Hai mươi năm khôi phục hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần giờ Công trình khoa học Khôi phục và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ RNMCG do nhóm các nhà khoa học: TS Lê
Trang 1Hai mươi năm khôi phục hệ sinh thái rừng
ngập mặn Cần giờ
Công trình khoa học Khôi phục và phát triển bền
vững hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ
(RNMCG) do nhóm các nhà khoa học: TS Lê Văn Khôi,
Trang 2KS Nguyễn Đình Cương, KS Nguyễn Minh Hải, KS Lê
Thị Liên, TS Viên Ngọc
Nam, KS Nguyễn Đình Quý,
CN Lê Văn Sinh, CN Đoàn Văn Thu, ThS Lê Đức Tuấn thực hiện, đã được trao giải thưởng cao quý - Giải
thưởng Hồ Chí Minh về
khoa học và công nghệ năm
2005 Công trình được tiến hành từ tháng 5.1978 đến
Trang 3tranh chống Pháp và chống
Mỹ Trong thời gian 22 năm,
hệ sinh thái RNMCG cơ bản
đã được hồi phục và được
UNESCO công nhận là Khu
dự trữ sinh quyển của thế
giới Đây cũng là khu rừng trồng đầu tiên trên thế giới được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển
RNMCG nằm ở phía Đông
Nam thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), còn gọi là Rừng
Sác Đây là một quần thể gồm các loài động, thực vật rừng
Trang 4trên cạn và thủy sinh, được
hình thành trên vùng châu thổ rộng lớn của các cửa sông:
Đồng Nai, Sài Gòn và Vàm
Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây Vùng đất phù sa ẩm thấp này có
diện tích tự nhiên 71.361 ha, chịu ảnh hưởng của chế độ
bán nhật triều với hệ thống
sông rạch chằng chịt, chia cắt thành nhiều đảo nhỏ Dân cư Cần Giờ thưa thớt, với khoảng 63.000 người, sống chủ yếu
bằng nghề đánh bắt và nuôi
trồng thủy sản
Trang 5Bối cảnh khôi phục
RNMCG
Từ hàng ngàn năm xưa,
RNMCG được che phủ dày
trên diện tích hơn 40.000 ha Các loại cây rừng chịu mặn, lợ
có chiều cao trung bình trên
20 m, đường kính 25-40 cm là nguồn cung cấp chất đốt và gỗ gia dụng quan trọng cho thành phố Sài Gòn xưa kia Các loại chim, thú rừng quý hiếm, các loài cua biển, tôm cá, nghêu
sò nước lợ khá dồi dào, cung
Trang 6ứng hầu hết cho các tỉnh miền Đông Nam Bộ
Trong các thời kỳ chiến tranh chống Pháp, Mỹ, Rừng Sác
nằm trên con đường giao
thông huyết mạch, là cửa ngõ đường thủy yết hầu của thủ đô Sài Gòn (chính quyền cũ)
Nhân dân và bộ đội đặc công Rừng Sác anh hùng là nỗi
kinh hoàng của bọn xâm lược (nhiều lần đốt cháy kho xăng Nhà Bè, đánh phá các kho
bom đạn, các tàu thuyền của giặc) Bọn xâm lược rút ra kết
Trang 7luận: còn Rừng Sác thì Sài
Gòn không ổn định, tồn tại
Cho nên với phương tiện
chiến tranh hiện đại, Mỹ quyết tâm "lột da" Rừng Sác Từ
năm 1964 đến 1970, Mỹ đã rải liên tục xuống khu rừng này
1.017.515 gallons (tương
đương 4.619.518 lít) chất khai quang trong đó có 62,2% là
hợp chất màu da cam Mất
rừng, đất trở nên hoang trống, cằn cỗi, sông rạch bị xói mòn nghiêm trọng, nhiều vùng đã trở thành sa mạc mặn
Trang 8Sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, các nhà sinh thái học người Mỹ như Pleifer,
Wasting sau khi xem tận mắt khu Rừng Sác bị tàn phá đã
phát biểu: phải cần khoảng
100 năm để khôi phục hệ sinh thái Cần Giờ Nếu đúng như vậy thì việc khôi phục
RNMCG sẽ hết sức khó khăn, phức tạp và kéo dài nhiều
năm
Trước tình hình này, Thành ủy
và UBND TPHCM đã quyết định phải khôi phục ngay
Trang 9RNMCG trong thời gian ngắn nhất, với chất lượng tốt nhất theo hướng: khôi phục lại hệ sinh thái RNMCG với các loại cây, con vốn có trước đây,
phù hợp với yêu cầu sinh thái của chúng, rừng được phục
hồi sẽ tạo ra môi trường, cảnh quan hài hoà, góp phần cải
thiện khí hậu cho thành phố Nhiệm vụ này đặt ra cho các nhà khoa học, các nhà quản lý
và nhân dân thành phố phải
sớm nghiên cứu các giải pháp
về kỹ thuật và quản lý có hiệu quả cao nhất, tiết kiệm nhất để
Trang 10phủ xanh toàn bộ diện tích
RNMCG trong vòng 20 đến
30 năm Từ đó, ngay trong
năm đầu tiên (1978), TPHCM
đã tiến hành trồng rừng ngay cho kịp thời vụ trong điều
kiện cực kỳ khó khăn, thiếu
thốn mọi bề (lương thực, thực phẩm, nước uống, thuốc men) Điều kiện ăn ở, đi lại cho hàng ngàn lao động nội thành ra
Trang 11thu mua, vận chuyển trên
6.000 tấn giống từ Cà Mau, xa trên 500 km, nhưng yêu cầu
phải bảo quản tốt, vận chuyển nhanh (không quá 10 ngày) và phải đưa ngay đến nơi trồng
Với sự quyết tâm và sáng tạo, sau hơn 20 năm phấn đấu liên tục (1978-1998) thành phố đã trồng và khoanh nuôi tái sinh
tự nhiên được trên 30.000 ha rừng RNMCG đã được phủ xanh, bảo vệ tốt và phát triển
đa dạng sinh học bền vững
Trang 12Những thành quả của công trình
Khôi phục màu xanh RNMCG
RNMCG được khôi phục
nhanh, trên diện tích lớn và là kết quả tổng hợp của việc ứng dụng các giải pháp sáng tạo và khoa học trong tổ chức thi
công, cũng như quản lý công trình Sau 20 năm, diện tích
các loại cây rừng trồng mới và rừng khoanh nuôi tái sinh tự nhiên đã gần bằng lúc trước
Trang 13chiến tranh, với 30.064 ha
(trong đó diện tích rừng trồng mới - đước đôi, đưng, dà vôi,
gõ biển là 19.082 ha; diện tích rừng khoanh nuôi tái sinh tự nhiên là 10.982 ha)
Hình thành các quần xã thực vật, khu hệ động vật rừng
Sau 20 năm trồng lại rừng và khoanh nuôi tái sinh tự nhiên, các quần xã thực vật rừng
được hình thành, đặc trưng
cho các điều kiện sinh thái lập địa của các loại cây rừng:
Trang 1470 loài; khu hệ cá - 137 loài; khu hệ lưỡng thê bò sát - 9
loài; khu hệ chim - 130 loài; khu hệ thú - 19 loài Các khu
hệ động vật rừng ngập mặn
ngày càng sinh sôi, phát triển
đa dạng, góp phần nâng cao
giá trị kinh tế và môi trường
Trang 15của rừng ngập mặn
Hiệu quả kinh tế - xã hội
Tổng mức đầu tư để khôi phục
hệ sinh thái RNMCG sau 20 năm bao gồm chi phí trồng,
chăm sóc và bảo vệ chiếm
khoảng: 10 triệu đồng/ha x
30.064 ha = 300,64 tỷ đồng
Tổng giá trị kinh tế của hệ
sinh thái rừng (bao gồm giá trị
sử dụng trực tiếp, giá trị sử
dụng gián tiếp) được tính ra
Trang 16bằng tiền (theo IUCN, 1999) là: 7.863,4 tỷ đồng, hay 558
triệu USD (tỷ giá tháng
trọng nhất Riêng đối với
ngành thủy sản, sau khi rừng ngập mặn được khôi phục, sản lượng đánh bắt, nuôi trồng đạt 35.000-40.000 tấn/năm, giá trị 400-500 tỉ đồng Về giá trị du
Trang 17lịch, hiện đã có 300.000 lượt người tới nghỉ dưỡng, tham
quan, học tập tại RNMCG
(khu Đầm dơi, Sân chim, Đầm
cá sấu, Đảo khỉ, các lễ hội
Nghênh ông) với số tiền thu
được qua dịch vụ du lịch lên đến 15-20 tỷ đồng/năm
Giá trị khoa học và công
Trang 18càng xuống cấp trầm trọng
RNMCG đã trở thành lá phổi xanh quý giá của thành phố: là một nhà máy khổng lồ hấp thụ khí cacbonic và cung cấp oxy, được gió mùa Đông Nam từ
biển Đông đưa vào nội thành RNMCG nằm ở phía Nam các khu công nghiệp trọng điểm
như Bình Dương, Biên Hòa, Long Thành và nhất là
TPHCM Cho nên, nó còn là khu lọc nước thải quan trọng - hàng năm có trên 587.000 m3 nước thải được đưa xuống (số liệu năm 2001)
Trang 19Giá trị đa dạng sinh học bền
vững của RNMCG cũng được thể hiện rất rõ: các loại động, thực vật rừng, thủy sản quý
hiếm đang ngày càng tăng về
số lượng loài và đa dạng về
chủng loại Hệ sinh thái này
đang được quản lý, bảo vệ tốt, được các nhà khoa học về sinh thái môi trường, lâm nghiệp
đánh giá cao
Hệ sinh thái RNMCG được
khôi phục và phát triển theo
hướng đa dạng, bền vững, đã
Trang 20được các tổ chức quốc tế trong
và ngoài nước, các nhà khoa học đánh giá cao Tổ chức
UNESCO sau khi kiểm tra các chỉ tiêu của khu dự trữ sinh
quyển, đã nhất trí công nhận RNMCG là Khu dự trữ sinh
quyển của thế giới vào ngày
21.10.2000
Nhiều nhà khoa học trên thế
giới đến RNMCG được phục hồi sau chiến tranh đã không khỏi ngạc nhiên và phát biểu: RNMCG ngày nay không chỉ
là tài sản của nhân dân Việt
Trang 21Nam mà đã trở thành tài sản của nhân loại trong mạng lưới các Khu dự trữ sinh quyển của thế giới Đó không chỉ là niềm
tự hào, mà còn là trách nhiệm của TPHCM, của mỗi người dân phải tiếp tục xây dựng,
phát triển hệ sinh thái
RNMCG ngày càng đa dạng, bền vững, phong phú và tươi đẹp hơn
