Đề tài chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp – nông thôn thực trạng, xu hướng và giải pháp

MỤC LỤC MỞ ĐẦU PHẦN I. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGIỆP I. Vai trò, vị trí, đặc điểm của nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân. 1. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp 2. Vai trò, vị trí của sản xuất nông nghiệp II. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp với phát triển nông nghiệp Nông thôn 1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân 2. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới 3. Các nhân tố ảnh hưởng tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn. 4. Sự cần thiết phải thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp PHẦN II. THỰC TRẠNG VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TỪ TRƯỚC NĂM 19851988 TỚI NAY. I. Giai đoạn từ trước năm 1989 đến năm 1988 II. Giai đoạn từ năm 1989 đến năm 1994 1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp a. Chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. b. Đánh giá chung về những hạn chế của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 2. Một số tác động của việc đô mới chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp III. Giai đoạn 19951999 1. Những đánh giá tình hình và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp giai đoạn 19951999. 2. Đánh giá chung về những hạn chế mà quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn 19951999 PHẦN III. GIẢI PHÁT CHO XU HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 20012005 I. Những vấn đề đặt ra và phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Những vấn đề cần tiếp tục giải quyết trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 2. Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp giai đoạn 20012005 II. Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 20012005 KẾT LUẬN

Lời mở đâu:

Ở nước ta, “tam nông” xuất hiện từ rất xa xưa, từng bước kết thành hệ

thống có cấu trúc ngày càng hợp lý và giữ vai trò kinh tế - xã hội quan trọng Gia nhập WTO mở ra cho nền kinh tế Việt Nam nói chung và nông nghiệp, nông thôn Việt nam nói riêng không ít cơ hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều thách thức

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn phải chuyên dịch như thế nào cho phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội nước ta hiện nay là một vấn đề đáng qua

tâm Việc nhìn lại một cách khái quát nhất tình hình nông nghiệp, nông thôn, từ

đó có cách tiếp cận đúng đắn, có luận cứ khoa học, hệ thống hóa lô-gíc để phân tích, luận giải các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta đối

với từng thời kỳ phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn đồng thời đưa ra những định hướng cho nông nghiệp, nông thôn Việt Nam phát triển trong tương

lai - tất cả những việc đó là nhiệm vụ nặng nề đòi hỏi phải có sự đầu tư nghiên

cứu nghiêm túc

Qua bài viết này hi vọng chúng ta tiếp cận được một phần nào đó về vấn chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn ở nước ta hiện nay.

MỤC LỤC:

Chương I: Cơ sở lí luận về chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông

I Co cau kinh tế nông nghiệp =

1 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông nghiệp

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông nghiệp .4

IL Cơ cấu kinh tế nông thôn 2- 22 2 + £+EE£EE£EE£EE+2EE2EEeExerxerxeri 4

1 Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn 2- ¿s22 ++££+£++zx+zxezxi 4

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn .2 2-z5z 4 IIL Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 5

1 Khái niệm chuyển địch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 5

2 Vì sao phải chuyển địch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 6

3 Nội dung của chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thon 9

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn (c6 32113211351 E21 E81 151 12118 115111 11 1 ke 11

Chương II: Phân tích thực trạng chuyện dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

và nông thôn nước ta hiỆn Tì4yy - - 5 2c 3311331183513 139111151111 1kg 15

I Thực trạng và xu hướng chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông

1 Thực trạng chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp - 15

2 Chuyén dich cơ cấu kinh tế nông thôn - 2 2+ +22 20 Chương III: Giải pháp chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn

IL Mục tiêu và định hướng chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông

1 Quan điểm và Mục tiêu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp,

NON ChOM oe eee = 23

2 Định hướng của chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thon 24

IL Một số giải pháp thúc đây chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 25

Kt Ua 29 PHU UC cece ccccesccceessceeeeesseeceesseeeceseeececsseeeeesseeecesueeeeeseeeeesseeeeeesaees 31 Danh mục tài liệu tham khảo - ¿55 2< 2233322233 +++#£#EEc+zeeeeezeessxss 34

CHUONG I:

CO SO LI LUAN VE CHUYEN DICH CƠ CẤU KINH TE NONG NGHIEP , NONG THON

I CO CAU KINH TE NONG NGHIEP

1, Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông nghiệp

1.1 Kinh tế nông ngiệp bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp

là lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu về lương thực, thưc phẩm cho nhân dân, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và làm nguồn hang cho xuất khẩu [2]

1.2 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một tổng thể bao gồm các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc

lĩnh vực nông,lâm,ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội

cu thé

Cơ cấu kkinh tế nông nghiệp phụ tuộc chặt chẽ vào nhiều nhân tố đa dạng

và phức tạp có thể phân thành các nhóm nhân tố sau :

¢ Nhóm nhân tố tự nhiên : trước hết đó là điều kiện đất đai , thời tiết , khí hậu có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp Kinh tế nông nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên rất chặt chẽ, nếu điều kiện

tự nhiên thuận lợi sẽ cho năng suất cao và ngược lại

s%* Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức: Trong đó vấn đề thị trường và các nguồn lực đóng vai trò hết sức quan trọng Hệ thống chính

sách kinh tê vĩ mô của nhà nước có ảnh hưởng lớn đên việc xây dựng và

chuyển dịch cơ cấu kinh tê nói chung và kinh tế nông nghiệp nói

riêng.Chính sách phát triển kinh tế hàng hoá và chính sách khuyến khích xuất khẩu đã tạo điều kiện để phát triển nền nông nghiệp đa canh, hình

thành các vùng sản xuất chuyên môn hoá với quy mô ngày càng lớn

+* _ Nhóm nhân tố về kĩ thuật : Tác động mạnh mẽ đến việc hình

thành và chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nó mở ra những triển

vọng to lớn trong việc áp dụng những công nghệ mới vào canh tác,chế biến và bảo quản nông sản nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm để có thể hòa nhập vào thị trường thế giới [2]

2 Các bô phân cấu thành kinh tế nông nghiệp:

Nông nghiệp là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế theo nghĩa rộng bao gồm nông nghiệp,lâm nghiệp và ngư nghiệp Đồng thời trong từng nhóm

ngành lại được phân chia thành các bộ phận nhỏ:

° Trong nông nghiệp(theo ngành hẹp) được phân chia thành trồng trọt và chăn nuôi.Ngành trồng trọt được phân chia tiếp thành:cây lương thực,cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu Ngành chăn nuôi bao gồm:gia súc, gia cầm

° Ngành lâm nghiệp bao gồm rừng trồng, rừng tự nhiên,khoanh

nuôi tái sinh, khai thác rừng tự nhiên

° Ngành ngư nghiệp:bao gồm đánh, bắt cá, nuôi trồng các loại thuỷ hải sản như tôm,cá [2]

II Co cau kinh tế nông thôn

1 Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn:

Cơ cấu kinh tế nông thôn là tỉ lệ giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế có

quan hệ chặt chẽ với nhau tác động qua lại lẫn nhau trong những điều tự nhiên,

kinh tế-xã hội được thể hiện cả định tính và định lượng

2 Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn

Các bộ phận cấu thành kinh tế nông thôn bao gồm: nông nghiệp,công nghiệp,tiêu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn.Các bộ phận này lại được cấu

thành từ các bộ phận nhỏ hơn.Trong đó nông nghiệp được hình thành từ rất lâu đời,có tính quyết định nhất bởi nông nghiệp là cơ sở để nuôi sống 80%dân số ở

nông thôn,tạo ra những sản phẩm thiết yếu đảm bảo cái ăn,cái mặc cho nhân dân.Các bộ phận khác như công nghiệp,tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông

thôn hình thành sau chiếm tỉ trọng nhỏ trong cơ cấu kinh tế nông thôn nhưng đó

là những bộ phận quyết định sự phát triên của kinh tế nông thôn bởi hầu hết các

bộ phận này cho tỷ suất sinh lợi cao,góp phần rất lớn vào chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tiến bộ.[2]

HI Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

1 Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn 1.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế là một tổng thể các mối quan hệ tỷ lệ về số lượng tương đối

ổn định của các bộ phận của nền kinh tế trong những điều kiện thời gian và không gian nhất định Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự tác động làm thay đổi dần tỷ trọng của từng ngành kinh tế, từng thành phần kinh tế, tỷ trọng lao động của từng ngành trong tông thể nền kinh tế

Chuyên dịch cơ cấu kinh tế của một quốc gia hay một vùng lãnh thổ thường được hiểu là sự thay đổi tỷ trọng các ngành trong tổng giá trị sản phẩm nội địa(GDP) của quốc gia đó hay vùng đó

1.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là quá trình phát triển của các ngành kinh tế thuộc lĩnh vực nông nghiệpvà nông thôn dẫn đến sự tăng trưởng khác nhau giữa các ngành và làm thay đổi mối quan hệ tương tác

giữa chúng so với một thời điểm trước đó mà thường là so với năm trước

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn là kết quả của quá trình phát triển vừa chịu tác động của các yếu tố khách quan như điều kiện tự nhiên,kinh tế xã hội vừa chịu tác động của các yếu tố chủ quan như sự can thiệp

của chính phủ bằng các chính sách kinh tế xã hội Do là kết quả của quá trình

phát triển và bản thân cơ cấu kinh tế luôn ở trạng thái động thường được so sánh qua hai mốc thời gian,thường là nắm sau so với năm trước nên cơ cấu kinh tế tự thân nó đã có sự chuyển dịch.Sự chuyển dịch này có thể theo hướng tiến bộ hay không tiến bộ, mang lại kết quả kinh tế mong muốn hay không mong muốn và

do đó có thê làm cho hệ thống kinh tế phát triển hay trì trệ, lâm vào khủng hoảng

hay tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các khu vực kinh tế khác

2 Vì sao phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn

Từ khi đổi mới đến nay cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta có sự chuyển biến tích cực, nhưng nông nghiệp vẫn chưa thoát khỏi tình trạng sản xuất nhỏ, cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn một số nơi vẫn chưa thoát khỏi độc canh, thuần nông Nông nghiệp vẫn chiếm tỉ trọng lớn trong kinh tế nông thôn các ngành nghề ngoài nông nghiệp vẫn chưa phát triển.Nhìn chung cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta còn bất hợp lí,hiệu quả thấp chưa khai thác hết mọi tiềm năng

của đất nước và lợi thế sinh thái của từng vùng cho sự tăng trưởng và phát triển

kinh tế-xã hội ở nông thôn Do đó,chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một tất yéu,can thiết đề phát triển nông nghiệp,nông thôn toàn diện,

đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của thị trường và giải quyết các vấn đề xã hội bức

xúc ở nông thôn

Chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn nước ta là một tất yếu

xuất phát từ vị trí của nông nghiệp, nông thôn trong đời sống kinh tế xã hội, từ thực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta,từ yêu cầu của CNH, HDH và yêu cầu của nền kinh tế thị trường

> Chuyên dịch cơ cau kinh tế nông nghiệp, nông thôn trước hết phải xuất phát từ vị trí của nông nghiệp,nông thôn và thực trạng cơ cấu

kinh tế nông nghiệp nông thôn nước ta

Kinh tế nông thôn trước mắt cũng như lâu đài vẫn giữ vị trí quan trọng

trong đời sống kinh tế xã hội ở nước ta.theo số liệu thống kê tỉ trọng tổng sản phẩm trong nông-lâm-ngư nghiệp là trong GDP năm 2006.Trong tương lai nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất quan trọng bảo đảm các mặt hàng thiết yếu phục vụ cho nhu cầu tiêu ding trong nước và xuất khẩu

Trên địa bàn nông thôn có gần 70% lao động xã hội, đó là nguồn cung cấp

lao động cho các ngành trong nền kinh tế quốc dân Do vậy, việc xác lập cơ cau kinh tế nông thôn hợp lí có ý nghĩa quan trọng trong việc sử dụng lao động phù hop dé phát triển nền kinh tế nói chung và khu vực kinh tế nông thôn nói riêng

Mặt khác, nông thôn có 76,5% dân số cả nước, là nơi tập trung gắn bó của nhiều ngành kinh tế,là thị trường rộng lớn, nếu được mở rộng sẽ tạo điều kiện thuận lợi

cho nền kinh tế phát triển

> Chuyên địch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn là do yêu cầu của công cuộc công nghiệp hoá(CNH),hiện đại hoá(HDH) nông

nghiệp nông thôn.

Trong giai đoạn hiện nay, CNH,HDH nông nghiệp và nông thôn là

nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đề xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp Trước hết phải chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng

xoá bỏ tình trạng thuần nông,phát triển công ngiệp và dịch vụ,thúc đây hình thành và phát triển các vùng chuyên môn hoá, phát triển công nghiệp đăc biệt là công nghiệp chế biến và bảo quản nông sản phẩm

CNH, HDH nông nghiệp nông thôn làm cho kết cấu hạ tầng kinh tế-

xã hội như: thuỷ lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, các cơ sở nông nghiệp, dịch vụ văn hoá, y tẾ, giáo dục ngày càng phát triển, là điều kiện vật chất quan trọng cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, góp phần

thay đổi bộ mặt nông thôn theo hướng đô thị hoá

> Chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là do đòi hỏi của nền kinh tế thị trường

Sự phát triển của nền kinh tế nước ta trong những năm đổi mới đã tạo đà cho nông nghiệp và kinh tế nông thôn bắt nhịp vào quá trình chuyển sang

kinh tế thị trường Tuy nhiên, nó đang đặt ra cho nông nghiệp, nông thôn những

yêu cầu mới, cũng như những thách thức gay gắt trong sự phát triển Trong nền

kinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế đều được tiền tệ hoá Cơ cấu nông nghiệp

và kinh tế nông thôn trong cơ chế thị trường trong cơ chế thị trường cũng phải bảo đảm và tuân thủ các mối quan hệ đó Thị trường phát triển đòi hỏi cơ cấu kinh tế nông thôn cưng phải biến đổi theo hướng đa dạng hơn, tuân thủ các quy luật vốn có của nền kinh tế thị trường Nông nghiệp và nền kinh tế nông thôn không chỉ có nhiệm vụ tăng trưởng sản xuất lương thực mà còn phải đa đạng hoá

sản xuất và sản phẩm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế để trở thành một bộ phận tích

cực thúc đây nền kinh tế đang từng bước chuyển sang cơ chế thị trường theo

định hướng xã hội chủ nghĩa

> Quá trình chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông thôn nước ta còn

xuất phát từ yêu cầu phát triển một nền kinh tế có hiệu quả, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh ở nông thôn, trong đó là tạo công ăn viêc làm và xoá đói giảm nghèo cho cư dân

nông thôn

3 Nôi dung của chuyến dịch cơ cầu kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

3.1 Chuyén dich co cấu kinh tế theo ngành:

Ngành là một tổng thể các đơn vị kinh tế thực hiện một loạt chức năng trong hệ thống phân công lao động xã hội Ngành phản ánh một loạt hoạt động nhất định của con người trong quá trình sản xuất xã hội, nó được phan biét theo

tính chất và đặc điểm của quá trình công nghệ, đặc tính của sản phẩm sản xuất ra

và chức năng của nó trong quá trình tái sản xuất

Trong một vùng lãnh thổ(quốc gia,tinh,huyện) bao giờ cũng phát triển nhiều ngành kinh tế Mỗi vùng lãnh thổ nông nghiệp bao giờ cũng có nhiều ngành với mối quan hệ mật thiết với nhau Chính vì vậy chuyền địch cơ cấu kinh

tế theo ngành trong nông nghiệp chính là làm thay đổi các quan hệ tỷ lệ giữa các

ngành trong GDP của vùng đó

Các ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn ra đời và phát triển gắn liền với

sự phát triên của phân công lao động xã hội Như vậy phân công lao động theo

ngành là cơ sở hình thành các ngành và cơ cấu ngành Chính vì vậy chuyền dịch

vơ vấu ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn là một quá trình chuyên từ trạng thái cơ cấu cũ Sang cơ cấu mới phù hợp hơn với sự phát triển tiến bộ của khoa

10

học công nghệ, nhu cầu thị trường và nhằm sử dụng hiệu quả mọi yếu tố nguồn lực của đất nước

Mục tiêu chuyên dịch cơ cấu ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn là phải

hướng tới một cơ cấu ngành hợp lí, đa dạng trong đó cần phát triển các ngành chủ lực có nhiều lợi thế để đáp ứng yêu cầu trong nước và xuất khẩu Đồng thời phải kết hợp tối ưu giữa cơ cấu ngành với cơ cấu vùng lãnh thổ và cơ cấu các

thành phần kinh tế

3.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ:

Sự phân công lao động theo ngành kéo theo sự phân công lao động theo

lãnh thổ, đó là hai mặt của một quá trình gắn bó hữu cơ với nhau, thúc đây nhau phát triên Sự phân công lao động theo ngành bao giờ cũng diễn ra trên một lãnh

thổ nhất định Vì Vậy cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ chính là sự bố trí các

ngành sản xuất và dịch vụ theo không gian cụ thể nhằm khai thác tiềm năng và lợi thé so sánh của vùng Xu thế chuyển địch cơ cấu kinh tế vùng lãnh thé 1a theo

hướng đi vào chuyên môn hoá và tập trung hoá sản xuất và dịch vụ, hình thành

những vùng sản xuất hàng hoá lớn,tập trung có hiệu quả cao, mở rộng mối quan

hệ với các vùng chuyên môn hoá khác, gắn bó cơ cấu kinh tế của từng vùng với

cả nước

3.3 Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế:

Cơ cấu thành phần kinh tế là nội dung quan trọng của quá trình chuyển dich cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cầu kinh tế nông nghiệp nông thôn nói riêng Trong nông nghiệp và nông thôn tồn tại nhiều thành phân kinh tế khác

nhau tuỳ mỗi quốc gia, mỗi vùng mà số lượng thành phần kinh tế cũng khác

nhau Các thành phần kinh tế cơ bản như: kinh tế quốc doanh, tập thé, tư nhân,

hộ gia đình Trong đó kinh tế hộ gia đình và kinh tế trang trại là lực lượng chủ

II

yếu trực tiếp tạo ra các nông, sản phâm cho nềnkinh tế quốc dân và kinh tế hộ tự

chủ đang trong xu hướng chuyền dịch từ kinh tế hộ tự cung,tự cấp sang sản xuất hàng hoá và từng bước tăng tỷ lệ hộ kiêm và hộ chuyên ngành nghề công nghiệp

và tiêu thủ công nghiệp và dịch vụ

Do đó chuyền địch cơ cấu thành phần kinh tế chính là sự thay đổi về các

đơn vị sản xuất kinh doanh, xem thành phần kinh tế nào nắm vai trò tự chủ trong

viéc tao ra các sản phẩm nông nghiệp chủ yếu cho nền kinh tế chung của xã hội

Đại hội Đảng lần thứ Vi(năm 1986) da khang dinh viéc chuyén nén kinh

tế nước ta từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản

lí của nhà nước và coi trọng việc phát triển kinh tế nhiều thành phần.Cho nên xu

thế chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế ở nước ta đó là sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế trong đó kinh tế hộ tự chủ là đơn vị sản xuất kinh doanh, lực lượng chủ yếu, trực tiếp tạo ra các sản phẩm nông- lâm-thuỷ sản cho nền kinh tế quốc dân

Vì vậy để có sản xuất hàng hoá lớn,nông nghiệp nông thôn nước ta không dừng lại ở kinh tế hộ sản xuất hàng hoá nhỏ mà phải đi lên phát triển kinh tế hộ sản xuất hàng hoá lớn, kiểu mô hình kinh tế trang trại

Đối với kinh tế hợp tác phải nhanh chóng hoàn thiện việc đổi mới hợp tác

xã kiểu cũ theo luật hợp tác xã Đồng thời khuyến khích mở rộng và phát triển các hình thức hợp tác kiêu mới, đó là những hợp tác xã có hình thức và tính chất

đa dạng, quy mô và trình độ khác nhau Hợp tác xã và hộ nông dân cùng ton tai

phát triển theo nguyên tắc tự nguyện của các hộ thành viên và bảo đảm lợi ích thiết thực giữa hai bên

4 Các nhân tố ảnh hướng đến sự hình thành và chuyến dịch cơ cấu

kinh tế nông nghiệp và nông thôn:

12

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn chịu sự ảnh hưởng của nhiều nhân

tố khác nhau, mỗi nhân tố đều có vai trò, vị trí và tác động nhất định, có những

nhân tố tác động tích cực nhưng cũng có những nhân tố tác động tiêu cực Tổng

hợp các nhân tố tác động cho phép chúng ta tìm ra các lợi thế so sánh của mỗi vùng, mỗi địa phương từ đó có thể lựa chọn một cách sơ bộ một cơ cấu kinh tế

hợp lí, hài hoà, thích hợp nhất với sự tác đông của các nhân tố đó, các nhân tố ảng hưởng đến cơ cấu kinh tế nông nghiệp có thê được chia thành 3 nhóm:

4.1 Nhóm nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên:

Những nhân tố về điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn đến cơ cấu kinh

tế và chuyên dịch cơ cấu kinh tế nhất là đối với các nước trình độ công nghiệp

hoá còn thấp như nước ta Nhóm nhân tố này bao gồm:vị trí địa lí, điều kiện khí

hậu, thời tiết, đất đai,nguồn nước, rừng, khoáng sản và các yếu tố sinh học

khác

Vị trí địa lí thuận lợi và các tiềm năng tự nhiên phong phú của mỗi vùng lãnh thổ là nhân tố thuận lợi cho các thành phần kinh tế phát triển Những vùng

có điều kiện tự nhiên thuận lợi thì các thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể, tư

nhân, kinh tế hộ và trang trại cũng phát triển với quy mô lớn và nhanh hơn so với các vùng khác

4.2 Nhóm nhân tỗ kinh tế-xã hội Nhóm nhân tố này luôn tác động mạnh mẽ tới sự hình thành và biến đổi

cơ cầu kinh tế kinh tế nông nghiệpvà nông thôn.Các nhân tố xã hội ảnh hưởng tới cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn bao gồm:thị trường (trong nước và nước ngoài),hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước, cơ sở hạ tầng nông

thôn, sự phát triển các khu công nghiêp và đô thị, dân số và lao động bao gồm cả

13

sỐ lượng và chất lượng(trình độ dân trí, trình độ chuyên môn, tập quán sản xuat .)

- Thị trường: luôn gắn với kinh tế hàng hoá, thị trường có thể được hiểu là

lĩnh vực trao đổi trong đó người mua và người bán các loại hàng hoá nào đó tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và sỐ lượng hàng hoá mua bán Mặt khác do sự phát triển của xã hội, nhu cầu đa dạng của con người cũng không

ngừng biến đổi và nâng cao, đòi hỏi thị trường đáp ứng ngày càng tốt hơn Điều này quy định sự cần thiết phải chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn

theo hướng phù hợp với xu hướng biến động và phát triển của thị trường Nhu cầu thị trường ngày càng đa dạng và nâng cao thì cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn càng phải phong phú, đa dạng hơn Bên cạnh đó các quan hệ thị

trường ngày càng mở rộng thì người sản xuất ngày càng đi vào chuyên môn hoá

và tự lựa chọn thị trường Như vậy các quan hệ thị trường góp phần cực kì quan trọng vào việc thúc đây phân công lao động trong nông thôn, là cơ sở hình thành

cơ cấu nông thôn mới

Thị trường với bản chất của nó là tự phát dẫn đến những rủi ro cho người sản xuất và gây lãng phí các nguồn lực của xã hội vì thế cần phải có sự quản lí của nhà nước ở tầm vĩ mô đề thị trường phát triển đúng hướng, lành mạnh, tránh

được rủi ro

- Hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước: để can thiệp vào nền

kinh tế thị trường trên cơ sở đảm bảo cho các quy luật của thị trường phát huy những tác động tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực nhằm mục đích tạo

đều kiện cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển với tốc độ cao và ôn định

- Cơ sở hạ tầng nông thôn đòi hỏi phải có trình độ phát triển tương ứng

với yêu cầu hình thành và chuyên địch của cơ cấu kinh tế Bởi lẽ cơ sở hạ tầng

14

nông thôn có ảnh hưởng trực tiếp rất lớn tới hình thành và phát triển các ngành

kinh tế,các vùng kinh tế, đặc biệt là vùng chuyên môn hoá sản suất nông-lâm-

ngư nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp tới trình độ kĩ thuật công nghệ của khu vực kinh

tế nông thôn và do đó là một trong những nhân tố ảnh hưởng có vai trò quyết

định tới sự hình thành, vận động và biến đổi của cơ cấu kinh tế nông nghiệp,

quá trình hình thành và cải biến của cơ cá kinh tế nông thôn

- Vấn đề dân số và lao động, trình độ của người lao động

4.3 Nhóm nhân tô về tổ chức kĩ thuật:

Nhóm nhân tố này bao gồm: các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp và nông thôn, sự phát triển của khoa học công nghệ và việc áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất

Ngày nay khoa học công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp,sự phát triển khoa học công nghệ và việc áp dụng nó vào sản xuất có vai trò ngày càng to lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung, kinh tế nông nghiệp và cơ cấu nông thôn nói riêng vì một mặt làm xuất hiện nhiều loại nhu cầu mới, tác động đến sự thay đổi về số lượng, tăng mức nhu cầu của ngành này hay ngành khác, làm thay đổi tốc độ phát triển giữa các ngành Mặt khác nó tạo

ra khả năng mở rộng ngành nghề và tăng trưởng các ngành sản xuất chuyên môn

hoá cao và phát triển các ngành đòi hỏi có trình độ công nghệ cao.

15

Chương II

PHAN TICH THUC TRANG CHUYEN DICH

CO CAU KINH TE NONG NGHIEP VA NONG

THÔN NƯỚC TA HIỆN NAY

I Thực trạng và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp nông thôn:

1.Thực trang chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:

Nhìn một cách tổng quát các cơ chế chính sách đổi mới đã mang lại một sinh khí mới cho khu vực nông nghiệp (bao gồm cả nông, lâm, thuỷ sản) Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn đã có sự chuyển địch theo hướng giảm tỉ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp, tăng giá trị sản xuất công nghiệp và dịch vụ.Tỷ trọng nông lâm, thuỷ sản trong GDP đã giảm từ 24,5% năm 2000 xuống còn 20,9% năm 2005 Điều này phù hợp với yêu cầu chuyên dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp, nông thôn theo hướng CNH,HDH [9]

Vốn đầu tư trong nông nghiệp:Nhà nước đầu tư thích đáng cho lĩnh vực

công nghiệp, nông thôn Tỷ trọng đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn 5 năm từ

1996-2000 cao hơn từ năm 91-95.Trong vòng 10 năm qua(1991-2000) vốn đầu

tư cho phát triển nông nghiệp, nông thôn ước tính đạt 65,2 nghìn tỷ đồng(so với giá năm 95), chiếm tỷ trọng 10,37% vốn đầu tư toàn xã hội, trong đó 5 năm(91- 95)là 8,5%.n ăm 96-2000 là 11,4%

Năm 1995, giá trị sản xuất nông, lâm,ngư nghiệp còn chiếm tới 27,18%, công nghiệp và xây dựng chỉ chiếm 28,75%, thì đến năm 2004, các tỷ lệ này là

16

21,76% và 40,09% Năm 2005, tỷ trọng giá trị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp

giảm xuống còn 20,07%,giá trị sản xuất công nghiệp và xây dựng là 40,08%

(Xem bảng 01, phan phụ lục)

Cơ cấu nội bộ ngành nông-lâm-ngư:

Nông nghiệp vẫn là bộ phận quan trọng nhất trong cơ cấu kinh tế ngành nông, lâm, ngư nghiệp Đó là khu vực thu hút đại bộ phận lao động nông thôn và lao động xã hội, cung cấp những sản phẩm thiết yếu cho dân cho dân cư và cho

sản xuất, là nguồn thu nhập chủ yếu của dân cư nông thôn, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định kinh tế - xã hội của đất nước (Xem bảng 05, phân phụ lục)

“Tốc độ tăng trưởng của sản xuất nông nghiệp vẫn được duy trì( chỉ tính

riêng trong giai đoạn 2001-2005 giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản

tăng 5,4%/năm, giá trị tăng thêm 3,8%/năm) Công nghiệp nông thôn đã được

chú trọng, từng bước phục hồi làng nghề thủ công truyền thống, cụm công

nghiệp nhỏ ở các làng nghề, phát triển làng nghề mới, nhất là phát triển công nghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu .Ngoài ra các loại hình dịch vụ, thương mại, tín dụng, kĩ thuật nông nghiệp cũng dược phát triển mạnh ở nhiều vùng nông thôn.Cơ cấu sản xuất nông nghiệp bước đầu chuyển đổi theo hướng

sản xuất hàng hóa và đã xóa dần tình trạng độc canh cây lương thực Cơ cấu diện

tích các loại cây trồng có những thay đổi tích cực theo hướng nâng cao hiệu quả

kinh tế nhất là các cây phục vụ xuất khẩu Sản phẩm xuất khẩu ở khu vực đã tạo

được chỗ đứng trên thị trường quốc tế Chăắng hạn năm 2005 Việt nam đứng thứ nhất thế giới về xuất khâu hạt tiêu, thứ hai về xuất khẩu gạo, cà phê và hạt điều, cao su đứng thú tư Tỷ trọng hàng nông sản xuất khẩu chiếm khoảng 30-35% tổng khối lượng hàng nông sản Việc đầy mạnh sản xuất hàng nông sản đã tác

động tích cực đến sản xuất nông nghiệp Cơ cấu giữa trồng trọt và chăn nuôi đã