falciparum à gây ra rối loạn huyết động tắc nghẽn trong vi tuần hoàn phủ tạng à dẫn đến tổn thương nhiều phủ tạng như: não, gan, lách, thận, phổi.... SRAT thể não có hôn mê, rối loạn ý t
Trang 1Sốt rét ác tính (Pernicious Falciparum Malaria)
(Kỳ 1)
1 ĐỊNH NGHĨA:
SRAT là một thể sốt rét (SR) nguy kịch do P falciparum à gây ra rối loạn
huyết động tắc nghẽn trong vi tuần hoàn phủ tạng à dẫn đến tổn thương nhiều phủ
tạng như: não, gan, lách, thận, phổi
Lâm sàng đa dạng phổ biến nhất là thể não (80-90%) Tỷ lệ tử vong trong
SRAT trung bình khoảng 10%
2 DỊCH TỄ HỌC SRAT:
- SRAT phát sinh chủ yếu ở những người mới vào vùng SR được 6 - 12
tháng trở lại
- Ở tân binh mới vào vùng SR 1 năm trở lại, SRAT tập trung ở những
người đã mắc SR từ 1 đến 6 lần
- Vùng SR nặng, có tỷ lệ KST P falciparum chiếm ưu thế (>70%)
Trang 2- Tỷ lệ chuyển từ SR sang SRAT (% ) - còn gọi là chỉ số chuyển đổi
3 LÂM SÀNG VÀ CHẨN ĐOÁN SRAT:
3.1 Phân loại SRAT:
3.1.1 SRAT thể não (có hôn mê, rối loạn ý thức)
- Thể não đơn thuần
- Thể não kèm theo biến chứng phủ tạng, như:
• Thể não và suy tuần hoàn cấp hoặc sốc
• Thể não và suy thận cấp (thực thể)
• Thể não và suy gan cấp
• Thể não và phù phổi cấp
• Thể não và rối loạn tiêu hoá cấp (nôn, ỉa thốc tháo)
• Thể não và đái huyết cầu tố
3.1.2 SRAT thể phủ tạng đơn thuần (chỉ có tổn thương phủ tạng, không có
hôn mê):
• Thể sốc hoặcsuy tuần hoàn cấp
Trang 3• Thể giống tả (rối loạn tiêu hoá)
• Thể suy gan cấp
• Thể suy thận cấp (thực thể)
• Thể phù phổi cấp hoặc ARDS (Adult respiratory distress syndrome)
• Thể xuất huyết
• Thể đái huyết cầu tố
• Thể bụng cấp
• Thể tâm thần
3.2 Lâm sàng SRAT thể não:
SRAT thể não là thể chiếm đa số (80 - 90%)
Đặc điểm là một bệnh não đối xứng xuất hiện trên một bệnh nhân SR
3.2.1 Thời kỳ khởi phát:
- Khởi phát đột ngột (1/3 số ca): bệnh nhân đang sinh hoạt, lao động gần
như bình thường đột nhiên ngã lăn, vật vã, ú ớ, mê man Có thể kèm theo những
cơn co giật kiểu động kinh
Trang 4- Khởi phát từ từ (2/3 số ca): sau vài ba ngày sốt, bệnh nặng dần lên, có
biểu hiện rối loạn tâm thần kinh nặng dần: thờ ơ, khờ khạo, u ám hoặc kích thích,
vật vã, nói nhảm, đi lung tung, bỏ chạy, đái dầm, ỉa đùn rồi vào hôn mê
3.2.2 Thời kỳ toàn phát:
- Hội chứng tâm thần kinh:
+ Hôn mê sâu dần
+ Co giật kiểu động kinh (1/3-1/4 số ca), có cơn co giật cục bộ hoặc toàn
thân, kéo dài vài giây đến 1-2 phút
+ Hay có rối loạn cơ vòng: đái dầm, cầu bàng quang
+ Ít có triệu chứng định khu, hãn hữu có liệt 1/2 người; dây thần kinh sọ
não ít bị liệt
+ Tăng trương lực cơ xuất hiện ở những trường hợp nặng
- Những biểu hiện lâm sàng khác:
+ Hô hấp: phổ biến là rối loạn hô hấp, thậm chí suy hô hấp do các nguyên
nhân: do phù não; do ứ đọng đờm dãi; do viêm phế quản phổi bội nhiễm Một số
ngạt thở trong cơn co giật kéo dài, liên tiếp Hãn hữu gặp phù phổi cấp
Trang 5+ Tuần hoàn: huyết áp giảm do mất nước (vì sốt cao, vã mồ hôi, không ăn
uống), hiếm hơn là do cơ tim (viêm cơ tim, khe tim, thiếu oxy cơ tim),
+ Tiêu hoá: bệnh nhân hay nôn và ỉa lỏng Khi hôn mê sâu và rối loạn điện
giải có chướng bụng
+ Gan: thường có gan to và rối loạn chức năng gan
+ Lách: có thể to hoặc không
+ Thận: ở một số bệnh nhân SRAT có suy thận cấp
- Xét nghiệm máu và KSTSR:
+ Hồng cầu thường thấp, có khi thấy cả hồng cầu non, hồng cầu lưới
thường tăng; tốc độ lắng máu thường tăng Bạch cầu nói chung bình thường hoặc
giảm nhẹ; hãn hữu có thể có phản ứng tăng giả bạch cầu
+ KSTSR: đa số trường hợp xét nghiệm thấy P falciparum (+) Cần chú ý:
một số bệnh nhân khi mới vào ác tính chưa thấy KSTSR, nhưng sau một thời gian
(vài giờ đến 1-2 ngày) KSTSR mới xuất hiện Do vậy, phải xét nghiệm KSTSR
nhiều lần