LỜI MỞ ĐẦU
Báo chí và người làm báo là một trong những công việc và vai trò không thể thiếu trong xã hội Vì vậy, một người làm báo cần phải có những phẩm chất không chỉ đúng với pháp luật mà còn phải đúng với lương tâm Trong nhiều trường hợp khác nhau, đạo đức truyền thông rất quan trọng trong khi nhà báo tác vụ Bởi thế, là một nhà báo cần phải luôn tràu dồi kiến thức, rèn luyện những
kĩ năng mềm và luôn mang trong mình những trách nhiệm của pháp luật và con người Vi phạm pháp luật đạo đức trong truyền thông là một trong những loại vi phạm khiến chúng ta không thể chấp nhận được Những người làm báo đưa tin sai lệch hoặc mang những thông tin giả mạo đều được quy vào vi phạm pháp luật đạo đức truyền thông Ở Việt Nam, theo quy định trong Luật Báo chínăm
2016, tại điểm b, khoản 2, Điều 8 Luật Báo chí quy định: Hội Nhà báo Việt Nam
“Ban hành và tổ chức thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo” Tháng 12-2016, Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành “10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam” Trong 10 điều được ban hành đó là những chuẩn mực rõ ràng mà một nhà báo cần phải có trách nhiệm
Vì thế những sai phạm mà báo chỉ và cả người làm báo nếu đi sai pháp luật đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, để đất nước Việt Nam chúng ta không còn phải nhận những loại thông tin giả, thông tin không đúng sự thật mà ngược lại sẽ đưỡ nhận những thông tin tốt, đúng và được xác thực rõ ràng không gây tranh cãi và hoang mang cho dư luận
Với tầm quan trọng của môn Pháp luật và đạo đức truyền thông, chúng
em nhóm 10 xin được phân tích và kết luận những vi phạm mà nhà báo đã mắc phải, rút kinh nghiệm cho tương lai sau này để làm đề tài tiểu luận kết thúc môn Pháp lật và đạo đức truyền thông được sự chỉ dạy của giảng viên Đoàn Kim Vân Quỳnh giảng dạy
Trang 2CHƯƠNG I: PHÂN TÍCH VÀ BÌNH XÉT NHỮNG TRƯỜNG HỢP VI
PHẠM 1.1 Những trường hợp cá nhân vi phạm
Các nguyên tắc về đạo đức truyền thông là các nguyên tắc không được ghi trong các đạo luật nhưng được chấp nhận trong giới nhà báo và được duy trì bởi sức mạnh của dư luận xã hội, khiến nó ngày càng trở nên chặt chẽ và khó để phá bỏ Và các trường hợp cá nhân vi phạm sẽ ảnh hưởng đến bộ mặt của cánh báo chí truyền thông, cũng như sẽ bị dư luận nói chung và người trong giới nói riêng lên án về các hành vi vi phạm pháp luật và đạo đức của mình Không chỉ riêng đạo đức mà, khi làm nghề báo còn buộc phải tuân thủ theo các pháp luật
mà nhà nước đã đề ra cho giới truyền thông Có thể kể đến như: “10 điều Quy định về đạo đức nghề nghiệp người làm báo”, “Luật báo chí 2016”, cùng các những luật không thành văn nhưng luôn được tôn trọng trong ngành báo chí truyền thông
Các ví dụ về trường hợp cá nhân vi phạm pháp luật và đạo đức truyền thông:
1.1.1 Thu hồi thẻ nhà báo của Tổng Biên tập báo Pháp luật Việt Nam Đào Văn Hội.
Ngày 5/7/2022, Chánh Thanh tra Bộ Thông tin và truyền thông ban hành quyết định số 47/QĐ-XPVPHC xử phạt ông Đào Văn Hội vì hành vi vi phạm hành chính đối với báo Pháp luật Việt Nam về 13 lỗi vi phạm, trong đó xử phạt cảnh cáo đối với hai hành vi, xử phạt bằng tiền 11 hành vi với tổng số tiền 325 triệu đồng Cụ thể ông Đào Văn Hội đã bị xử phạt và bị thu thẻ nhà bào vì trong một thời gian dài ông đã làm việc tắc trách, vẫn phê duyệt để báo Pháp luật đăng lên những thông tin sai lệch về nội dung, ngoài ra còn vi phạm các hoạt động khác như về quảng cáo,
Bình xét hành vi dưới góc độ đạo đức:
Trang 3Là một tổng biên tập của một toà báo lớn, là người đứng đầu phê duyệt rất nhiều bài báo mỗi ngày, việc tắc trách như vậy đã diễn ra là một sai phạm rất lớn của ông Đào Văn Hội, việc tịch thu thẻ nhà báo của ông là hoàn toàn chính đáng Không như vi phạm về mặt pháp luật, ông có vi phạm Điều 2 trong 10 Quy định đạo đức nghề nhà báo Việc thu thẻ cũng là một cách răn đe để các biên tập của những toà báo khác không dám làm những điều báng bổ đạo đức của nghề nhà báo
Hình 1 Ông Đào Văn Hội- Tổng biên tập báo Pháp luật Việt Nam bị thu
thẻ vì các hành động vi phạm pháp luật truyền thông.
1.1.2 Câu chuyện trong trường quân đội HUFLIT tháng 1/2023.
Ngày 11/1/2023, trên không gian mạng lan truyền với tốc độ chóng mặt một clip dài 15 giây Clip có tiếng la hét của một nữ sinh kèm theo nội dung có
nữ sinh Trường HUFLIT đang học giáo dục quốc phòng và an ninh tại Trường Quân sự Quân khu 7 bị hiếp dâm tập thể và nhảy lầu tự tử Cục Chính trị- Quân khu 7 khẳng định thông tin nữ sinh bị hiếp dâm và nhảy lầu tự tử tại Trường Quân sự Quân khu 7 là hoàn toàn sai sự thật Theo đó, Tiểu đoàn 3 xảy ra tranh cãi giữa hai nữ sinh liên quan đến vụ mất tiền Do không làm chủ được cảm xúc, một nữ sinh có biểu hiện khóc, la hét, tâm lý bị kích động mạnh Sinh viên
Trang 4T.T.T.T (ở tòa nhà đối diện) đã quay lại clip và sau đó gửi cho 3 bạn sinh viên khác
Phân tích hành vi và trích dẫn luật: Sau khi xác định có dấu hiệu tội phạm
“Tội đưa trái phép thông tin mạng máy tính” quy định tại khoản 1, Điều 288 Bộ luật Hình sự; căn cứ Điều 36; Điều 143; khoản 1 Điều 153; Điều 154 Bộ luật tố tụng hình sự, cơ quan điều tra hình sự Quân khu 7 quyết định khởi tố vụ án hình
sự "Tội đưa tin trái phép thông tin mạng máy tính" xảy ra tại Trung tâm giáo dục Quốc phòng - An ninh Trường Quân sự Quân khu 7 Vụ việc trên trước khi được kiểm chứng đã nhận về nhiều sự chú ý của cộng đồng mạng, họ bôi nhọ, chửi rủa trường Quân sự và công kích bên phía nhà trường HUFLIT Có thể nói việc lan truyền thông tin trên mạng chưa xác thực làm tổn hại danh dự, uy tín đến bên
bị đăng tin, gây sự hoài nghi, tiêu cực trong dân chúng
Bình xét hành vi dưới góc độ đạo đức:
Có thể nói vụ việc trên vừa vi phạm pháp luật trên không gian mạng, vừa
vi phạm đạo đức Hành vi này cho thấy người đăng tải đã không nghĩ đến hậu quả nghiêm trọng của vụ việc này khi nó được lan truyền rộng rãi Thêm vào đó, chỉ vì muốn nhận được sự chú ý từ cộng đồng mạng mà không màng đến thiệt hại cho người bị đăng tin và các bên liên quan Và ta cũng hiểu rằng, tâm lý con người dễ tò mò khi tiếp cận những thông tin liên quan đến các hành vi trái đạo đức, vi phạm nghiêm trọng pháp luật Đó chính là lí do dẫn đến vụ việc này nhanh chóng lan truyền đến như vậy
Trang 5Hình 2 Họp báo về tin đồn nữ sinh Trường HUFLIT bị xâm hại tình dục 1.1.3 Bắt 3 phóng viên, cộng tác viên "vòi" tiền ở Cao Bằng.
Ngày 28/7/2022, công an tỉnh Cao Bằng cho biết vừa bắt quả tang 3 phóng viên có hành vi “vòi tiền" người dân trên địa bàn tỉnh Cao Bằng Sự việc diễn ra từ cuối năm 2021, nhóm 3 người trên phát hiện một công trình san gạt đất ở Cao Bằng có dấu hiệu vi phạm Thay vì báo cáo lên cơ quan chức năng thì
họ lại liên hệ chủ khu đất để nhận “bồi dưỡng” nếu không sẽ đưa sự việc này lên báo đài Do chủ khu đất cũng chưa hoàn thiện giấy tờ nên đã quyết định đưa tiền cho 3 đối tượng Ông chi tiền cho 3 người lần đầu là 40 triệu đồng lần tiếp theo
là đưa 90 triệu đồng, ngay khi đang đưa thì cơ quan chức năng, công an tỉnh Cao Bằng đã ập vào bắt quả tang tại trận Việc nhận hối lộ trong ngành nhà báo luôn
là vấn đề gây quan tâm của người dân Việc nhận hối lộ vi phạm điều 3 trong 10 Quy tắc đạo đức nghề nghiệp nhà báo Những sự thật lúc nào cũng cần được sáng tỏ việc nhận hối lộ sẽ chỉ làm cho xã hội ngày càng bị ảo tưởng về một thế giới tươi đẹp không có điều gì vi phạm luật pháp Không chỉ là một điều cấm kị trong nghề nhà báo mà tất cả các ngành nghề nói chung thì việc nhận hối lộ luôn
là một vấn đề sai trái nhức nhối
Trang 6Bình xét hành vi dưới góc độ đạo đức:
Nhận hối lộ là một hành vi đáng lên án dù trong bất cứ ngành nghề nào, việc nhận hối lộ đang dần làm xã hội trở nên mục rữa, nhận hối lộ không chỉ ảnh hưởng đến một đối tượng cụ thể mà nó còn ảnh hưởng dần dà trở thành một thói quen của một số bộ phận trong xã hội hiện nay Nhận hối lộ trong ngành báo chí
là một điều rất cấm kị, nó còn vi phạm Điều 3 trong 10 Quy tắc đạo đức nghề nghiệp làm báo Việc ngăn chặn nhận hối lộ sẽ là một bước tiến cho xã hội, nó sẽ khiến xã hội ngày càng văn minh và công bằng cũng như công lý luôn được thực thi
Hình 3 Từ trái qua phải: Nguyễn Quang Văn, Nguyễn Huy Hùng và Lưu
Công Hải - Ảnh: Công an cung cấp.
1.2 Những trường hợp tổ chức vi phạm
1.2.1 "Báo sạch" và những bài viết vi phạm pháp luật của nhóm.
Tổ chức vi phạm: Nhóm "Báo sạch".
Hành vi vi phạm: Lợi dụng quyền tự do dân chủ, xâm phạm lợi ích quốc
gia
Trang 7Bài viết trên đề cập tới một nhóm "báo sạch" đã vi phạm pháp luật trong các bài viết của họ Trong phiên tòa xét xử, nhóm này bị cáo buộc lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích của nhà nước và tổ chức cá nhân
Một trong những bài viết sai sự thật của nhóm này là về vụ án tại Đồng Tâm, nêu rõ rằng đất được lấy mà không được sự đồng ý từ người dân là tranh chấp chứ không phải đất quốc phòng Điều này đã gây hiểu lầm cho người dân
về bản chất của vụ án
Ngoài ra, nhóm còn viết các bài viết xuyên tạc và phỉ báng chính quyền địa phương, xâm phạm đến lợi ích của nhiều tổ chức và cơ quan trên cả nước Trên thực tế, một trong những đối tượng đã tự tử sau khi bị xét xử, và nhóm này
đã viết bài xuyên tạc rằng chính quyền ép buộc ông này vào tù Điều này cho thấy nhóm này đã vi phạm pháp luật và xâm phạm đến đạo đức của truyền thông
Hình 4 Bị cáo Nhã Danh (hàng đầu, từ trái qua) và Bảo, Giang tại phiên
tòa Ảnh: Văn Vĩnh.
Trường hợp vi phạm:
Trang 8Vi phạm quy tắc đạo đức của nghề làm báo:
Hành vi của các đối tượng phạm vào tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” theo Điều 331 Bộ luật Hình sự
Ngoài ra đối với luật Viễn thông vi phạm các hành vi bị cấm trong hoạt động viễn thông, quy định tại khoản 1, 4, 6 Điều 12 Luật Viễn thông ban hành ngày 23/11/2009
Vi phạm điểm a, b, c, d, e khoản 1 Điều 8 Luật An ninh mạng và vi phạm điểm a, b, d khoản 1 Điều 5 và không chấp hành đúng quyền, nghĩa vụ của người sử dụng dịch vụ mạng xã hội như quy định tại khoản 1, 3 Điều 26 Nghị định 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ
Mức phạt đưa ra:
Kết thúc phiên tòa vào chiều 28/10/2021, Hội đồng xét xử đã tuyên phạt các bị cáo là thành viên nhóm “Báo Sạch” tổng cộng 14 năm 6 tháng tù giam và phạt bổ sung cấm các bị cáo hoạt động trong lĩnh vực báo chí với thời hạn 3 năm
1.2.2 Báo Pháp luật Việt Nam đã có những vi phạm về nội dung thông tin rất nghiêm trọng.
Tổ chức vi phạm: Báo Pháp luật Việt Nam.
Hành vi vi phạm: Ngày 28/6/2022, thanh tra Bộ Thông tin và Truyền
thông (TT-TT) đã tiến hành kiểm tra và đưa ra kết luận rằng Báo Pháp luật Việt Nam vi phạm quy định của Luật Báo chí năm 2016 Kết luận này cho biết rằng báo Pháp luật Việt Nam đã đăng tải thông tin sai sự thật trong 13 bài viết, trong
đó có 2 bài viết gây ảnh hưởng nghiêm trọng
Trang 9Hình 5 Thanh tra Bộ TT-TT kết luận nhiều vi phạm của Báo Pháp luật
Việt Nam
Trường hợp vi phạm:
Vi phạm quy tắc đạo đức của nghề làm báo:
Cụ thể, báo Pháp luật Việt Nam đã vi phạm quy định tại Khoản 8 Điều 9 Luật Báo chí năm 2016 khi đăng tải nhiều bài viết không đúng tôn chỉ mục đích Chẳng hạn, trên chuyên trang Pháp luật Sao, báo Pháp luật Việt Nam đã đăng tải nhiều tin không phù hợp với tôn chỉ, mục đích của chuyên trang được quy định trong giấy phép Ngoài ra, báo Pháp luật Việt Nam cũng đã đăng tải nhiều bài viết không thống nhất, thiếu chuyên nghiệp và có tính suy diễn cao Việc này không chỉ làm nghi ngờ hoạt động báo chí mà còn thể hiện sự thiếu chính xác và không khách quan trong việc thông tin
Thêm vào đó, báo Pháp luật Việt Nam cũng đã đăng tải những bài viết có tính chất giật gân, câu khách và miêu tả chi tiết về hành động tội ác Điều này vi phạm quy định về thuần phong mỹ tục Việt Nam và Khoản 7 Điều 9 Luật Báo chí
Trang 10Bên cạnh việc vi phạm về nội dung, báo Pháp luật Việt Nam cũng có những sai phạm về việc tổ chức và quản lý chuyên trang, ấn phẩm Thanh tra Bộ TT-TT yêu cầu Bộ Tư pháp chỉ đạo và giám sát báo Pháp luật Việt Nam tuân thủ quy định và chấp hành đúng nội dung kết luận thanh tra, đồng thời khắc phục những tồn tại và hạn chế
Mức phạt đưa ra:
Thanh tra Bộ TT-TT cũng yêu cầu Báo Pháp luật Việt Nam xây dựng phương án, kế hoạch để khắc phục những vi phạm, tồn tại, hạn chế đã được chỉ
ra tại Kết luận thanh tra với lộ trình, mốc thời gian, biện pháp cụ thể thực hiện cải chính, xin lỗi, gỡ bỏ thông tin sai sự thật, không phù hợp thuần phong mỹ tục Việt Nam, quy kết tội danh khi chưa có bản án của tòa án
“Theo điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, những người chia sẻ thông tin giả mạo, xuyên tạc, vu khống, cổ xúy mê tín, nội dung đồi trụy, miêu tả tỉ mỉ các vụ tai nạn, rùng rợn, chia sẻ thông tin gây hoang mang có thể bị phạt tiền
từ 10 - 20 triệu đồng”
Áp dụng “Quyền yêu cầu cải chính thông tin do bị báo chí đăng tin sai sự thật” Theo điểm trong điều khoản 3 điều 25 Luật báo chí 2016 quy định về nghĩa vụ đối với báo chí “Phải cải chính, xin lỗi trong trường hợp thông tin sai
sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân”
Trang 11CHƯƠNG II ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 2.1 Đối với cá nhân.
Trang bị kĩ năng thẩm định tin tức: Để không trở thành kẻ tiếp tay cho
những người đăng tin với mục đích xấu bản thân người tham gia mạng xã hội phải thật tỉnh táo, trang bị cho mình những kỹ năng về thẩm định tin tức, từ đó chọn lọc, chia sẻ những bài báo uy tín mang lại lợi ích cho cộng đồng
Báo cáo những trường hợp vi phạm quy chuẩn đạo đức cho các cơ quan truyền thông để ngăn chặn sự phát tán: Khi bắt gặp các bài báo hoặc
những bài truyền thông với mục đích xấu, lăng mạ, gây ảnh hưởng đến các cá nhân hoặc tổ chức, những bài viết vi phạm chuẩn mực đạo đức của cộng đồng cần báo cáp cho các cơ quan chức năng, cảnh báo người thân không được chia
sẻ những bài viết này
Bình luận một cách đúng đắn, chân thành: Trường hợp cá nhân muốn
góp ý, bình luận, đánh giá về một vấn đề nào đó cần cân nhắc kỹ về cách dùng
từ, tránh gây ảnh hưởng hoặc mang tính công kích, xúc phạm, để đảm bảo một môi trường mạng lành mạnh và văn minh
Nhìn nhận sự việc theo góc nhìn đa chiều, thiện chí: Tham gia mạng
xã hội với một thái độ tích cực xây dựng, đóng góp, đánh giá tin tức theo chiều hướng khách quan, tránh để cảm xúc cá nhân xen lẫn vào quá trình đánh giá tính minh bạch của tin tức
2.2 Đối với tổ chức.
Các cơ quan tổ chức phải quản lý chặt chẽ nội bộ và xã hội để không xuất hiện những tình trạng vụ lợi cá nhân, làm dụng chức quyền để dẫn dắt truyền thông dư luận Phải để truyền thông báo chí là những “pháo đài” cung cấp những tin tức đúng đắn, minh bạch
Trang 12Tuyên truyền với người dân những cách khi tiếp nhận xử lý thông tin hoặc khi tham gia trên không gian mạng phải thật tỉnh táo, văn minh để không trở thành miếng mồi béo bở cho kẻ xấu
Nghiêm khắc xử lý triệt để những cá nhân hay cơ quan tổ chức sai phạm bằng những khung xử phạt đã quy định trong pháp luật để xã hội không tồn tại những thông tin lệch lạc hay sai trái
Ví dụ: Nhà nước đã mạnh tay xử lý những cơ quan báo chí không làm đúng nhiệm vụ cung cấp những tin tức đúng sự thật gây hỗn loạn, hoang mang
dư luận
Hình 6 Xử phạt bốn cơ quan báo chí vì thông tin sai sự thật
2.3 Đối với tổ chức là các đơn vị truyền thông.
Đầu tiên, cần tiếp nhận và hưởng ứng các hoạt động tuyên truyền của nhà nước để nắm rõ và hiểu sâu sắc hơn về luật để tránh những vi phạm về đạo đức
