HỎI ĐÁP VỀ DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC) doc

Trên cơ sở mục tiêu dài hạn đó, Tuyên bố Bô-go 1994 của các nhà Lãnh đạo APEC đã xác định mọi hoạt động của APEC nhằm thực hiện 3 mục tiêu lớn sau đây, hay còn gọi là mục tiêu Bô-go: - C

Asia-Pacific

Economic Cooperation

VỤ CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI ĐA BIÊN

HỎI ĐÁP VỀ DIỄN ĐÀN HỢP TÁC KINH TẾ CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG (APEC)

Hà Nội, tháng 1 năm 2006

LỜI NÓI ĐẦU

Cho tới nay, Việt Nam đã là thành viên chính thức của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) được 8 năm Trong những năm qua, Việt Nam đã chủ động, tích cực tham gia các chương trình hợp tác thương mại, đầu tư trong APEC, mở rộng quan hệ với từng thành viên Năm 2006, Việt Nam trở thành nước chủ nhà của APEC với việc tổ chức trên 100 Hội nghị, hội thảo từ cấp chuyên viên đến cấp Bộ trưởng để chuẩn bị cho Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC được tổ chức vào tháng 11/2006

Để có thể chủ động hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng theo đường lối của Đảng và Nhà nước, đồng thời giúp các doanh nghiệp khai thác các cơ hội kinh doanh từ việc đăng cai tổ chức APEC 2006, chúng ta cần phổ biến rộng rãi các thông tin về APEC với các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu và đặc biệt là các doanh nghiệp

Nhằm mục đích đó, Vụ Chính sách Thương mại Đa biên, Bộ Thương mại

đã biên soạn cuốn sách Hỏi đáp về APEC với hy vọng cuốn sách sẽ giúp bạn đọc khai thác được những thông tin hữu ích, phục vụ công tác nghiên cứu và kinh doanh Do thời gian hạn chế, cuốn sách này chắc chắn không tránh khỏi một số thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của các độc giả

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này với bạn đọc /

Lương Văn Tự Thứ trưởng Bộ Thương mại

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Cụm từ viết tắt APEC có nghĩa là gì?

APEC là từ viết tắt tiếng Anh của “Asia-Pacific Economic Cooperation”, nghĩa là Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương

2 APEC được thành lập năm nào?

APEC được thành lập năm 1989 tại Canberra (Australia)

3 APEC ra đời trong bối cảnh nào và mục đích của việc thành lập APEC?

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ra đời trong bối cảnh nền kinh tế quốc tế đang đương đầu với những thách thức lớn: chủ nghĩa toàn cầu vốn phát triển mạnh sau thế chiến thứ hai bắt đầu gặp phải những khó khăn nan giải với nhiều vấn đề bế tắc trong tiến trình đàm phán Hiệp Uruguay/WTO; chủ nghĩa khu vực hình thành và phát triển mạnh; khủng hoảng kinh tế trong những năm 1980 đặt ra những đòi hỏi có tính khách quan cần tập hợp lực lượng của những nền kinh tế trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

để đương đầu với cạnh tranh quốc tế gay gắt APEC ra đời là kết quả hội tụ của các yếu tố trên nhằm khắc phục những khó khăn của chủ nghĩa toàn cầu, đồng thời nhằm liên kết các nền kinh tế phát triển trong khu vực như Mỹ, Canađa, Australia, Nhật Bản, các nền kinh tế công nghiệp mới như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và các nước đang phát triển như Trung Quốc, ASEAN lại với nhau, đưa khu vực này trở thành động lực cạnh tranh mạnh của nền kinh tế thế giới

1 APEC bao gồm những thành viên nào và họ gia nhập năm nào?

Hiện tại, APEC có 21 nền kinh tế thành viên và APEC đang trong thời kỳ tạm đóng cửa không kết nạp thành viên mới (moratorium) Cơ chế tạm đóng cửa này sẽ kết thúc vào năm 2007 Hiện có trên 10 quốc gia/vùng lãnh thổ đang nộp đơn xin gia nhập APEC

Khi mới bắt đầu thành lập năm 1989, APEC có 12 sáng lập viên là Australia, Brunei Darussalam, Canađa, Hàn Quốc, Indonesia, Malaysia, New Zealand, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Thái Lan và Mỹ Tháng 11/1991, APEC kết nạp thêm 3 thành viên nữa là Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan Mexico và Papua New Guinea gia nhập tháng 11/1993 và Chi Lê tham gia tháng 11/1994 Tháng 11/1998, Peru, Nga và Việt Nam trở thành thành viên chính thức của APEC

2 Mục tiêu hoạt động của APEC là gì?

Mục tiêu hoạt động chính của APEC được thể hiện qua Tuyên bố của Hội nghị Cấp cao đầu tiên APEC được tổ chức tại Baske Island (1993) và Tuyên bố Bô-go (1994) Theo Tuyên bố Baske Island, mục tiêu dài hạn của APEC là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và sự thịnh vượng cho khu vực và phát triển cộng đồng Châu Á - Thái Bình Dương

Trên cơ sở mục tiêu dài hạn đó, Tuyên bố Bô-go 1994 của các nhà Lãnh đạo APEC đã xác định mọi hoạt động của APEC nhằm thực hiện 3 mục tiêu lớn sau đây, hay còn gọi là mục tiêu Bô-go:

- Củng cố hệ thống thương mại đa phương: APEC sử dụng đầy đủ các nguyên tắc và kết quả của WTO để thực hiện các vòng đàm phán nội bộ khối và phát triển những kết quả vì mục tiêu tự do hóa hơn trong nội bộ khối;

- Tăng cường tự do hóa thương mại và đầu tư: thúc đẩy và phát triển quan hệ thương mại thông qua việc loại bỏ những hạn chế về thương mại và đầu tư, xúc tiến trao đổi hàng hóa, dịch vụ, tư bản giữa các nền kinh tế Mốc thời hạn tự do hóa thương mại và đầu tư của APEC là năm 2010 đối với các thành viên phát triển và năm 2020 đối với các thành viên đang phát triển;

- Tăng cường hợp tác kinh tế - kỹ thuật giữa các nền kinh tế APEC nhằm bảo đảm cho các nền kinh tế thành viên thực hiện có hiệu quả những cam kết quốc tế và nâng cao khả năng quản lý vĩ mô đối với nền kinh tế

Ngòai những mục tiêu cụ thể trên, APEC cũng hoạt động theo hướng tập hợp lực lượng chính trị để tạo thế và lực trong các cuộc đàm phán đa biên và ổn định kinh tế khu vực Hoạt động chính của APEC là các vấn đề kinh tế, tuy

nhiên, gần đây, vấn đề chính trị và an ninh cũng thường xuyên được đưa vào chương trình nghị sự của APEC

3 Nguyên tắc hoạt động của APEC là gì?

Để thực hiện mục tiêu Bô-go về thương mại - đầu tư tự do và mở, các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC đã thông qua Kế hoạch Hành động Osaka (OAA) năm

1995, trong qui định tất cả các hoạt động của APEC được điều tiết bởi những nguyên tắc chung sau:

- Bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau;

- Hỗ trợ và cùng có lợi;

- Quan hệ đối tác chân thành và trên tinh thần xây dựng;

- Mọi quyết định được đưa ra trên cơ sở đồng thuận, nhất trí chung

Các nguyên tắc chung này đã được cụ thể hoá thành 9 nguyên tắc cơ bản sau:

- Toàn diện;

- Phù hợp với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO);

- Đảm bảo mối tương đồng giữa các thành viên;

- Không phân biệt đối xử;

- Đảm bảo công khai, minh bạch;

- Lấy mức bảo hộ hiện tại làm mốc để giảm dần;

- Đồng loạt triển khai tiến trình tự do hoá, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư;

- Có sự linh hoạt; và

- Hợp tác

4 APEC hoạt động trong những lĩnh vực nào?

Hoạt động hợp tác APEC hết sức đa dạng, từ đối thoại chính sách đến các cam kết đơn phương để mở cửa thị trường, từ trao đổi kinh nghiệm khoa học- kỹ thuật và quản lý đến xây dựng các chương trình hành động nhằm nâng cao năng lực, giảm bớt chi phí kinh doanh Các lĩnh vực hợp tác không chỉ chú trọng vào kinh tế, thương mại và đầu tư mà còn cả những vấn đề khác như an ninh con người (bao gồm các vấn đề y tế, phòng chống thiên tai, bệnh dịch, chống khủng

bố, an ninh năng lượng ), hợp tác bảo tồn tài nguyên, phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ công nghiệp, thanh niên, phụ nữ, giáo dục v.v

5 Cơ cấu tổ chức hoạt động của APEC như thế nào?

APEC hoạt động như một diễn đàn hợp tác kinh tế, thương mại liên khu vực Văn kiện thành lập APEC nêu rõ đây là một tổ chức khu vực mở (open regionalism), theo đó các kết quả hoạt động và cam kết tự do hóa thương mại, đầu tư của APEC sẽ được mở cho cả các nước không phải là thành viên APEC Tuy tuyên bố thực hiện mục tiêu tự do hóa thương mại và đầu tư với mốc thời gian 2010-2020, Điểm đặc biệt của APEC là ở chỗ APEC là một tổ chức liên chính phủ duy nhất cam kết cắt giảm các rào cản thương mại và thúc đẩy đầu tư

mà không đòi hỏi tham gia các điều khoản pháp lý bắt buộc nào

Hàng năm một trong 21 thành viên APEC sẽ đăng cai các hội nghị lớn của APEC và làm Chủ tịch APEC theo qui tắc 1 thành viên ASEAN rồi đến 2 thành viên ngoài ASEAN Thành viên đăng cai APEC sẽ chịu trách nhiệm làm Chủ tịch Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế (Economic Leaders’ Meeting-AELM), Hội nghị liên Bộ trưởng Ngoại giao – Kinh tế (AMM), và một số Hội nghị Bộ trưởng chuyên ngành, các Hội nghị Quan chức Cấp cao (SOM), Hội nghị của các Uỷ ban và một số nhóm công tác, đồng thời đảm nhận vị trí Giám đốc điều hành Ban Thư ký APEC

Các hoạt động cấp chuyên viên và các dự án của APEC chịu sự hướng dẫn của các Quan chức Cao cấp APEC Các hoạt động và dự án này được thực hiện bởi 4 Uỷ ban cấp cao:

- Uỷ ban Thương mại và Đầu tư (CTI);

- Uỷ ban Quản lý và Ngân sách (BMC);

- Uỷ ban Kinh tế (EC);

- Uỷ ban các quan chức cao cấp về hợp tác kinh tế và kỹ thuật (ESC) Từ cuối năm 2005, Ủy ban này được đổi tên là Ban điều hành SOM về Hợp tác kinh tế kỹ thuật (SCE)

Dưới các uỷ ban này có các tiểu nhóm, các nhóm chuyên gia, nhóm công tác và nhóm đặc trách để hỗ trợ cho các hoạt động và dự án

6 Phạm vi hoạt động của APEC là gì?

Các hoạt động của APEC dựa trên 3 trụ cột chính như sau:

- Tự do hoá thương mại và đầu tư;

- Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp;

- Hợp tác kinh tế và kỹ thuật

Kết quả hoạt động trên ba lĩnh vực này giúp các nền kinh tế thành viên APEC củng cố nền kinh tế của mình thông qua việc chia sẻ ý kiến và thúc đẩy hợp tác trong khu vực nhằm đạt được hiệu quả và tăng trưởng

Từ sau sự kiện 11/9/2001, các vấn đề an ninh và chống khủng bố đã được đưa vào chương trình nghị sự APEC, hình thành một mảng hoạt động tương đều phong phú và đều đặn

Tự do hoá thương mại và đầu tư tập trung vào việc mở cửa thị trường, cắt giảm và dần dần dẫn đến loại bỏ hoàn toàn các rào cản thuế và phi thuế đối với thương mại và đầu tư Các biện pháp tự do hoá đã dẫn tới việc cắt giảm khá lớn các loại thuế suất Mức thuế suất trung bình của các nền kinh tế thành viên APEC

đã giảm đáng kể, từ 16,6% năm 1988 xuống còn 6,4% năm 2004 Tất cả các nền kinh tế phát triển của APEC hiện tại đều có mức thuế suất trung bình thấp hơn 5%

Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tập trung vào việc giảm chi phí giao dịch APEC phấn đấu mục tiêu cắt giảm 5% chi phí giao dịch vào năm 2006 (dựa trên các số liệu của năm 2001) Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cũng tập trung vào việc cải thiện việc tiếp cận với các thông tin thương mại, tối đa hoá lợi ích thông tin và công nghệ thông tin đồng thời hài hoà các chiến lược và chính sách doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện tăng trưởng Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp giúp các nhà xuất nhập khẩu ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương tiến hành kinh doanh một cách hiệu quả hơn Chi phí sản xuất giảm, dẫn tới tăng trao đổi thương mại, hàng hoá và dịch vụ rẻ hơn và cơ hội việc làm ngày càng nhiều

Hợp tác kinh tế và kỹ thuật (ECOTECH) bao gồm việc đào tạo và các hoạt động hợp tác khác nhằm xây dựng năng lực cho các nền kinh tế thành viên APEC

ở các mức độ khác nhau, tạo điều kiện để các thành viên tận dụng thương mại toàn cầu và nền kinh tế mới

7 Nguyên tắc ra quyết định của APEC như thế nào?

APEC hoạt động trên cơ sở đồng thuận Các thành viên triển khai các hoạt động và chương trình công tác của mình trên cơ sở đối thoại mở với nguyên tắc tôn trọng các ý kiến của tất cả các thành viên tham gia

8 Chủ tịch của APEC được lựa chọn như thế nào?

Chủ tịch của APEC do các nền kinh tế thành viên thay phiên nhau đảm nhiệm Chủ tịch APEC là nền kinh tế chủ nhà tổ chức Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế năm đó

9 Ban Thư ký APEC được thành lập năm nào và đặt trụ sở tại đâu?

Năm 1992, Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 4 của APEC đã nhất trí thành lập Ban Thư ký APEC với chức năng là một cơ quan giúp việc để hỗ trợ và phối hợp các hoạt động trong APEC Trụ sở của Ban Thư ký được đặt tại Singapore

10 Tổ chức và chức năng hoạt động của Ban Thư ký APEC?

Ban Thư ký APEC hoạt động như bộ máy nòng cốt hỗ trợ tiến trình APEC Ban Thư ký thực hiện việc phối hợp, hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn cũng như quản lý thông tin và liên lạc

Ban Thư ký APEC đóng vai trò trung ương quản lý dự án, giúp các nền kinh tế thành viên và các diễn đàn APEC giám sát các dự án APEC tài trợ và quản lý ngân sách hàng năm của APEC

Lãnh đạo Ban Thư ký APEC có Giám đốc điều hành và Phó Giám đốc điều hành Các vị trí này do các quan chức cấp đại sứ tương ứng của thành viên đăng cai Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế năm hiện tại và năm tiếp theo đảm nhiệm Các vị trí này được quay vòng hàng năm Ban Thư ký APEC có một đội ngũ nhân viên gồm khoảng 20 giám đốc chương trình, do các thành viên APEC

đề cử, và khoảng 25 nhân viên dài hạn thực hiện các chức năng hỗ trợ cho Ban Thư ký

11 Muốn trở thành thành viên của APEC cần đáp ứng được những điều kiện gì?

Hội nghị Cấp cao APEC tại Vancouver, Canada tháng 11/1997 đã thông qua qui chế thành viên của APEC, qui định các nước, các vùng lãnh thổ kinh tế muốn trở thành thành viên của APEC cần phải có đủ một số điều kiện sau:

- Vị trí địa lý: nằm ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, tiếp giáp với bờ biển Thái Bình Dương;

- Quan hệ kinh tế: có các mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với các nền kinh tế thành viên APEC về thương mại hàng hóa và dịch vụ, và đầu tư trực tiếp nước ngoài;

- Tương đồng về kinh tế: chấp nhận chính sách kinh tế mở cửa theo hướng thị trường;

- Quan tâm và chấp thuận các mục tiêu của APEC: hoàn toàn chấp thuận những mục tiêu và nguyên tắc cơ bản được đề ra trong các tuyên bố và quyết định của APEC, kể cả nguyên tắc đồng thuận và tự nguyện

12 APEC mang lại lợi ích cho các nền kinh tế trong khu vực như thế nào?

Trong thập kỷ đầu tiên, các nền kinh tế thành viên APEC đã tạo ra xấp xỉ 70% tăng trưởng kinh tế toàn cầu và khu vực APEC đã liên tục vượt trội so với các nước khác trên thế giới ngay cả trong thời gian diễn ra khủng hoảng tài chính Châu Á

Các thành viên tiếp tục cùng nhau hợp tác nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh

tế thông qua cam kết cải cách kinh tế và tiến tới thương mại, đầu tư tự do, mở cửa Các thành viên đã liên tục cắt giảm thuế và các rào cản thương mại khác, đáp ứng ngày càng tốt hơn các nhu cầu của doanh nghiệp trong khu vực và tạo điều kiện cho việc kinh doanh dễ dàng hơn và ít tốn kém hơn Các biện pháp được tiến hành đã giúp cho các nền kinh tế phát triển nhanh và tạo điều kiện mở rộng xuất khẩu

Những thành quả nổi bật bao gồm:

- Rào cản thuế quan trong khu vực APEC đã giảm từ 16,6% năm 1988 xuống còn 6,4% năm 2004;

- Các rào cản phi quan thuế đã được chuyển sang dạng thuế suất;

- Các rào cản đầu tư đã được cắt giảm;

- Xuất khẩu hàng hoá và dịch vụ đã tạo ra 18,5% GDP của các nền kinh tế APEC năm 2003 so với mức 13,8% năm 1989;

- Lưu chuyển vốn toàn cầu giữa APEC với khu vực bên ngoài tăng gần 8 lần, đạt 1,4 nghìn tỉ USD trong vòng 20 năm qua;

- Tổng sản phẩm quốc nội của APEC tính trên đầu người tăng 26% từ năm

1989 đến năm 2003;

- Các nền kinh tế có thu nhập thấp trong APEC đã tăng trưởng một cách mạnh mẽ

II CÁC HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC

13 APEC hướng tới mục tiêu gì về hợp tác thương mại và đầu tư?

Mục tiêu hợp tác thương mại và đầu tư của APEC được vạch rõ trong bản

Tuyên bố Bogor của các nhà Lãnh đạo, cụ thể là: “thương mại và đầu tư tự do và

thông thoáng trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2010 đối với thành viên APEC phát triển và năm 2020 đối với các thành viên APEC đang phát triển”

Các thành viên APEC cho rằng tự do và thông thoáng thương mại và đầu

tư giúp các nền kinh tế thành viên tăng trưởng, tạo công ăn việc làm, tạo ra nhiều

cơ hội hơn cho thương mại và đầu tư quốc tế, đồng thời làm giảm chi phí sản xuất và giảm giá cả hàng hoá và dịch vụ, từ đó tạo lợi ích trực tiếp cho tất cả các nền kinh tế thành viên

14 Tôi nghe nói Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC vừa thông qua Lộ trình Busan để thực hiện mục tiêu Bogor Xin giới thiệu khái quát về Lộ trình Busan và mục tiêu khi xây dựng Lộ trình này?

Trong 2 năm 2004-2005, APEC đã thực hiện rà soát giữa kỳ tình hình thực hiện mục tiêu Bogor để rà soát và đánh giá những kết quả APEC đã thực hiện trong thời gian qua và xây dựng lộ trình thực hiện mục tiêu Bogor trong thời gian tới Kết quả của quá trình rà soát này là sự ra đời của Lộ trình Busan để thực hiện

mục tiêu Bogor và như bạn đã biết Lộ trình này đã được thông qua tại Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC lần thứ 13 tại Busan, Hàn Quốc tháng 11/2005

Lộ trình Busan gồm 4 chương: Chương 1 và 2 chủ yếu đánh giá lại những kết quả về tự do hóa, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư APEC đã đạt được Chương 3 đề cập đến các cơ hội và thách thức hiện nay của APEC và Chương 4

đề xuất Lộ trình Busan để thực hiện mục tiêu Bogor trong thời gian tới

Lộ trình Busan nêu bật các thách thức APEC cần giải quyết hiện nay bao gồm: môi trường kinh doanh đang thay đổi trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi APEC phải có những sách lược hợp lý để đáp ứng được đòi hỏi của cộng đồng doanh nghiệp; bản chất hợp tác không ràng buộc của APEC cũng gây khó khăn cho quá trình thực hiện các cam kết về tự do hóa; APEC cần tạo cú hích

để kết thúc DDA, thúc đẩy WTO và có các biện pháp để đảm bảo sự phát triển RTAs/FTAs hiện nay giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp trong khu vực Ngoài

ra do trình độ phát triển của các nền kinh tế APEC rất đa dạng, APEC cần thúc đẩy hỗ trợ kỹ thuật cho các thành viên đang phát triển để bắt kịp với tiến trình APEC

Về lộ trình thực hiện mục tiêu Bogor, Lộ trình Busan tập trung vào các biện pháp tạo thuận lợi cho thương mại, đầu tư và doanh nghiệp Trọng tâm là ủng hộ hệ thống thương mại đa phương và WTO; xây dựng các điều khoản mẫu cho tất cả các chương của RTAs/FTAs; xây dựng chương trình toàn diện nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, phát triển khu vực tư nhân và xây dựng chiến lược nâng cao năng lực cho các thành viên đang phát triển trong mọi lĩnh vực của APEC

15 Qua quá trình rà soát giữa kỳ, APEC đã có những đánh giá và nhìn nhận như thế nào về kết quả hoạt động của APEC trong thời gian vừa qua?

Báo cáo rà soát giữa kỳ của APEC đã khẳng định trong 16 năm kể từ khi thành lập APEC vào năm 1989, việc thực hiện mục tiêu Bogor đã thúc đẩy các nền kinh tế thành viên APEC vượt nhanh trong việc mở cửa thị trường cho thương mại và đầu tư quốc tế, góp phần tạo ra mức tăng trưởng kinh tế lớn Mức tăng trưởng này đi kèm với các thành tựu về quản lý và chính sách xã hội, góp phần cải thiện đời sống của nhân dân trong khu vực APEC

APEC đã thực hiện nhiều biện pháp để dỡ bỏ các rào cản đối với thương mại và đầu tư Về thuế quan, mức thuế áp dụng trung bình của các nền kinh tế APEC đã giảm đáng kể từ 16.9% vào năm 1989 xuống còn 5.5% vào năm 2004 Thuế quan của gần một nửa số thành viên APEC hiện giờ là thấp hơn 5% và thuế quan đối với nhiều mặt hàng ở mức 0% hoặc ở mức không đáng kể Hàng loạt rào cản phi thuế quan như hạn ngạch thuế quan, phụ thu xuất nhập khẩu, giấy phép, trợ cấp xuất khẩu trong khu vực APEC đã được dỡ bỏ hoặc được chuyển đổi thành thuế quan, qua đó giảm mức bảo hộ chung và tăng cường minh bạch

tại các nền kinh tế thành viên APEC trong hơn một thập kỷ qua Khu vực APEC đang ngày càng trở thành một khu vực mở cho đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhờ nỗ lực của các thành viên trong việc xóa bỏ rào cản và tăng cường các biện pháp xúc tiến đầu tư Các thủ tục hành chính trong đó có các thủ tục xem xét đầu

tư cũng được đơn giản hóa ở nhiều nền kinh tế thành viên

APEC cũng đã chú trọng đến việc tạo thuận lợi cho thương mại trong khu vực với việc đưa ra Kế hoạch Hành động về Thuận lợi hóa Thương mại nhằm giảm 5% chi phí giao dịch giai đoạn 2001-2006 trong 4 lĩnh vực là thương mại phi giấy tờ, đi lại của doanh nhân, tiêu chuẩn hợp chuẩn, và thủ tục hải quan

Với đóng góp gần 50% thương mại thế giới và 60% GDP toàn cầu, APEC đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy WTO từ việc kết thúc Vòng Urugoay đến việc đẩy nhanh thực hiện Vòng Đô-ha Các thành viên thảo luận và thống nhất quan điểm về những vấn đề đang gặp bế tắc tại Vòng Đô-ha và đưa ra những thông điệp chính trị để thúc đẩy tiến trình này

Tuy nhiên, APEC cũng gặp phải nhiều thách thức trên con đường tiến tới mục tiêu Bogor, một phần là do bản chất của APEC là một diễn đàn không ràng buộc và dựa trên nguyên tắc đồng thuận, sự đa dạng về phát triển kinh tế giữa các nền kinh tế thành viên cũng ảnh hưởng đến việc thực hiện các hoạt động hợp tác chung, môi trường quốc tế đang thay đổi với những thách thức mới đòi hỏi APEC phải có sách lược kịp thời để củng có hiệu quả hoạt động và nâng cao năng lực nhằm đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng và doanh nghiệp

16 Trong Lộ trình Busan để thực hiện mục tiêu Bogor, APEC đặt ra chương trình Nghị sự Busan về tạo thuận lợi cho kinh doanh, xin cho biết đôi chút về nội dung của chương trình này

Chương trình nghị sự Busan về tạo thuận lợi cho kinh doanh được xây dựng trên cơ sở các chương trình hiện nay của APEC như Kế hoạch Hành động

- Tiếp tục cắt giảm thêm 5% chi phí giao dịch vào năm 2010 và xác định danh mục các hoạt động tập thể chung về thuận lợi hóa thương mại cho 21 thành viên APEC;

- Tăng cường bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong khu vực;

- Phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp APEC xây dựng chương trình hoạt động nhằm tăng cường tự do hoá và thuận lợi hoá đầu tư;

- Xây dựng các lĩnh vực công tác mới về chống tham nhũng trong khu vực

tư nhân và nhà nước;

- Đẩy nhanh các chương trình làm việc hiện thời có liên quan đến doanh nghiệp, đặc biệt là đối với các SMEs nhằm giải quyết các vấn đề về nguồn nhân lực và công nghệ, các quy định kinh doanh và các thủ tục hành chính liên quan;

- Tiếp tục đương đầu với các thách thức đối với an toàn thương mại trong khu vực APEC, đồng thời tăng cường hợp tác giữa chính phủ và tư nhân để thực hiện an toàn thương mại trong khu vực; và

- Đưa ra cách tiếp cận tổng hợp về cải cách cơ cấu, nhằm thúc đẩy hơn nữa thị trường mở, cạnh tranh và tăng cường khả năng chống đỡ của các nền kinh tế trước việc điều chính cơ cấu, các cú sốc, qua đó tăng cường triển vọng phát triển

1 Kế hoạch này bao gồm 4 lĩnh vực: thủ tục hải quan, tiêu chuẩn và hợp chuẩn, đi lại của doanh nhân và thương mại điện tử

2 Sáng kiến này gồm 2 phần: (i) các hoạt động tự do hóa thương mại của APEC, gồm WTO, RTAs/FTAs và IAPs

và (ii) thuận lợi hóa thương mại gồm cắt giảm thủ tục hành chính, hài hòa hóa tiêu chuẩn chất lượng

3 Các vấn đề sau biên giới được chú thích là các chính sách về kinh tế và xã hội liên quan đến các quy định trong nước của một nền kinh tế và các thể chể thực hiện và thực thi các quy định này Chúng có thể bao gồm luật pháp, chính sách, các quy định và các thông lệ đẻ quản lý cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng, giáo dục, mua sắm chính phủ, hệ thống pháp luật, dịch vụ y tế, các vấn đề về cơ sở hạ tầng, quy định về đầu tư, các chính sách về thị trường lao động, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn, cải cách cơ cấu, thuế, minh bạch hóa

17 Thuận lợi hoá thương mại là gì?

hàng hoá luân chuyển được dễ dàng và tiện lợi Trong thương mại quốc tế, có nhiều vấn đề liên quan đến việc lưu chuyển hàng hoá xuất nhập khẩu giữa các quốc gia, ví dụ như thủ tục hải quan, kiểm định hàng hoá, kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng Vì vậy, thuận lợi hoá thương mại bao gồm việc đơn giản hoá, tiêu chuẩn hoá, hài hoà và loại bỏ bớt các thủ tục liên quan đến quá trình giao dịch hàng hoá và các yêu cầu về số liệu

18 Tác động của thuận lợi hóa thương mại đối với doanh nghiệp?

Thương mại thế giới ngày càng phát triển, thuế quan giảm dần, công nghệ tiên tiến phát triển, thuận lợi hóa thương mại ngày càng quan trọng hơn và lợi ích tiềm tàng của các biện pháp tạo thuận lợi thương mại cũng tăng lên

Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới năm 2002 “Tác động kinh tế của các biện pháp Thuận lợi hóa Thương mại: Quan điểm Phát triển trong khu vực Châu

Á – Thái Bình Dương” đã nghiên cứu các biện pháp thuận lợi hóa như các biện pháp hậu cần cảng biển, hài hòa hóa tiêu chuẩn, minh bạch hóa thủ tục hành chính, chuyên nghiệp hóa, và thương mại điện tử trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương Nghiên cứu đã đưa ra kết luận rằng mới chỉ thực hiện một nửa chặng đường tạo thuận lợi thương mại đã đem lại 10% gia tăng trong kim ngạch xuất khẩu thuộc nội khối APEC, tương đương trị giá là $280 tỷ

Thừa nhận lợi ích tiềm tàng của thuận lợi hóa thương mại, năm 2001 tại Thượng Hải, các nhà Lãnh đạo APEC đã đặt ra mục tiêu giảm 5% chi phí giao dịch vào năm 2006 Ước tính lợi ích thu được từ việc giảm chi phí giao dịch này

là các nền kinh tế thành viên sẽ đạt GDP ở mức $154 tỷ Hoạt động về thuận lợi hóa thương mại trong APEC hiện nay đem lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp

do hiệu suất cao hơn, tăng cường minh bạch và nhất quán của các qui định trong toàn khu vực

19 APEC sử dụng công cụ nào để tiến hành thuận lợi hoá thương mại?

gọi tắt là CAP) làm phương tiện thực hiện thuận lợi hoá Kế hoạch Hành động

Tập thể do 21 nước thành viên cùng phối hợp thực hiện, thông qua các nhóm công tác về từng lĩnh vực cụ thể, bao gồm 15 lĩnh vực: thuế quan, các biện pháp phi thuế quan, dịch vụ, đầu tư, tiêu chuẩn và hợp chuẩn, thủ tục hải quan, sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh, mua sắm chính phủ, rà soát văn bản pháp quy/nới lỏng cơ chế chính sách, các nghĩa vụ của WTO (kể cả qui tắc xuất xứ), giải quyết tranh chấp, đi lại của doanh nhân, thu thập và xử lý thông tin

Thông qua các Kế hoạch Hành động Tập thể, các thành viên phối hợp, chia

sẻ kinh nghiệm để thực hiện các biện pháp thuận lợi hoá trong nội bộ nước mình

Ví dụ các nước thực hiện đơn giản hoá thủ tục hải quan của mình, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hoá

20 Hoạt động thuận lợi hóa thương mại hiện đang được tiến hành như thế nào trong APEC?

Kể từ khi thành lập năm 1989, APEC đã có các hoạt động tạo thuận lợi thương mại APEC đặt ra các mục tiêu cụ thể và hỗ trợ kỹ thuật cho các nền kinh

tế đang phát triển để thực hiện thuận lợi hóa thương mại Năm 2001, các Nhà Lãnh đạo đã nhất trí đặt ra mục tiêu giảm 5% chi phí giao dịch vào năm 2006

APEC đã xây dựng bộ nguyên tắc Thuận lợi hóa Thương mại, Kế hoạch Hành động Thuận lợi hóa Thương mại (TFAP) và Khuôn khổ hướng dẫn các nền kinh tế thành viên hướng tới thực hiện mục tiêu 5% nói trên Theo đó, APEC xây dựng các biện pháp cụ thể giảm chi phí giao dịch và đơn giản hóa thủ tục hành chính, các yêu cầu thủ tục kinh doanh khác trong một khoảng thời gian xác định

Kế hoạch này cũng bao gồm việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các nền kinh tế đang phát triển

Phần lớn công việc thuận lợi hóa thương mại trong APEC được thảo luận tại các nhóm chuyên gia và các diễn đàn Các lĩnh vực cụ thể bao gồm: thủ tục hải quan, tiêu chuẩn hợp chuẩn, đi lại của doanh nhân, thương mại điện tử, tăng cường minh bạch hóa, chống tham nhũng, xây dựng năng lực thể chế, pháp luật

và con người để đạt được các mục tiêu này trong khu vực APEC

Trên thực tế chính các nền kinh tế thành viên triển khai thực hiện các biện pháp, chương trình thuận lợi hóa thương mại – các biện pháp rõ ràng, thiết thực

và có lợi cho doanh nghiệp Nguyên tắc trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động APEC

là các thành viên hợp tác trên cơ sở tự nguyện và chia sẻ chuyên môn, trình độ kỹ thuật cũng như các nguồn lực khác Một đánh giá định lượng về tiến bộ của các nền kinh tế trong việc thực hiện TFAP năm 2004, dựa trên báo cáo của các thành viên, đã cho thấy hầu hết 60% các biện pháp dự kiến triển khai đã được triển khai

và 25% các biện pháp đang được triển khai

Đáng lưu ý là đóng góp của APEC đối với thuận lợi hóa thương mại trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt là trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).Trong quá trình APEC thực hiện thuận lợi hóa thương mại, thành viên có thể vận dụng thực tiễn áp dụng cho APEC để đóng góp cho WTO, cho tiến trình đàm phán nhằm tiến tới cam kết về thuận lợi hóa thương mại

21 Doanh nghiệp có thể tìm thấy thông tin về thuận lợi hóa thương mại APEC

từ các nguồn thông tin nào?

APEC có nguồn thông tin về thuận lợi hóa thương mại rất đa dạng Các nguồn thông tin sử dụng hàng ngày có thể tải từ trang của Ủy ban Thương mại và Đầu tư APEC cũng đã xuất bản một số ấn phẩm như:

Sổ tay Hải quan APEC: là ấn phẩm hàng năm, thúc đẩy minh bạch hóa và

thông báo cho khu vực doanh nghiệp về hoạt động của Tiểu ban Thủ tục Hải quan và cách thức doanh nghiệp có thể hưởng lợi từ các hoạt động này

Sổ tay Hải quan và Thuận lợi hóa Thương mại APEC: Hướng dẫn cho Cộng đồng Kinh doanh APEC: cung cấp thông tin của các nền kinh tế thành viên

APEC về cơ quan hải quan, luật pháp, qui định và các thủ tục khác Sổ tay cũng cung cấp danh mục các điều khoản doanh nghiệp cần biết khi tiến hành kinh doanh với từng thành viên APEC cụ thể Thông tin trên được đăng tải trên:

http://www.apec.org/apec/publications/all_publications/committee_on_trade.html

22 Tôi được biết tiêu chuẩn hợp chuẩn là một trong 4 lĩnh vực của Kế hoạch Hành động Thuận lợi hóa Thương mại (TFAP) Có thể cho biết một số khó khăn, thách thức hiện nay APEC đang gặp phải trong việc tạo thuận lợi thương mại trong lĩnh vực này?

Để tạo thuận lợi hơn cho việc lưu thông hàng hóa trong khu vực, APEC đã

và đang nỗ lực triển khai các chương trình hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn

hợp chuẩn như hài hòa các tiêu chuẩn tự nguyện và bắt buộc của quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế, tham gia thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn trong các lĩnh vực cụ thể, thúc đẩy phát triển hợp tác cơ sở hạ tầng kỹ thuật nhằm tăng cường việc tham gia rộng rãi vào các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau, và đảm bảo tính minh bạch về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp của các nền kinh tế thành viên

Tiêu chuẩn hóa dần dần trở thành một xu hướng tất yếu của nền công nghiệp hiện đại Bên cạnh việc ban hành các quy định hiệu quả, tiêu chuẩn hóa là một yếu tố sống còn đối với bất kỳ nền kinh tế nào Tuy nhiên, sự phát triển độc lập của các tiêu chuẩn và quy định đa dạng lại là những rào cản ngày một gia tăng và cũng tạo nên nhiều chi phí trong kinh doanh Chi phí bỏ ra để thực hiện các tiêu chuẩn khác nhau là tương đối lớn đối với các ngành kinh doanh nhỏ Tuy vậy, các tiêu chuẩn quốc gia lại gắn kết chặt chẽ với các điều kiện trong nước, và

do đó, việc hài hòa các tiêu chuẩn trên qui mô quốc tế có thể không khả thi

Vì vậy, thách thức ở đây là phải đảm bảo rằng các tiêu chuẩn khác biệt không phải là các rào cản thương mại, không tạo nên những chi phí bất thường, không cản trở sự sáng tạo và ở chừng mực nào đó, có liên kết với các tiêu chuẩn quốc tế và có kế thừa những thông lệ quốc tế tốt nhất

23 APEC đã làm gì để giải quyết những vướng mắc đó?

Nhận thức được lợi ích của việc liên kết các tiêu chuẩn, APEC đã tiếp tục thực hiện các công việc trong lĩnh vực tiêu chuẩn và hợp chuẩn dưới nhiều hình thức khác nhau Các thành viên được khuyến khích liên kết các cơ cấu tiêu chuẩn hiện nay với các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có sử dụng những thông lệ tốt nhất, đặc biệt là khi đưa ra các tiêu chuẩn mới Ngoài ra, APEC cũng khuyến khích việc đưa ra những hệ thống hữu hiệu đảm bảo tính hợp chuẩn của các tiêu chuẩn, tạo sự tự tin cho các ngành cũng như cho người tiêu dùng về hàng hóa và dịch vụ trên thị trường Bên cạnh đó, các nền kinh tế thành viên cũng được khuyến khích tăng cường tham gia các cơ quan hoạch định tiêu chuẩn quốc tế và việc sử dụng các tiêu chuẩn quốc tế của những cơ quan này Cuối cùng, các thành viên APEC

còn có các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA)∗ và những công cụ thực tiễn khác giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp khi tuân thủ các tiêu chuẩn trong một

số ngành chính

Cụ thể là APEC đã có các MRA trong nhiều lĩnh vực như thiết bị viễn thông, thiết bị điện và điện tử, thực phẩm và đồ chơi Ví dụ: MRA Đánh giá hợp chuẩn thiết bị viễn thông APEC là một minh chứng tốt rằng APEC đã hài hòa được những tiêu chuẩn thủ tục cho một loạt các sản phẩm viễn thông và thiết bị liên quan đến viễn thông Những thỏa thuận này đã giúp giảm 15% chi phí dành cho thiết bị kiểm tra và chứng nhận Bằng việc liên kết các tiêu chuẩn viễn thông, các sản phẩm có thể được tung ra thị trường trước 6 tháng sớm hơn thông thường, khi chưa thực hiện MRA

Năm 2005, APEC đã tiến hành rà soát những công việc liên quan đến tiêu chuẩn tại các thành viên APEC và cho thấy 11/15 thành viên báo cáo đã đạt được 100% mục tiêu liên kết về tiêu chuẩn, 4 thành viên còn lại cũng đạt được hơn 90% mục tiêu đề ra

24 Thuận lợi hóa trong lĩnh vực Tiêu chuẩn chất lượng được thực hiện trong APEC cụ thể trong lĩnh vực nào nào?

Để tạo thuận lợi hơn cho việc lưu thông hàng hóa trong khu vực, APEC đã

và đang nỗ lực triển khai các chương trình hoạt động trong lĩnh vực tiêu chuẩn và hợp chuẩn như hài hoà các tiêu chuẩn tự nguyện và bắt buộc của quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế, thừa nhận về đánh giá sự phù hợp cho các lĩnh vực tự nguyện

và bắt buộc, thúc đẩy hợp tác để phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật nhằm tăng cường việc tham gia rộng rãi vào các thoả thuận thừa nhận lẫn nhau, và đảm bảo tính minh bạch về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp của các nền kinh tế thành viên APEC

Trong lĩnh vực hài hòa hóa tiêu chuẩn, APEC tập trung ưu tiên vào 4 lĩnh vực là dán nhãn thực phẩm, điện tử, cao su và cơ khí Thời gian thực hiện hài hòa các tiêu chuẩn này là vào năm 2005 đối với các thành viên phát triển và 2010 đối với các thành viên đang phát triển

∗ Các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA) giúp vượt qua những rào cản quy định không phân biệt đối xử như các quy định về giấy phép và chất lượng và các tiêu chuẩn kỹ thuật thông qua

Trong lĩnh vực thừa nhận lẫn nhau, APEC hiện đã xây dựng xong một số thỏa thuận như điện và điện tử, thực phẩm, an toàn đồ chơi, thu hồi và hướng dẫn thu hồi thực phẩm Chương trình này khi đưa vào thực hiện đã tiết kiệm được khá nhiều chi phí Ví dụ, giao dịch hàng điện và điện tử trong khu vực APEC chiếm khoảng 250 tỷ USD/năm và việc chứng nhận hợp chuẩn thường làm phát sinh thêm từ 2-10% chi phí sản xuất Theo đánh giá thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau trong lĩnh vực này đã tiết kiệm được khoảng 5% chi phí sản xuất, tương đương 12,5 tỷ USD/năm

25 Có thể cho biết một số hoạt động thuận lợi hoá thương mại của APEC trong lĩnh vực hải quan được không?

Hoạt động hợp tác của APEC trong lĩnh vực hải quan nhằm thống nhất và đơn giản hoá thủ tục hải quan để cải thiện việc thâm nhập thị trường và giảm chi phí giao dịch Các hoạt động liên quan có thể kể đến Kế hoạch Hành động APEC

về Thương mại phi giấy tờ trong đó qui định các thành viên phát triển sẽ thực hiện thương mại phi giấy tờ vào năm 2005 và 2010 đối với các thành viên đang phát triển Cơ quan hải quan trong khu vực APEC sẽ sử dụng các hệ thống thông tin điện tử xử lý các giao dịch, liên hệ trực tiếp với các nhà xuất khẩu, nhập khẩu

và như vậy giảm đáng kể việc sử dụng giấy tờ Hiện nay, trung bình một giao dịch thương mại cần tới 40 văn bản, 200 số liệu Việc máy tính hoá các thủ tục hải quan sẽ làm giảm đi rất nhiều các yêu cầu này, làm tăng tốc độ luồng chu chuyển hàng hoá và giảm đáng kể chi phí giao dịch trong quá trình thông quan Ngoài ra, APEC cũng có các chương trình hoạt động nhằm khuyến khích các thành viên tham gia Công ước Kyoto sửa đổi, thực hiện Công ước HS, tạo thuận lợi cho hàng tạm nhập, thực hiện hệ thống phân loại trước khi thông quan, hài hoà hoá dữ liệu thương mại, thực hiện Hiệp định TRIPS tại cửa khẩu Các hoạt động nói trên không nằm ngoài mục đích tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư trong khu vực APEC thông qua việc đơn giản hoá và hài hoà hoá thủ tục hải quan

26 Tôi thường nghe nói Kế hoạch Hành động Quốc gia (IAP) là một trong 3 trụ cột chính của APEC, xin giải thích rõ vấn đề này ?

việc thừa nhận tính tương đồng, tương hợp hoặc chấp nhận hệ thống quy định của nước đối tác

IAP là một trong các công cụ chủ yếu để thực hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư của APEC IAP bao gồm cam kết tự nguyện của các thành viên, được thực hiện trên nguyên tắc "cuốn chiếu" trong 15 lĩnh vực

nêu tại OAA nhằm thực hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại,

đầu tư của APEC, bao gồm thuế quan, các biện pháp phi thuế quan, dịch vụ, đầu

tư, tiêu chuẩn hợp chuẩn, thủ tục hải quan, quyền sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh, mua sắm chính phủ, rà soát cơ chế chính sách, giải quyết tranh chấp, thực hiện các nghĩa vụ của WTO (bao gồm cả qui tắc xuất xứ), đi lại của doanh nhân, thu thập và phân tích thông tin, và thương mại điện tử Trong mỗi lĩnh vực, các thành viên phải nêu rõ tình hình hiện tại, các luật lệ, chính sách cơ bản để điều tiết các hoạt động trong lĩnh vực đó, những tiến triển trong một năm qua và kế hoạch thay đổi trong thời gian tới IAP một trong các công cụ chủ yếu để thực hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư cuả APEC, vì thế, việc thực hiện IAP được thúc đẩy thông qua một cơ chế tham vấn rà soát (Peer review)

Kể từ năm 2000, để tăng cường tính minh bạch và cụ thể của IAP nhằm đem lại nhiều lợi ích hơn cho các doanh nghiệp, APEC đã yêu cầu các thành viên xây dựng IAP theo mẫu mới và xây dựng một trang web về IAP trên mạng Internet (gọi tắt là e-IAP) Bạn có thể truy nhập vào trang web này để có thêm thông tin cụ thể về các chính sách của các thành viên APEC trong 15 lĩnh vực nói

27 Việc giảm thuế trong IAP là tự nguyện, như vậy có nghĩa là Việt Nam đang được hưởng lợi khi các thành viên khác đơn phương cắt giảm thuế quan Tôi hiểu như vậy có đúng không?

Việc giảm thuế được các thành viên APEC thực hiện trên cơ sở tự nguyện, đơn phương để hướng tới thực hiện mục tiêu tự do hoá thương mại vào năm 2010/2020 Trong những năm qua đã có nhiều thành viên APEC thực hiện giảm thuế đơn phương đồng thời cũng có hướng tiếp tục giảm thuế thêm nữa để thực hiện mục tiêu Bogor Tuy nhiên, việc giảm thuế của các thành viên APEC trong khuôn khổ IAP rất hạn chế

Tiếp đó là tính thất thường về vấn đề giảm thuế đó là khi các thành viên thông báo giảm thuế đối với một số mặt hàng nhưng không thông báo khi họ tăng thuế đánh vào mặt hàng khác Khái niệm "standstill" như đề cập ở trên được hiểu

là họ không tăng thuế cao hơn mức trần trong cam kết với WTO chứ không phải

là thuế suất thực tế đang áp dụng Vì vậy, trong một số trường hợp, tuy được thông báo giảm thuế nhưng trên thực tế, những mặt hàng xuất khẩu có lợi cho ta lại bị tăng thuế

Ngoại trừ Trung Quốc và Đài Loan là hai thành viên mới nhất vừa đàm phán gia nhập WTO nên sử dụng bản chào với WTO để đưa vào IAP và Indonesia cùng với Philippines phải thực hiện các cam kết với IMF, việc giảm thuế của các thành viên khác chỉ có tính chất tượng trưng chứ không phải giảm

cơ bản hàng rào thuế quan Mặc dù Mỹ có tuyên bố bãi bỏ thuế đối với một số mặt hàng dược phẩm nhưng các nhà quan sát cho rằng việc giảm thuế đó không

có ý nghĩa đối với các thành viên đang phát triển và cả các thành viên phát triển nữa khi khó có thể cạnh tranh với các hãng sản xuất dược phẩm của Mỹ

Như vậy, vấn đề giảm thuế một cách có hiệu quả cho hàng hoá Việt nam khó có thể thực hiện được trong điều kiện áp dụng chế độ tự nguyện, đơn phương của IAP Lợi ích chủ yếu từ các IAP là đảm bảo phần nào rằng các thành viên APEC sẽ duy trì các cam kết mở cửa thị trường của mình, không áp dụng các chính sách bảo hộ cao hơn mức độ hiện tại

28 Tôi nghe nói APEC còn sử dụng chương trình tự do hoá sớm theo ngành

nhằm thúc đẩy tiến trình tự do hoá thương mại Có thể cho biết tiến triển hiện nay của chương trình này không?

Song song với IAP, chương trình tự do hoá sớm theo ngành (EVSL) là sáng kiến nhằm thúc đẩy, bổ sung cho tiến trình tự do hoá trong APEC Sáng kiến này được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện và linh hoạt, thành viên nào

có đủ điều kiện thì tham gia, thành viên nào chưa đủ điều kiện có thể tạm thời

không tham gia EVSL bao gồm 15 ngành hàng là cá và các sản phẩm từ cá, lâm

sản, thiết bị và dụng cụ y tế, thoả thuận công nhận lẫn nhau về viễn thông, năng lượng, đồ chơi, đá quý và đồ trang sức, hoá chất, hạt có dầu và các sản phẩm từ hạt có dầu, thực phẩm, cao su tự nhiên và cao su tổng hợp, phân bón, ô tô, máy bay dân dụng Các thành viên APEC tham gia EVSL sẽ thực hiện giảm thuế và

các biện pháp phi quan thuế cho các ngành hàng này sớm hơn mốc thời gian 2010/2020, theo lộ trình giảm thuế cho 9 ngành hàng đầu là giảm mức thuế suất xuống còn 0-5% vào năm 2002-2005, 6 lĩnh vực còn lại sẽ được nghiên cứu để xây dựng lộ trình giảm thuế có thể được các thành viên cùng chấp nhận

Tuy nhiên, chương trình này đã không thành công như dự kiến Năm

1998, APEC quyết định chuyển việc đàm phán thuế quan của EVSL vào khuôn khổ đàm phán của WTO APEC sẽ chỉ tập trung vào việc loại bỏ các hàng rào phi thuế quan, thực hiện thuận lợi hoá thương mại và hợp tác kinh tế kỹ thuật trong một số lĩnh vực Cho đến nay, APEC đã xây dựng các đối thoại theo lĩnh vực như đối thoại về ô tô, đối thoại về hoá chất, đối thoại về kim loại màu Như vậy, APEC có xu hướng chuyển đổi EVSL trở thành cơ cấu đối thoại thuận lợi hóa theo ngành

29 APEC có Kế hoạch Hành động Tập thể trong 15 lĩnh vực tương tự như

IAP Vậy có thể cho biết bối cảnh ra đời của hai kế hoạch này và sự khác nhau giữa chúng?

Hội nghị Cấp cao APEC lần thứ tư tại Manila, Philippines tháng 11/1996

là một trong những mốc quan trọng đánh dấu bước tiến mới trong lịch sử hợp tác APEC Với chủ đề “Từ viễn cảnh tới hành động”, Hội nghị lần này đã thông qua một số văn kiện quan trọng của APEC trong đó có Kế hoạch Hành động Manila

Kế hoạch này được xây dựng trên cơ sở các mục tiêu và hướng dẫn của Kế hoạch Hành động Osaka (OAA) 1995 để thiết lập các bước đi cho hợp tác APEC, tiếp tục cụ thể hoá OAA nhằm đạt được mục tiêu tự do hoá thương mại và đầu tư vào năm 2010/2020 Kế hoạch Hành động Manila gồm hai phần chính là Kế hoạch Hành động Tập thể (CAP) và Kế hoạch Hành động Quốc gia (IAP)

Trong khi IAP thiên về các biện pháp tự do hoá thì CAP chủ yếu nhằm mục tiêu thuận lợi hoá thương mại và đầu tư

IAP bao gồm cam kết tự nguyện của các thành viên, được thực hiện trên

nguyên tắc "cuốn chiếu" trong 15 lĩnh vực nêu tại OAA Trong mỗi lĩnh vực, các

thành viên phải nêu rõ tình hình hiện tại, các luật lệ, chính sách cơ bản để điều tiết các hoạt động trong lĩnh vực đó, những tiến triển trong một năm qua và kế hoạch thay đổi trong thời gian tới IAP một trong các công cụ chủ yếu để thực hiện mục tiêu tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại, đầu tư cuả APEC, vì thế, việc thực hiện IAP được thúc đẩy thông qua một cơ chế tham vấn rà soát (Peer review)

Các hoạt động hợp tác trong khuôn khổ CAP thực chất là các hoạt động chung của tất cả các thành viên trên các lĩnh vực của IAP Các hoạt động CAP hỗ trợ đắc lực cho việc cải cách chính sách thương mại và đầu tư theo hướng tự do hơn, cởi mở hơn, cụ thể là các hoạt động nghiên cứu chính sách, hỗ trợ xây dựng chính sách, xây dựng cơ sở dữ liệu chung của APEC trên hầu hết các lĩnh vực, xây dựng các danh mục lựa chọn, tổ chức hội thảo nâng cao nhận thức, đối thoại chính sách, hỗ trợ nâng cao năng lực, thu thập và phổ biến thông tin

30 ECOTECH là gì?

ECOTECH là từ viết tắt tiếng Anh của Hợp tác kinh tế kỹ thuật trong APEC nhằm tăng cường tự do hoá thương mại và đầu tư, duy trì sự phát triển kinh tế năng động trong khu vực, thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa các thành viên, góp phần nâng cao đời sống của nhân dân, và nêu cao tinh thần cộng đồng trong khu vực Hợp tác kinh tế kỹ thuật dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, tương trợ cùng có lợi, và xây dựng trên nguyên tắc đồng thuận

31 Hoạt động chủ yếu của ECOTECH bao gồm những gì?

Hoạt động của ECOTECH chủ yếu thông qua các dự án và nhằm mục tiêu phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực của các thành viên hướng tới sự phát triển kinh tế bình đẳng, cân bằng và bền vững trong khu vực Hiện nay, các chương trình ECOTECH tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như phát triển nguồn nhân lực, phát triển thị trường vốn an toàn, ổn định và hiệu quả, phát triển cơ sở

hạ tầng kinh tế, tăng cường công nghệ cho tương lai, bảo đảm chất lượng cuộc sống thông qua phát triển môi trường bền vững, và phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ

32 APEC có quan điểm như thế nào đối với việc củng cố hệ thống thương mại

đa biên?

Mặc dù APEC chỉ là diễn đàn đối thoại kinh tế khu vực, chưa phải là một thể chế đa phương có nhiều ràng buộc chặt chẽ, nhưng APEC lại chiếm tới gần một nửa (47%) thương mại thế giới với 2,5 tỷ người tiêu dùng, gồm hầu hết những nền kinh tế mạnh và năng động nhất thế giới như: Hoa kỳ, Nhật Bản, Canađa, Singapore, Hồng Kông Trong số 21 thành viên thì hiện tại 19 thành viên đã là thành viên WTO, 2 thành viên còn lại (Nga, Việt Nam) cũng đang

trong tiến trình đàm phán gia nhập Chính vì vậy, APEC có tiếng nói quan trọng gây ảnh hưởng nhất định đến hệ thống thương mại đa biên

Kể từ khi thành lập, APEC luôn có những nỗ lực ủng hộ hệ thống thương mại đa biên mở, dựa trên luật lệ và đem lại lợi ích cho cả các nền kinh tế đã và đang phát triển, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại Trước khi WTO ra đời, APEC tích cực vận động để giảm bớt sự khác biệt quan điểm của các bên trong quá trình đàm phán Vòng Urugoay của GATT, ủng hộ kết thúc đúng hạn vòng đàm phán này Sau khi WTO đi vào hoạt động, APEC đã đề xuất một số sáng kiến như giảm thuế quan đối với các sản phẩm công nghệ thông tin (sau này là hiệp định ITA) Thời gian gần đây, APEC luôn thể hiện sự ủng hộ đối với Vòng đàm phán mới tại WTO (Vòng đàm phán Doha)

33 APEC có chương trình hợp tác cụ thể nào để củng cố hệ thống thương mại

đa biên?

Để bày tỏ quan điểm của mình một cách cụ thể, APEC đưa ra một số chương trình hợp tác bao gồm hai cách tiếp cận chính:

- Thứ nhất là thúc đẩy đối thoại nhằm tìm quan điểm chung đối với nhiều

vấn đề liên quan đến hệ thống thương mại đa biên; và

- Thứ hai là xây dựng các dự án cụ thể trợ giúp các thành viên đang phát

triển thực hiện các Hiệp định WTO

Về đối thoại, APEC đã tổ chức được nhiều cuộc họp, hội thảo đối thoại, chia xẻ kinh nghiệm về các vấn đề khác nhau của WTO như: mối quan hệ giữa thương mại và môi trường, thương mại và đầu tư, thương mại và chính sách cạnh tranh, vấn đề tạo thuận lợi hoá thương mại trong WTO, vấn đề liên quan đến RTAs/FTAs, thực thi quyền sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, thủ tục hải quan

và qui tắc xuất xứ

Song song với đối thoại chính sách, nhiều dự án nâng cao năng lực hiểu biết và thực thi các hiệp định của WTO đã được APEC xây dựng và triển khai có hiệu quả WTO được hình thành dựa trên cơ sở nhiều hiệp định thương mại đa phương chặt chẽ và phức tạp Để thực hiện đầy đủ các cam kết, các thành viên WTO phải hiểu rõ và tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc cơ bản và qui tắc ràng buộc của WTO Đây là một thách thức không nhỏ đối với nhiều thành viên WTO,

đặc biệt là các thành viên đang và kém phát triển do hạ tầng pháp lý kinh tế ở trình độ thấp, chưa hoàn thiện Vì vậy, các dự án hỗ trợ dưới hình thức tư vấn, đào tạo, trao đổi phù hợp với nhu cầu cụ thể của mỗi nền kinh tế thành viên thực

sự tạo được lòng tin, nâng cao năng lực và củng cố được hệ thống thương mại đa

biên trong khuôn khổ WTO

34 APEC đã có chương trình hợp tác cụ thể gì để hỗ trợ cho Vòng đàm phán Doha của WTO?

thương mại đa biên nhằm bảo đảm sự phát triển và thịnh vượng bền vững trên toàn thế giới Vòng Doha đưa ra một loạt các vấn đề đàm phán có tính nhạy cảm cao như: cắt giảm/xoá bỏ trợ cấp nông sản, mở cửa thị trường nông sản, cơ chế đối xử đặc biệt và khác biệt (SDT) dành cho các thành viên WTO đang và kém phát triển, vấn đề RTAs/FTAs, vấn đề sức khoẻ cộng đồng và quyền sở hữu trí tuệ, các biện pháp chống bán phá giá Kể từ khi Vòng Doha được phát động, APEC đã tích cực đối thoại nhằm tìm ra quan điểm tương đồng về các vấn đề đàm phán tại Vòng Doha Mặc dù vẫn còn nhiều khoảng cách, các nền kinh tế thành viên APEC cũng đã đưa ra được một số điểm chính thể hiện phần nào quan điểm APEC đối với Vòng Doha, cụ thể là: ủng hộ cắt giảm mức thuế bình quân, cắt giảm hoặc loại bỏ trợ cấp xuất khẩu các mặt hàng nông sản; mở rộng và cụ thể hoá các qui định liên quan đến SDT và bày tỏ quyết tâm cải tiến các qui định liên quan đến vấn đề chống bán phá giá, vốn đang bị nhiều nước phát triển lạm dụng tuỳ tiện; ủng hộ việc cần tăng cường đối thoại hơn nữa đối với các vấn đề mới như: chính sách cạnh tranh, thuận lợi hoá thương mại, đầu tư; tiếp tục thúc đẩy hợp tác hỗ trợ nâng cao năng lực và tạo dựng lòng tin, đặc biệt dưới những thách thức mới từ Vòng đàm phán Doha

35 Nội dung hợp tác về RTA/FTA được đưa vào APEC từ khi nào và bao gồm những nội dung cụ thể gì ?

2000-2001, thể hiện sự nản lòng của các nuớc truớc tiến triển chậm chạp của đàm phán

đa phương trong khuôn khổ WTO và mong muốn thúc đẩy sự ra đời của một môi truờng kinh doanh tự do hơn Theo đó, nội dung hợp tác về RTA/FTA đã chính thức được nước chủ nhà của APEC năm 2004 đưa vào chương trình nghị sự thường kỳ Thực tế cho thấy, trước đó, rất nhiều thành viên APEC đã tham gia

tích cực vào trào lưu này Trong số đó, có cả các thành viên phát triển như Hoa

Kỳ, Australia, New Zealand và các thành viên đang phát triển như Chi Lê, Singapore, Thái Lan Gần đây, 4 thành viên Singapore, Brunei, New Zealand và Chi Lê đã đề xuất đàm phán FTA với nhau và muốn coi FTA này là mô hình mẫu cho APEC (mô hình P-4)

Để các RTA/FTA phát triển đúng hướng, góp phần thực hiện mục tiêu Bogor cũng như thúc đẩy toàn cầu hoá nói chung, Hội nghị Bộ truởng và Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC 2005 tại Busan, Hàn Quốc đã thông qua các điều khoản mẫu về Thuận lợi hoá thương mại trong RTA/FTA do Australia

đề xuất với nội dung chủ yếu đề cập các vấn đề liên quan đến thủ tục hải quan, thương mại điện tử Các thành viên APEC cũng nhất trí sẽ tiếp tục nghiên cứu, xây dựng điều khoản mẫu trong một số lĩnh vực khác như đầu tư, sở hữu trí tuệ, chính sách cạnh tranh, môi truờng trong năm 2006

Ngoài ra, APEC cũng đã tổ chức 3 buổi đối thoại cấp SOM về chính sách RTA/FTA nhằm trao đổi tình hình tham gia, ký kết các RTA/FTA của mình và khuyến khích các thành viên khác tham gia, nếu muốn Hàng loạt hội nghị, hội thảo về nội dung RTA/FTA cũng đã được tổ chức nhằm xây dựng năng lực cho các thành viên đang phát triển tham gia vào các RTA/FTA Riêng Việt Nam đã đăng cai tổ chức 2 hội thảo về vấn đề này với sự tham gia tích cực của hầu hết 21 nền kinh tế thành viên

36 Xin hãy nêu tình hình tham gia RTAs/FTAs của các thành viên APEC

Hiện nay trong APEC có trên dưới 34 RTA/FTA đã đuợc ký kết và đang trong quá trình thực hiện Hoa Kỳ, Canada, Australia, Chilê, New Zealand và Singapore là những nước cổ suý tích cực cho các hoạt động về RTA/FTA theo huớng xây dựng các RTA/FTA toàn diện, theo các điều khoản mẫu và các thông

lệ tốt Trong khi đó, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và các nuớc ASEAN (trừ Singapore và Thái Lan) nói chung không tỏ rõ quan điểm đối với việc có thúc đẩy hay không nội dung RTA/FTA Riêng Nhật Bản gần đây muốn đưa các điều khoản của các hiệp định đầu tư song phương (BIT) theo tiêu chuẩn của Nhật vào các RTA/FTA Nhìn chung, trong APEC không xuất hiện mâu thuẫn lớn về các vấn đề có liên quan đến RTA/FTA Quan điểm chung là thừa nhận sự phát triển của RTA/FTA nhưng nhấn mạnh các thoả thuận này cần phù hợp với các quy

định của WTO, đóng góp cho việc thực hiện mục tiêu Bogor và tạo điều kiện cho các thành viên cùng tham gia

37 Kế hoạch hành động cải cách cơ cấu của APEC có những nét gì nổi bật? APEC đã triển khai thực hiện kế hoạch này ra sao?

Năm 2003, các nhà Lãnh đạo APEC đã thông qua Kế hoạch Hành động về Cải cách cơ cấu nhằm đưa ra một khuôn khổ chung để thực hiện cải cách cơ cấu trong APEC Kế hoạch tập trung vào việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động cải cách cơ cấu, xây dựng các dự án nâng cao năng lực, hỗ trợ kỹ thuật cho các nền kinh tế thành viên và tăng cường phối hợp giữa các diễn đàn của APEC để thực hiện cải cách một cách hiệu quả

Dựa trên kế hoạch này, tháng 11/2004, Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC tại Chi Lê đã thông qua Kế hoạch hành động về Cải cách cơ cấu (LAISR) nhằm củng cố quyết tâm của APEC trong việc đẩy mạnh cải cách cơ cấu thông qua các hoạt động trong lĩnh vực chính sách cạnh tranh, chính sách đầu tư, quản

lý khu vực tư nhân và quản lý quá trình cải cách tổng thể Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC tháng 11/2005 tại Hàn Quốc đã thông qua Kế hoạch Hành động về Cải cách cơ cấu đến năm 2010 (LAISR towards 2010) để cụ thể hóa thêm một bước lộ trình thực hiện cải cách cơ cấu trong APEC Trong giai đoạn 2006-2010, hàng năm sẽ có 2-3 nền kinh tế điều phối nghiên cứu một vấn đề chính sách cụ thể Các nghiên cứu có thể được tiến hành trong khung thời gian từ 1-2 năm và kết quả sẽ được trình lên Hội nghị Bộ trưởng và Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC phê duyệt Các chủ đề nghiên cứu cho từng năm dự kiến bao gồm cải cách quản lý (regulatory reform), quản lý khu vực công, chính sách cạnh tranh, tăng cường cơ sở hạ tầng pháp lý kinh tế Cuối cùng, vào năm 2010, APEC sẽ tổng kết các hoạt động về cải cách cơ cấu

38 Được biết APEC đã hợp tác với OECD triển khai các hoạt động về cải cách

cơ cấu quản lý Xin cho biết vài nét về hoạt động này

APEC và OECD có điểm chung là đã xây dựng các nguyên tắc về cạnh tranh và cải cách quản lý Năm 1997, Bộ trưởng của các thành viên OECD đã đạt được thỏa thuận về bộ nguyên tắc về cải cách quản lý, bao gồm các quy định về kinh tế, các quy định về xã hội và điều hành của chính phủ Tháng 9/1999 APEC đưa ra Tuyên bố ủng hộ tăng trưởng thông qua các thị trường vững mạnh và mở,

trong đó có đưa ra các nguyên tắc của APEC để củng cố cạnh tranh và cải cách quản lý

Từ đặc điểm chung này, Nhóm công tác về Chính sách cạnh tranh và Nới lỏng cơ chế quản lý (CDPG) của APEC đã phối hợp với OECD đưa ra Danh mục tổng thể (Integrated Checklist) để các thành viên lựa chọn nhằm đánh giá nỗ lực thực hiện cải cách thể chế tại nước mình Danh mục này nhấn mạnh các vấn đề các thành viên cần chú ý trong quá trình xây dựng và thực thi các chính sách quản lý, có tính đến sự đa dạng về môi trường kinh tế, xã hội và chính trị ở các nền kinh tế Danh mục này đã được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Thương mại APEC, tổ chức tại Đảo Cheju, Hàn Quốc tháng 6/2005 Các thành viên APEC sẽ thực hiện đánh giá tự nguyện việc áp dụng Danh mục vào năm 2006

39 Để đối phó với bối cảnh kinh tế-chính trị thế giới với nhiều biến động mới, APEC đã phản ứng ra sao?

Trong những năm gần đây bối cảnh kinh tế, chính trị thế giới có một số biến động như: sự gia tăng của chủ nghĩa khủng bố, thị trường tài chính, chứng khoán thế giới có nhiều bất ổn, nền kinh tế thế giới tăng trưởng chậm, thiên tai, bệnh dịch Để đối phó với những thách thức mới này, APEC đã đưa ra một số chương trình hợp tác mới nhằm tiếp tục duy trì và thúc đẩy những mục tiêu đã được đặt ra của APEC Những chương trình này được thể hiện trong các kế hoạch hành động, sáng kiến và tuyên bố của các nhà Lãnh đạo như Kế hoạch hành động về thuận lợi hoá thương mại APEC (TFAP), Tuyên bố APEC về thực hiện các tiêu chuẩn về minh bạch hoá, Tuyên bố thực hiện chính sách APEC về thương mại và kinh tế kỹ thuật số, Tuyên bố APEC về đảm bảo thương mại an toàn (STAR), các sáng kiến người tìm đường, đối thoại APEC về hiệp định thương mại khu vực/tự do (RTAs/FTAs)

40 APEC là diễn đàn hợp tác kinh tế Vậy tại sao các vấn đề phi kinh tế vẫn được thảo luận trong APEC?

Cơ chế hội nghị cấp cao APEC ra đời năm 1993 với tên gọi chính thức

“Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC” cho thấy nội dung và mối quan tâm chủ yếu của các thành viên khi đó là các vấn đề hợp tác kinh tế

Kể từ sau sự kiện 11/9/2001, với sự xuất hiện của nhiều sự kiện lớn như khủng bố và chống khủng bố, dịch bệnh, thiên tai sóng thần… ngày càng có

nhiều vấn đề phi kinh tế được lồng ghép vào chương trình nghị sự của APEC Các vấn đề như hợp tác chống khủng bố, chống phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, triển khai các biện pháp nhằm đảm bảo thương mại an toàn, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, SARS, cúm gà, HIV và bảo đảm an ninh năng lượng, chống tham nhũng và mới đây nhất là hợp tác về văn hoá đang chiếm thời lượng ngày càng lớn trong các cuộc thảo luận của APEC từ cấp chuyên viên đến Lãnh đạo Tuy nhiên, trong APEC, các vấn đề phi kinh tế được tiếp cận từ góc độ nhằm giảm ảnh hưởng của các vấn đề phi kinh tế đối với kinh tế, thương mại, đồng thời tạo ra và bảo đảm môi trường an ninh, an toàn, thuận lợi cho thương mại

41 2 Vấn đề chống khủng bố được thảo luận trong APEC từ khi nào? Xin hãy cho biết những cam kết và hoạt động cụ thể của APEC trong lĩnh vực này?

APEC được thành lập với mục tiêu ban đầu là thúc đẩy tự do hóa thương mại, tăng cường hợp tác, hỗ trợ kỹ thuật giữa các nền kinh tế ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương Tuy nhiên sau sự kiện khủng bố ngày 11/09/2001, vấn đề chống khủng bố nói riêng và các vấn đề an ninh nói chung đã ngày càng trở thành một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự của APEC Tại Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC 2001 tại Thượng Hải (Trung Quốc), các nhà Lãnh

đạo APEC đã thông qua Tuyên bố chung về chống khủng bố với cam kết tăng

cường hợp tác toàn diện để chống lại chủ nghĩa khủng bố

Kể từ sau Tuyên bố trên, vấn đề hợp tác chống khủng bố ngày càng được thảo luận rộng rãi trong APEC và phạm vi hợp tác đã được thúc đẩy lên một mức

độ cao hơn Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC năm 2002 tại Mexico diễn

ra sau vụ đánh bom khủng bố đẫm máu tại Ba-li (Indonesia) đã ra Tuyên bố về

chống khủng bố và thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời thông qua Sáng kiến Bảo

đảm An ninh Thương mại trong khu vực APEC (STAR) với nội dung chính là đảm bảo an toàn trong vận chuyển hàng hóa, tăng cường an ninh hàng hải, chống lại các nguy cơ khủng bố

Để thực hiện sáng kiến trên, các nền kinh tế thành viên đã thông qua Kế

hoạch hành động của APEC về chống khủng bố (CTAPs), trong đó vạch ra các

biện pháp đảm bảo an ninh hàng hóa, tàu thuyền, bảo đảm an toàn cho người quá cảnh, ngăn chặn các nguồn tài trợ cho hoạt động khủng bố, tăng cường an ninh mạng, an ninh năng lượng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng Đối với an ninh hàng

không sân bay, theo sáng kiến của Mỹ, Hội nghị cấp cao APEC 2004 tại Santiago

(Chile) đã thông qua Hướng dẫn của APEC về kiểm soát và an ninh hệ thống tên

lửa phòng không vác vai (MANPADS)

Các cam kết về chống khủng bố còn được cụ thể hóa bằng việc thành lập

Nhóm đặc trách của APEC về chống khủng bố (CTTF) năm 2003 theo cơ chế

họp 03 lần mỗi năm để các chuyên gia tham gia thảo luận đưa ra các sáng kiến liên quan đến vấn đề chống khủng bố Đến Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC 2005 tại Busan (Hàn Quốc), các thành viên APEC đã đạt được một bước tiến cụ thể hơn trong lĩnh vực hợp tác chống bố, với việc nhất trí: Hướng tới thực hiện từ cuối năm 2006 “Hướng dẫn về Xuất nhập khẩu các nguồn phóng xạ và

Bộ Quy tắc ứng xử về an toàn và an ninh của các nguồn phóng xạ của Tổ chức năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA)”; (ii) Mỗi thành viên tiến hành đánh giá về mối de dọa của MANPADS tại một sân bay quốc tế lớn của mình từ cuối năm

2006 theo hướng dẫn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO); (iii) Bảo đảm an toàn và tạo thuận lợi cho dây chuyền cung ứng toàn cầu…

42 Xin nói rõ hơn các hoạt động về thương mại An toàn trong khu vực APEC (STAR)?

Các hoạt động chống khủng bố của APEC mang nhiều tính chất khác nhau – từ việc bảo đảm an toàn cho dây chuyền cung ứng, an ninh năng lượng và vận chuyển hàng hóa, cho tới việc ban hành những khuôn khổ pháp lý toàn diện về chống tội phạm mạng và truy tìm các luồng tài chính bất hợp pháp

Sáng kiến STAR được các nền kinh tế APEC đưa ra, với sự phối hợp của khu vực tư nhân, nhằm đảm bảo an toàn và tăng cường luồng di chuyển hàng hóa

và con người thông qua các biện pháp bảo đảm an toàn cho hàng hóa, tàu biển, hàng không quốc tế và con người khi quá cảnh, ngăn chặn nguồn tài chính cho khủng bố; thực hiện sáng kiến an ninh mạng và an ninh năng lượng

Trong thời gian qua, đã có 3 Hội nghị STAR được tổ chức: Hội nghị STAR 1 (Băng-cốc, Thái Lan – tháng 2/2003) thảo luận nhiều lĩnh vực như an ninh hàng hải, an ninh hàng không, quy trình xử lý thông tin hành khách, xây dựng năng lực, lên kế hoạch tài chính, an ninh dây chuyền cung ứng Hội nghị STAR 2 (Vina del Mar, Chi Lê - tháng 3/2004) với chủ đề chính là “Liên kết khu

vực nhà nước và tư nhân”; Hội nghị STAR 3 (Incheon, Hàn Quốc – tháng

2/2005) tập trung vào an ninh hàng không và hàng hải

Hội nghị STAR 4 sẽ được tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 24 và 25

tháng 2 năm 2006 với chủ đề chính là “Tăng cường quan hệ đối tác Công – Tư

trong quá trình triển khai các biện pháp thương mại an toàn”

43 Trong chương trình nghị sự của APEC có vấn đề tăng cường an ninh con

người Xin cho biết vấn đề này được chính thức đề cập khi nào và các nội

dung được thảo luận trong vấn đề này

Một số nền kinh tế cho rằng an ninh con người đã được đề cập từ năm

1993 trong Hội nghị các nhà Lãnh đạo Kinh tế APEC lần thứ nhất (AELM-1)

(Seattle, Hoa kỳ) Trên thực tế, Tuyên bố của AELM-1 chỉ nêu “Các thành viên

APEC cam kết tăng cường tinh thần cộng đồng của chúng ta dựa trên mục tiêu

năm 2003, thuật ngữ “An ninh con người” mới được chính thức sử dụng lần đầu

AELM lần thứ 11 (Băng-cốc, Thái Lan)

Nhóm các vấn đề an ninh con người hiện đang được thảo luận trong APEC

bao gồm an ninh năng lượng, đối phó thiên tai/tình trạng khẩn cấp, chống khủng

bố và an ninh y tế (phòng chống SARS, HIV/AIDs, cúm H5N1 và các dịch bệnh

mới nổi) - theo trình tự thời gian đưa vào chương trình nghị sự

Vấn đề an ninh năng lượng được đưa ra sớm nhất, từ 1990 Tiếp theo, vấn

đề đối phó tình trạng khẩn cấp được bàn lần đầu vào năm 1997 khi một số nền

kinh tế thành viên khu vực Đông Nam Á bị ảnh hưởng khói bụi do cháy rừng gây

ra, và đã kết thúc năm 1998 Tuy nhiên, vấn đề này được thảo luận lại từ cuối

2004 sau thảm họa sóng thần ở Ấn Độ Dương Chống khủng bố là vấn đề được

đẩy mạnh trong chương trình nghị sự APEC sau sự kiện khủng bố 11/9/2001 ở

Hoa kỳ An ninh y tế bắt đầu được đề cập vào năm 2003 với việc bệnh viêm

đường hô hấp cấp (SARS) lan rộng ở châu Á và Bắc Mỹ, hiện tiếp tục xoay

quanh vấn đề phòng chống dịch cúm H5N1 và HIV/AIDS

Nhìn chung, do các vấn đề an ninh con người mới được nêu ra trong chương trình nghị sự APEC nên các hoạt động hợp tác chủ yếu tập trung vào xây dựng nhận thức về tầm quan trọng của các nỗ lực tập thể nhằm nâng cao an ninh con người thông qua các hội thảo, hội nghị chia xẻ thông tin, kinh nghiệm

Nhiều nền kinh tế phát triển trong APEC lập luận rằng, sở dĩ các vấn đề an ninh con người được đưa vào chương trình nghị sự của APEC, một diễn đàn hướng đến thực hiện thương mại và đầu tư tự do trong khu vực, vì thương mại và đầu tư vào các nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng nếu an ninh, an toàn của con người không được đảm bảo Do vậy, theo tình hình gia tăng các mối đe dọa khủng bố, thiên tai, dịch bệnh, các vấn đề an ninh con người cũng được bàn nhiều hơn trong APEC

44 Trước nguy cơ ngày càng xuất hiện nhiều bệnh dịch lây lan, APEC đã làm

gì để đối phó với nguy cơ này?

Việc xuất hiện bệnh viêm đường hô hấp cấp (SARS) tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương năm 2003 và cúm gia cầm chủng H5N1 năm 2004 đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến các ngành thương mại, nông nghiệp, du lịch, giao thông vận tải và kinh doanh APEC Để giải quyết những tác động đa ngành của các vấn đề y tế, SOM I/2004 đã quyết định thành lập Nhóm đặc trách đặc biệt về Y tế (HTF) Chuẩn bị cho các nền kinh tế APEC cùng vượt qua các đợt dịch bệnh sẽ bùng nổ trong tương lai là ưu tiên hàng đầu của HTF Các nhà Lãnh đạo APEC nhấn mạnh các hành động ngăn ngừa lây lan bệnh AIDS và khuyến khích APEC giải quyết các loại bệnh tật cụ thể đang đe dọa khu vực Châu Á – Thái Bình Dương như SARS, cúm gia cầm, dịch cúm lớn, bệnh lao, sởi và bại liệt

Sáng kiến An toàn Sức khỏe cũng đã được thông qua và đưa vào thực hiện nhằm bảo vệ người dân và các nền kinh tế trong khu vực thông qua việc phát triển cơ sở hạ tầng y tế công cộng và cùng nhau hành động đấu tranh chống các loại bệnh tật và khủng bố sinh học

45 APEC đã ra đời và hoạt động được 16 năm Trong suốt 16 năm hoạt động APEC đã mở rộng hợp tác ra nhiều lĩnh vực, từ các hoạt động tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư sang các hoạt động về an ninh, chính trị

4 Nguyên văn: “As members of APEC, we are committed to deepening our spirit of community based on our

và an ninh con người Vậy hiện nay đâu là trọng tâm hoạt động của APEC? Liệu APEC có thể đi đúng hướng để hoàn thành mục tiêu Bogor vào năm 2010/2020?

Khi ra đời vào năm 1989, APEC hoạt động dựa trên 3 trụ cột chính là tự do hóa thương mại và đầu tư, thuận lợi hóa thương mại và đầu tư và hợp tác kinh tế

kỹ thuật Trên cơ sở này, APEC đã đưa ra mục tiêu Bogor vào năm 1994 về việc thực hiện thương mại tự do và mở vào năm 2010 cho các thành viên phát triển và

2020 cho các thành viên đang phát triển

Báo cáo rà soát giữa kỳ của APEC gần đây đã nhấn mạnh rằng trải qua gần

2 thập kỷ hoạt động, mục tiêu Bogor vẫn còn phù hợp với bối cảnh hiện nay cũng như khi lần đầu được thông qua vào năm 1994, cho dù môi trường kinh doanh hiện đang thay đổi nhanh chóng và bối cảnh kinh tế-chính trị-xã hội cũng đã có rất nhiều khác biệt Tuy nhiên, các nền kinh tế APEC nhận thức rõ rằng môi trường chính sách thương mại và đầu tư đã có những thay đổi đáng kể kể từ mục tiêu Bogor ra đời vào năm 1994 do khái niệm thương mại, đầu tư tự do và mở trở nên phức tạp và tham vọng hơn rất nhiều Cắt giảm thuế quan, loại bỏ các hàng rào phi thuế và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường hiện vẫn đang là ưu tiên của APEC, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển hướng tới thực hiện mục tiêu Bogor Ngoài các hoạt động trên, trong những năm gần đây, APEC cũng đã chú trọng đến các vấn đề “sau biên giới” như quyền sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, chính sách cạnh tranh, nới lỏng cơ chế quản lý, minh bạch hóa và chống tham nhũng, an ninh thương mại để tạo dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và an toàn

Phát triển bền vững và đạt được thịnh vượng chung cũng là mục tiêu phấn đấu của APEC nhằm tạo dựng một cộng đồng Châu Á-Thái Bình Dương vững mạnh và thịnh vượng Vì mục tiêu này, APEC đã tăng cường hợp tác cả trong lĩnh vực an ninh con người với các hoạt động chống khủng bố, đối phó với thiên tai và dịch bệnh nhằm bảo đảm an toàn cho nhân dân trong khu vực Một cộng đồng APEC ổn định và an toàn cũng sẽ là yếu tố thúc đẩy cho thương mại và đầu

tư phát triển

shared vision of achieving stability, security and prosperity for our peoples”

Do vậy, có thể nói rằng APEC vẫn đang trên đường thực hiện mục tiêu Bogor để đạt được thương mại và đầu tư tự do và mở, bên cạnh đó không ngừng tăng cường hợp tác để đạt được phát triển bền vững, ổn định về an ninh và hợp tác cùng phát triển

46 Sáng kiến người tìm đường là gì?

Sáng kiến người tìm đường (pathfinder initiatives) có mục đích thúc đẩy mạnh mẽ hơn tiến trình tự do hoá thương mại Sáng kiến này nhằm tập hợp một nhóm thành viên đi tiên phong trong việc thực hiện một cách táo bạo các sáng kiến về đẩy nhanh tiến triển thực hiện mục tiêu Bogor về tự do hoá và thuận lợi hoá thương mại và đầu tư, tạo ra khuôn khổ chung nhằm khuyến khích thêm nhiều thành viên khác tham gia thông qua các chương trình xây dựng năng lực và một số các chương trình chung

47 Các thành viên không tham gia Sáng kiến người tìm đường có được tham gia vào các cuộc thảo luận có liên quan hay không?

Theo thoả thuận ban đầu, các thành viên được khuyến khích tham gia Sáng kiến này vào bất cứ khi nào có khả năng Trong nội dung của các chương trình thuộc Sáng kiến người tìm đường, một số thoả thuận có thể sẽ mang tính chất ràng buộc tương đối Những thành viên không tham gia chỉ được theo dõi các cuộc đàm phán chứ không được ngăn cản hay phản đối các thoả thuận của các thành viên thuộc nhóm đàm phán, tuy nhiên những thành viên không tham gia sáng kiến này thì không phải thực hiện các cam kết cụ thể thuộc sáng kiến

48 Tại sao lại phải đưa ra Sáng kiến người tìm đường?

Thế mạnh của Sáng kiến người tìm đường là giúp cho các thành viên được chủ động thực hiện một số đề xuất của mình với sự ủng hộ của một nhóm thành viên khác Các thành viên, khi cảm thấy mình có lợi thế so sánh trong một lĩnh vực nào đó sẽ cố gắng đưa đề xuất của mình vào Sáng kiến người tìm đường nhằm tạo tiền đề cho các thành viên khác ủng hộ và cùng thực hiện, vì vậy, cơ hội thực hiện những đề xuất đó sẽ cao hơn

49 Các trung tâm nghiên cứu có tham gia vào các hoạt động APEC hay không? Nếu có, thì tham gia ở mức độ nào?

Các Trung tâm Nghiên cứu APEC (ASC) được thành lập từ năm 1993 Thông qua các Trung tâm Nghiên cứu APEC, các thành viên APEC tích cực đưa các cơ quan nghiên cứu và học thuật tham gia tiến trình APEC Hiện nay có 19 Trung tâm nghiên cứu APEC đặt tại các nền kinh tế thành viên, bao gồm hơn 100 trường đại học, trung tâm nghiên cứu khắp khu vực APEC

Mục tiêu của ASC là thúc đẩy các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu ở bậc đại học và nghiên cứu chuyên sâu, tạo thuận lợi cho các hoạt động trao đổi tri thức và văn hoá trong khu vực; ghi nhận tầm quan trọng của sự kết nối về giáo dục trong việc phát triển tinh thần cộng đồng và tăng cường hiểu biết về sự

đa dạng của khu vực; trợ giúp tiến trình APEC thông qua các nghiên cứu chính sách ở cấp cao trong nhiều lĩnh vực quan trọng với quan điểm độc lập và có tính

dự báo dài hạn; khuyến khích sinh viên, các trường đại học và viện nghiên cứu trong khu vực tăng cường trao đổi, đào tạo và thực hiện các chương trình giáo dục đáp ứng nhu cầu phát triển của khu vực; khuyến khích sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp xã hội, đặc biệt là thanh nhiên, phụ nữ, giới doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ và các phương tiện thông tin đại chúng vào các cuộc đối thoại

và nghiên cứu liên quan đến APEC

50 Khái niệm “Cộng đồng” được đề cập nhiều trong APEC Xin giải thích rõ hơn về khái niệm này?

Khái niệm “Cộng đồng” lần đầu tiên được đề cập chính thức trong Tuyên

bố Seatle năm 1993 về một Cộng đồng Châu Á – Thái Bình Dương “an toàn, ổn định và thịnh vượng” Trong Tuyên bố Osaka năm 1995, các nhà Lãnh đạo đã chỉ

ra rằng với Chương trình Hành động Osaka APEC đã bước sang giai đoạn hành động biến tầm nhìn và các mục tiêu của một cộng đồng các nền kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương thành hiện thực Chủ đề của APEC những năm gần đây cũng phản ánh xu thế hướng tới một cộng đồng “Một cộng đồng – Tương lai của chúng ta” (Chilê 2004) và “Hướng tới một cộng đồng: đối đầu với thách thức, tạo

ra sự thay đổi” (Hàn Quốc 2005) và chủ đề của Năm APEC 2006 là “Hướng tới một Cộng đồng Năng động vì Phát triển Bền vững và Thịnh vượng”

Khái niệm “Cộng đồng” trong APEC nguyên bản là “sự tăng cường các hoạt động kinh tế trong khu vực mà không có sự phân biệt đối với các thành phần không phải là thành viên” thông qua việc tạo ra hình thức hội nhập khu vực lỏng lẻo trên cơ sở giảm thuế không đầy đủ và các biện pháp phối hợp chính sách,

điều chỉnh thể chế và các hình thức hợp tác khác” Như vậy, cộng đồng APEC không giống như Cộng đồng kinh tế Châu Âu đặc trưng bởi việc chuyển giao chủ quyền, hội nhập và thể chế hoá sâu rộng, mà là một tập hợp các nền kinh tế có cùng ý tưởng – cam kết hợp tác và xoá bỏ các rào cản đối với trao đổi kinh tế vì lợi ích của tất cả mọi người

Trên thực tế, sau 15 năm tồn tại và phát triển, APEC đã dần mang những yếu tố và đặc điểm của một cộng đồng; quá trình xây dựng cộng đồng đã được bắt đầu trong nhiều lĩnh vực hợp tác của APEC Gần đây, giới học giả đã có ý tưởng thay đổi tên gọi của APEC từ “Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương” thành “Cộng đồng Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương” (“Cooperation” thành “Community” hay “c nhỏ” thành “C lớn”) Tuy nhiên, sự mở rộng phạm vi nội dung hợp tác của APEC trong những năm gần đây cho thấy APEC đang hướng đến một cộng đồng theo nghĩa rộng hơn là một “Cộng đồng Kinh tế” đơn thuần

III HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC ỦY BAN VÀ NHÓM CÔNG TÁC

51 Các Nhóm công tác trong APEC có chức năng nhiệm vụ gì?

Để triển khai các nhiệm vụ và mục tiêu hợp tác kinh tế, thương mại trong APEC do các Nhà Lãnh đạo Kinh tế giao phó theo từng giai đoạn hoặc từng năm hợp tác, APEC thành lập các Tiểu ban và Nhóm công tác trực thuộc Uỷ ban thương mại và đầu tư (CTI) và Uỷ ban kinh tế (EC) dưới sự chỉ đạo chung của SOM Các Tiểu ban và Nhóm công tác sẽ chuyên trách theo từng lĩnh vực hợp tác để trực tiếp thảo luận những vấn đề mang tính kỹ thuật trước khi trình lên cấp cao hơn thông qua Chính vì vậy, có thể nói chức năng, nhiệm vụ chính của các Tiểu ban và Nhóm công tác này là xem xét các vấn đề có tính chất kỹ thuật hỗ trợ cho CTI và SOM định ra phương hướng triển khai và cụ thể hoá những ý tưởng hợp tác kinh tế, thương mại trong khuôn khổ APEC

52 Các nhóm công tác của APEC hoạt động trong những lĩnh vực nào?

APEC hiện có 11 Nhóm công tác trực thuộc CTI là: Tiếp cận thị trường, bao gồm lĩnh vực thuế và phi thuế (MAG), Dịch vụ (GOS), Đầu tư (IEG), Sở hữu trí tuệ (IPEG), Tiêu chuẩn hợp chuẩn (SCSC), Thủ tục hải quan (SCCP), Chính