Giải pháp nhằm bảo tồn và khai thác có hiệu quả khu phố cổ trong các tour du lịch ở thủ đô

Giải pháp nhằm bảo tồn và khai thác có hiệu quả khu phố cổ trong các tour du lịch ở thủ đô

Lời mở đầu

Toàn cầu hoá hiện nay đang là một xu thế tất yếu đối với sự phát triển của nhân loại trên nhiều lĩnh vực Nó đã góp phần tạo cơ hội cho việc giao lu văn hoá giữa các nớc trên thế giới ở Việt Nam vấn đề này đã góp phần không nhỏ trong quan hệ hợp tác với các quốc gia khác, tạo nền tảng cho việc phát triển kinh tế, song mặt khác nó lại đặt ra những thách thức cho việc bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc Phố cổ Hà Nội là một trong những địa điểm bị xu hớng “tân thời hoá”,a chuộng đồ ngoại làm cho biến dạng Hiện nay trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá, để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt ngời dân phá bỏ nhà cũ xây dựng những ngôi nhà mới theo phong cách, kiến trúc hiện đại, bên cạnh đó những ngôi nhà cũ vài trăm tuổi cha bị phá bỏ thì ở trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng Tình trạng này đang làm Hà Nội dần mất đi một di sản văn hoá

đáng tự hào, ngành du lịch mất đi một nguồn tài nguyên văn hoá trong việc phát triển du lịch văn hoá của thủ đô Chính vì thế vấn đề cải tạo, bảo vệ và tôn tạo khu di tích này hiện nay đang là vấn đề đáng quan tâm của chính quyền địa ph-

ơng và thành phố

Là một sinh viên kinh tế sau này sẽ làm việc trong lĩnh vực du lịch, vấn đề bảo tồn phố cổ đã thu hút sự quan tâm của em

Trong bài viết này em xin phân tích phố cổ ở khía cạnh giá trị văn hoá của

nó đối với việc phát triển du lịch và vấn đề khai thác những giá trị đó vào các tour du lịch của thủ đô trong hiện tại và tơng lai

Em xin chân thành cảm ơn Thạc sĩ Ngô Đức Anh đã hớng dẫn và giúp đỡ

em hoàn thành đề án này

I Phố cổ Hà Nội và nét hấp dẫn của phố cổ đối với du khách

1 Vài nét về phố cổ Hà Nội:

Hà Nội không chỉ là trung tâm kinh tế, chính trị mà đây còn là trung tâm văn hoá của nớc Việt Nam Hà Nội là nơi hội tụ những tài nguyên tự nhiên và nhân văn phong phú, đa dạng, với một bề dày lịch sử gần 1000 năm đã trở thành một trong những điểm đến du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nớc Lịch sử ngàn năm Quốc Đô - Thăng Long – Hà Nội bắt đầu từ đời Lý Công Uẩn (1010) khi ông quyết định dời đô từ Hoa L (Ninh Bình) ra Thăng Long (Hà Nội) Nhận thấy đây là một địa thế “ở giữa khu vực trời và đất, có thế rồng cuộn

hổ ngồi” nên ông đã cho xây dựng đô thị Thăng Long với cấu trúc “tam trùng thành quách” (trong thành ngoài thị) Trải qua chiều dài thời gian trong di sản

đô thị Hà Nội , toà thành cổ hầu nh đã tan biến và chỉ còn hiện diện bởi những công trình kiến trúc đơn lẻ Song nó lại đợc đặc trng bởi một cơ cấu đô thị hết sức đặc thù - đó là khu phố cổ hay còn gọi là khu vực 36 phố phờng Trớc đây dới triều đại Lý, Trần, Hậu Lê đây là trung tâm thơng mại của Thăng Long, là phần thị trong kiến trúc xã hội “tam trùng thành quách”

Khi thực dân Pháp xâm chiếm Hà Nội năm 1886, chúng đã phá huỷ gần

nh toàn bộ hệ thống các di tích văn hoá, kiến trúc truyền thống nằm xung quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm để lấy chỗ xây dựng khu phố Tây Song song với việc hoàn thiện khu vực trung tâm hồ Hoàn Kiếm, ngời Pháp đã tiến hành chỉnh sửa trong khu vực “36 phố phờng” của Hà Nội Nhng do ảnh hởng của phơng thức xây dựng mới vẫn còn ở mức độ hạn chế, ngời Hà Nội vẫn tiếp tục phơng thức xây dựng Việt Nam truyền thống trong sửa chữa và xây dựng mới những ngôi nhà của mình Đó là những ngôi nhà kết cấu gỗ là chủ yếu, mái lợp ngói ta, chiều rộng nhà hẹp và phát triển sâu vào phía trong lô đất bằng những lớp nhà

kế tiếp những lớp sân trong Chính vì vậy, nhìn chung khu phố này vẫn mang nét truyền thống quen thuộc bên cạnh “khu phố Tây” đang hình thành với những đờng nét qui hoạch và kiến trúc đợc du nhập từ châu âu Sau này hai khu

vực này đợc gọi là “khu phố cổ” và “khu phố cũ” làm nên niềm tự hào của cả

Hà Nội mà không phải bất cứ thành phố nào ở Việt Nam cũng nh nhiều nớc khác có nổi Hai thuật ngữ này mới chỉ ra đời từ năm 1995, là một qui ớc để tiện cho việc nghiên cứu và tìm giải pháp bảo vệ Thành phố Hà Nội tạm thời qui định “khu phố cổ” là khu phố có hình tam giác (nhng kỳ thực là hình thang), hai cạnh ngang là phố Hàng Đậu và dãy phố Hàng Bông – Hàng Gai – Cầu Gỗ – Hàng Thùng Hai cạnh dọc là phố Trần Nhật Duật và dãy phố Hàng Cót – Hàng Gà - Hàng Điếu – Hàng Da Còn “khu phố cũ” gồm ba khu vực: khu nhợng địa, khu thành cũ và khu nam Hồ Gơm

Khu nhợng địa hình chữ nhật, hai cạnh dài là đờng Bạch Đằng và phố Lê Thánh Tông – Trần Thánh Tông, hai cạnh ngang là đoạn đầu phố Tràng Tiền

và phố Nguyễn Huy Tự ở đây gồm những công trinh kiến trúc kiểu “chính thống”, mái lợp ngói đá đen, mặt bằng có hành lang chạy bốn xung quanh, nhà cuốn hình cung

Khu thành cũ gồm các phố Phan Đình Phùng, Hùng Vơng, Hoàng Diệu,

Điện Biên Phủ, Lê Hồng Phong, Chu Văn An, Trần Phú Các biệt thự ở đây ờng theo kiến trúc miền Bắc nớc Pháp, mái dốc, các chi tiết trang trí ở cửa sổ, ở nóc diêm dúa, tỉ mỉ

th-Khu nam Hồ Gơm là một hình chữ nhật mà hai cạnh dài là Tràng Thi – Tràng Tiền và Trần Hng Đạo, hai cạnh ngang là Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh Khu vực này đợc xây dựng đồng thời với khu vực thành cũ song qui trình, qui hoạch có chậm hơn vì phải giải toả nhiều làng xóm ở khu vực này đa

số cũng là biệt thự nhng mái không dốc, nhiều cửa theo kiến trúc Nam Pháp Hai khu vực này đã tạo nên một công trình kiến trúc đô thị mang phong cách á - âu, đợc xây dựng thích nghi với môi trờng truyền thống và thiên nhiên của Hà Nội mà ngời xa gửi lại cho chúng ta và truyền cho đời sau

2 Nét hấp dẫn của phố cổ đối với du khách:

Hà Nội – 36 phố phờng là một di sản văn hoá của dân tộc Nó có giá trị rất lớn trong lĩnh vực kinh doanh du lịch Các di tích lịch sử văn hoá trong khu

phố cổ đã làm cho sản phẩm du lịch đặc trng 3H của Hà Nội là: Hà Nội lịch sử (history), Hà Nội anh hùng (heroism), Hà Nội mến khách (hospitality) càng thêm hấp dẫn

Điểm thu hút đầu tiên của khu phố này mang đến cho khách du lịch không chỉ giá trị văn hoá vật thể mà còn có cả giá trị văn hoá phi vật thể bao gồm trong nó

2.1 Giá trị văn hoá vật thể.

Giá trị văn hó vật thể đợc thể hiện ở công trình kiến trúc độc đáo trong khu phố Trớc khi thực dân Pháp xâm lợc các ngôi nhà trong khu phố đều có chung một dáng dấp đó là những ngôi nhà ống Nhà nh một cái ống bề ngang hẹp, chiều dài sâu có khi thông ra một ngõ khác, phố khác Bố cục cũng tơng tự nhau: gian ngoài là chỗ bán hàng hoặc làm hàng Tiếp đó là một khoảng sân lộ thiên để lấy ánh sáng, ngời dân thờng gọi là “giếng trời” – là nơi giao hoà giữa

đất và trời, là một nét văn hoá trong triết lý âm – dơng của ngời Hà Nội xa Gian nhà trong mới là nơi ăn ở và nối vào đó là khu phụ Đa số là nhà một tầng lợp bằng những viên ngói cong hình “mũi hài”, đợc sắp xếp khéo léo vừa chống nắng, che ma vừa tạo hình “vảy rồng” rất hấp dẫn Đây là kiểu nhà dân dụng và phổ biến của ngời dân Thăng Long xa Nhà vừa là xởng sản xuất thủ công vừa

là cửa hàng và là nơi sinh hoạt của gia đình Các ngôi nhà xây sát cạnh nhau thể hiện văn hoá cộng đồng, làng xã của ngời Việt Nam Cái hấp dẫn du khách của khu phố cổ chính là ở chỗ này, ở cái tổng thể do ngời xa đã sắp xếp thành một cơ thể đầy sống động, khăng khít, gắn bó kề tựa nhau mà tồn tại, sinh sôi…

Quang cảnh một góc phố Hàng Bạc năm 1883 trớc khi thực dân Pháp tiến hành tu sửa

Khi thực dân Pháp tiến hành chỉnh sửa lại khu phố, các ngôi nhà đợc xây lại kiên cố nhng vẫn theo kiến trúc cổ Các ngôi nhà vẫn đợc xây dựng theo hình ống với bề rộng rất hẹp quay mặt ra phố, từ 3-5 m, chiều sâu vài chục mét, chiều cao thờng là tầng rỡi đôi khi là hai tầng Tuy hình thức trang trí bên ngoài theo lối kiến trúc châu âu có làm biến dạng khu phố nơi ít, nơi nhiều, song bóng dáng của thời xa (dù chỉ là của thế kỷ 19) vẫn còn lu lại ở dăm căn nhà này, ở vài đoạn phố kia và đặc biệt là ở cái không gian văn hoá vẫn đậm đà h-

ơng vị cổ Dới đây là một góc kiến trúc phố Hàng Đào vào năm 1926

Khách du lịch đến khu phố cổ cũng nhận thấy đợc cơ cấu kiến trúc đô thị Thăng Long xa qua những dãy phố hẹp, chi chít dọc ngang liên kết với nhau theo kiểu bàn cờ Chính tỉ lệ không gian kiến trúc phù hợp với tỉ lệ kích thớc đờng phố, với con ngời và các hoạt động đa dạng của con ngời ở những thời kỳ cha có phơng tiện cơ giới đã tạo nên sự thu hút và quan tâm của khách du lịch Họ không chỉ nhìn ngắm những dấu tích lịch sử mà muốn tìm hiểu sâu về kiến trúc tổng thể mà cha ông ta đã bố trí không chỉ để sống, sinh hoạt mà còn để phòng vệ trớc các cuộc chiến tranh Cơ cấu phố cổ nh mộ bức tờng thành vững chắc bao bọc, che chở cho phần “đô” nằm bên trong

Bên cạnh đó trong khu phố cổ còn rất nhiều công trình đền, chùa, miếu… nằm rải rác trong nhiều đờng phố cổ kính, sang trọng thể hiện một khía cạnh trong tâm hồn Hà Nội xa luôn tìm cách hoà đồng với một thế giới tâm linh Các

di tích đình, đền là sản phẩm sáng tạo độc đáo, thiêng liêng của mỗi làng quê,

là sự kết tinh, tồn đọng văn hoá làng xã Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc Theo thống kê trên phạm vi 100ha của khu phố cổ đã từng có 100 di tích là nơi thờ tự của các phờng cũ, nơi thờ tổ nghề, Thành Hoàng Hà Nội Hiện nay chỉ còn lại 54 ngôi đình, 6 chùa, 22 đền, 3 miếu Trong đó có một số di tích

-ợc du khách tới thăm, tìm hiểu những chứng tích đô thị của một nớc châu á gốc nông nghiệp dẫu đã ra phờng phố nhng vẫn giữ những tín ngỡng tôn giáo (mà chủ yếu là đạo phật)

Các ngôi chùa, đền ở đây đợc xây dựng theo lối kiến trúc rất đặc trng của Việt Nam Các mái đền, chùa đều đợc uốn cong và chạm trổ hình đầu rồng rất cầu kỳ Các chi tiết trang trí từ hình dáng bên ngoài nh mái chùa, cổng chùa cho đến…những chi tiết bên trong nh hơng án, cột gỗ đều rất tinh xảo, khéo léo, có giá trị…nghệ thuật cao Trong chùa còn lu giữ nhiều cổ vật đáng giá:

Chùa Cầu Đông còn lu giữ bốn tấm bia có các niên đại 1624, 1639, 1711,

1816 Đặc biệt là bia 1624 có tên là Đông Môn tự ký do nhà s Nguyễn Văn Hiệp dựng, kể lại việc chính ông mua thêm đất mở rộng khuôn viên và xây dựng mở mang chùa Ngoài ra trong chùa còn có một quả chuông đúc năm

1800 còn nguyên niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 8

Còn ở đền Bạch Mã có di vật quý là pho tợng thần Long Đỗ bằng đồng,

t-ơng truyền có từ thế kỷ 18

ở các đình chùa còn lu giữ nhiều pho tợng phật rất đẹp và có giá trị Nhvậy phố cổ không chỉ mang những nét kiến trúc chung đặc trng của xã hội nông nghiệp Việt Nam mà nó còn có những nét riêng biệt của khu đô thị Thăng Long làm nên sức hấp dẫn và thu hút của khu phố

2.2 Giá trị văn hoá phi vật thể

Khi đến phố cổ khách du lịch đều cảm thấy thú vị và tò mò trớc hàng loạt dãy phố bắt đầu bằng từ “Hàng”: Hàng Bạc, Hàng Bè, Hàng Bài, Hàng Bông,

nông nghiệp châu thổ sông Hồng mà Hà Nội là tâm điểm Khu vực 36 phố ờng chính là nơi giao lu buôn bán, trao đổi hàng hoá, là nơi tập trung tất cả các sản vật có tiếng của miền núi, miền đồng bằng và miền biển Nhng nét đặc biệt

ph-là mỗi phố “Hàng” đều buôn bán một loại tơng ứng với tên phố nh: Hàng Đào bán lụa, Hàng Trống bán trống Các sản phẩm đ… ợc buôn bán và trao đổi đều là những đồ dùng thiết yếu có quan hệ mật thiết với sản xuất lúa nớc, sản phẩm nông nghiệp và nghề sông nớc nh: muối, khoai, cuốc, bừa, bồ, cót …

Có thể nói khu vực này hội tụ hầu hết các ngành nghề thủ công truyền thống của Việt Nam ở khắp mọi miền đất nớc Những ngời thợ thủ công đã đa ngành nghề của quê hơng mình lên Hà Nội làm ăn ở chốn kẻ chợ xầm uất này

sự cạnh tranh đọ sức đua tài diễn ra rất mạnh mẽ, phải nghề tinh tài cao mới trụ nổi và phát triển đợc Vì vậy những cái còn lại và phát triển là những cái tiêu

biểu, tinh hoa của các vùng trong nớc Để giúp nhau trong sản xuất và buôn bán cũng nh trong việc giữ gìn nghề tổ những ngời thợ thủ công liên kết với nhau tạo ra những phờng hội - đó là những phố “Hàng” mà chúng ta thấy ngày nay Mỗi phố “Hàng” có tính đặc thù và tính chuyên biệt cao Một khách nớc ngoài khi đến thăm phố cổ đã rất ngạc nhiên viết: “Mỗi loại hàng hoá đều có một phố riêng ở phố Bát Sứ – tất cả đều xanh Tiếp đến phố Bát Đàn – tất cả đều đỏ Rồi đến phố Hàng Đồng lấp lánh kim vàng chói Phố Hàng Thêu và phố Hàng Tranh màu sắc tơi vui rực rỡ” Điều này thoạt nhìn có vẻ vô lý về phơng diện th-

ơng mại, nhng nó lại là cách tổ chức có lợi cho ngời bán Họ có điều kiện tơng trợ giúp đỡ nhau trong việc định giá, giữ giá, vay mợn hàng, giới thiệu khách hàng cho nhau Đây là một biểu hiện cụ thể của tính cộng đồng của ng… ời Việt Nam “Buôn có bạn, bán có phờng” Môi trờng sống này đã đi vào văn hoá và để lại dấu ấn không phai mờ về một khía cạnh đắc sắc của nền văn hoá nông nghiệp điển hình ở phơng Đông Ngày nay các sản phẩm đợc bán ở các phố đã thay đổi phong phú và nhiều loại hơn, không chỉ đơn thuần là một mặt hàng nh trớc đây Chính những sản phẩm thủ công truyền thống đã giúp cho sự phát triển của hệ thống các cửa hàng bán đồ lu niệm, tạo ra một khu vực shopping lý tởng cho du khách đến thăm và mua đồ lu niệm

Phố cổ cần còn có nhiều món ăn truyền thống nh:

Chả cá lã vọng là món ăn đặc biệt của phố Chả Cá Nó ra đời ở cuối thế kỷ

19, do một gia đình họ Đoàn ở số nhà 14 phố này nghĩ ra cách chế biến Món

ăn này dần dần đợc ngời Hà Nội a thích, trở nên nổi tiếng đến nỗi tranh đoạt

đ-ợc cả tên gọi cổ truyền của dãy phố

ở phố Hàng Than thì nỗi tiếng với món bánh cốm đợc chế biến từ nếp non

Đây nguyên là thứ bánh cới, thay cho cánh thiếp báo hỷ đánh dấu những ngày vui của các cặp vợ chồng mới

Ngoài ra phố cổ còn nhiều món ăn đặc trng khác, nó không chỉ thể hiện ở

sự tinh diệu trong nghệ thuật ẩm thực Hà Nội, mà nó còn thể hiện nét văn hoá

ăn uống của chốn kinh kỳ xa Điều đó không chỉ thúc đẩy động cơ đi du lịch tìm hiểu nghiên cứu mà nó còn thu hút các đối tợng khác muốn thởng thức hơng

vị món ăn xa của ngời Việt Nam

Phố cổ là nơi buôn bán sầm uất nhất, là nơi qui tụ ngời dân ở khắp miền tổ quốc nên các lễ hội dân gian trong khu phố cũng rất phong phú Đó là những nghi thức, lễ tiết nông nghiệp thờ nớc, thờ lúa cùng các sản phẩm của cây lúa điển hình

nh “lễ tế xuân ngựu”, với tục “ đả xuân ngu” ở phờng Đông Hà xa đợc trải dài trên phố Hàng Chiếu đến tận Hàng Gai bây giờ Lễ hội thể hiện khía cạnh tâm linh của ngời Hà Nội xa muốn tìm kiếm một năng lợng vô hình mà họ tin tởng, thể hiện lòng kính trọng của họ với Thành Hoàng, tổ nghề…

Nói tóm lại khu phố cổ chủ yếu “cổ” ở cái qui hoạch thời xa của nó khách du lịch vẫn có thể thấy nó “cổ” ở những phố ngắn, những con đờng hẹp đan xen nhau

nh một bàn cờ Và nó vẫn giữ nét đặc biệt của 36 phố phờng từ xa là một khu vực buôn bán sầm uất nhất thủ đô, là nơi hội tụ nhiều ngành nghề thủ công truyền thống, là nơi du khách có thể thởng thức những món ăn độc đáo Các giá trị của phố cổ là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển loại hình du lịch nghiên cứu tìm hiểu, du lịch theo chuyên đề cho những ngời có nhu cầu tìm hiểu về quá trình phát triển của Thăng Long – Hà Nội qua các thời đại

II Hiện trạng của phố cổ Hà Nội

1 Hiện trạng xây dựng và tu tạo phố cổ:

a Hiện trạng xây dựng:

Nh chúng ta đã biết các ngôi nhà đợc xây dựng trong khu phố cổ từ thế kỷ

19 hoặc trớc đó đều có chung một kiến trúc là nhà hình ống Không gian kiến trúc này gần nh thống nhất, do đó không khí vẫn lu thông, ngôi nhà vẫn thở Tiếc rằng đến nay cơ cấu c dân một nhà ống + một gia đình hầu nh không còn nữa Trớc làn sóng di c ra đô thị ngày càng tăng đã làm cho dân số Hà Nội tăng lên đáng kể mà tập trung nhiều nhất ở khu phố cổ Theo thống kê hiện nay trong khu phố cổ có khoảng 15270 hộ gia đình sinh sống với dân số thực tế th-ờng trú là 66191 ngời trên diện tích đất ở là 326750 m2 Điều này đã dẫn đến tình trạng có nhiều gia đình, thậm chí cả chục gia đình trú ngụ trong một ngôi nhà ống, làm cho điều kiện sinh sống trở nên không chấp nhận đợc Nhất là hệ thống nớc và vệ sinh đợc xây dựng ở những thế kỷ trớc với t cách sinh hoạt thô sơ đã không còn phù hợp Cùng với sự tàn phá của thời gian, ma nắng, mối mọt

đã làm cho các ngôi nhà xuống cấp trầm trọng Khu vực phố cổ trở thành nơi ô

nhiễm nặng nhất, c dân phải sống trong những căn nhà thiếu ánh sáng và không khí, tối tăm và ngột ngạt Ta có thể thấy rõ điều đấy qua bức tranh về quang cảnh phố Hàng Buồm hiện nay.

Do đòi hỏi của sinh hoạt ngời dân đã phá nhà cũ xây nhà mới Tuy Đảng

và nhà nớc có chủ trơng và chính sách đúng đắn và quan tâm đến việc bảo tồn phát huy giá trị di tích lịch sử – văn hoá, nhng trong quá trình đô thị hiện nay,

do yếu tố tự phát, tính tổ chức và tính pháp luật trong hoạt động đô thị yếu nên các ngôi nhà đợc xây dựng không có qui hoạch Nơi đây đã mọc lên nhiều nhà 3-4 tầng, cửa sắt khép kín, các mặt tiền ốp đá rửa pha tạp các kiểu dáng kiến…trúc du nhập từ Nhật, Pháp, Mỹ đã phá vỡ cơ cấu kiến trúc cổ của khu phố …

Thực trạng xây dựng ở một góc phố Hàng Ngang hiện nay

Các ngôi đình, chùa tuy không bị phá nhng lại bị các nhà dân xung quanh lấn chiếm, che khuất Nh cả hai đầu đao mái đền Bạch Mã đã đợc xếp hạng cũng phải đâm vào một cửa sổ một quán ăn sát nách nhà

Có thể nói nếu không qui hoạch thì một khối lợng lớn các di tích lịch sử, văn hoá trong khu phố cổ sẽ bị chìm lấp, bị xâm phạm nghiêm trọng Đồng thời vì những nhu cầu mu sinh của con ngời sẽ có nhiều di tích bị phá vỡ cảnh quan, thậm chí bị khai thác một cách tuỳ tiện Điều đáng lo ngại ở đây là quá trình

“cao ốc hoá”, “bê tông hoá” vốn đã và sẽ còn lan tràn hầu hết các ngõ phố trong khu vực 36 phố phờng, đặt Hà Nội trớc nguy cơ mất đi một niềm tự hào, nghành

du lịch mất đi một điểm đến hấp dẫn Mà Hà Nội vốn hấp dẫn đợc du khách bởi giá trị lịch sử ngàn năm văn hiến, bởi vì sự khác biệt của khu phố cổ với các đô thị hiện đại của các quốc gia khác

b Công tác qui hoạch, bảo tồn của nhà nớc đối với khu phố cổ và tiến độ thực hiện của công tác qui hoạch :

Trớc nguy cơ quá trình đô thị hoá đang dần làm vẻ đẹp riêng của phố ờng xa biến mất, lặn hụp hoà vào chỗ nào cũng nh chỗ nào thì việc quan tâm và làm cho khu phố cổ giữ đợc sắc thái riêng của nó là cần thiết Bởi khu phố cổ là một trong những hình ảnh của Hà Nội xa làm ăn, sinh sống, mà tình thần Hà Nội nghìn đời liên quan tới con ngời Hà Nội bây giờ, chứ không phải chỉ về mặt

ph-di tích và du lịch Nói nh thế không có nghĩa là ca ngợi sự bảo thủ, níu kéo sự tồn tại dài lâu những nhà xa, lối cũ mà điều quan trọng là làm sao tạo ra cho đ-

ợc sự hài hoà giữa phát triển đô thị với cái vốn có của truyền thống, mối tơng quan giữa bảo tồn các di sản văn hoá và phát triển đô thị Cần phải nhận thức rõ bảo tồn và phát triển là hai nhiệm vụ luôn đi liền nhau “Bảo tồn” chứ không phải là “bảo vệ” Bảo tồn là “giữ không để cho mất đi”, còn bảo vệ là “giữ không để cho xâm phạm” Bảo tồn không có nghĩa là ôm kh kh lấy vốn cổ, không cho nó thay đổi, trái lại phải luôn làm cho nó lớn mạnh hơn, bổ sung cho

nó những yếu tố mới, tức là phát triển nó Để thực hiện điều đó, đợc sự hổ trợ của trung ơng, Hà Nội xây dựng một chơng trình tổng thể trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội Trong chơng trình phát triển tổng thể đó, kế hoạch

từ nay đến năm 2010 Hà Nội tiếp tục triển khai chơng trình bảo tồn, tôn tạo phát triển khu phố cổ Chơng trình phân thành 2 khu vực:

+ Khu vực bảo vệ và tôn tạo cấp 1 diện tích 19 ha, giới hạn bởi phố Hàng Chiếu (phía Bắc) – Hàng Bạc (phía Nam) – Trần Nhật Duật (phía Đông) – Hàng Đờng – Hàng Ngang (phía Tây)

+ Khu bảo vệ tôn tạo cấp 2 là những phần còn lại với diện tích là 81 ha.Khu phố cổ sẽ hình thành các trung tâm thơng mại, khu dân c và các công trình văn hoá truyền thống Trong đó khu trung tâm thơng mại gồm 3 cụm: chợ

Đồng Xuân, Hàng Da, Hàng Bè, hai trục phố thơng mại kết hợp nhà ở là Hàng Ngang – Hàng Đào – Hàng Đờng - Đồng Xuân và Lơng Văn Can – Hàng Cân – Chả Cá - Hàng Lợc Khu dân c gồm 3 cụm dân c gắn kết với 3 cụm chợ, qui mô mỗi cụm khoảng 20000 dân

Chơng trình đã thu hút đợc nhiều dự án tham gia Một trong số đó là dự án Asia Rehab do Tolouse, Hà Nội và Bruxelles trình đã đi vào từ tháng 2 – 2000

Dự án này thực hiện dựa trên mục tiêu:

+ Gìn giữ đặc trng văn hoá, di sản vật thể và phi vật thể của phố cổ Hà Nội+ Tiếp tục thực hiện việc tôn tạo phố cổ Hà Nội

+ Thu hút sự tham gia của ngời dân vào việc tôn tạo phố cổ Hà Nội

+ Trao đổi kinh nghiệm bảo tồn di sản ở Việt Nam và các nớc khác

Nhiệm vụ của dự án là:

+ Giữ gìn nghệ truyền thống trong phố cổ, nâng giá trị hiểu biết nghề truyền thống, duy trì các hoạt động kinh tế của các nghề này

+ Lập kế hoạch bảo tồn và tôn tạo trọng điểm đối với một số ngôi đình theo bản kiến trúc thực hiện trên 3D

+ Triển khai tôn tạo quy mô rộng các công trình nhằm nâng cao giá trị khu phố cổ Việc thực hiện kế hoạch tu tạo sẽ triển khai từ các phố trọng điểm với một số lợng lớn các công trình

+ Một số nhiệm vụ khác nhằm đảm bảo đời sống của nhân dân trong khu phố và kêu gọi sự tham gia của ngời dân vào kế hoạch bảo tồn cả về mặt tài chính và ý thức

Dự án này đã thu đợc một số kết quả khả quan nh:

+ Đã hoàn thành việc tu bổ hai ngôi nhà: 38 Hàng Đào và 87 Mã Mây+ Nâng cấp tuyến phố dọc Hàng Buồm đến chợ Đồng Xuân làm phố đi bộ phục vụ cho khách tham quan theo đặc thù đờng đi bộ qua phố cổ

+ Việc tôn tạo đã lựa chọn khu thí điểm là ô phố Hàng Bè – Hàng Bạc -

Đinh Liệt – Cầu Gỗ đã và đang tiến hành thực hiện

Ngoài ra còn có một dự án khác về kế hoạch di chuyển dân c trong khu phố cổ sang Gia Lâm để trả lại sự thông thoáng cho khu phố

Song song với việc thực hiện dự án, chính quyền nhà nớc cũng đề ra những biện pháp chế tài chặt chẽ đối với việc xâm hại di tích lịch sử phố cổ Nâng cao cơ chế quản lý với vấn đề xây dựng để tránh khu vực 36 phố phờng rơi vào tr-ờng hợp “phần cổ” bị lấn át, chèn ép bởi những công trình hiện đại mới xây