bài giảng quy hoạch môi trường bài 2. khái niệm về qhmt - pgs.ts. phùng chí sỹ

Tình hình nghiên cứu quy họach môi trường trên Thế giới tt Tại thời điểm Thập niên 80, có 8 dự án QHMT tại Châu Á thì đã có 5 dự án QHMT vùng; 02 dự án QHMT lồng ghép trong phát triển ki

VIỆN MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

Quy hoạch môi trường

(Bài 2 : Khái niệm về QHMT)

Cán bộ giảng dạy : PGS.TS Phùng Chí Sỹ

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU QHMT TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới

CuốiCuối thậpthập niênniên 5050,, 6060 củacủa thếthế kỷkỷ XXXX :: QuyQuyhoạch

hoạch môimôi trườngtrường (QHMT)(QHMT) đãđã làlà mốimối quanquan tâmtâmcủa

của quốcquốc tếtế

QHMT đãđã phátphát triểntriển rấtrất sớmsớm tạitại cáccác nướcnước cócónền

nền khoakhoa họchọc phátphát triểntriển nhưnhư Pháp,Pháp, Mỹ,Nga

Nga……vàvà sausau đóđó làlà cáccác nướcnước ChâuChâu ÁÁ nhưnhư NhậtNhậtBản,

Bản, HànHàn QuốcQuốc vàvà TrungTrung QuốcQuốc……

LĩnhLĩnh vựcvực QHMTQHMT cũngcũng đượcđược cáccác tổtổ chứcchức tàitàichính lớnlớn nhưnhư NgânNgân hànghàng ThếThế giớigiới (WB)(WB) vàvàNgân

Ngân hànghàng PhátPhát triểntriển ChâuChâu ÁÁ (ADB)(ADB) quanquan tâmtâm

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

- Tại Châu Mỹ La Tinh: Báo cáo quy hoạch tổng hợp phát triển vùng được thực hiện bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (năm 1984) Báo cáo này chỉ rõ sự cần thiết phải kết hợp quản lý môi trường (QLMT) vào trong phát triển bền vững (PTBV) kinh tế vùng ngay từ đầu.

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

- Tại Châu Á: Từ năm 1984 các dự án diễn ra tại Indonesia, Hàn Quốc, Philipin, Malaysia và Thái Lan đã bước đầu kết hợp kinh tế với môi trường.

Đáng chú ý là 8 dự án được tài trợ bởi ADB như tóm tắt trong bảng dưới đây.

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

Dự án Đặc tính

vùng quy hoạch

Năm Hoàn thành

Loại hình quy

hoạch

Diện tích (km 2 )

Dân số (1.000 người)

1984 Quy

hoạch cải thiện chất lượng nước vùng

3.820 1.840 Trình

bày tốt Bước chuẩn bị Cho

QHMT vùng

1985 QHMT

vùng

12.000 318 Ít chú ý

môi trường

đô thị, Công nghiệp

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

QHTTMT lưu vực

sông Hàn (Hàn

Quốc)

Lưu vực sông

1986 QHMT

vùng

24.000 14.000 Hạn chế

về kiểm soát môi trường

đô thị Nghiên cứu quy

hoạch lưu vực hồ

Songkhla (Thái

Lan)

Lưu vực hồ

Dự án PTBV

vùng

ven biển phía

Đông (Thái Lan)

Vùng ven biển

1986 QHMT

vùng

13.000 1.200 Thiếu kết

nối với các nhà

ra quyết định về kinh tế

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

1986 QHMT và

kinh tế vùng

200 7,6 Dự án tốt

về bảo tồn tài nguyên sinh thái

1987 QHMT

vùng

2.842 2.465 Thiếu sự

tham gia của các tổ chức

chính phủ

1987 QHMT

vùng

890 700 Thiếu về

kiểm soát ô nhiễm môi trường nước

Tình hình nghiên cứu quy họach môi

trường trên Thế giới (tt)

Tại thời điểm Thập niên 80, có 8 dự án QHMT tại Châu Á thì đã có 5 dự án QHMT vùng; 02 dự án QHMT lồng ghép trong phát triển kinh tế và 01 dự án quy hoạch cải thiện chất lượng môi trường vùng.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

- QHMT còn tương đối mới

- Kể từ năm 1998, 1999 Cục Môi trường (nay làCục Bảo vệ Môi trường) đã tổ chức thực hiệnnhững nghiên cứu đầu tiên về QHMT:

+ Quy hoạch sơ bộ môi trường Đồng bằng sôngHồng

Tất cả các báo cáo này do Trung tâm Tư vấn

các chuyên gia của Đại học Quốc gia Hà Nội

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

Nguyên (1999) do Trung tâm Quy hoạch Đô thị

hiện

Cửu Long do Viện Kỹ thuật Nhiệt đới và Bảo vệMôi trường thực hiện năm 1999

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

- Nghiên cứu điều tra đánh giá tình hình ô nhiễm và suy thoái môi trường vùng Đồng bằng Sông Cửu Long do Trung tâm Công nghệ Môi trường – ENTEC thực hiện năm 2000.

- QHMT vùng Đông Nam Bộ (ĐNB) (giai đoạn I) do Cục Môi trường phối hợp với Viện Môi trường và Tài Nguyên, Trung tâm Công nghệ Môi trường – ENTEC, Trung tâm Công nghệ và Quản lý môi trường

– CENTEMA thực hiện trong giai đoạn 2000- 2001.

- Nghiên cứu QHMT phục vụ cho phát triển KTXH bền vững tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2001 – 2010 do Trung tâm ENTEC thực hiện năm 2001.

- Và nhiều các nghiên cứu khác về QHMT.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

Trong thời gian 2001-2005 đã có 02 Đề tài thuộc chương trình "Bảo vệ Môi trường và Phòng tránh thiên tai" (KC-08) và 01 nhiệm vụ trọng điểm cấp Nhà nước về nghiên cứu QHMT đã hoàn thành:

- Đề tài: Nghiên cứu xây dựng QHMT phục vụ phát triển KTXH Vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) (KC.08.02) do cố GS.TS Lê Qúy An làm chủ nhiệm đề tài.

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

- Đề tài: Nghiên cứu xây dựng QHMT vùng kinh

tế trọng điểm Miền Trung (TP Đà Nẵng, các tỉnhThừa Thiên-Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi)

Tình hình nghiên cứu QHMT tại Việt Nam

(tt)

Đây là ba đề tài lớn và toàn diện về nghiên cứu QHMT Trong đó, mỗi đề tài tiếp cận theo mỗi hướng tương đối khác nhau, nhưng về cơ bản đã thống nhất về khái niệm, mục tiêu, nội dung và các kỹ thuật, công cụ sử dụng để xây dựng QHMT

KHÁI NIỆM VỀ QUY HOẠCH

MÔI TRƯỜNG

KHÁI NIỆM QHMT

Trong từ điển về môi trường và PTBV (Dictionary of Environment and Sustainable Development) Alan Gilpin (1996) cho rằng QHMT là "sự xác định các mục tiêu mong muốn về KTXH đối với môi trường tự nhiên và tạo ra các chương trình, quy trình quản lý để đạt được mục tiêu đó".

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

Những vấn đề trong QHMT thành phố và

quy hoạch vùng bao gồm: sử dụng đất, giao thông vận tải, lao động, sức khỏe, các trung tâm, thị xã mới, dân số, chính sách của nhà nước về định cư, các vấn đề nhà

ở, công nghiệp, phát triển đô thị, chính sách môi trường đối với quốc gia, vùng và đô thị, các vấn đề về ô nhiễm và đánh giá tác động môi trường (ĐTM).

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

phát triển vùng, các thông số môi trường cầnđược đưa vào quy hoạch ngay từ đầu và sảnphẩm cuối cùng là PTBV KTXH vùng với nhữngcân nhắc cần thiết tới nhu cầu PTBV bằng cáchnhất thể hóa với quản lý tài nguyên và môitrường

• Theo Susan Buckingham - Hatfield & Bob Evans(1992) thuật ngữ QHMT có thể hiểu là quá trìnhhình thành, đánh giá và thực hiện chính sáchmôi trường

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

dụng các kiến thức về khoa học tự nhiên và sứckhỏe trong các quyết định về sử dụng đất

cho quá trình quy họach sử dụng đất của khuvực hoặc địa phương

pháp quy họach tổng hợp và kết hợp nhiều vấn

đề và nhiều bên có liên quan

BVMT tổng hợp, quản lý hệ sinh thái và quản lýtổng hợp các nguồn tài nguyên

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

Mặc dù có nhiều cách diễn giải khác nhau

về QHMT, nhưng trong những nghiên cứu ứng dụng của nhiều nước trên thế giới vẫn có nhiều điểm chung là trong QHMT phải xem xét các yếu tố tài nguyên và môi trường, các mục tiêu phát triển phải gắn với mục tiêu BVMT.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• GS Lê Thạc Cán (1994) sử dụng thuật ngữ "Lập kế hoạch hóa môi trường" là việc lập kế hoạch, trong đó các mục tiêu phát triển KTXH được xem xét một cách tổng hợp với các mục tiêu môi trường, nhằm đảm bảo khả năng thực tế cho việc thực hiện PTBV.

KHÁI NIỆM QHMT (tt)

• Mới đây, trong khuôn khổ đề tài cấp Nhà nước KC08-03 do PGS.TS.Phùng Chí Sỹ làm chủ

nhiệm đề tài, đã định nghĩa QHMT như sau:

• “Quy hoạch môi trường là quá trình sử dụng các

hệ thống kiến thức khoa học để xây dựng các chính sách và biện pháp thực hiện tốt nhất trong khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, cải thiện và bảo vệ môi trường theo không gian

và thời gian được xác định làm cơ sở cho các

quyết định về phát triển khu vực, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững”.

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH

MÔI TRƯỜNG

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG

• Tư tưởng chủ đạo xuyên suốt của QHMT

là những quan điểm về PTBV bao gồm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, nâng cao chất lượng môi trường sống, phát triển KTXH trong khả năng giới hạn của các hệ sinh thái Vì vậy mục tiêu của QHMT bao gồm:

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

- Điều chỉnh các họat động khai thác tài nguyênphù hợp hơn và nâng cao hiệu quả sử dụng hợp

lý tài nguyên thiên nhiên vùng quy họach

- Duy trì, đảm bảo và nâng cao chất lượng môitrường phù hợp với từng đơn vị không gianchức năng môi trường và từng giai đọan củaphát triển

- Lồng ghép các vấn đề môi trường trong QHPTnhằm điều chỉnh các họat động phát triển phùhợp với khả năng chịu tải của môi trường

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

Mục tiêu cơ bản của QHMT là nhằm hợp lý hóa,tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn tài nguyên(dưới dạng vật chất và năng lượng) sẵn có của

chịu tải của vùng đó Môi trường tự nhiên chỉ cókhả năng hạn chế, chỉ chịu đựng nổi các mức

sử dụng như thu hoạch, khai thác và chứa chấtthải nhất định; mức giới hạn này được gọi là khảnăng chịu tải (carrying capacity)

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

Trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội củamột vùng, cần phải có QHMT để định hướngcho việc quyết định các vấn đề cốt lõi sau:

- Các ngưỡng giới hạn phát triển của vùng làbao nhiêu để không vượt quá khả năng chịu tảicủa môi trường tự nhiên và khả năng tái tạo,phục hồi tài nguyên?

- Khai thác, sử dụng tài nguyên như thế nào chohợp lý và hiệu quả?

MỤC TIÊU CỦA QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG (tt)

- Cách thức quản lý, BVMT có hiệu quả nhất trong phạm vi một vùng;

- Tính hợp lý và bình đẳng trong việc phân chia các nguồn tài nguyên (ví dụ như tài nguyên nước) giữa các tiểu vùng trong phạm vi của một vùng;

- Cách giải quyết các vấn đề mâu thuẫn, tranh chấp giữa các địa phương trong vùng.

QUY HOẠCH MÔI TRƯỜNG VÀ

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Tổng quan về quá trình hình thành của

Agenda 21 trên thế giới

- Hội nghị quốc tế về môi trường và con người(1972) và sự ra đời của nhận thức về phát triểnbền vững (PTBV)

- Báo cáo "Tương lai chung của chúng ta"(1987) do Ủy ban thế giới về Môi trường và Pháttriển công bố và sự hình thành khái niệm pháttriển bền vững

- Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường

và Phát triển (6/1992) tại Rio De Janeiro và sựthiết lập Ủy ban phát triển bền vững (Chươngtrình nghị sự 21)

Tổng quan về quá trình hình thành của

Agenda 21 trên thế giới (tt)

- Diễn đàn toàn cầu cấp Bộ trưởng Môi trườngtại Malmo (05/2000) và lời kêu gọi hành động vìPTBV

- Hội nghị thượng đỉnh Thiên niên kỷ (09/2000)

và việc thực hiện các cam kết vì PTBV

- Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về Phát triểnbền vững (09/2002) tại Johannesburg, Nam Phi

và nỗ lực tiến tới PTBV toàn cầu

Tổng quan về quá trình hình thành của

Agenda 21 trên thế giới (tt)

- Báo cáo của các nước ASEAN về PTBV trong khu vực tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về Phát triển bền vững (Johannesburg, Nam Phi, 2-4/09/2002).

- Các tuyên bố cấp Bộ trưởng ASEAN về Môi trường và Phát triển bao gồm các tuyên bố tại Manila (30/04/1981), Bangkok (29/11/1984); Jakarta (20/10/1987); Kuala Lumpur (19/06/1990); Banda Seri Begawan (26/04/1994); Jakarta (18/09/1997); Kota Kinabalu (07/10/2000).

- Chương trình nghị sự 21 của một số guốc gia (Trung Quốc, Philipin, Hàn Quốc, Thuỵ Điển, Đan Mạch …).

Tổng quan về quá trình hình thành

Agenda 21 tại Việt Nam

- Kế hoạch Quốc gia về MT và PTBV (1991-2000))

- Bài phát biểu của Chính phủ Việt Nam tại Hội nghị Rio 1992 về PTBV.

- MPI/ UNDP; Dự án “Tăng cường năng lực quốc gia nhằm hoà nhập môi trường vào quyết định đầu tư “ (2001-2005).

- Bài phát biểu của Phó thủ tướng Phạm Gia Khiêm tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới về Phát triển bền vững được tổ chức tại Johannesburg, Nam Phi, 2-4/09/2002.

- Chiến lược phát triển KTXH giai đoạn 2001-2010 (Đại hội Đảng khóa IX)

- Định hướng chiến lược PTBV (Chương trình Nghị sự 21).

- Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Định hướng chiến lược PTBV (Chương trình Nghị sự 21).

- Văn kiện Đại hội X của Đảng

Tổng quan về nội dung Agenda 21 tại Việt Nam

Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 17/08/2004 về việc ban hành Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam) xác định

19 lĩnh vực ưu tiên sau đây.

1) Duy trì tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định trên cơ sở nâng cao không ngừng tính hiệu quả, hàm lượng khoa học-công nghệ và

sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và cải thiện môi trường.

2) Thay đổi mô hình và công nghệ sản xuất, mô hình tiêu dùng theo hướng sạch hơn và thân thiện với môi trường, dựa trên cơ sở sử dụng tiết kiệm các nguồn tài nguyên không tái tạo lại được, giảm tối

đa chất thải độc hại và khó phân huỷ, duy trì lối sống của cá nhân

và xã hội hài hòa và gần gũi với thiên nhiên.

3) Thực hiện quá trình "công nghiệp hóa sạch", nghĩa là ngay từ ban đầu phải quy hoạch sự phát triển công nghiệp với cơ cấu ngành nghề, công nghệ, thiết bị bảo đảm nguyên tắc thân thiện với môi trường; tích cực ngăn ngừa và xử lý ô nhiễm công nghiệp, xây dựng nền "công nghiệp xanh".

Tổng quan về nội dung Agenda 21 tại Việt (tt)

4) Phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững Trong khi phát triển sản xuất ngày càng nhiều hàng hóa theo yêu cầu của thị trường, phải bảo đảm

vệ sinh, an toàn thực phẩm, bảo tồn và phát triển được các nguồn tài nguyên: đất, nước, không khí, rừng và đa dạng sinh học.

5) Phát triển bền vững vùng và xây dựng các cộng đồng địa phương phát triển bền vững.

6) Tập trung nỗ lực để xóa đói, giảm nghèo, tạo thêm việc làm; tạo lập cơ hội bình đẳng để mọi người được tham gia các hoạt động xã hội, văn hoá, chính trị, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

7) Tiếp tục hạ thấp tỷ lệ gia tăng dân số, giảm bớt sức ép của sự gia tăng dân số đối với các lĩnh vực tạo việc làm, y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân, giáo dục và đào tạo nghề nghiệp, bảo vệ môi trường sinh thái.

8) Định hướng quá trình đô thị hóa và di dân nhằm phát triển bền vững các

đô thị; phân bố hợp lý dân cư và lực lượng lao động theo vùng, bảo đảm sự phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường bền vững ở các địa phương.

Tổng quan về nội dung Agenda 21 tại Việt (tt)

9) Nâng cao chất lượng giáo dục để nâng cao dân trí, trình độ nghề nghiệp thích hợp với yêu cầu của sự nghiệp phát triển đất

nước.

10) Phát triển về số lượng và nâng cao chất lượng các dịch vụ y tế

và chăm sóc sức khỏe nhân dân, cải thiện các điều kiện lao động

và vệ sinh môi trường sống.

11) Chống thoái hóa, sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên

Tổng quan về nội dung Agenda 21 tại Việt (tt)

14) Bảo vệ môi trường biển, ven biển, hải đảo và phát triển tài nguyên biển.

Tổ chức thể chế PTBV

tại Việt Nam

Tổ chức thể chế

- Quyết định số 1032/QĐ-TTg ngày 27/09/2005 của Thủ tướng Chính phủ v/v thành lập Hội đồng phát triển bền vững Quốc gia.

- Quyết định số 685/QĐ-BKH ngày 28/06/2004 của Bộ KH-ĐT v/v thành lập văn phòng PTBV (Vietnam Agenda 21).

KTXH TN-MT KH-CN

Bộ trưởng Bộ TN-MT Phó Chủ tịch

Bộ trưởng Bộ KH-CN Phó Chủ tịch

Phó Thủ tướng Chính phủ Chủ tịch Hội đồng PTBVQG

Bộ trưởng Bộ KHĐT

Phó Chủ tịch

Địa phương Các Bộ/ngành

lược PTBV ngành tài nguyên và môi trường.

- Quyết định số 2012/QĐ-BCĐ ngày 14 tháng 09 năm

2005 của Trưởng Ban Chỉ đạo Định hướng chiến

lược PTBV ngành tài nguyên và môi trường v/v thành lập Văn phòng Ban Chỉ đạo Định hướng chiến lược PTBV ngành tài nguyên và môi trường.

Cộng đồng

Doanh nghiệp

Địa phương

Các TC Phi chính phủ

NRE Agenda 21 (MONRE)

MOFIMARD

Private Sector

Bộ KHCN

Khoa học và Công nghệ

TN-MT KT-XH

LA21, SA21 (Các Bộ/

Địa phương)

Bộ TN-MT

Bộ KHĐT

Quy trình thực hiện Agenda 21

Việt Nam

Quy trình thực hiện Agenda 21 Việt Nam

- Công văn số 3953/BKH-KHGDTN&MT ngày 14/06/2005 của Bộ KH&ĐT v/v xây dựng kế hoạch phát triển bền vững năm 2006 tại Việt Nam.

- Thông tư hướng dẫn số 01/2005/TT-BKH ngày 09 tháng 03 năm 2005 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc triển khai thực hiện Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21 của Việt Nam).

- Quy trình thực hiện Agenda 21 Việt Nam :

Bước 1 : Chuẩn bị

Bước 2 : Đ iều tra cơ bản, xác định thực trạng

Bước 3 : Xây dựng văn kiện Chương trình nghị sự 21 của

ngành và địa phương Bước 4 : Chỉ đạo triển khai thực hiện