Cấy ghép tế bào gốc: Những triển vọng trong điều trị (p-2) potx

Cấy ghép tế bào gốc: Những triển vọng trong điều trị p-2 Cấy ghép tế bào gốc tạo huyết cấy ghép tủy xương Tế bào gốc tạo huyết hay còn gọi là tế bào gốc tạo máu blood stem cell là cá

Cấy ghép tế bào gốc: Những triển vọng

trong điều trị (p-2)

Cấy ghép tế bào gốc tạo huyết

(cấy ghép tủy xương)

Tế bào gốc tạo huyết hay còn gọi là

tế bào gốc tạo máu (blood stem

cell) là các tế bào nguyên sinh của tủy xương (phần mô mềm nằm ở giữa các ống xương) Các tế bào

gốc loại này luôn tự đổi sinh mới, biệt hóa và tạo ra hồng cầu, tiểu

cầu, các loại bạch cầu, các lympho bào, các tế bào sát thủ tự nhiên

Các tế bào này lưu hành trong máu

và có những chức năng riêng: Hồng cầu có chức năng vận chuyển ôxy

từ các phế nang tới các tế bào, các

mô toàn cơ thể và mang CO2 từ các

tế bào tới các phế nang để thải ra

ngoài Cơ thể con người luôn có

khoảng 30 tỷ hồng cầu Các tiểu

cầu có nhiệm vụ tạo ra các cục máu đông để cầm máu Các bạch cầu là đội quân bảo vệ cơ thể chống

nhiễm trùng các loại Các lympho bào là các tế bào miễn dịch bảo vệ

cơ thể Ở cơ thể khỏe mạnh, các tế

bào máu hoạt động bình thường về

số lượng và chất lượng; còn trong trường hợp có rối loạn về các yếu

tố của máu sẽ gây ra các bệnh lý như ung thư máu (bạch cầu mạn dòng tủy, bạch cầu cấp dòng

lympho), u tủy xương…

Trên thế giới, ca cấy ghép tuỷ

xương đầu tiên đã được thực hiện năm 1958 Ở Hoa Kỳ, hiện mỗi

năm đã tiến hành cấy ghép tuỷ

xương cho hơn 4.000 trường hợp Hiệu quả điều trị của phương pháp này sau khi điều trị bằng hóa chất thông thường có tỷ lệ sống 5 năm không bệnh là 72%, trong khi tỷ lệ này ở các bệnh nhân chỉ dùng hoá chất là 49% Cấy ghép tuỷ xương chủ yếu được sử dụng để điều trị ung thư, nhưng hiện nay phương pháp này cũng được sử dụng để

chống lại một số bệnh liên quan tới

hệ miễn dịch và máu, chẳng hạn

như bệnh thiếu máu tế bào hình

liềm hoặc đa xơ

Tháng 9.2004, tôi có dịp dự một

hội nghị quốc tế về điều trị ung thư

ở Singapo và tham quan một số cơ

sở điều trị ung thư, trong đó có

Trung tâm Huyết học và Cấy tế bào gốc thuộc Nhóm Công ty tư nhân Chăm sóc sức khỏe Parkway Tại đây, các nhà khoa học đang nghiên cứu ứng dụng việc cấy tế bào gốc nhằm điều trị ung thư tuyến tụy,

ung thư tế bào thận, ung thư buồng trứng, di căn ung thư đại tràng Họ

đã sử dụng cấy tế bào gốc từ tủy

xương, từ máu ngoại vi, từ cuống rốn và cả từ gan bào thai Người

cho tế bào gốc có thể là người cùng huyết thống, anh chị em sinh đôi

cùng trứng, hoặc cũng có thể là từ người không cùng huyết thống Tế bào gốc còn có thể lấy ở chính bản thân người bệnh từ trước và được bảo quản đông lạnh sâu, khi cần

dùng sẽ sử dụng lại cho người đó (tế bào gốc tự thân) Để điều trị một

số bệnh máu ác tính, việc truyền

các tế bào gốc tạo huyết đã đưa lại hiệu quả tốt với các dạng bạch cầu cấp dòng lympho, bạch cầu mạn

dòng tủy, u tủy xương và suy tủy

Kỹ thuật này trước đây thường

được gọi là ghép tủy xương (bone marrow transplant), nay được gọi thống nhất là cấy ghép tế bào gốc tạo huyết (hematopoetic stem cell transplant)

Ở nước ta, việc cấy ghép tế bào gốc tạo huyết từ tuỷ xương đã được ứng dụng trong điều trị các bệnh lý ác tính về máu từ năm 1995 tại Bệnh viện Huyết học và Truyền máu

Thành phố Hồ Chí Minh Năm

1996, tại đây đã thực hiện tự ghép

tế bào gốc tạo máu ngoại vi và năm

2002 đã tiến hành dị ghép tế bào

gốc tạo máu từ máu cuống rốn để điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng

lympho Bệnh viện Trung ương

Huế là cơ sở thứ hai trong cả nước

đã thực hiện được kỹ thuật cấy

ghép tế bào gốc tạo huyết trong

điều trị (từ đầu năm 2003) Mới

đây, Bệnh viện Trung ương Quân

đội 108 cũng đã bắt đầu triển khai

kỹ thuật này để điều trị cho bệnh

nhân u lympho không Hodgkin giai đoạn IIA (WF6) Đây là một loại

ung thư tế bào trong hệ bạch huyết,

có thể lan sang hầu hết các bộ phận

cơ thể Sau khi tiến hành hút tuỷ

xương và tách lấy tế bào gốc (bảo quản trong nitơ lỏng, nhiệt độ từ

-196 đến -800C), bệnh nhân sẽ được điều trị bằng hoá trị liệu để diệt hết các khối u và tế bào ung thư, cuối cùng là việc ghép lại tế bào gốc cho bệnh nhân Nếu sau vài tháng có

thể phục hồi được các dòng tế bào máu ở tuỷ xương, có nghĩa là đã

cấy ghép thành công Tuy nhiên, tỷ

lệ rủi ro của phương pháp này vào

khoảng 10-20% Bên cạnh đó, việc điều trị sau ghép cũng có vai trò

sống còn, bởi bệnh nhân có thể chết

vì nhiễm khuẩn hoặc xuất huyết

(lúc này tuỷ đã được làm sạch,

không còn bạch cầu để chống đỡ

với các tác nhân gây bệnh)

Từ giữa tháng 3.2001, nước ta đã trở thành một trong bảy ngân hàng máu cuống rốn của vùng châu Á, được Hiệp hội Máu cuống rốn

Quốc tế kết nạp làm thành viên Kỹ thuật ghép tế bào gốc tạo huyết của

ta cũng đã chính thức được thế giới công nhận Điều này mang một ý nghĩa hết sức quan trọng bởi việc

mở rộng cơ hội điều trị cho những bệnh nhân bị ung thư máu ác tính