Giáo trình đa dạng sinh học - ĐH Hồng Bàng - Chương 7 ppt

üCác h ệ sinh thái tự nhiên bị suy thoái üCác loài t ự nhiên bị suy giảm Hình 1 Các thành phần của đa dạng sinh học... Nguồn ảnh: Bộ TNMT, 2006 Nguồn ảnh: Bộ TNMT, 2006 Bòđói vì hạn hán

TÌNH TRẠNG HIỆN NAY VỀ ĐA DẠNG

SINH HỌC Ở VIỆT NAM

Thực trạng của đa dạng sinh học ở

Việt Nam hiện nay như thế nào?

üCác h ệ sinh thái tự nhiên bị suy thoái

üCác loài t ự nhiên bị suy giảm

Hình 1 Các thành phần của đa dạng sinh học

Các hệ sinh thái tự nhiên bị suy thoái

như thế nào?

Hệ sinh thái rừng bị tổn thất như

thế nào?

DT RỪNG BỊ KHAI THÁC: 120.000 - 250.000ha/năm

(nguồn: Bộ NN &PTNN, 2006)

DIỆN TÍCH RỪNG BỊ THU HẸP

Hệ sinh thái rừng bị tổn thất như

thế nào?

Độ che phủ của rừng bị giảm sút tới mức báo động

- Độ che phủ của rừng năm 1943 là 43% thì nay chỉ còn 28,8% (Phạm Bình

Quyền, 2005)

- Tình trạng mất rừng hầu hết xãy ra ở các rừng phòng hộ xung yếu

VD: Độ che phủ của rừng tự nhiên ở một số lưu vực các sông như sau:

- Lưu vực sông Đà: < 11%

- Lưu vực sông Hồng: 23%

- Lưu vực sông Đồng Nai: 25%

- Lưu vực sông Ba (Gia Lai): < 23%

Chương trình Môi trường của liên hiệp quốc (UNEP) đã xác định

chỉ tiêu thảm rừng che phủ đất đai lãnh thổ các quốc gia thuộc miền

Nhiệt đới ở mức> 33%, dưới đó là báo động môi trường

Hệ sinh thái rừng bị suy thoái như

thế nào?

Độ che phủ và chất lượng rừng bị giảm (rừng tái sinh chiếm 55% tổng diện tích rừng)

Bị thu hẹp và chia cắt

(Rừng nguyên sinh, rừng giàu chỉ còn <13% tổng DT rừng)

Chất lượng rừng bị giảm

(Nguồn: Bộ TNMT, 2007)

Nguồn: Bộ tài nguyên và môi trường 2006

Nguồn: http://www.nea.gov.vn

Hậu quả của mất rừng là gì ?

Chạy đâu cho khỏi?

Nguồn ảnh: Bộ TNMT, 2006

Nguồn ảnh: Bộ TNMT, 2006

Bòđói vì hạn hán ở Bình Thuận

Nguồn: http://www.vietbao.vn

Rừng ngập mặn Cần Giờ

Suy thoái hệ sinh thái đất ngập nước

Rừng U Minh Thượng Đầm phá Tam Giang

Nguồn ảnh: http://vi.wikipedia.org

Tổn thất ở hệ sinh thái đất ngập

nước

• Suy thoái về số lượng: Diện tích bị giảm

• Suy thoái về chất lượng: 70% diện tích

đất ngập nước bị ô nhiễm ( nguồn: Bộ TNMT )

http://vtc.vn/newsimage

Sông Hậu bị ô nhiễm nặng nề từ các KCN

Tổn thất ở hệ sinh thái đất ngập

nước

• Rừng ngập nước và trảng cỏ ngập nước ở đồng

bằng Bắc Bộ (> 1,7 triệu ha) và đồng bằng sông Cửu

Long (khoảng 3,9 triệu ha) đã chuyển đổi thành đất

nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản (Bộ TNMT, 2007)

• Diện tích đất ngập nước hiện nay: chỉ còn hơn 10

triệu ha (Bộ TN&MT, 2009).

• Rừng ngập mặn: Diện tích rừng ngập mặn đã giảm

183.724ha trong 20 năm qua (Bộ TN&MT, 2008)

Tổn thất ở hệ sinh thái đất ngập

nước (tt)

• Các hệ sinh thái đầm phá và trảng cỏ ở

miền trung cũng bị suy thoái nặng nề do

khai thác thủy hải sản không bền vững và

do mở rộng nuôi trồng thủy sản.

• Các hệ sinh thái đất ngập nước thuộc các

sông, hồ cũng bị khai thác kiệt quệ và do

xây dựng cơ sở hạ tầng

Tổn thất ở hệ sinh thái đất ngập

nước (tt)

• 70% diện tích đất ngập nước bị ô nhiễm

( nguồn: Bộ TNMT, 2009 )

Mở rộng ĐNN để nuôi trồng thủy sản là biện

pháp tích cực làm giàu nguồn thủy hải sản?

• Làm suy giảm tài nguyên đa dạng sinh

học tại chỗ: Mất nơi sống, nơi sinh sản,

vườn ươm của nhiều loài động vật dưới

nước và trên cạn(nghiên cứu đầm tôm bỏ hoang ở cửa Nam

Triệu (Hải Phòng) cho thấy sinh khối động vật đáy giảm tới 9 lần so với

vùng lân cận còn rừng ngập mặn)

• Làm mất nguồn thức ăn phong phú của

nhiều sinh vật vùng triều, hậu quả là sản

lượng cá, tôm, cua đánh bắt ở ngoài biển

cũng giảm

Các loài bị đe dọa ở hệ sinh thái đất

ngập nước

Cò thìa (Platalea minor)

http://birdwatchingvn.com

Giàđẫy (Leptotilos javanicus)

http://www.nea.gov.vn

Ô Tắc (Houparopsis bengalensis)

http://vi.wikipedia.org

Cò quắm cánh xanh

Pseudibis davisoni

(http://vncreature.net)

Ngan cánh trắng Diễu lửa

Hệ sinh thái biển

- Khai thác quá mức, hủy diệt

- Ô nhiễm

Hầu hết hệ sinh thái biển khơi ở Việt Nam

đều đang bị suy thoái

- Thayđổi cấu trúc quần xã thủy sinh -Giảm mật độ các loài thủy sản 80 loài hải sản bị đe dọa, 70 loài được đưa vào sách đỏ

- 20 loài chim bị đe dọa toàn cầu

Nhiều rạn san hô bị chết

Sự suy giảm các loài tự nhiên

855 loài đang bị đe dọa tuyệt chủng (so với

hơn 700 loài trong những năm 1992-1996) và ít

nhất 10 loài khác đã không còn tồn tại ở Việt

Nam (sách đỏ Việt Nam, 2007).

Trong đó:

- Động vật: 407 loài ( 90 loài thú, 74 loài chim, 40 loài bò sát, 13 loài lưỡng

cư, 36 loài cá nước ngọt, 53 loài cá biển, 101 loài động vật không xương

sống).

- Thực vật: 448 loài

10 loài bị tuyệt chủng ở Việt Nam

(sách đỏ 2007 )

Tê giác 2 sừng Heo vòi

Bò xám

Hươu sao

Cá chép gốc Cá chình Nhật

Cá sâu hoa cà

Cầy rái cá

Nguồn ảnh: www.vncreatures.net

Hoàng đàn

Cupressus torulosa

Gỗ tốt, không bị mối mọt, có mùi thơm

Dùng làm hàng mỹ nghệ và chế biến hương trầm

Bách Vàng Xanthocyparis vietnamensis Farjon

Gỗ thớ mịn, màu vàng nâu,thơm;

Chống mối mọt tốt dùng đóng gỗ cao cấp

Hạt và tinh dầu gỗ dùng làm thuốc

Các loài thực vật quý hiếm

trong sách đỏ 2007

Thủy tùng

Glyptostrobus pensilis

Cây thôngđỏ

Taxus wallichiana

Sâm Ngọc Linh

Panax vietnamensis

Cây trầm hương

Aquilaria crassna

Ba gạc hoa đỏ

Rauvolfia serpentina

Các loài thực vật quý hiếm trong sách đỏ 2007

Các loài thực vật quý hiếm

trong sách đỏ 2007

Cây Bách xanh (Calocedrus macrolepis)

Cây Xá xị

(Cinnamomum parthenoxxylon):

Cẩm lai Dalbergia

Cây Pơ mu

(Fokienia hodgisii):

Bách bộ hoa tím

Stemona collinsae

Ngũ gia bì gai

Acanthopanax trifoliatus

Hàiđỏ

Paphiopedilum delenatii

Hàiđiểm ngọc

Paphiopedilum emersonii

Hài Tam Đảo

Paphiopedilum gratrixianum

Hài Helen

Paphiopedilum helenae

Tiên hài vàng xanh

Paphiopedilum hirsutissimum

Hài xoắn

Paphiopedilum delenatii

Hài xanh

Paphiopedilum malipoense

Hài tía

Paphiopedilum purpuratum

28 LOÀI LAN HÀI BỊ ĐƯA VÀO SÁCH ĐỎ 2007

Vọoc gáy trắng

Bộ linh trưởng có 21 loài bị

đưa vào sách đỏ 2007

Vọoc chà vá chân xám Vượn đen má hung Vượn đen má trắngVượn đen má vàng

Tê giác 1 sừng

Hổ Đông Dương

Hươu xạ Hươu vàng

voi

Trâu rừng

Các loại thú hoang dại

trong sách đỏ 2007

Mèo cá

2007

Vạc hoa

Cốc đế Sếu cổ trụi

Chim ô tác

Gà lôi lam đuôi đen

Gà lôi lam màođỏ

Nguồn ảnh: http://www.vncreatures.net

SUY GIẢM NGUỒN GEN GIỐNG

VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG

GàĐông Tảo (Bộ NN&PTNN)

SUY GIẢM NGUỒN GEN GIỐNG

VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG

• Các giống cây trồng và vật nuôi đang bị

mai một (theo tính toán, 80% giống cây

trồng bản địa đã mất, giống vật nuôi suy

giảm gần 10% mỗi năm)

Bảng 7: Sự suy giảm diện tích và mất mát

giống cây trồng bản địa từ 1970 đến 1999

70 50

Cây ăn quả

90 20

Chè và đay

20 75

Cây có củ

50 75

Ngô, đậu

80 50

Lúa

Tỷ lệ mất giống địa phương (%)

Giảm diện tích

gieo trồng (%)

Giống cây

Nguồn: Phan Trường Giang, DDHNN1 Hà Nội, 2003

Vì sao nguồn gen giống cây trồng

vật nuôi bị suy giảm

- Dưới áp lực tăng dân số tăng nhanh, các

giống vật nuôi và cây trồng được chọn tạo

theo hướng cho năng suất cao

- Các nguồn gen bản địa hầu hết đều có

năng suất thấp.

Đặc tính của các giống cây trồng, vật

nuôi bản địa

• Đặc tính của các giống cây trồng bản địa:

Khả năng thích nghi và chống chịu tốt,

chất lượng cao.

• Đặc tính nổi bật của các giống vật nuôi

bản địa: Khả năng chống bệnh tật cao,

khả năng sử dụng thức ăn nghèo dinh

dưỡng tốt, thịt thơm ngon, thích nghi với

điều kiện môi trường sinh thái của từng

vùng.

Các giống vật nuôi địa phương và cây trồng

bản địa hầu khi bị loại hẳn trong sản xuất

Lợn ỉ mỡ Lợn Mường Khương

Lợn Vân Pa

Gà Hồ

GàĐông Tảo Ngựa bạch

Sự mất mát nguồn gen là thiệt hại cho cả

nhân loại!

• Ví dụ về bò xám : - Là một trong những loài thú đặc hữu của các nướcĐông Dương

-Có cuộc sống thích nghi hàng nghìn năm ở vùng rừng nhiệt đới, có khả năng chống chịu với điều kiện khô hạn, nắng nóng kéo dài nhiều tháng trong năm, đồng thời có khả năng miễn dịch cao

-Đây có thể xem là một tiềm năng vật liệu di truyền quan trọng có khả năng góp phần tái tạo các giống

bò nuôiđang trong tình trạng thoái hoá

- Là một nguồn gen tự nhiên quý vào loại bậc nhất trên thế giới

-Việc dùng nguồn gen này lai tạo với các loài bò nuôi hiện nay sẽ mang lại lợi nhuận hàng tỷ USD (Noel Vietmeyer , 2006)

HIỆN TRẠNG BẢO TỒN

ĐDSH Ở VIỆT NAM

Bảo tồn nội vi (in- situ)

• là hình thức bảo tồn chủ yếu ở Việt Nam

trong thời gian vừa qua

TT Loại Số lượng Diện tích

(ha)

II Khu Bảo tồn thiên

IIa Khu dự trữ thiên nhiên 48 1.100.892

IIb Khu bảo tồn loài/sinh

III Khu Bảo vệ cảnh quan 38 173.764

Bảng: số lượng và diện tích các khu bảo tồn ở Việt Nam

Nguồn: Số liệu thống kê đến 10/2006 - Cục Kiểm lâm và Viện Điều tra quy hoạch rừng

THÀNH TỰU BẢO TỒN ĐDSH Ở VIỆT NAM

— Các khu dự trữ sinh quyển quốc gia được UNESCO

công nhận: Khu Cần Giờ (Tp HCM), Khu Cát Tiên

(Đồng Nai, Lâm Đồng và Bình Phước), Khu Cát Bà (Hải

Phòng), khu ven biển Đồng bằng sông Hồng (Nam Định

và Thái Bình) và Khu Dự trữ sinh quyển Kiên Giang;

— Các khu di sản thiên nhiên thế giới: Khu Vịnh Hạ Long

(Quảng Ninh) và Khu Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng

Bình);

— Các khu di sản thiên nhiên của Asean: Ba bể (Bắc Cạn),

Hoàng Liên (Lào Cai), Chư Mom Rây (Kon Tum) và Kon

Ka Kinh (Gia Lai);

— Khu Ramsar: Xuân Thủy (Nam Định) và Bàu Sấu.

THÀNH TỰU BẢO TỒN ĐDSH Ở VIỆT NAM

Bảo tồn ngoại vi (Ex- situ) ở Việt

Nam

• V ườn cây thuốc

Các khu rừng thực nghiệm

• Vườn cây gỗ Trảng Bom (huyện Thống Nhất,

tỉnh Đồng Nai): có 155 loài, thuộc 55 họ và 17

loài tre nứa,

• Thảo cầm viên Sài gòn với hơn 100 loài cây.

• Vườn cây gỗ của Trạm thí nghiệm Lâm sinh

Lang Hanh (huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng)

• Vườn cây gỗ Mang Lin (thành phố Đà Lat)

• Vườn Bách Thảo Hà Nội v.v

Vườn cây thuốc

Ø Việt Nam có tới 3.800 cây thuốc thuộc khoảng 270 họ

thực vật (Lã Đình Mỡi, 2001).

Ø Chỉ 120 loài và dưới loài cây thuốc được bảo tồn/848 loài

cây thuốc cần được bảo tồn

Ø Một số vườn cây thuốc hiện có:

• Viện Dược liệu có trạm cây thuốc Sa Pa, sưu tập được 63

loài đang bảo tồn các cây thuốc ở độ cao 1.500 m.

• Trạm cây thuốc Tam Đảo bảo tồn 175 loài, ở độ cao

900m.

• Trạm cây thuốc Văn Điển (Hà Nội) - 294 loài.

• Vườn trường Đại học Dược Hà Nội - 134 loài.

• Vườn Học Viện Quân Y - 95 loài.

• Trung tâm giống cây thuộc Đà Lạt sưu tầm 88 loài

• Trung tâm Sâm Việt Nam bảo quản 6 loài

Ngân hàng giống

Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam,

Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền

Nam, Trường Đại học Cần Thơ và Viện

Cây lương thực và Thực phẩm.

Số lượng loài cây trồng đã được

bảo quản

Tính đến cuối năm 2008, tại Ngân hàng Gen cây

trồng quốc gia hơn 16.000 mẫu giống của 115

loài cây trồng được lưu giữ an toàn, bao gồm:

- Ngân hàng gen hạt giống : 14.387 mẫu giống

của 83 loài cây trồng sinh sản bằng hạt ;

- Ngân hàng gen đồng ruộng : 1.980 mẫu giống

- Ngân hàng gen in vitro: 135 giống khoai

(Nguồn:Trung tâm TN&DTTV, 2009)