Bước 4: Phân tích đặc điểm di truyền và kháng nguyên Công đoạn này mất 1-3 tuần và được thực hiện bởi WHO CCs ở Atlanta, London, Melbourne, Memphis và Tokyo.. Ngoài phân tích đặc điểm
Trang 1Các công đoạn cần thiết trong qui trình sản xuất vaccine phòng cúm
H5N1 cho người
Vaccine là phương tiện tốt nhất phòng chống bệnh cúm
Tuy nhiên, trong số tất cả các loại
vaccine thì quá trình sản xuất vaccine cúm là phức tạp và khó khăn nhất Vì do bản chất tiến
Trang 2hoá liên tục của virus cúm đòi hỏi phải giám sát liên tục trên toàn cầu và vì vậy phải thay thế thành phần chủng làm vaccine thường xuyên mỗi năm Hơn nữa, sự lây truyền của vius cúm này trong
mùa cúm, cũng như là trường
hợp xảy ra trận đại dịch cúm là rất nhanh Điều này có nghĩa là mỗi công đoạn trong quá trình
sản xuất vaccine đòi hỏi phải
tuân thủ nghiêm ngặt để vacine được sản xuất và phân phát kịp thời
Quy trình sản xuất vaccine cúm bao gồm những bước sau:
Trang 3Bước 1: Thu nhận mẫu bệnh và thông tin tình hình dịch tễ bệnh cúm:
Công đoạn này được tiến hành
thường xuyên trong năm bởi các nhân viên y tế, nhân viên giám sát hoặc Trung tâm cúm quốc gia
(National Influenza Centres -
NICs) Mục đích của công đoạn này để cung cấp dữ liệu cho việc chọn lựa chủng virus ứng cử làm vaccine
Bước 2: Chẩn đoán, phân lập virus và các phân tích sơ bộ:
Công đoạn này được thực hiện
trong vòng vài giờ đến 3 tuần bởi các nhân viên của NICs và những
Trang 4phòng thí nghiệm cúm quốc gia
khác
Trước tiên virus cần được phân lập trong tế bào phôi trứng gà hoặc tế bào MDCK Sau đó xác định virus thuộc type cúm nào (A B, C, )
Nếu là type cúm A, thì sẽ tiếp tục thực hiện thử nghiệm xác định
virus thuộc phân type HA và NA
nào của cúm type A Dựa vào đặc điểm kháng nguyên hoặc sự phân
bố theo thời gian và vùng địa lý của virus gây nhiễm, NICs sẽ chọn lựa mẫu virus và gửi đến 1 trong 4
Trung tâm hợp tác với tổ chức Y tế thế giới (WHO Collaborating
Centres - WHO CCs) đặt ở Atlanta,
Trang 5London, Melbourne hoặc Tokyo Đối với virus H5N1 và những virus thuộc cúm type A khác mà có tiềm năng gây đại dịch cúm thì NICs
hoặc những phòng thí nhgiệm cúm quốc gia khác còn tiến hành chẩn đoán sơ bộ bằng PCR và giải trình
tự Các kết quả này sau đó cũng
được gửi lại cho WHO CCs
Bước 3: Sản xuất kháng huyết
thanh chồn sương:
Công đoạn này mất 3- 5 tuần được thực hiện bởi WHO CCs ở Atlanta, London, Melbourne, Memphis và Tokyo Mục đích của công đoạn
này là sản xuất kháng thể ở chồn
sương nhằm xác định mối tương
Trang 6quan về tính kháng nguyên của
virus (antigenic distance) để chọn lựa virus ứng cử làm vaccine
Bước 4: Phân tích đặc điểm di
truyền và kháng nguyên
Công đoạn này mất 1-3 tuần và
được thực hiện bởi WHO CCs ở
Atlanta, London, Melbourne,
Memphis và Tokyo
Mỗi năm, WHO CCs xây dựng
thường xuyên thử nghiệm HI
(heamagglutination inhibition) sử dụng kháng huyết thanh sản xuất ở chồn sương của hơn 5000 chủng
virus cúm và sau đó giải trình tự để xác định phân type Với phân tích này sẽ cho cái nhìn toàn diện về
Trang 7đặc điểm kháng nguyên và di
truyền của virus đang gây dịch
Ngoài phân tích đặc điểm di truyền
và kháng nguyên của virus, WHO CCs còn hợp tác với FDA (Food and Drug Administration, Mỹ),
NIBSC (National Institute of
Biological Standards and Control, Anh) và TGA (Therapeutic Goods Adminitration, Úc) tiến hành phân tích các mẫu huyết thanh thu nhận
từ người trưởng thành và một vài trẻ em được gây miễn Mục đích của phân tích này là nhằm xác định tính kháng nguyên của virus gần đây có thay đổi đáng kể so với
virus củ hay không, để xác định
Trang 8xem liệu kháng thể tạo ra do
vaccine hiện tại có đủ chống lại
virus cúm hiện thời hay không Nói cách khác, liệu vaccine củ vẫn còn hiệu lực bảo vệ chống lại virus
đang lưu hành ngoài thực địa hay không
Bước 5: Đánh giá và chọn lựa
virus ứng cử làm vaccine:
Các dữ liệu về đặc điểm kháng
nguyên và trình tự gene cho phép
dự đoán chủng virus cúm sẽ lưu
hoành khoảng 8 tháng trong mùa cúm tới và chọn lựa virus H5N1
triển khai làm vaccine Ngay khi
chủng virus được chọn lựa làm
vaccine thì WHO sẽ khuyến cáo
Trang 9trên website của WHO cho nhà sản xuất, các viện nghiên cưu, các
phòng thí nghiệm cúm quốc gia…
Bước 6: Sự tái tổ hợp virus cúm bằng kỹ thuật di truyền ngược:
Công đoạn này mất khoảng 6 tuần
và được thực hiện bởi WHO CC ở Atlanta, và Memphis, và các phòng thí nghiệm của FDA và NIBSC
Bằng kinh nghiệm trong nhiều năm nghiên cứu các nhà khoa học thấy rằng virus cúm A hoang dại phát triển kém trong trứng gà Để khắc phục trở ngại này, TS Edwin D
Kilbourne của trường New York
Medical College đã sáng chế ra kỹ thuật tái tổ hợp di truyền ngược
Trang 10nhằm tạo ra chủng virus tái tổ hợp phát triển tốt hơn trong trứng gà
Kỹ thuật này cho phép 6 gene (mã hóa cho các protein NP, PA, PB1, PB2, M, NS) của virus cúm
A/Puerto Rico/8/34 (thường gọi là PR8) kết hợp với 2 gene mã hóa
cho protein HA và NA (của chủng khuyến cáo làm vaccine) đã được làm giảm độc lực tạo chủng virus mới mang đặc điểm kháng nguyên
HA và NA giống với chủng khuyến cáo làm vaccine và có thể phát triển trong trứng nhanh kịp thời cung
cấp vaccine khi có dịch xảy ra
Trang 11Hình: Tạo vaccine cúm H5N1 bằng
kỹ thuật di truyền ngược
Với virus H5N1, bằng công nghệ di truyền ngược, người ta tạo ra chủng virus cúm H5N1 giảm độc lực bằng cách loại bỏ vài acid amin tại vị trí phân cắt HA Sự tái tổ hợp HA và
NA (đã loại bỏ phần gây độc) của virus H5N1 với các gene còn lại
của chủng PR8 tạo nên chủng virus giảm độc lực có thể phát triển trong trứng gà Sau đó, virus được giải
trình tự gene, kiểm tra hình thái
khuẩn lạc (plaquing), và độ an toàn
Trang 12trong trứng, gà và chồn sương
trước khi chủng virus được gửi đến các viện nghiên cứu và nhà sản
xuất vaccine
Bước 7: Xác định đặc điểm
kháng nguyên và di truyền của chủng tái tổ hợp
Công đoạn này mất khoảng 4 tuần
và được tiến hành bởi WHO CCs ở Atlanta, London, Melbourne,
Memphis và Tokyo
Virus tái tổ hợp H5N1 được tiêm cho chồn sương để sản xuất kháng huyết thanh nhằm đảm bảo chủng virus tái tổ hợp có cùng đặc tính
kháng nguyên HA và NA của
chủng hoang dại WHO CCs và
Trang 13NIBSC cũng giải trình tự gene HA
và NA của chủng virus tái tổ hợp
để đảm bảo rằng bấy kỳ sự thay đổi nào là không ảnh hưởng đến các
acid amin quan trọng đồi với tính kháng nguyên hay gây bệnh Nếu đặc điểm kháng nguyên và di
truyền là không thoã mãn được nhu cầu sẽ phải tiến hành kiểm tra lại và chọn lựa lại virus ứng cử làm
vaccine
Bước 8: Đánh giá đặc tính phát triển của virus tái tổ hợp:
Công đoạn này mất khoảng 3 tuần
và được thực hiện bởi các nhà sản xuất vaccine
Trước khi virus tái tổ hợp được
Trang 14chọn lọc làm vaccine ứng cử, các nhà sản xuất vaccine phải tiến hành kiểm tra đặc tính phát triển của
chúng trong tế bào nuôi cấy Virus ứng cử là vaccine H5N1 phát triển kém hơn virus cúm A ứng cử làm vaccine phòng cúm theo mùa hàng năm Đây là 1 thách thức lớn cho các nhà sản xuất nếu cần cung cấp lượng vaccne đủ lớn trong 1 thời gian thật ngắn khi có đại dịch xảy
ra
Bước 9: Chuẩn bị các hoá chất cho vaccine bất hoạt:
Công đoạn này mất khoảng 6 tuần
và được tiến hành bởi nhà sản xuất vaccine và các phòng thí nghiệm
Trang 15của FDA, NIBSC và TGA
Các hoá chất dùng cho vaccine
H5N1 bất hoạt được tiến hành bởi WHO CC ở Tokyo và các phòng
thí nghiệm quốc gia ở FDA,
NIBSC và TGA Các hoá chất này sao đó được chuẩn hoá bởi các
phòng thí nghiệm của FDA, NIBSC
và TGA
Sau tất cả những công đoạn chuẩn
bị trên được hoàn tất, virus tái tổ
hợp và các hóa chất đã sẵn có được chuyển đến cho các nhà sản xuất và bắt đầu ngay vào công việc sản
xuất vaccine Tổng cộng thời gian sản xuất vaccine H5N1 cho người
là khoảng 28-52 tuần