịch vụ của mình gọi là phí môi giới (Brokerage) Tỷ giá nhà môi giới còn được gọi

là giá tay trong (inside price), bởi vì chỉ thông qua nhà môi giới ta mới biết được tỷ giá chào mua và chào bán cạnh tranh nhất

15

7 Đầu cơ và kinh doanh chênh lệch tỷ giá

Phân biệt hành vi đầu cơ tỷ giá (Speculations) và kinh doanh chênh lệch tỷ giá (

Thời gian Mua và bán xảy ra tại hai thời điểm khác

Trạng thái ngoại hối Tạo ra trạng thái ngoại hối mở Không tạo ra trạng thái ngoại hối Rủi ro tỷ giá Chịu rủi ro tỷ giá Không chịu rủi ri tỷ giá

Cơ sở kinh doanh Phán đoán thị trường và sẵn sàng chịu

Lãi kinh doanh Không chắc chắn và không biết trước Chắc chắn và biết trước

Địa điểm kinh doanh Có thể tại một thị trường Tại hai thị trường

Cơ hội kinh doanh Có thể tiến hành bất cứ lúc nào Chỉ là thoảng qua

8 Tỷ giá chéo và k inh doanh tỷ giá chéo

- Theo nghĩa rộng: tỷ giá giữa hai đồng tiền bất kỳ được xác định thông qua

đồng tiền thứ 3(hay còn gọi là đồng tiền trung gian) gọi là tỷ giá chéo

Ví dụ:

Ta có hai tỷ giá:

E(X/Z) = (a, b)

Và E(Y/Z) = (c, d) Thì tỷ giá E(E/Y) = (x, y) gọi là tỷ giá chéo, đồng tiên Z được gọi là đồng tiền thứ trung gian, hay đồng tiền thứ 3