Giáo trình Cơ sở chăn nuôi - Chương 4 ppsx

HỆ THỐNG NHÂN GIỐNG VẬT NUÔI Hệ thống nhân giống vật nuôi được tổ chức theo mô hình sơ đồ hình tháp, sơ đồ này bao gồm : Đỉnh tháp với số lượng vật nuôi ít nhất nhưng là đàn giống cao sả

Chương 4

HỆ THỐNG TỔ CHỨC TRONG CÔNG TÁC

GIỐNG VẬT NUÔI

4.1 HỆ THỐNG NHÂN GIỐNG VẬT NUÔI

Hệ thống nhân giống vật nuôi được tổ chức theo mô hình sơ đồ hình tháp, sơ đồ này bao gồm : Đỉnh tháp với số lượng vật nuôi ít nhất nhưng là đàn giống cao sản, giữa tháp với số lượng vật nuôi lớn hơn gọi là đàn nhân giống cồn đáy tháp với số lượng vật nuôi đông nhất gọi là đàn thương phẩm Với cách tổ chức như vậy sơ đồ hình tháp sẽ gồm 3 phần Tuy nhiên một vài trường hợp hệ thống nhân giống lại gồm

có 4 phần mà phần ở giữa của hình tháp là đàn nhân giống Trong sản xuất chăn nuôi hiện nay tồn tại 2 hệ thống có tên là hạt nhân khép kín mà hạt nhân mở

Trong hệ thống hạt nhân khép kín, đàn hạt nhân có nhiệm vụ tạo ra những đực giống, cái giống tốt dùng để tự thay thế và cung cấp cho đàn nhân giống

Hình : Hệ thống hạt nhân khép kín (A) và hệ thống hạt nhân mở (B)

Đôi khi người ta có thể nhập bổ sung những đực và cái giống lừ các đàn hạt nhân khác Đàn nhân giống có nhiệm vụ chủ yếu tạo ra những đực giống cung cấp cho đàn thương phẩm Đàn thương phẩm có nhiệm vụ tạo đực giống, cái giống để sản xuất ra những vật nuôi thương phẩm (thịt trứng, sữa ) Người ta nhập các đực và cái giống

từ đàn nhân giống ở trên để thay thế cho đàn này

Như vậy, trong hệ thống hạt nhân khép kín chỉ có một chiều chuyển dịch đến từ đỉnh tháp xuống đáy tháp Mức độ cải tiến di truyền của hệ thống này tuỳ thuộc vào

Tương tự như vậy, khi phát hiện những con giống tốt từ đàn thương phẩm người ta có thể nhập chúng về đàn nhân giống Như vậy có nghĩa là trong hệ thống nhân giống hạt nhân mở dòng dịch chuyển đến còn có thể di chuyển từ lớp thấp hơn lên lớp cao hơn

So với hệ thống hạt nhân khép kín, hệ thống hạt nhân mở đạt được tiến bộ di truyền nhanh hơn, giảm được khả năng giao phối cận huyết

Tuy nhiên, việc amin lý con giống và ngăn ngừa khả năng lây lan bệnh cũng như những vấn đề cần phải được giải quyết đối với hệ thống này

4.2 HỆ THỐNG SẢN XUẤT CON LAI

Các hệ thống sản xuất con lai cũng được tổ chức theo hệ thống sơ đồ hình tháp nhằm thực hiện các công thức lai giữa nhiều dòng, giống khác nhau Hệ thống sản xuất con lai được lô chức như sau:

- Đàn cụ kỵ (GGP viết tắt của (Great-Grand-PHrents) : Nhân các dòng giống thuần

- Đàn ông bà (GP, viết tất Của Grand-pHrents) : Lai giữa hai dòng, giống thuần với nhau tạo ra đời ông bà Nếu sử dụng công thức lai giữa 4 dòng giống khác nhau thì cần có 2 đàn ông bà khác nhau, một đàn ông bà tạo ra đàn bố, một dòng ông bà tạo ra đàn mẹ Nếu sử dụng công thức lai giữa 3 dòng giống khác nhau thì chỉ cần một đàn ông bà Đàn này thường dùng để tạo ra đàn mẹ, còn đàn bố thường là đòng giống thuần trong đàn cụ kỵ

- Đàn bố mẹ (P viết tắt của PHrents) : Lai giữa 2 đàn bố mẹ tạo ra đời con là con lai giữa 3 hoặc 4 dòng giống khác nhau

- Đàn thương phẩm : Các con lai giữa 3 hoặc 4 dòng giống khác nhau được nuôi

để sản xuất sản phẩm cuối cùng (thịt, trứng, sữa )

Hệ thống sản xuất này kết hợp giữa chọn lọc ở các dòng giống thuần với lai giống ở các đời lai tiếp theo Sau đây là một số ví dụ cụ thể về hệ thống sản xuất con lai Sử dụng công thức lai giữa 3 dòng giống khác nhau trong nhân giống gia cầm công nghiệp

Dòg hoặc giống A

Nhân giống thuần chọn

lọc

- Hướng trứng thịt

Dòng hoặc giống B Nhân giống thuần chọn lọc

- Hướng trứng thịt

Dòn hoặc giống C Nhân giống thuần chọn lọc

- Hướng thịt

Đàn thương phẩm nuôi thịt (AB )C

Hệ thống sản suất con lai 3 giống

* Một số điểm đáng chú ý trong hệ thống sản xuất con lai này như sau:

- Mỗi một dòng, giống thuần hoặc con lai đóng góp một loại giới tính (hoặc con trống hoặc con mái) để tạo ra các đời lai tiếp theo

- Các dòng giống B và C được gọi là các “dòng trống” do chì sử dụng con trống, dòng hoặc giống A và con lai AB được gọi là “dòng mái”" do chỉ sử dụng con mái còn loại bỏ con trống

- Dòng giống C là “dòng trống” " tham gia vào khâu lai cuối cùng để tạo ra thương phẩm nuối thịt Do chỉ cần một số lượng ít gà trống nên mục tiêu chọn lọc đối với dòng C không phải là khả năng sinh sản mà là khả năng cho thịt cao (tầm vóc lớn, tăng trọng nhanh, chi phí thức ăn thấp) Vì thế, dòng C còn được gọi là “dòng nặng”

- Mác dù dòng, giống B cùng là “dòng trống” nhưng do đời con của B là “dòng mái” AB cần phải có khả năng sinh sản cao nên dòng, giống B cần được chọn lọc theo

dụng biện pháp phần biệt trống mái thông qua trên quy định màu sắc lông liên kết giới

mái đê làm “dòng mái” cho đàn bố mẹ

Các sơ đồ sau đây mô tả hệ thống sản xuất con lai trong chăn nuôi lợn ở nước ta

Con lai ½ gen ngoại (nuôi thịt)

• Sơ đồ hệ thống sản xuất lợn lai nuôi thịt 1/2 bên ngoại

N lai ¾ gen ngaọi nuôi thịt

4.3.MỘT SỐ BIỆN PHÁP CÔNG TÁC GIỐNG

4.3.1 Theo dõi hệ phổ : Các nguyên tắc tập hệ phổ ngang và hệ phổ dọc đã nêu ở

* Các sổ theo dõi từng cá thể vật giống, được gọi là lý lịch giống, chẳng hạn theo quy định của cục khuyến nông và khuyến lâm nước ta lý lịch lợn nái được ghi theo các nội dung sau:

- Phần chung gồm tên cơ sở sản xuất, số hiệu lợn nái, dòng giống, số lượng vú, ngày sinh, nơi sinh, ngày nhập về cơ sở, ngày đẻ lứa đầu

Phần huyết thống gồm số liệu về giống

- Phần năng suất cá thể theo dõi sinh trưởng giai đoạn hậu bị đáng trọng trung bình ngày, độ dày mỡ lưng) khối lượng và dài thân lúc 8 tháng tuổi

Phần khả năng sinh sản ghi chép chỉ tiêu theo dõi của các lứa đẻ gồm ngày phối giống, số hiệu con đực phối giống, số con đẻ ra, số con đẻ ra còn sống ở 21 ngày tuổi

và cai sữa Khối lượng cả ổ và khối lượng bình quân lợn con (sơ sinh, 21 ngày, 1 tháng

và cai sữa) Phần ghi kết quả giám định xếp cấp trong quá trình nuôi mỗi năm một lần

* Các phiếu, thẻ theo dõi hàng ngày của từng cá thể : Được ghi chép hàng ngày, treo ngay ở cạnh chuồng nuôi Theo quy định của cục khuyến nông nước ta thẻ theo dõi lợn đực và cái hậu bị tại các trạm kiểm tra năng suất gồm các nội dung sau:

- Phần chung : Số hiệu con vật, giống tính biệt, ngày sinh, nơi sinh, nơi nuôi theo dõi, các số hiệu, giống, xếp cấp chất lượng bố mẹ và con vật Phần kết quả kiểm tra ghi chép về thời gian bắt đầu, kết thúc, kiểm tra các chỉ tiêu theo dõi

- Phần theo dõi từng khối lượng ghi chép các ngày cân và khối lượng qua các tháng nuôi

- Phần theo dõi thức ăn ghi chép về lượng thức ăn cho ăn từng ngày nuôi

4.3.3 Đánh số vật nuôi

Đánh số thực chất là đặt tên cho các vật nuôi nên phải đảm báo các nguyên tắc sau:

Việc đánh số không làm ảnh hưởng đến sức khoẻ, tới hoạt động bình thường của con vật, đồng thời đơn giản rẻ tiền

Số của con vật phải dễ đọc, không trùng lặp với nhau và phải tồn tại trong suốt thời gian nuôi con vật Có thể thông qua hệ thống đánh số, phần biệt được giống, nguồn gốc, huyết thống của con vật

* Các phương pháp đánh số:

Đánh số bằng bấm khoét ở vành tai hoặc đục lỗ tai : Dùng cho lợn dụng cụ chuyên dùng là kìm bấm tai và kìm đục lô tròn Người ta có các quy định riêng về các

vị trí khác nhau ở hai tai tương ứng với các số hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm Đeo biển nhựa có ghi số vào tai : Áp dụng rộng rãi ở trâu bò

Con vật được đục lỗ ở tai rồi đeo biển nhựa trên có ghi số hiệu của con vật Đeo biển nhôm vào gốc cánh hoặc chân :Áp dụng đối với gia cầm chim

Đóng dấu bằng hoá chất vào mông :Áp dụng cho trâu bò, ngựa

4.3.4 Lập sổ giống

Sổ giống địa phương, Quốc gia hay của một công ty, một tổ chức người chăn nuôi là hình thức ghi chép, theo dõi huyết thống, năng suất của các giống vật nuôi của địa phương, trong toàn quốc hoặc thuộc sở hữu của một nhóm người chăn nuôi Sổ giống giúp amin lý giống, chọn lọc trao đổi con giống cũng như việc theo dõi, đánh giá kết quả của các chương trình, biện pháp kỹ thuật tác động đối với các vật giống là căn

cứ để thực hiện các chương trình chọn lọc, nhân giống trên quy mô lớn