Thì cũng thế, rộng hơn, trong ứng xử giữa Vedan – doanh nghiệp với người tiêu dùng, cần phải có một xã hội dân sự với sức mạnh tập thể làm đại diện, đối trọng, nhắc nhở và bắt buộc về tr
Trang 1Ai nói cho doanh nghiệp về trách
nhiệm xã hội?
Tự nhận thức về trách nhiệm xã hội của mình, Vedan chỉ đồng ý
“hỗ trợ” cho những người nông dân bị thiệt hại do ô nhiễm mà mình gây ra 25 tỉ đồng Hội nông dân các tỉnh, trong vai người đại diện, dường như không đủ thế và lực buộc Vedan phải nâng cao nhận thức, móc hầu bao hơn nữa Thì cũng thế, rộng hơn, trong ứng xử giữa Vedan – doanh nghiệp với người tiêu dùng, cần phải có một xã hội dân sự với sức mạnh tập thể làm đại diện, đối trọng, nhắc nhở và bắt buộc về trách nhiệm xã hội Xin giới thiệu góc nhìn của tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện
Trách nhiệm xã hội, trong chừng mực nào đó, được hiểu là sự ràng buộc chủ thể vào những bổn phận đối với xã hội, với cộng đồng
Trang 2Đã gọi là “ràng buộc”, là “bổn phận”, thì một cách tự nhiên, trách nhiệm khó được xây dựng trên căn bản tự nguyện Song, cưỡng bách gánh lấy trách nhiệm là biện pháp rất dở, bởi khi đó, người
ta thường chỉ làm chiếu lệ, cho xong Muốn việc nhận lãnh trách nhiệm chuyển thành hành động tích cực và có hiệu quả, cách tốt nhất là làm cho người ta thấy việc đó gắn với lợi ích của bản thân Suy cho cùng, lợi ích, chứ không phải là gì khác, chính là động lực thúc đẩy hành động tự giác của con người
Vấn đề trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp cũng phải được đặt
và giải quyết theo cùng một logic Xã hội, tức là người tiêu dùng, đòi hỏi doanh nghiệp cung ứng sản phẩm, dịch vụ có chất lượng,
an toàn và với giá cả hợp lý; về phần mình, doanh nghiệp xác định mục tiêu tối hậu là lợi nhuận Đòi hỏi của xã hội sẽ được doanh nghiệp đáp ứng thoả đáng, nếu việc đó đồng thời cho phép doanh nghiệp giải được bài toán lợi nhuận
Thế nhưng, để doanh nghiệp có thể cân phân giữa trách nhiệm
xã hội và lợi nhuận rồi từ đó xác định cách ứng xử thích hợp, thì
Trang 3điều tiên quyết là doanh nghiệp phải nhận biết tường tận những đòi hỏi của xã hội đối với mình, đặc biệt là về những rủi ro doanh nghiệp phải đương đầu đối với việc theo đuổi lâu dài mục tiêu lợi nhuận trong trường hợp đòi hỏi ấy không được thoả mãn Rõ hơn, phải có ai đó nói với doanh nghiệp, bằng tiếng nói nhân
danh người tiêu dùng, về những gì doanh nghiệp cần làm để có được sự chấp nhận chi trả với thái độ tín nhiệm của họ
Vả lại, trong giao tiếp nhằm trao đổi lợi ích vật chất, các bên
thường dựa vào sức mạnh kinh tế để nói chuyện: bên có tiềm lực kinh tế mạnh hơn sẽ áp đặt luật chơi theo ý muốn Người tiêu dùng muốn doanh nghiệp phải lắng nghe mình, dè chừng phản ứng, động thái của mình, thì phải chứng tỏ cho doanh nghiệp thấy mình là một đối tác có thế lực, chứ không phải chỉ là kẻ hèn kém, đi tìm kiếm, cầu xin hàng hoá, dịch vụ giá rẻ với thái độ rụt
rè, tự ti, an phận
Chắc chắn, một người tiêu dùng riêng lẻ không đủ khả năng vật chất để xây dựng hình ảnh một đối trọng như thế trong mắt
Trang 4doanh nghiệp Người tiêu dùng trong các xã hội được tổ chức tốt, trong quá trình tìm kiếm công cụ tự vệ và tích tụ sức mạnh để có thể tạo ra tư thế khả dĩ chấp nhận được khi giao tiếp với doanh nghiệp, tự nhiên có xu hướng kết đoàn và trở thành một tập thể, một khối
Rõ hơn, phải đứng trong một hội dân sự, người tiêu dùng mới có điều kiện nói chuyện ngang ngửa với doanh nghiệp, mới được coi là một chủ thể giao tiếp có thể tạo ảnh hưởng đối với sự
thành bại của doanh nghiệp trong việc theo đuổi mục tiêu tối hậu Hội người tiêu dùng, không phải người tiêu dùng cá thể, mới là người có thể “vỗ vai” nhắc nhở, khuyến cáo doanh nghiệp về trách nhiệm xã hội Với khả năng phát động, tổ chức hành động tập thể, đồng loạt của hội viên, hội có thể tiến hành các biện pháp phản ứng mang tính trừng phạt của xã hội đối với doanh nghiệp nào tỏ ra thờ ơ, xao lãng trong việc thực thi trách nhiệm Chính điều đó tạo ra uy thế của hội, giúp những lời nhắc nhở, khuyến
Trang 5cáo của hội thực sự có trọng lượng, mang tính răn đe đối với doanh nghiệp
Cho đến nay, doanh nghiệp ở Việt Nam chưa có cơ hội đối diện với các “thế lực” tiêu dùng xứng tầm Hội bảo vệ người tiêu dùng không phải là kết quả sự tập hợp tự nguyện của những người tiêu dùng đích thực với mong muốn xây dựng một lực lượng vật chất nhằm phục vụ lợi ích chung của tập thể hội viên; người tiêu dùng coi hội như một thiết chế công hơn là tổ chức dân sự của mình Nhưng hội cũng không (không thể) được trao các quyền năng nhân danh nhà chức trách công, bởi nó không phải là một
cơ quan công đích thực
Không đại diện cho tập thể người tiêu dùng, mà cũng không nắm được công lực, hội bảo vệ người tiêu dùng, đứng trước doanh nghiệp, là một chủ thể đối tác không có thực lực; doanh nghiệp không sợ
Trang 6Một cách tự nhiên, khi không có chủ thể nào chuyển được thông điệp của xã hội đến doanh nghiệp, một cách đĩnh đạc và có uy quyền, thì doanh nghiệp cũng không tội gì tiêu tốn thì giờ, tiền bạc để tìm hiểu trách nhiệm của xã hội của mình