Để hoàn thành mục tiêu môn Tiếng Việt lớp 4, đòi hỏi trong quá trình dạy học, giáo viên phải biết vận dụng những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sao cho học sinh học tập một các
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I./ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
I.1- CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Mục tiêu giáo dục Tiểu học đã chỉ rõ: Giáo dục nhằm đào tạo nên những
con người phát triển toàn diện về : “ Đức, trí, lao, thể, mỹ” Để thực hiện được
điều này, ngành GD&ĐT nước ta đã và đang tiếp tục thực hiện đổi mới về nội dung, chương trình SGK ở các bậc học Đặc biệt đối với cấp tiểu học, đây là bậc học nền tảng cho mọi cấp học vì vậy việc trang bị và hình thàh cho các em những kiến thức cơ bản, ban đầu về Tiếng Việt là vô cùng quan trọng Trong đó việc dạy cho các em đọc thông, viết thạo là nhiệm vụ trọng tâm
Trong những năm qua, thực hiện việc đổi mới nội dung chương trình giáo dục Tiểu học, kết hợp với các cuộc vận động rộng lớn trong ngành, chất lượng giáo dục có nhiều chuyển biến mạnh mẽ Tuy nhiên, Thực tế cho thấy học sinh không vận dụng đượcn nhiều kiến thức văn học các em đã học vào thực tế viết văn của mình Bên cạnh đó sau khi hoàn thành chương trình Tiểu học, bước vào các lớp đầu cấp bậc THCS, giáo viên THCS thường than phiền rằng “ Học sinh gặp khó khăn khi tìm hiểu nội dung tác phẩm văn học và không thể cảm thụ các tác phẩm văn học” điều này ảnh hưởng tới kết quả học tập của các em trong môn Ngữ văn cũng như các môn học khác, đồng thời nó cũng làm hạn chế khả năng giao tiếp, làm các em thiếu tự tin trong học tâïp các tiết giảng văn, từ đó, trở nên rụt rè, nhút nhát
Như chúng ta đã biết, học sinh có hiểu được nội dung của tác phẩm văn học thì mới có thể từ đó cảm nhận được vẻ đẹp của tác phẩm văn học, từ đó góp phần hình thành ở các em kĩ năng diễn đạt : văn nói cũng như văn viết
I.2: CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Bước vào năm học này, khi được phân công chủ nhiệm lớp 4, tôi nhận thấy học sinh có kĩ năng đọc tốt, tuy nhiên khi đến phần tìm hiểu nội dung bài, các em thường gặp khó khăn khi phải tìm hiểu các câu hỏi mang tính khái quát, những câu hỏi đòi hỏi các em phải có tư duy nghệ thuật hoặc những câu hỏi đi sâu vào
Trang 2tìm hiểu nghệ thuật của tác phẩm Các em chỉ thành công ở các câu hỏi mang tính nhận biết các hiện tượng văn học trong bài văn Để hoàn thành mục tiêu môn Tiếng Việt lớp 4, đòi hỏi trong quá trình dạy học, giáo viên phải biết vận dụng những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sao cho học sinh học tập
một cách chủ động; linh hoạt, làm cho các em "hiểu nhanh, nhớ lâu và vận dụng
tốt” đồng thời góp phần giúp học sinh bước đầu làm quen với việc cảm thụ tác
phẩm văn học nhằm đáp ứng yêu cầu đào tạo trong giai đoạn hiện nay chính vì
vậy tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài “Làm quen với cảm thụ văn học qua hoạt
động ngoại khoá lớp 4”
II.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Thông qua đề tài này nhằm giúp tìm hiểu nguyên nhân học sinh không cảm nhận được nội dung của tác phẩm văn học và tìm ra biện pháp hữu hiệu nhất giúp các em biết cách lĩnh hội nội dung tác phẩm văn học và cảm nhận vẻ đẹp của tác phẩm văn học
III- KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU:
- Tháng 8/2008 : Chọn đề tài
- Tháng 09/2008 tháng 11/2008: Tìm hiểu nguyên nhân, đọc tài liệu, tìm biện pháp thực hiện
- Tháng 12/2008 tháng 01/2009: Nghiên cứu sâu các biện pháp thực hiện dạy học phát huy tính tích cực
- Tháng 2/2009: Viết, hoàn thiện đề tài
PHẦN NỘI DUNG
I- THỰC TRẠNG CỦA VIỆC HỌC TẬP MÔN TIẾNG VIỆT Ở LỚP 4 TRƯỜNG TH THÁC MƠ:
Ngay khi tiến hành nghiên cứu, tôi đã tìm hiểu về thực trạng việc học phân môn Tập đọc đã học ở lớp 3 Thông qua kiểm tra kĩ năng đọc thành tiếng và kĩ năng đọc hiểu của các em, tôi nhận thấy, đa số các em có kĩ năng đọc tốt ví
Trang 3dụ khi kiểm tra đọc thành tiếng và trả lời các câu hỏi theo phiếu hỏi1 , kết quả thu được như sau:
Điểm phần đọc thành tiếng
Điểm phần đọc hiểu
Qua bảng thống kê trên cho thấy, tỉ lệ học sinh có điểm đọc thành tiếng khá, giỏi cao hơn đọc hiểu Qua tìm hiểu trong những tiết dạy trên lớp, bản thân tôi nhận thấy, đa số hcọ sinh không trả lời dược các câu hỏi mang tính khái quát khi tìm hiểu nội dung bài hoặc những câu hỏi tìm hiểu về nghệ thuật của đoạn văn: Ví dụ câu hỏi trong bài tập đọc “ Mẹ ốm”
Em hiểu những câu thơ sau muốn nói lên điều gì?
Lá trầu khô giữa cơi trầu Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay.
Cánh màn khép lỏng cả ngày Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa
Với câu hỏi trên đa số học sinh trả lời không được đầy đủ ( đa số các em khônghiểu câu truyện kiều gấp lại trên đầu bấy nay) Nhưng cũng với những câu
thơ trên, tôi tiếp tục đặt thêm câu hỏi “ Từ những câu thơ trên giúp chúng ta
liên tưởng đến những việc làm thường ngày nào của mẹ bạn nhỏ ?” thì chỉ có
hai học sinh nói được việc mẹ cày cuốc hàng ngày Từ đó có thể nói rằng việc cảm thụ nội dung của đoạn văn, bài văn của học sinh còn nhiều hạn chế chính vì vậy khi lên học môn ngữ văn của bậc THCS các em sẽ có nhiều bỡ ngỡ, kết quả học tập không cao, giáo viên THCS khó thự hiện việc vận dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh Là một trường chuẩn quốc gia, nằm
Trang 4ngay trung tâm thị trấn, học sinh có điều kiện học tập hơn các trường thuộc vùng khó khăn Vì thế, tôi quyết định thực hiện một số biện pháp nhằm giúp các em học sinh làm quen với việc cảm thụ một tác phẩm văn học để khi bước vào bậc học THCS, các em đỡ bỡ ngỡ khi tiếp cận với môn Ngữ văn thông qua hình thức sinh hoạt câu lạc bộ
Sau khi lựa chọn đề tài, tôi tiến hành điều tra về nhu cầu học tập Tiếng Việt của các em học sinh trong lớp Kết quả điều tra như sau:
* Tổng số học sinh được điều tra về môn Tiếng Việt: 38 học sinh
+ Học sinh Giỏi: 05 HS =13.2 %
+ Học sinh Khá: 15 HS = 39.5%
+ Học sinh Trung Bình: 17 HS = 44.7 %
+ Học sinh yếu: 01 HS = 2.6 %
TS học
sinh được
hỏi
Em có thích môn Tiếng
Việt không?
Em có muốn học thêm Tiếng Việt ở trường không?
Với bảng thống kê trên Tôi nhận thấy học sinh lớp mình chủ nhiệm các em học sinh có nhu cầu học Tiếng Việt là tương đối đông, tôi tiến hành triển khai các hình thức bồi dưỡng cảm thụ văn học ở trường cho các em học sinh lựa chọn
• Hình thức 1: Tổ chức bồi dưỡng cho toàn lớp, một tuần 2 buổi tại trường
• Hình thức 2: Thành lập câu lạc bộ Tiếng Việt, em nào có nhu cầu tham gia sinh hoạt trong câu lạc bộ thì phải viết đơn xin nhập câu lạc bộ Câu lạc bộ sinh hoạt 1 tuần 1 lần
TS học sinh
muốn tham
Hình thức 1 Hình thức 2 Đồng ý Không đồng ý Đồng ý Không đồng ý
Với kết quả trên và nhu cầu học Toán của các em học sinh, tôi tiến hành các biện pháp tổ chức hoạt động cho câu lạc bộ
1.Tháng 8,9:
- Ra mắt câu lạc bộ
- Sinh hoạt thử nghiệm
Trang 5- Sơ kết, lấy ý kiến của các thành viên tham gia câu lạc bộ.
2 Tháng 10; 11,12:
- Điều chỉnh phương thức hoạt động
- Tổ chức sinh hoạt cho học sinh thông qua các hoạt động của câu lạc bộ
- Tổ chức giao lưu học hỏi với các lớp khác
- Giơiù thiệu hoạt động của câu lạc bộ cho các lớp trong điểm trường
3 Tháng 1:
- Tiếp tục tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ
- Đánh giá hiệu quả hoạt động của câu lạc bộ qua học kì I
- Tiếp tục tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ
- Tổ chức giao lưu với học sinh yêu thích môn Thiếng Việt của các lớp trong khối
- Tổ chức thi đua trong câu lạc bộ
- Đánh giá, tổng kết hoạt động của câu lạc bộ
1.
Giai đoạn 1: Tháng 8, 9 :
Trong giai đoạn này, sau khi ra mắt câu lạc bộ, tôi cho câu lạc bộ tiến hành sinh hoạt câu lạc bộ mỗi tuần 1 buổi, trong các lần sinh hoạt, học sinh được ôn lại các kiến thứ trong chương trình chính khóa và chủ yếu là học sinh làm quen với việc đọc một tác phẩm văn học ( cách đọc diễm cảm, đọc hiểu một văn bản) Hình thức như sau:
* Tháng 8: Ra mắt câu lạc bộ.
- Công tác chuẩn bị:
+ Xin ý kiến của tổ chuyên môn, Ban Giám hiệu về kế hoạch thực hiện đề tài Lập danh sách học sinh đăng kí tham gia câu lạc bộ
+ Chọn thời gian thích hợp ( Không ảnh hưởng đến chương trình chính khóa) + Lên chương trình cho buổi lễ ra mắt
+ Mời tổ chuyên môn, Ban giám hiệu, Đội TNTP, Phụ huynh học sinh
cùng tham dự câu lạc bộ
- Tiến hành ra mắt câu lạc bộ: ( Chương trình ra mắt câu lạc bộ)
+ Tuyên bố lí do- giới thiệu đại biểu ( học sinh làm)
+ Giới thiệu hình thức hoạt động, ý nghĩa của việc tổ chức sinh hoạt theo câu lạc bộ ( giáo viên chủ nhiệm câu lạc bộ)
+ Đọc đơn xin gia nhập câu lạc bộ ( đại diện học sinh)
Trang 6+ Thông qua nội qui sinh hoạt câu lạc bộ( chủ nhiệm câu lạc bộ).
+ Phát biểu của đại biểu, phụ huynh học sinh
+ Tổ chức thi đọc thơ ( chủ nhiệm CLB điều hành)
+ Tổng kết bế mạc lễ ra mắt
+ Chủ nhiệm câu lạc bộ và các thành viên thống nhất phương thức hoạt động cho tuần tiếp theo Chia câu lạc bộ thành các tổ ( 4 tổ); tổ trưởng của các tổ không giữ nguyên mà luân phiên các thành viên trong tổ làm tổ trưởng Mỗi tháng trong tổ cử một bạn làm tổ trưởng, các bạn được cử không trùng với bạn đã làm trước đó
Hình ảnh ra mắt câu lạc bộ ( GVCN, HS,BGH)
* Tháng 9: Tiến hành sinh hoạt câu lạc bộ.
Trong thời gian này, tôi tiến hành cho học sinh cùng nhau ôn lại các kiến thức
cơ bản đã học của các lớp 2, 3 tuy nhiên hình thức không phải là giáo viên đưa
ra các kiến thức trong chương trình cho học sinh giải quyết mà tôi chỉ đưa ra các mạch kiến thức để các em cùng nhau trao đổi hỗ trợ nhau ôn lại kiến thức Các kiến thức thuộc phân môn Luyện từ & Câu; hướng dẫn cho các em cách đọc diễn cảm một văn bản, cách đọc diễn cảm thơ…
Trong mỗi buổi sinh hoạt câu lạc bộ, tôi đều chọn những bài thơ hay cho học sinh luyện đọc và bình về nội dung, vẻ đẹp của bài thơ Ví dụ bài:
Dòng sông mặc áo
Dòng sông /mới điệu làm sao Nắng lên /mặc áo lụa đào/ thướt tha Trưa về /trời rộng bao la Aùo xanh/ sông mặc /như là mới may Chiều trôi/ thơ thẩn áng mây Cài lên màu áo/ hây hây ráng vàng Rèm/ thêu trước ngực vầng trăng Trên nền nhung tím/ trăm ngàn sao lên Khuya rồi,/ sông mặc áo đen Nép trong rừng bưởi/ lặng yên đôi bờ
Trang 7Sáng ra /thơm đến ngẩn ngơ Dòng sông /đã mặc bao giờ áo hoa Ngước lên /bỗng gặp la đà Ngàn hoa bưởi/ đã nở nhoà áo ai …
Nguyễn Trọng Tạo
Với bài thơ trên, tôi hướng dẫn các em cách ngắt nghỉ hơi ( sau những dấu / ) và cách nhấn giọng ( các chữ nghiêng đậm ) Bên cạnh đó, tôi khuyến khích các em đọc theo cách sáng tạo của mình thông qua thi đọc thơ để cả lớp bình chọn bạn có giọng đọc tốt nhất và đọc hay nhất Tuy nhiên, giáo viên cũng cần chỉnh sửa cho các em về cách đọc diễn cảm ( ngắt nghỉ hơi và nhấn giọng ở những từ ngữ cần nhấn giọng) Ngoài việc hướng dẫn cách đọc diễn cảm thì việc hướng dẫn các em biết cảm nhận vẻ đẹp của bài thơ bài văn chính là trọng tâm của đề tài này nên sau khi các em đã đọc bài thơ một cách trôi chảy và biết nhấn giọng ở những từ ngữ cần thiết nhằm tạo ra âm hưởng cho bài thơ, tôi tiến hành cho các em tìm hiểu nội dung bài với một số câu hỏi đưa ra để các em cùng nhau trao đổi trong tổ và trình bày trước lớp như sau:
- Câu 1: Màu sắc của dòng sông thay đổi như thế nào trong một ngày?
- Câu 2: Cách nói dòng sông mặc áo có gì hay?
- Câu 3: Em thích hình ảnh nào trong bài thơ ? Vì sao?
- Câu 4: Em có suy nghĩ gì khi đọc câu thơ “ Ngước lên bỗng gặp la đà
Ngàn hoa bưởi bỗng nở nhoà áo ai” ?
Trong các buổi sinh hoạt, tôi còn sử dụng một số bài thơ như : Nhớ con sông quê hương ( Tế Hanh ); Vàm Cỏ Đông ( Hoài Vũ ); Quê Hương ( Giang Nam); …
Hình ảnh các nhóm học sinh đang thảo luận
2 Giai đoạn 2: Tháng 10; 11; 12.
Tiếp tục sinh hoạt câu lạc bộ Tuần 4 tháng 12, tôi lấy ý kiến của các thành viên câu lạc bộ về hình thức hoạt động của câu lạc bộ, điều chỉnh hoạt động ở tháng tiếp theo:
- Trong mỗi tuần tôi tiến hành cho các em sinh hoạt bình thường, trong các buổi sinh hoạt, tôi đưa ra các bài văn, bài thơ trong chương trình các em học như:
Trang 8+ Các bài thơ: Mẹ ốm ( Trần Đăng Khoa ); Nàng tiên ốc ( Phan Thị Thanh Nhàn); Truyện cổ nước mình ( Lâm Thị Mỹ Dạ); Tre Việt Nam ( Nguyễn Duy); Nếu chúng mình có phép lạ ( Định Hải )…
+ Các bài văn: Dế Mèn bênh vực kẻ yếu ( Tô Hoài ); Người ăn xin ( Theo
TUỐC – GHÊ – NHÉP ); Một người chính trực ( theo Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng); Trung thu độc lập ( Thép Mới )…
Mục đích của việc lựa chọn những bài văn, bài thơ trong chương trình chính khoá là củng cố và mở rộng kiến thức chính khoá cho các em
Tuần thứ 4 trong tháng này, cuối buổi tôi dành thời gian cùng tổng kết lại quá trình hoạt động của câu lạc bộ trong hai tháng vừa qua, lấy ý kiến của các thành viên trong câu lạc bộ Đa số các em đều cho rằng khi tham gia sinh hoạt, các em được học tập thoải mái, không gò bó Thông qua các buổi sinh hoạt các em có điều kiện trao đổi với bạn các bài văn, thơ hay, được củng cố lại kiến thức đã học trong chương trình Các em rất thích tham gia câu lạc bộ
Trong giai đoạn này, ngoài việc củng cố cho các em các kiến thức trong chương trình chính khoá, tôi còn khuyến khích các em sưu tầm các bài văn, bài thơ hay mang đến câu lạc bộ để cùng nhau đọc và trao đổi về nội dung của bài văn, bài thơ đó Bên cạnh đó tôi còn khuyến khích các em viết lại các câu chuyện xảy ra hàng ngày xung quanh các em mà các em được chứng kiến, viết cảm xúc của mình khi đọc một bài văn, bài thơ hay
Bài văn của học sinh ( cảm nghĩ )
Trong tháng này, có ngày 20/11 là ngày hiến chương các nhà giáo Việt Nam, tôi tổ chức cho các em làm báo tường thi đua giữa các tổ, tạo cơ hội cho các em thể hiện tài năng của mình qua trang báo
Hình ảnh học sinh đang đọc thơ, ngâm thơ hoặc hình ảnh trang báo tường
Qua hai giai đoạn thực hiện sinh hoạt câu lạc bộ toán học Cuối học kì I năm học 2008 – 2009, tôi tiến hành khảo sát thống kê lại kết quả học tập môn Tiếng Việt của 38 học sinh tham gia câu lạc bộ Kết quả như sau:
Trang 9TSHS Xếp loại học lực môn Tiếng Việt
Với kết quả trên có thể nói rằng việc tổ chức học tập theo hình thức câu lạc bộ Tiếng Việt bước đầu đã có hiệu quả Tôi tiến hành thực hiện các giai đoạn tiếp theo của đề tài trong học kì II của năm học
3 Giai đoạn 3: Tháng 1:
Trong giai đoạn này, tôi vẫn tiến hành tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ như những tháng trước Trong mỗi buổi sinh hoạt, các em vẫn được củng cố lại kiến thức học tập chính khoá đồng thời mở rộng khả năng cảm thụ các tác phẩm văn học Trong mỗi buổi sinh hoạt, để thay đổi không khí tôi thường kể cho các em nghe những câu chuyện mang tính giáo dục về đức tính kiên trì trong học tập và lao động, những bài thơ hay của các tác giả trong và ngoài nước
Bên cạnh đó trong tháng này, tôi còn tổ chức cho các thành viên trong câu lạc bộ của lớp mình tham gia giao lưu với đại diện của các lớp trong khối Mỗi lớp cử 05 học sinh yêu thích môn Tiếng Việt tham gia Trong buổi giao lưu, các lớp sẽ cử đại diện đọc thơ, nói về bài thơ mình vừa đọc, bình luận về cách đọc, cách bình của lớp bạn
Bài bình về cách đọc, cảm nhận thơ của bạn
Cuối giai đoạn 3, qua tìm hiểu các em tham gia câu lạc bộ, tôi thấy hầu hết các em không cảm thấy nhàm chán, các em vẫn hào hứng tham gia
Qua tìm hiểu phụ huynh học sinh thì được biết, trong thời gian các em tham gia câu lạc bộ, các em có tích cực tìm hiểu, đọc tài liệu nhiều hơn, ham học hỏi nhiều hơn Một số phụ huynh học sinh cho biết, các em thường hay xin bố mẹ mua cho sách văn học để các em đọc thêm
* Tuần cuối của tháng 1 tôi tiến hành tổng kết hoạt động của câu lạc bộ Hình thức tổ chức tiến hành như sau ( Về thành phần tham dự như trong buổi ra mắt câu lạc bộ):
- Tuyên bố lí do – giới thiệu đại biểu
- Đánh giá quá trình hoạt động của câu lạc bộ
- Phát biểu cảm tưởng của học sinh trong câu lạc bộ
- Phát biểu của đại biểu và Phụ huynh học sinh
Trang 10- Trao thưởng cho các em có thành tích xuất sắc trong câu lạc bộ.
- Tổng kết bế mạc
Hình ảnh tổng kết câu lạc bộ
IV/ KẾT QUẢ:
Trước khi tổng kết câu lạc bộ, tôi tiến hành cho các em làm bài thu hoạch và kết quả đạt được như sau:
TSHS 9 - 10 Điểm kiểm tra 7 – 8 5 - 6
Với kết quả trên có thể nói rằng, thông qua các buổi sinh hoạt câu lạc bộ, ngoài việc nâng cảm nhận tác phẩm văn học trong môn Tiếng Việt cho các em còn nâng cao kiến thức về Tiếng Việt trong chương trình chính khoá Các kiến thứ ngoại khoá đã bổ trợ cho kiến thức chính khoá
Qua tìm hiểu các em học sinh với câu hỏi: “ Trong dịp hè tới các em có muốn tham gia sinh hoạt câu lạc bộ Tiếng Việt không?”, tất cả các em đã tham gia đều trả lời các em vẫn muốn tiếp tục tham gia sinh hoạt câu lạc bộ trong dịp hè, các em mong muốn thời gian sinh hoạt câu lạc bộ trong dịp hè phải nhiều hơn trong năm học Từ đó cho thấy việc tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ Tiếng Việt mang lại hiệu quả rất lớn Nó giúp cho học sinh có tiền đề cần thiết trong việc nghiên cứu nội dung tác phẩm văn học đồng thời nó cũng giúp các em rèn luyện các kĩ năng cơ bản mà môn Tiếng Việt đặt ra
Với kết quả trên và qua quá trình tổ chức cho các em hoạt động, sinh hoạt trong câu lạc bộ, bản thân tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:
PHẦN KẾT THÚC
Thông qua các hoạt động của câu lạc bộ giúp cho học sinh:
Nâng cao hứng thú học tập môn Tiếng Việt: đây là điều kiện quan trọng đảm bảo nâng cao kết quả học tập môn toán cũng như các môn học khác
