Bài 19. Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm lược

Dẫn dắt vào bài mới: Là bài đầu tiên trong phần lịch sử Việt Nam đề cập đến một sự kiện đáng ghi nhớ: Thực dân Pháp xâm lược nước ta, mở đầu thời kì đất nước ta bị thực dân Pháp thống tr

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Tiết 25

Bài 19 NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC ( TỪ1858 ĐẾN TRƯỚC 1873) (tiết 1)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thứ: Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS cần:

- Ý đồ xâm lược của thực dân phương tây, cụ thể là Pháp, có từ rất sớm

- Quá trình xâm lược Việt Nam của thực dân pháp từ 1858-1873

- Cuộc kháng chiến chống pháp xâm lược của nhân dân ta từ 1858-1873

2 Tư tưởng:

- Giúp HS hiểu được bản chất xâm lược và thủ đoạn tàn bạo của chủ nghĩa thực dân

- Đánh giá đúng mức nguyên nhân và trách nhiệm của triều đình phong kiến nhà Nguyễn trong việc tổ chức kháng chiến

- Giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức tự tôn dân tộc

3 Kỹ năng:

- Củng cố kĩ năng phân tích, nhận xét, rút ra bài học lịch sử

- Sử dụng lược đồ trình bày diễn biến các sự kiện

II THIẾT BỊ VÀ TÀI LIỆU DẠY HỌC:

- Lược đồ Mặt trận Gia Định

- Tư liệu về cuộc kháng chiến ở Nam Kì

- Tranh ảnh về các nhân vật lịch sử có liên quan đến bài học

- Văn thơ yêu nước cuối thế kỉ XIX

III TIẾN HÀNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi : Hãy trình bày kết cục chiến tranh thế giới thứ hai?

3 Dẫn dắt vào bài mới: Là bài đầu tiên trong phần lịch sử Việt Nam đề cập đến một sự

kiện đáng ghi nhớ: Thực dân Pháp xâm lược nước ta, mở đầu thời kì đất nước ta bị thực dân Pháp thống trị trong gần một thế kỉ Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược nước ta là gì? Quá trình xâm lược của Pháp diễn ra như thế nào? Đó là nội dung cơ bản của bài 19

cũng như bài 20

4 Tổ chức các cuộc hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của GV và HS Kiến thức HS cần nắm

GV giảng: Trước khi tìm hiểu cuộc kháng

chiến chống Pháp của nhân dân ta, chúng ta

sẽ tìm hiểu về cuộc xâm lược Việt Nam của

thực dân Pháp Trước hết tìm hiểu tình hình

Việt Nam giữa thế kỉ XIX trước cuộc xâm

lược của thực dân Pháp

*Hoạt động nhóm:

- Nhóm 1: Tìm hiểu tình hình chính trị?

- Nhóm 2: Tìm hiểu tình hình kinh tế?

- Nhóm 3: Tìm hiểu tình hình quân sự và

ngoại giao?

- Nhóm 4: Tìm hiểu tình hình xã hội?

- HS theo dõi SGK, kết hợp với kiến thức

đã học để trả lời:

Nhóm 1: Chính trị: + Giữa thế kỉ XIX ,

trước khi thực dân Pháp xâm lược, Việt

Nam là một quốc gia có chủ quyền và đạt

được những thành tựu nhất định về kinh

tế và văn hóa

+ Song chế độ phong kiến nhà Nguyễn đã

bước vào khủng hoảng, suy yếu trầm

trọng: sau khi lên ngôi (1802), Nguyễn

Ánh (Gia Long) cùng các ông vua tiếp

theo (Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức) đi

sâu vào con đường phản động, phục hồi

quan hệ sản xuất phong kiến, bóp nghẹt

lực lượng sản xuất mới Bộ máy chính trị

nhà Nguyễn mang nặng tính quan liêu sâu

mọt, quyền lực nằm trong tay nhà vua,

phung phí tài sản trên xương máu của

nhân dân

Nhóm 2: Kinh tế:

+ Nông nghiệp sa sút: Đất đai tập trung

trong tay địa chủ cường hào, hiện tượng

dân lưu tán khắp nơi, mất mùa đói kém

thường xuyên xảy ra

+ Công thương nghiệp đình đốn lạc hậu do

I Liên quân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược Việt Nam Chiến sự ở Đà Nẵng.

1 Tình hình Việt Nam giữa thế kỉ XIX,

trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp.

- Chính trị:

+ Việt Nam là một quốc gia độc lập có chủ quyền

+ Chế độ phong kiến khủng hoảng ,suy yếu

- Kinh tế:

+ Nông nghiệp sa sút

+ Công thương nghiệp đình đốn

nhà nước nắm độc quyền đã kìm chế sự

phát triển của sản xuất và thương mại Nhà

Nguyễn đã thực hiện chính sách «trọng

nông ức thương» cùng với chính sách «bế

quan tỏa cảng» khiến cho nước ta bị cô lập

với bên ngoài

Nhóm 3: Quân sự và ngoại giao:

+ Quân sự lạc hậu trang bị vũ khí như giáo

mác, súng thần công Cho nên không

chống lại được với đại bác và tàu chiến

hiện đại của Pháp

+ Ngoai giao sai lầm: nhà Nguyễn thực

hiện chính sách <bế quan tỏa cảng> và

nhất là chính sách <cấm đạo> đã gây ra

những mâu thuẫn rạn nứt khối đại đoàn

kết dân tộc, gây bất lợi cho sự nghiệp

kháng chiến sau này

Nhóm 4: Xã hội: nhiều cuộc đấu tranh

chống triều đình bùng nổ ra: Phan Bá

Vành (1821) ở Nam Định- Thái Bình, Lê

Duy Lương (1833) ở Ninh Bình, Lê Văn

Khôi (1833) ở Gia Định, Nông Văn Vân

(1833-1835) ở Tuyên Quang- Cao

Bằng…

* Chuyển ý: Đến giữa thế kỉ XIX, tình

hình Việt Nam như vậy thì thực dân Pháp

làm gì để tiến hành xâm lược Việt Nam?

GV: Nước phương Tây nào đến nước ta

đầu tiên?

HSTL+GVKQ: Các lái buôn Tây Ban Nha

và Bồ Đào Nha (TK XVI) rồi đến người

Anh Trong cuộc chạy đua thôn tính

phương Đông thì tư bản Pháp đã : Lợi dụng

việc truyền đạo chuẩn bị cho việc xâm lược

nước ta.Thế kỉ XVII, giáo sĩ Pháp tới Việt

Nam truyền đạo kết hợp với dò xét,vẽ bản

đồ, chuẩn bị cho việc xâm nhập của thực

dân Pháp

- Quân sự và ngoại giao:

+Quân sự lạc hậu

+ Ngoại giao sai lầm

- Xã hội: Các cuộc khởi nghĩa chống lại

triều đình nổ ra khắp nơi

2 Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị xâm lược Việt Nam

- Lợi dụng việc truyền đạo chuẩn bị cho việc xâm lược nước ta

Cuối thế kỉ XVIII, khi phong trào nông dân

Tây Sơn nổ ra Nguyễn Ánh cầu cứu thế

lực nước ngoài để khôi phục lại quyền lực

Giáo mục Bá Đa Lộc đã nắm cơ hội, tạo

điều kiện cho Pháp can thiệp vào Việt

Nam

(Mời 1 HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

trang 107)

GV giảng: Đến TK XIX, nước Pháp đang

phát triển nhanh chóng trên con đường

TBCN càng ráo riết tìm cách chiếm Việt

Nam để giành ảnh hưởng với Anh ở khu

vực châu Á Cụ thể:

(Mời 1 HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

trang 108)

Chuyển ý: Như vậy việc Pháp đánh chiếm

nước ta chỉ còn là vấn đề thời gian Và

không đợi lâu năm 1858 Pháp kéo quân

dàn trận ở Đà Nẵng tiến hành xâm lược

nước ta Vậy chiên sự diễn ra ở Đà Nẵng

như thế nào?

Chiều 31/8/1858, liên quân Pháp_Tây Ban

Nha dàn trận ở Đà Nẵng với khoảng 3000

binh lính và sĩ quan bố trí trên 14 chiến

thuyền bày binh bố trận ở cửa biển Đà

Nẵng

GV: Tại sao Pháp chọn Đà Nẵng làm

mục tiêu tấn công đầu tiên?

HSTL+ GVKQ:

+ Hải cảng sâu rộng

+ Đồng bằng Nam- Ngãi

+ Cổ họng kinh thành Huế

Trước khi tấn công Đà Nẵng, địch gởi tối

hậu thư đòi trấn thủ thành Đà Nẵng trả lời

trong vòng 2 giờ và không đợi hết thời

gian liên quân hành động:

- Thế kỉ XVIII, lấy cớ giúp Nguyễn Ánh, Pháp can thiệp nước ta

- Năm 1857, Na-pô-lê-ôngIII lập Hội đồng Nam Kì để bàn cách xâm lược nước ta

3 Chiến sự ở Đà Nẵng 1858

- Chiều 31/8/1858, liên quân Pháp_Tây Ban Nha dàn trận ở Đà Nẵng

- Sáng 1/9/1858, liên quân đổ bộ lên bán đảo Sơn Trà

GV: Trước hành động xâm lược của

Pháp thì nhân dân ta chống trả như thế

nào?

HSTL+GVKQ: Quân dân ta chống trả

quyết liệt bằng cách tích cực thực hiện

vườn không nhà trống,cầm chân liên quân

suốt 5 tháng gây cho địch nhiều tổn thất,

đẩy lui nhiều đợt tấn công của địch

(Mời 1HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK

trang 109)

GV : Âm mưu của Pháp có thực hiện

được không hả các em?

HSTL+GVKQ: Thực dân Pháp không thực

hiện được âm mưu của mình vì quân dân

ta kháng chiến anh dũng Cho nên ta đã :

Chuyển ý: Không đạt được mục đích, địch

chuyển hướng tấn công Gia Định và các

tỉnh miền Đông Nam Kì Nhân dân ở đây

kháng chiến chống Pháp xâm lược như thế

nào?

GV: Tại sao Pháp chọn Gia Định làm

mục tiêu tấn công ?

HSTL+GVKQ:

+ Vựa lúa

+ Hệ thống giao thông

+ Có thể tiến đánh Campuchia

+ Tạo điều kiện thuận lợi để làm chủ sông

Mê Kông

GV: Quân ta kháng chiến chống Pháp

như thế nào?

HSTL+GVKQ: Quân ta chống cự quyết

liệt Tuy quân triều đình tan rã nhưng các

đội dân binh chiến đấu rất dũng cảm Ngày

đêm bám sát địch để quấy rối và tiêu diệt

chúng Cuối cùng Pháp dùng thuốc nổ phá

- Quân dân ta chống trả quyết liệt

→Làm thất bại bước đầu âm mưu «đánh nhanh thắng nhanh» của địch

II Cuộc kháng chiến chống Pháp ở Gia Định và miền Đông Nam Kì từ 1859 – 1862

1 Kháng chiến ở Gia Định

- Ngày 16/2/1859, Pháp tiến vào Gia Định

- Ngày 17/2/1859, Pháp nổ súng đánh thành

- Quân ta chống cự quyết liệt

thành, đốt trụi mọi kho tàng và rút quân

xuống tàu chiến Kế hoạch «đánh nhanh

thắng nhanh» của địch bị thất bại buộc địch

phải chuyển sang «chinh phục từng gói

nhỏ»

GV: Đầu năm 1860, cục diện chiến

trường Nam Kì có gì thay đổi?

HSTL+GVKQ: Đầu năm 1860, Pháp gặp

nhiều khó khăn, dừng các cuộc tấn công,

lực lượng ở Gia Định mỏng Do Pháp bị sa

lầy trong cuộc chiến tranh Trung Quốc và

Italia, phải rút quân ở Đà Nẵng và Gia

Định Vì phải chia xẻ lực lượng cho các

chiến trường khác nên số quân còn lại ở

Gia Định khoảng 1000 tên, lại phải rải trên

1 chiến tuyến dài đến 10 km

GV: Tình hình của địch như vậy, phản

ứng của triều đình như thế nào?

HSTL+GVKQ: Quân triều đình vẫn chủ

trương phòng thủ Tháng 3/1860, Nguyễn

Tri Phương được lệnh từ Đà Nẵng vào Gia

Định Ông đã huy động hàng vạn dân binh

xây dựng đại đồn Chí Hòa vừa đồ sộ vừa

vững chắc nhưng không chủ động tấn công

nên 1000 quân Pháp vẫn yên ổn ngay cạnh

phòng tuyến của quân ta

GV giảng: Pháp bị sa lầy ở Đà Nẵng và

Gia Định rơi vào tình thế tiên thoái lưỡng

nan Nhưng lúc này trong triều đình lại có

sự phân hóa, tư tưởng chủ hòa lan ra làm

lòng người li tán Liệu thực dân Pháp có

tiếp tục âm mưu xâm lược nước ta nữa hay

không? Thái độ của triều Nguyễn ra sao?

Quần chúng nhân dân ta phản ứng như thế

nào? Để biết được điều này ta sẽ tìm hiểu ở

tiết sau

- Đầu 1860, Pháp gặp nhiều khó khăn, dừng các cuộc tấn công, lực lượng ở Gia Định mỏng

- Quân triều đình vẫn chủ trương phòng thủ

IV CỦNG CỐ - BÀI TẬP VỀ NHÀ

1 Củng cố:

- Tình hình nước ta trước khi Pháp xâm lược

- Những hành động chuẩn bị xâm lược Việt Nam của Pháp

- Tình hình chiến sự ở Đà Nẵng và Gia Định.

2 Bài tập về nhà:

- Làm các bài tập trong SGK

- Học bài cũ, chuẩn bị phần tiếp theo của bài