Tiểu luận PL-ĐĐTT – Phân tích sai phạm quảng cáo sai sự thật của diễn viên Cát Tường trên nền tảng truyền thông

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình tham gia học phần Pháp luật và Đạo đức truyền thông tại Trường Đại học Văn Lang nhóm em nhận ra được rằng truyền thông đóng vai trò rất quan trọng trong việc truyền tải thông tin đến công chúng, ngoài ra truyền thông còn giúp tạo ra các xu hướng về lối sống văn hoá và thời trang vì vậy việc tuân thủ pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực truyền thông là vô cùng cần thiết Nhóm em muốn thông qua bài tiểu luận lần này có thể giúp mọi người nhận thức rõ hơn về hệ quả của việc vi phạm pháp luật đạo đức trong lĩnh vực truyền thông Và tụi em mong muốn thông qua bài tiểu luận lần này để đưa ra những giải pháp nhằm hạn chế các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực truyền thông

2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: từ năm 2022 – 2023

- Phạm vi nội dung: các cá nhân tổ chức vi phạm pháp luật và đạo đức ở Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài này nhóm em sử dụng một số phương pháp như:

- Phương pháp điều tra xã hôi học: Điều tra xã hội học là phương pháp để

thu thập thông tin xã hội phục vụ một chủ đề xã hội học được nêu lên trong chương trình nghiên cứu

- Phương pháp thu thập, xử lý số liệu, tài liệu: là phương pháp sử dụng

nhằm có được hệ thống số liệu, tình hình thực tế cho việc phân tích, đánh giá khách quan nhất của đề tài Việc sử dụng phương pháp thu thập, xử lý số liệu, tài liệu có ý nghĩa quyết định đối với kết quả của đề tài, khi nghiên cứu đề tài “bất

bình đẳng giới” một trong những thứ cần thiết nhất là nguồn số liệu và tài liệu không thể thiếu là số liệu thống kê về quy mô, cơ cấu, tỷ lệ

- Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp: khi đã có số liệu, tài liệu cụ

thể việc tiếp theo là xử lý tài liệu bằng các phương pháp như phân tích, so sánh

và cuối cùng là tổng hợp

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Khái niệm

1.1.1 Pháp luật

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, đảm bảo thực hiện, điều chỉnh các quan hệ xã hội, áp dụng trên phạm vi cả nước với mọi chủ thể

Pháp luật bao gồm các quy phạm có tính pháp luật và tính đạo đức mang tính bắt buộc chung Với các quy định của pháp luật, một cá nhân, tổ chức không được đặt ý kiến chủ quan trong việc có thực hiện không Vì vậy, nếu ai đó

có hành vi chống đối, làm trái quy định của pháp luật cũng sẽ bị cưỡng chế Đây chính là yếu tố tạo nên sự công bằng bình đẳng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của cá nhân đối với quy định của pháp luật

Pháp luật là hệ thống quy định mang tính bắt buộc được Nhà nước ban hành, thể hiện bản chất của giai cấp thống trị (Thuý, 2021)

1.1.2 Đạo đức

Đạo đức là hệ thống các quy tắc, yêu cầu đối với hành vi xã hội của con người Mang đến các yêu cầu trong nhận thức và điều chỉnh thái độ sống Đảm bảo sự tích cực, chất lượng sống trong xã hội

Trong đó xác lập những quan điểm, quan niệm chung về các lĩnh vực, tiêu chuẩn khác nhau Về công bằng và bất công, về cái thiện và cái ác, về lương tâm, danh dự, trách nhiệm và những phạm trù khác thuộc đời sống đạo đức tinh thần của xã hội Từ đó buộc con người tham gia vào cộng đồng phải tuân thủ Các giá trị đạo đức giúp con người vào chuẩn mực (Hồng, 2023)

1.2 Mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật (Hà, 2022)

Pháp luật và đạo đức đều thuộc về yếu tố kiến trúc thượng tầng và qua đó xây dựng các nguyên tắc và hệ thống chuẩn mực trong xã hội nhằm đều chỉnh

các mối quan hệ trong xã hội với mục đích duy trì, phát triển, bảo vệ trật tự xã hội theo quan điểm của giai cấp thống trị Giữa pháp luật và đạo đức có mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh hành vi cư xử của con người và duy trì trật tự xã hội Do đó, pháp luật và đạo đức luôn có mối quan hệ mật thiết, gắn bó, tác động chặt chẽ qua lại lẫn nhau Cụ thể mối quan

hệ này được thể hiện như sau:

1.2.1 Tác động của đạo đức tới pháp luật

Có thể thấy đạo đức là nền tảng tinh thần để thực hiện các quy định của pháp luật Các cá nhân trong xã hội thực hiện một hành vi pháp luật hợp pháp không phải vì họ hiểu các quy định của pháp luật mà có thể do xuất phát từ các quy tắc của đạo đức Nhiều quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi các chuẩn mực đạo đức được nhà nước sử dụng và nâng lên thành quy phạm pháp luật

Đạo đức là cơ sở, môi trường thuận lợi để tiếp thu, cảm nhận và thực hiện pháp luật Đạo đức là yếu tố không thể thiếu được trong mỗi con người Những quan niệm, quy tắc đạo đức được thừa nhận trong pháp luật góp phần làm cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, tự giác hơn Đối với những quan niệm, quy tắc đạo đức trái với ý chí của nhà nước sẽ cản trở thực hiện pháp luật trong thực tế

Nhiều quan điểm đạo đức được thể chế hoá trong pháp luật, nhiều quy tắc đạo đức phù hợp với ý chí của nhà nước được thừa nhận trong pháp luật qua đó góp phần tạo nên pháp luật

Những quan niệm, quy tắc đạo đức trái với ý chí của nhà nước sẽ trở thành tiền đề để hình thành nên những quy phạm thay thế chúng, từ đó cũng góp phần hình thành nên pháp luật

Ý thức đạo đức cá nhân có tác động mạnh mẽ đến việc thực hiện pháp luật Người có ý thức đạo đức cao trong mọi trường hợp đều nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật, không lợi dụng sơ hở, hạn chế mà lách luật, trốn luật

1.2.2 Tác động của pháp luật tới đạo đức

Pháp luật không chỉ là sự ghi nhận các chuẩn mực đạo đức, mà còn là công cụ phương tiện bảo vệ chuẩn mực đạo đức một cách hữu hiệu bằng các biện pháp, chế tài cụ thể Pháp luật có vai trò to lớn trong việc duy trì, bảo vệ và phát triển các quy tắc đạo đức phù hợp, tiến bộ trong xã hội

Pháp luật khẳng định, bảo vệ và phát huy những nguyên tắc, chuẩn mực của truyền thống đạo đức

Pháp luật không chỉ ghi nhận đạo đức mà còn là phương tiện đảm bảo cho đạo đức thực hiện trong cuộc sống thông qua các biện pháp tác động của Nhà nước

Những quan niệm đạo đức được pháp luật thừa nhận sẽ được đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước Do đó những quan niệm đạo đức sẽ có phạm vi tác động đến mọi chủ thể và được bảo đảm bằng các biện pháp quyền lực nhà nước

Pháp luật còn có tác động giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức của dân tộc, ngăn chặn sự thoái hóa, xuống cấp của đạo đức

Pháp luật cũng có thể loại bỏ các chuẩn mực đạo đức đã lỗi thời, cải tạo các chuẩn mực đạo đức, góp phần tạo nên những chuẩn mực đạo đức mới, phù hợp hơn với tiến bộ xã hội

1.3 Ý nghĩa của pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực truyền thông

1.3.1 Ý nghĩa của pháp luật trong lĩnh vực truyền thông

Truyền thông giữ một vai trò quan trọng và không thể thiếu trong đời sống của xã hội hiện nay Việc bùng nổ mạnh mẽ của các nền tảng truyền thông trong thời đại này dẫn đến một vài hiện xấu như đưa tin giả, tin gây hại, tin xuyên tạc ảnh hưởng đến nhận thức của người đọc Đặc biệt, một số thành phần có ý đồ xấu khi lợi dụng báo chívà các nền tảng truyền thông để chống phá nhà nước ta, gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc Vì thế, sự ra đời của pháp luật

giữ một vai trò và có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc quản lý các hoạt động truyền thông nói chung và các cơ quan báo chí nói riêng khi đưa tin đến người dân Bên cạnh đó, pháp luật trong lĩnh vực truyền thông còn có ý nghĩa khi yêu cầu các cơ quan báo chí, nhà báo phải có ý thức trách nhiệm về sản phẩm truyền thông của mình (Kiên, 2023)

1.3.2 Ý nghĩa của đạo đức trong lĩnh vực truyền thông

Mỗi nghề nghiệp đều cần có một yêu cầu chuẩn mực đạo đức, và đối với nghề báo hay những công việc liên quan đến truyền thông cũng không ngoại lệ Người cầm bút phải tuân thủ các nguyên tắc báo chí nhằm đảm bảo tính trung thực, khách quan khi viết bài để đưa đến cho người dân

Báo chí được xem như cơ quan ngôn luận của Đảng, nhà nước ta và nắm giữ quyền lực tác động đến suy nghĩ và hành động của con người trong xã hội

Vì thế, các tác phẩm báo chí hay những sản phẩm truyền thông đôi khi không chỉ của riêng mỗi nhà bảo mà còn đại diện cho một tổ chức và thậm chí là toàn dân Do vậy, họ cần phải có ý thức trách nhiệm về vai trò của mình đối với xã hội và trách nhiệm đối với công chúng, không ngừng nâng cao phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp và nâng cao chuyên môn để gây dựng niềm tin với người đọc (Dương, 2023)

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH TRƯỜNG HỢP VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ

ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THÔNG 2.1 Tóm tắt trường hợp

Thời gian gần đây, nghệ sĩ Cát Tường dính scandal về việc quảng cáo sản phẩm không đúng với sự thật Sự việc này xuất hiện đầy trên các trang mạng xã hội gây hiểu nhầm rất nhiều cho người tiêu dùng nhất là những người hâm mộ của nữ nghệ sĩ Đặc biệt, clip quảng cáo “sữa có thể dứt nhiều triệu chứng bệnh" khiến nhiều người đã phần nộ và phản ứng dữ dội Và sau 8 tháng giữ im lặng trước ồn ào quảng cáo sai sự thật nữ nghệ sĩ đã đã lên tiếng, gặp gỡ báo chí để chia sẻ rõ sự việc Thời gian trước cô giữ im lặng không phải vì trốn tránh mà là

vì không muốn làm ảnh hưởng đến bộ phim quay và cô cũng cần thời gian để chiêm nghiệm, quan sát, tìm cách giải quyết cái sai của mình một cách triệt để Cát Tường cho biết thời gian qua cô căng thẳng, suy sụp tinh thần bởi có quá nhiều người tấn công vào trang cá nhân kèm những lời chỉ trích nặng nề Thậm chí cô bị khủng hoảng khi khán giả nói cô “tiếp tay cho lừa đảo” Cô cho biết tất

cả sản phẩm mình nhận quảng cáo đều được tìm hiểu kĩ thông tin có giấy chứng nhận và được bán trên thị trường và cô khẳng định với báo chí rằng mình không bao giờ nhận quảng cáo bừa Cô nói đây là sự cố quá lớn và vượt tầm kiểm soát của cô sau gần 30 năm hoạt động nghệ thuật Hậu quả này được cho là cô dễ dãi trong nhận hợp đồng quảng cáo và không có những ràng buộc rõ ràng với nhãn hàng Nghệ sĩ khẳng định không thiếu thốn kinh tế đến mức nhận quảng cáo bất chấp hay đánh đổi uy tín Cô sẵn sàng gặp mặt xin lỗi những khách hàng bị ảnh hưởng bởi quảng cáo sữa, chịu phần nào thiệt thòi của họ Cát Tường cam kết không để sai phạm tương tự xảy ra một lần nào nữa (Trang, 2023)

2.2 Nguyên nhân

2.2.1 Nguyên nhân chủ quan

- Không tìm hiểu kĩ về sản phẩm nhận quảng cáo

- Thiếu trách nhiệm về mặt đạo đức.

- Lợi nhuận cao

2.2.2 Nguyên nhân khách quan

-

Lòng tham của các nhãn hàng:

Để thu hút được sự chú ý của khán giả, các nhãn hàng thường mời các nghệ sĩ để trở thành nhân vật đại diện cho dòng sản phẩm họ muốn quảng bá nhằm tăng độ nhận diện của sản phẩm trong mắt công chúng Tuy nhiên, vì để tiết kiệm chi phí và kiếm tiền nhanh nhất có thể, các nhãn hàng bất lương thường chỉ chú trọng vào công tác marketing, đẩy mạnh sản phẩm lên để thu lời trong một thời gian ngắn mà không chú trọng để quá trình và nguyên liệu sản xuất, không có các bước kiểm định lại sản phẩm Qua đó có thể thấy, để giành giật từng miếng bánh thị phần, các nhãn hàng trên thường tìm cách thu hút sự chú ý của người tiêu dùng bằng cách đưa ra những lời quảng cáo hấp dẫn, thậm chí là sai sự thật mà bỏ quả chất lượng sản phẩm, không đảm bảo sức khỏe cho người sử dụng

Trong trường hợp của Cát Tường, cô đã nhận lời quảng cáo cho một sản phẩm sữa có tác dụng trị tiểu đường Theo lời quảng cáo của Cát Tường, sản phẩm này có thể thay thế thuốc trị tiểu đường, giúp người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả Nhưng trên thực tế, tiểu đường là một bệnh mãn tính, không thể trị dứt điểm điểm được, nên đó là quảng cáo sai sự thật Đồng thời, sản phẩm Cát Tường chỉ là thực phẩm chức năng, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh, vậy nên việc quảng cáo sản phẩm trên còn vi phạm Khoản 4, Điều 5 Nghị định 181/2013/NĐ-CP về việc “Không được quảng cáo thực phẩm chức năng gây hiểu nhầm sản phẩm đó là thuốc”

- Quy định pháp luật về quảng cáo chưa đủ tính răn đe:

“Về vấn đề này, theo luật sư Hoàng Văn Doãn, Đoàn Luật sư Hà Nội trước đây, các nghệ sĩ quảng cáo thông qua hình thức tham gia video với tư cách

diễn viên diễn theo kịch bản Nhưng vài năm gần đây, họ quảng cáo thông qua livestream Trên tài khoản cá nhân, nghệ sĩ giới thiệu hay quảng báo về một sản phẩm nào đó Như vậy, trách nghiệm của nghệ sĩ ở hai trường hợp này khác nhau Khi tham gia quảng cáo với tư cách diễn viên làm theo kịch bản, nghệ sĩ không phải chịu trách nhiệm trực tiếp về hậu quả xảy ra Còn với trường hợp nghệ sĩ giới thiệu sản phẩm trên tài khoản cá nhân trên mạng xã hội, cá nhân nghệ sĩ phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với hành vi quảng cáo của mình Nếu quảng cáo sai sự thật, họ sẽ bị xử lý theo quy định pháp luật” (Dương, 2023)

Có thể thấy, trường hợp của Cát Tường rơi vào việc cô chỉ lên video và theo kịch bản Vậy nên, có lẽ cô sẽ không phải chịu sự trừng phạt của pháp luật Tuy nhiên, việc tham gia vào quảng cáo sai sự thật như trên, Cát Tường cũng nên chịu một phần trách nhiệm bởi cô đã sử dụng chính hình ảnh của bản thân, nói điều không đúng sự thật để tiếp thị cho dòng sản phẩm chức năng về sữa hỗ trợ bệnh tiểu đường

- Sự phát triển của mạng xã hội

Mạng xã hội đã trở thành một kênh quảng cáo hiệu quả, giúp các nhãn hàng tiếp cận với đông đảo người tiêu dùng Tuy nhiên, sự phát triển của mạng

xã hội cũng đã tạo điều kiện cho các nhãn hàng quảng cáo sai sự thật một cách

dễ dàng hơn

Trong trường hợp của Cát Tường, các video quảng cáo của cô đã được đăng tải trên mạng xã hội một cách rộng rãi Điều này đã khiến nhiều người tiêu dùng tin tưởng vào những thông tin sai sự thật mà cô đưa ra

2.3 Hậu quả

- Gây mất niềm tin của người tiêu dùng đối với nghệ sĩ:

Với vai trò là người của công chúng, nghệ sĩ có sức ảnh hưởng lớn đến dư luận Khi nghệ sĩ quảng cáo sai sự thật, họ đã vô tình đánh mất niềm tin của người tiêu dùng Điều này sẽ khiến người tiêu dùng khó lòng tin tưởng vào

những lời quảng cáo của nghệ sĩ, thậm chí là tẩy chay những sản phẩm mà nghệ

sĩ đó quảng cáo

- Gây hoang mang, hiểu lầm cho người tiêu dùng:

Việc quảng cáo sai sự thật sẽ khiến người tiêu dùng hiểu lầm về công dụng của sản phẩm, từ đó có những quyết định sai lầm trong việc lựa chọn và sử dụng sản phẩm Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe và tài chính của người tiêu dùng

- Gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh:

Việc quảng cáo sai sự thật sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh không lành mạnh Các doanh nghiệp sẽ phải cạnh tranh bằng cách quảng cáo sai

sự thật, điều này sẽ gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinh doanh và quyền lợi của người tiêu dùng

2.4 Một số trường hợp vi phạm tương tự khác

Ngoài sự việc của nữ nghệ sĩ Cát Tường ra thì tình trạng nhận quảng cáo sai sự thật đang là một vấn đề xảy ra trong môi trường showbiz rất nhiều Điển hình rõ ràng nhất là khoảng vào tháng 5/2021 rất nhiều nghệ sĩ nổi tiếng đăng bài quảng cáo tiền ảo rác như là: Kiều Minh Tuấn, Ngọc Trinh, Khả Như, Lê Dương Bảo Lâm, Và sau làn sóng dữ dội của cộng đồng mang thì trưa ngày 20

- 5 fanpage của nữ diễn viên Nam Thư xuất hiện bài đăng xin lỗi về hành vi quảng cáo tiền ảo của mình và cô cũng là nghệ sĩ đầu tiên đăng bài xin lỗi vì quảng cáo coin rác Cô gửi lời xin lỗi chân thành đến khán giả và cho biết tiền ảo

là vấn đề chưa được chấp nhận tại Việt Nam nên cô hoàn toàn nhìn nhận lỗi sai của mình Nữ nghệ sĩ cũng cho biết rằng mọi bài viết được đăng trên fanpage đều do quản lý nắm giữ và xử lý nên khi bài viết “tiền ảo” vừa được đăng tải Nam Thư đã kiểm tra và lập tức yêu cầu gỡ bài và sau đó đã làm việc lại với quản lý để tìm hiểu sự việc Xảy ra vụ việc trên cả cô và quản lý đều nhận lỗi sai

về mình và ai cũng có phần phải chịu trách nhiệm vì đã không kiểm soát được