Chuyen De Vat Li Nang cao hieu qua thi nghien trong Day - Hoc Vat Li THCS

Điều đó không chỉ tích cực hóa việc học tập của học sinh mà còn rèn kĩ năng sử dụng các thiết bị thí nghiệm để hình thành kiến thức mới và qua đó giúp cho học sinh hiểu đợc ứng dụng thiế

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

“Nâng cao Hiệu quả thí nghiệm”

trong dạy học vật lí THCS

- Căn cứ vào hớng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục năm học 2009 - 2010 của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Gia Lộc Căn cứ vào dự thảo hớng dẫn thực hiện nhiệm

vụ năm học 2009 - 2010 của trờng THCS Hoàng Diệu, với nhiệm vụ trọng tâm là thực hiện tốt nhiệm vụ năm học, hởng ứng và triển khai sâu rộng phong trào thi

đua: "Năm học ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới quản lí tài chính và xây dựng trờng học thân thiện, học sinh tích cực" nhằm tăng cờng phát huy tích cực,

chủ động của học sinh trong học tập, tiếp tục đổi mới nội dung chơng trình, phơng pháp, vận dụng CNTT (Công nghệ thông tin) vào dạy học

- Môn Vật lí trong trờng THCS phần lớn là bộ môn thực nghiệm T tởng chủ đạo của các SGK Vật lí Lớp 6; 7; 8; 9 là nội dung kiến thức mới đợc hình thành phần lớn thông qua các thí nghiệm và thực hành Điều đó không chỉ tích cực hóa việc học tập của học sinh mà còn rèn kĩ năng sử dụng các thiết bị thí nghiệm để hình thành kiến thức mới và qua đó giúp cho học sinh hiểu đợc ứng dụng thiết bị, đồ dùng trong cuộc sống, rèn luyện thái độ, đức tính kiên trì, tác phong làm việc của những ngời làm khoa học trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hoá hiện nay

- Những thành tựu mới của Vật lí ngày nay không phải là xa lạ, quá cao siêu mà gần gũi quanh ta hàng ngày ta hay sử dụng, nghe nói tới Các thiết bị dạy học đợc sử dụng không chỉ là thí nghiệm minh hoạ lời giảng giải của giáo viên mà chủ yếu là phơng tiện để học sinh khai thác tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức Do vậy, học sinh cần đợc tự tay làm thí nghiệm, quan sát, đo đạc và rút ra nhận xét; học sinh tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng một dụng cụ đo; nghiên cứu các số liệu đã cho trong bảng để rút ra kết luận

- Vì vậy trong qua trình giảng dạy Môn Vật lí THCS thì việc “Nâng cao hiệu quả thí

nghiệm” trình quá trình giảng dạy Vật lí là một yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả giảng - dạy Vật lí trong nhà trờng THCS

II-Cơ sở thực tiễn:

- Thời gian gần đây, việc dạy - học môn Vật lý trong trờng THCS nói chung và trờng THPT Hoàng Diệu nói riêng đã có những chuyển biến theo hớng phát huy tính tích cực chủ động trong hoạt động học tập của học sinh

- Thực tế dạy học Vật lí trong nhà trờng THCS nhìn chung giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học để tiến hành làm các thí nghiệm hình thành kiến thức mới cũng nh củng

cố và tìm hiểu các ứng dụng thực tế của Vật lí trong đời sống còn hạn chế Đó nguyên nhân một trong các nguyên nhân làm cho học sinh cha thực sự phát huy

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

khả năng tự học tập và tìm hiểu về các ứng dụng của Vật lí trong cuộc sống Vì trong nhà trờng cha có giáo viên có trình độ chuẩn đúng chuyên ngành đào tạo Vật

lí, cơ sở vật chất của nhà trờng còn hạn chế cha có phòng học bộ môn theo đúng qui định chuẩn Trang thiết bị phục vụ cho môn học đã đợc trang bị xong cha đồng

bộ, chất lợng còn thấp, thời gian chuẩn bị thí nghiệm của giáo viên còn nhiều vì phải thử nghiệm để kiểm tra hiệu quả Ngoài ra thói quen học tập của học sinh cha thực sự bắt nhịp đợc với yêu cầu học tập thực tế Trong xu thế đổi mới phơng pháp dạy học, với cách trình bày mới của sách giáo khoa rất nhiều GV lúng túng với cách sử dụng các thiết bị đi kèm, HS cũng không quen với các thí nghiệm thực, bỡ ngỡ với các thiết bị, vì thế các nội dung trong giờ thực hành vẫn còn thiếu hiệu quả, các dụng cụ thí nghịêm chỉ đợc phát huy tốt trong một số bài tợng trng khi thao giảng hay khi có đoàn kiểm tra

- Với thực trạng nh vậy, việc triển khai nội dung các bài thí nghệm trong nhà trờng phổ thông cần xem xét và tổ chức triển khai có hiệu quả là nhiệm vụ của mỗi giáo viên và cũng là trách nhiệm của học sinh

III- Những Biện pháp thực hiện:

A đối với giáo viên:

- Giỏo viờn phải nhiệt tỡnh,phải đam mờ,phải chịu khú thỡ mới thực hiện thành cụng cỏc thớ nghiệm và thực hiện đầy đủ cỏc tiết dạy tại phũng bộ mụn cú sự tạo điều kiện ở mức tốt nhất của cỏc đồng chớ trong ban giỏm hiệu

- Sự giỳp đở nhiệt tỡnh của cỏc cỏn bộ thiết bị vớ cỏc đồng chớ này đó phục vụ nhiều hơn số giờ qui định mà khụng phàn nàn

- Cần cú sự hỗ trợ kinh phớ từ nhà trường và bản thõn giỏo viờn thỡ mới cú thể làm thờm cỏc dụng cụ thớ nghiệm

- 50% cỏc tiết dạy vật lớ tại trường đều thực hiện tại phũng bộ mụn.Qua đú chất lượng học tập của học sinh và chất lượng giảng dạy của giỏo viờn được nõng cao Học sinh ham thớch nghiờn cứu vật lớ vỡ thường xuyờn được làm thớ nghiệm,thường xuyờn tỡm tũi khỏm phỏ cỏi mới Cỏc em rất hỏo hức trước mỗi tiết học

1/ Biện phỏp 1: Sắp xếp bố trớ chỗ ngồi của học sinh một cỏch hợp lớ đ ảm bảo cỏc yếu tố khoa học:

- Như chỳng ta đó biết hiện nay số lượng học sinh một lớp học thỡ đụng cơ sở vật chất của phũng học bộ mụn thỡ lại chưa đảm bảo Do đú muốn học sinh vừa cú thể theo dừi được cỏc hướng dẫn của giỏo viờn vừa phải làm thớ nghiệm thỡ khụng thể bố trớ

cú học sinh ngồi xõy lưng về phớa giỏo viờn (phớa bảng ) được tức là khụng thể bố

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

trớ cỏc bàn theo dóy hàng ngang vỡ bố trớ như vậy sẽ cú một nữa số học sinh ngồi xõy lưng về phớa bảng Do đú phải bố trớ cỏc bàn theo hàng dọc, nhưng bố trớ theo mấy hàng là hợp lớ Qua nghiờn cứu tụi thấy hợp lớ nhất là bố trớ cỏc bàn thành hai dóy hàng dọc, mỗi dóy cú 3 bàn nối tiếp nhau, mỗi bàn cú từ 6 đến 8 chỗ ngồi (mỗi dóy bàn cú hai dóy ngồi) vậy một dóy bàn cú từ 18 đến 24 chỗ ngồi.Nờn một lớp học cú số chỗ ngồi từ 36 đến 48 chỗ ngồi rất hợp lớ với số lượng học sinh trong một lớp học hiện nay tạo cho cỏc em một chỗ ngồi thoả mỏi để vừa cú thể tiếp thu bài giảng vừa cú thể tiến hành cỏc thớ nghiệm

2/ Biện phỏp 2: Tận dụng,làm thờm đ ồ dựng dạy học đ ể bất kỳ tiết học nào cũng cú thiết bị đ ể làm thớ nghiệm :

- Như chỳng ta đó biết nhà nước khụng thể cung cấp đầy đủ trang thiết bị bộ mụn cho tất cả cỏc khối lớp mà cú thể khối lớp này cú được bộ này lại thiếu bộ kia cũn khối lớp khỏc thỡ ngược lại

- Do đú làm thế nào để mọi tiết học đều cú thể sử dụng đồ dựng dạy học để dạy là một đũi hỏi đối với mỗi giỏo viờn bộ mụn và nhà trường

a/

Giỏo viờn phải tự tay làm cỏc thiết bị dạy học khụng quỏ phức tạp như :

- Lũ xo lỏ trũn để dạy cỏc bài về lực ở lớp 6

- Cỏc loại đĩa để dạy bài sự bay hơi ở lớp 6

- Cỏc tấm bỡa cú đục lỗ để dạy bài sự truyền thẳng của ỏnh sỏng ở lớp 7

- Cỏc loại thước nhựa để dạy bài sự nhiễm điện do cọ xỏt và bài hai loại điện tớch

ở lớp 7

- Cỏc loại hạt me, đậu,ngụ để dạy cỏc bài về nguyờn tử,phõn tử ở lớp 8

Và một số thiết bị khỏc mà trong bộ dụng cụ khụng cú

b/ Tận dụng đ ồ dựng thớ nghiệm của khối lớp này đ ể dạy khối lớp khỏc :

- Đõy là một vấn đề đũi hỏi giỏo viờn phải tỡm hiểu thấu đỏo toàn bộ dụng cụ thớ nghiệm của toàn bộ chương trỡnh vật lớ THCS để tỡm hiểu lớp này thiếu cỏi gỡ? Lớp khỏc cú dụng cụ đú hay khụng? Từ đú phỏt hiện ra cỏc dụng cụ cú thể dựng chung cho nhiều khối lớp thỡ từ đú ta mới cú thể tận dụng được

- Qua tỡm hiểu như vậy tụi nhận thấy giữa vật lớ lớp 7 và vật lớ lớp 9 cú nhiều dụng

cụ cú thể sử dụng chung được

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

- Ví dụ : ở lớp 7 tuy được cung cấp bộ nguồn điện nhưng là nguồn điện một chiều

nờn dựng khụng ổn định mà lớp 9 lại cú bộ biến đổi điện ỏp rất tốt Do vậy tụi thường xuyờn lấy bộ nguồn này để dạy chương trỡnh lớp 7 hoặc giỏo viờn cú thể lấy cỏc nam chõm điện ở lớp 9 để dạy bài tỏc dụng từ ở lớp 7 hoặc lấy nam chõm điện ở lớp 7 dạy cỏc bài về nam chõm ở lớp 9

- Làm như võỵ cú thể đảm bảo được trong điều kiện khú khăn vẫn cú thể tiết vật lớ nào cũng cú đồ dựng để dạy

3/ Biện phỏp 3: Tạo cho giỏo viờn hỡnh thành thúi quen nghiờn cứu và làm thớ nghiệm trước khi thực hiện bài dạy:

- Đối với người giỏo viờn vật lớ Làm thành cụng được cỏc thớ nghiệm hay hướng dẫn học sinh làm thành cụng cỏc thớ nghiệm là một điều hết sức quan trọng Cú như vậy học sinh mới tin vào thầy giỏo ,mới tin vào khoa học.Nhưng khụng phải mọi thớ nghiệm đều làm lần đầu là thành cụng ngay mà phải qua nhiều lần thực hiện,nhiều lần chỉnh sửa,thay đổi mới cú thể thành cụng.Do vậy nếu khụng cú sự chuẩn bị kỹ càng thỡ khú lũng giỏo viờn cú thể hướng dẫn cho cỏc em,hoặc tự mỡnh làm thành cụng cỏc thớ nghiệm được

- Do vậy để tiến hành thực hiện tốt cỏc tiết dạy tại phũng bộ mụn Cần phải đăng kớ lịch với cỏn bộ thiết bị để đến chuẩn bị cỏc thớ nghiệm và trực tiếp làm trước cỏc thớ

nghiệm.Cụ thể chuẩn bị cỏc thớ nghiệm này trước một ngày để đến khi lờn lớp luụn

ở tư thế sẵn sàng.Qua bản thõn tụi trường tụi đó thực hiện tốt thúi quen này Chất lượng cỏc tiết học vật lớ ngày càng nõng cao hơn,thớ nghiệm luụn hiệu quả

a) Chuẩn bị giáo án:

a) Trớc hết GV phải nắm đợc mục tiêu đã lợng hoá của từng bài vì mục tiêu của bài học là lời khẳng định về kiến thức, kĩ năng và thái độ mà ngời học sẽ phải đạt đợc ở mức độ nhất định sau tiết học

- Mức độ nhận biết (B): Mục tiêu ở mức độ này là: phát biểu, liệt kê, mô tả, trình bày,

nhận dạng,

- Mức độ thông hiểu(H): Mục tiêu ở mức độ này là: phân tích, so sánh, phân biệt, tóm

tắt, liên hệ, xác định,

- Mức độ vận dụng (V): Mục tiêu ở mức độ này là: giải thích, chứng minh, vận

dụng,

+ Đối với nhóm mục tiêu kĩ năng đợc lợng hoá theo 2 mức độ:

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

 Làm đợc một công việc

 Làm thành thạo một công việc

- Mục tiêu kĩ năng gồm: nhận dạng, liệt kê, thu thập, đo đạc, vẽ, phân loại, tính toán, làm thí nghiệm, sử dụng,

+ Đối với nhóm mục tiêu thái độ cần đạt: tuân thủ, tán thành, phản đối, hởng ứng, chấp nhận, bảo vệ, hợp tác,

- Đối với các tiết học có tiến hành các thí nghiệm để hình thành kiến thức hay củng

cố các kiến thức đã học thì giáo viên cần phải nghiên cứu kĩ nội dung tiết dạy

- Xây dựng (thiết kế) các hoạt động học tập trong giờ học từ đó hình thành các hoạt

động học tập của học sinh, hoạt động tổ chức dạy học của giáo viên

- Sự vận dụng những định hớng đổi mới PPDH theo hớng tích cực hoá hoạt động của ngời học thông qua tổ chức các hoạt động thực nghiệm (thí nghiệm) cần đợc thờng xuyên

b) Chuẩn bị :chu đáo về điều kiện, ph ơng tiện cho giờ học:

Nh

là

+ Hệ thống các câu hỏi: Câu hỏi kiểm tra kiến thức, kĩ năng cũ (phiếu học tập).

Câu hỏi điều khiển hoạt động nhận thức của HS Câu hỏi vận dụng, củng cố bài (phiếu học tập)

+ Phơng tiện và thiết bị dạy học: Tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, dụng cụ thí

nghiệm, hoá chất, vật liệu tiêu hao Bảng phụ, máy chiếu, máy tính (Laptop)

+ Hình thức tổ chức lớp học, nơi học.

+ Sử dụng CNTT: Câu hỏi trắc nghiệm, thí nghiệm ảo, các đoạn video

- Giáo viên chủ động phối hợp cùng với cán bộ phụ trách thiết bị của nhà trờng để chuẩn bị đồ dùng thí nghiệm trong bài giảng của mình

- Các thiết bị dạy học đợc sử dụng không chỉ minh hoạ lời giảng giải của GV mà chủ yếu là phơng tiện để HS khai thác tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức Do vậy, nên để HS đợc tự tay làm thí nghiệm, quan sát, đo đạc và rút ra nhận xét; HS tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng một dụng cụ đo; nghiên cứu các số liệu đã cho trong bảng để rút ra kết luận

- Các dụng cụ thí nghiệm đa số có độ chính sác không giống nhau mặc dù cùng khuôn mẫu, nhiều thí nghiệm phải “hợp chủng” nhiều dụng cụ có nguồn xuất xứ khác nhau, do vậy nếu giáo viên không chú ý đến đặc điểm kỹ thuật, không thử nghiệm trớc thì thí nghiệm sẽ không thành công, mặt khác khi nghiên cứu một đại lợng nào đó, về mặt lý thuyết cần xét đại lợng đó trong trong những điều kiện nhất

định nào đó, khi thí nghiệm thì điều kiện đó gần nh không thực hiện đợc và sai số của phép đo là hiển nhiên Nhng làm thế lào để giảm bớt sự sai số đó để học sinh

dễ dàng tiếp thu hơn đại lợng hay hiện tợng của bài thí nghiệm mang lại

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

- Thủ thuật bố trí thí nghiệm

- Thủ thuật tiến hành thí nghiệm giảm sai số

- Thủ thuật tiến hành thí nghiệm để phép tính toán giảm sai số

- Thuật xử lí dụng cụ thí nghiệm

c) Tiến trình thực hiện:

- Trớc khi tiến hành một nội dung thí nghiệm ngoài phơng pháp theo Sách giáo khoa (SGK) Sách bài tập (SBT) chỉ dẫn thì khâu quan trọng nhất cần hiểu đặc điểm, cấu tạo của dụng cụ thí nghiệm đó Bởi với mỗi một thiết bị thí nghiệm cụ thể thì cách thức sử dụng, vị trí lắp ghép, bố trí của nó sẽ quyết định các bớc thao tác nh

thế nào?

- Việc phân nhóm và tổ chức điều hành học sinh thảo luận nhóm trong quá trình làm thí nghiệm Dự kiến thời gian cho từng hoạt động hợp lí, tổ chức khoa học thành thói quen để học sinh tích cực tham gia các hoạt động làm thí nghiệm do giáo viên hóng dẫn

 Cách tổ chức cho học sinh làn thí nghiệm:

Hình thức tổ chức làm thí nghiệm, học tập theo nhóm đợc thực hiện khi nghiên cứu,

tìm hiểu vấn đề mới Có thể tiến hành nh sau:

 Làm việc chung cả lớp: GV nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức, chia lớp

thành các nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm và hớng dẫn gợi ý cho mỗi nhóm các vấn đề cần làm thí nghiệm từ đó thảo luận nhóm để trả lời Khi trả lời câu hỏi, hoàn thành phiếu học tập các nhóm lần lợt báo cáo kết quả và thảo luận chung (nhận xét,

đóng góp ý kiến và bổ sung cho nhau)

GV tổng kết và chuẩn xác kiến thức

 Làm việc theo nhóm: Phân công trong nhóm (cử nhóm trởng, th kí, phân việc cho

các thành viên) Từng cá nhân làm việc độc lập, sau đó trong nhóm tiến hành làm thí nghiệm theo gợi ý của giáo viên ghi chép thảo luận trong nhóm và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ của nhóm Mỗi nhóm cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm Hạn chế việc tổ chức làm thí nghiệm, học tập theo nhóm cho học sinh ngay tại lớp

là không gian chật hẹp, thời gian ngắn của tiết học nên GV cần phải biết tổ chức hợp lí mới có kết quả Không nên lạm dụng tổ chức hoạt động nhóm và cần đề phòng xu h-ớng hình thức Trong tổ chức hoạt động nhóm, t duy tích cực của học sinh phải đợc phát huy và ý nghĩa quan trọng của nó là rèn luyện năng lực hợp tác

 Tổ chức cho HS hoạt động chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng phù hợp với mục tiêu: Nội dung một số hoạt động dạy học cụ thể trong vật lí:

+ Tổ chức tình huống học tập (chủ yếu là xác định nhiệm vụ học tập): Đặt câu

hỏi nghiên cứu Tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm Nêu dự đoán đề ra giả thuyết

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

+ Thu thập thông tin: Quan sát các sự kiện, hiện tợng, thí nghiệm Tìm đợc

những thông tin cần thiết từ sách, báo Lập kế hoạch khám phá (Ví dụ: thiết kế thí nghiệm; lựa chọn dụng cụ thí nghiệm; chỉ ra đại lợng cần đo, những điều cần xác định trong thí nghiệm, những yếu tố không thay đổi khi làm thí nghiệm) Tiến hành khám phá (Ví dụ : bố trí, lắp đặt dụng cụ thiết bị thí nghiệm; thực hiện thí nghiệm; thay đổi phơng án thí nghiệm nếu kết quả không phù hợp với vấn đề đặt ra) Ghi các kết quả khám phá (Ví dụ : đọc số chỉ của các dụng cụ thí nghiệm ở mức độ cẩn thận và chính xác cần thiết; lập bảng kết quả; biểu diễn kết quả bằng đồ thị, sơ đồ, )

+ Xử lí thông tin: Lập bảng, biểu, vẽ đồ thị theo những cách khác nhau, từ đó phân

tích dữ liệu và nêu ý nghĩa của chúng Tìm quy luật từ biểu, bảng, đồ thị Phân loại dấu hiệu giống nhau, khác nhau, nhận biết những dấu hiệu bản chất của những nhóm đối t-ợng đã quan sát So sánh, phân tích, tổng hợp dữ liệu và rút ra kết luận

+ Truyền đạt thông tin: Mô tả lại những thí nghiệm đã làm Trình bày, giải thích

những việc đã làm (bằng lời, bằng hình vẽ, đồ thị, ) Nêu kết luận đã tìm thấy đợc

+ Vận dụng, ghi nhớ kiến thức: Giải các bài tập (định tính, định lợng, thực nghiệm);

Làm đồ chơi, dụng cụ học tập, Học thuộc lòng

Kinh nghiệm cho thấy khi dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động nhận thức của

HS bằng các hoạt động làm thí nghiệm trong thời gian một tiết học 45 phút, GV th ờng

dễ bị “cháy” giáo án vì xảy ra nhiều tình huống khác với dự kiến Do đó GV cần cân nhắc, xác định hoạt động trọng tâm, phân bổ thời gian hợp lí Dự kiến hệ thống câu hỏi hớng dẫn học sinh hoạt động

Hiệu quả kích thích t duy học sinh phụ thuộc rất nhiều vào khả năng của học sinh

Sẽ vô tác dụng nếu câu hỏi khó để HS không có khả năng trả lời đợc và không có nghĩa nếu đặt câu hỏi quá dễ đối với khả năng của học sinh GV cần động viên ngay những câu trả lời đúng cũng nh nhận xét câu trả lời cha đúng Nếu tất cả học sinh đều trả lời sai thì GV cần đặt những câu hỏi đơn giản hơn để học sinh có thể trả lời đợc vì học sinh chỉ hứng thú học khi họ thành công trong học tập

B đối với Học sinh:

 Các thiết bị dạy học đợc sử dụng không chỉ minh hoạ lời giảng giải của GV mà chủ yếu là phơng tiện để HS khai thác tìm tòi, phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức.

Do vậy, nên để học sinh đợc tự tay làm thí nghiệm, quan sát, đo đạc và rút ra nhận xét; học sinh tìm hiểu cấu tạo, cách sử dụng một dụng cụ đo; nghiên cứu các

số liệu đã cho trong bảng để rút ra kết luận vì vậy đòi hỏi học sinh phải:

- Tự giác, tích cực chủ động trong học tập bộ môn Có ý thứe họ bài và làm bài trớc khi

đến lớp, đọc trớc bài mới tự học tự tìm hiểu các kiến thức Vật lí qua sách, báo và các tình huống trong thực tế

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

- Trong giờ học tích cực hăng hái phát biểu xây dựng bài Trong quá trình tiến hành thí nghiệm cần chú ý lắng nghe sự gợi ý, tổ chức hoạt động thí nghiệm của thầy cô giáo để thực hiện đúng các yêu cầu mà giáo viên đa ra

- Học sinh cần có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học nếu đợc giao nhiệm

vụ thì cùng nhau làm thí nghiệm để tìm tòi phát hiện ra kiến thức mới

 Khi tổ chức làm thí nghiệm cần chú ý một số nguyên tắc sau:

- Các bài thí nghiệm theo đúng nội dung yêu cầu của bài giảng Không đa qúa các nội dung kiến thức vợt chơng trình vào thí nghiệm

- Không nhất thiết phải tién hành các thí nghiệm cầu kì, phức tạp các thiết bị hiện

đại đắt tiền Có thể dùng các vật liệu đơn giản dễ kiếm, dễ làm miễn sao đáp ứng

đợc yêu cầu của bài giảng

- Giáo viên có thể thay thế các chi tiết bị thất lạc của bộ thí nghiệm để có thể tiến hành thí nghiệm đạt hiệu quả

- Hớng dẫn cho học sinh làm đợc thí nghiệm đúng tiến trình, an toàn, Quản lí tốt việc thực hiện thí nghiệm của học sinh

- Khuyến khích học sinh tự giác tích cực trong quá trình tiến hành thí nghiệm Tạo

điều kiện để mỗi em đợc trả lời ít nhất 1 câu hỏi trong giờ học

- Đa ra những gợi ý nhỏ cho các câu trả lời hoặc dựa vào một phần nào đó trong câu

trả lời để đặt tiếp câu hỏi Yêu cầu học sinh giải thích câu trả lời của mình Yêu cầu học sinh liên hệ câu trả lời với những kiến thức khác

- Giáo dục ý thức làm việc hợp tác trong nhóm và ý thức bảo vệ các đồ dùng thí

nghiệm cũng nh phòng học bộ môn và sử dụng có hiệu quả

- Ngoài ra giáo viên cần phải thông qua bài học để giáo dục ý thức bào vệ môi trờng

và tích hợp với các môn học khác.

 Ví dụ : Khi học bài Bài 25: Sự nhiễm từ của sắt và thép

- Không sử dụng lại những đinh đã đợc sử dụng nhiều lần vì những đinh đã sử

dụng rồi qua các lần thí nghiệm trớc thờng vẫn còn giữ từ tính sẽ ảnh hởng tới kết quả thí nghiệm

- Để chứng minh thép giữ đợc từ tính lâu hơn sắt ta cho đầu nhọn của đinh ghim (Điều này thờng giáo viên ít để ý tới) tiếp xúc với sắt, thép (Vật đã nhiễm từ) sau đó ngắt

điện thì đinh ghim tiếp xúc với sắt sẽ rơi xuống trớc nh vậy ta đã chứng minh đợc khả năng nhiễm từ và giữ từ tính của sắt và thép

 Qua hoạt động trên giáo viên yêu cầu học sinh sẽ trả lời các câu hỏi nh sau: + Câu 1: Nêu ví dụ về cách nhiễm điện cho vật? Biểu hiện của vật bị nhiễm điện ? + Câu 2: Điện tích có mấy loại ?

+Câu 3 : Làm bài tập trắc nghiệm:

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

1 Trong những cách nào sau đây có thể làm nhiễm điện cho một vật?

A Cọ chiếc vỏ bút lên tóc B Đặt một thanh nhựa gần một vật đó nhiễm điện;

C Đặt một vật gần nguồn điện; D Cho một vật tiếp xúc với nớc

2 Trong các hiện tượng sau, hiện tượng nào Không liên quan đến nhiễm điện?

A Về ma dùng lược chải đầu thấy dính rất nhiều tóc

B Chim thường xù lông khi ma rơi

C Sét giữa các đám mây

*Lớp học đợc chia thành 6 nhóm mỗi nhóm 4  5 học sinh Để tạo không khí vui vẻ, giáo viên có thể dùng đặt tên cho nhóm nh sau: hoạ mi; sơn ca; vành khuyên

a/ Giao nhiệm vụ

Nhóm 1 - 2 trả lời câu hỏi 1

Nhóm 3 - 4 trả lời câu hỏi 2

Nhóm 5 - 6 trả lời câu hỏi 3

Giáo viên hớng dẫn học sinh làm việc trong nhóm Mỗi nhóm sẽ thảo luận theo hình thức thảo luận hỗn hợp, dùng bút nét to ghi lại những ý kiến trong nhóm nên bảng phụ

- Giáo viên dự kiến thời gian : 5 phút

b/ Làm việc theo nhóm Phân công trong nhóm để thực hiện nhiệm vụ.Nhóm trởng

có rhể phân công mỗi thành viên trong nhóm thảo luận và ghi

Nhóm 1 : Học sinh xác định đợc cọ sát thước nhựa lên túc, thước nhựa có thể hút

được các mẩu giấy nhỏ Biểu hiện của vật bị nhiễm điện là có khả năng hút được các vật nhẹ

Nhóm 2 : Học sinh trả lời: Có hai loại điện tích là: điện tích dương và điện tích âm.

Các điện tích cùng loại thì đẩy nhau, các điện tích khác loại thì hút nhau

Nhóm 3 : Học sinh nêu đợc đỏp ỏn: Cõu 1: A; Cõu 2: B; Cõu 3:A;

Học sinh giải và nêu đợc đỏp ỏn: Cõu 1: B; Cõu 2: B;

Học sinh giải và nêu đợc đỏp ỏn: Cõu 3: A; Cõu 4: A;

Học sinh trao đổi , thảo luận trong nhóm Cử đại diện trả lời

c/ Thảo luận , tổng kết trớc cả lớp.

- Đại diện nhóm trình bày trớc lớp : lần lợt từ nhóm 1 – 8

- Sau khi nhóm 1-3 trình bày xong thì dừng lại để các bạn trong lớp nêu câu hỏi

Chuyên đề Vật Lí - Năm học: 2009 - 2010

- Học sinh thảo luận, giáo viên sửa chữa nếu cần (bổ xung một vài t liệu đã chuẩn

bị bằng bảng phụ nếu cần thiết)

Mỗi tiết học chỉ nên từ 1 đến 3 hoạt động nhóm Không nên sử dụng quá nhiều ảnh h -ởng đến nội dung khác vì thời gian của một tiết học là có hạn định, nội dung kiến thức lại rất dài

Nh vậy mọi học sinh tham gia là thí nghiệm, đợc nói nhiều hơn, đợc suy nghĩ nhiều hơn nh vậy đã phát huy đợc tính tích cực trong mỗi học sinh Tuy nhiên để truyền thụ kiến thức, giáo viên không chỉ sử dụng một PPDH này mà là sự phối kết hợp nhiều

ph-ơng pháp dạy học

Bài 10: Biến trở.

Biến trở trên thực tế biến trở đợc trang bị có chất lợng không cao, chốt tiếp xúc của con chạy trên ống dây thờng tiếp xúc điện không tốt do vậy trong quá trình làm thí nghiệm thì biến trở sẽ không có tác dụng (Không sử dụng đợc) vì vậy khi chuẩn bị giáo viên cần kiểm tra thật kỹ "chân" tiếp xúc này và có biện pháp hiệu chỉnh ngay rồi mới đa vào sử dụng

Trong khi sử dụng cần chú ý thời gian đóng điện vừa đủ để tránh tăng nhiệt độ của biến trở và các điện trở khác dẫn đến các sai số không đáng có

Đây là một yếu tố quan trọng góp phần cho thí nghiệm thành công

Bài 18: Thực hành kiểm nghiệm mối quan hệ Q~ I trong định luật Jun- Len xơ.

Với sự chuẩn bị thí nghiệm nh hớng dẫn (SGK): Nguồn điện, Am pe kế, Biến trở, Nhiệt lợng kế,170ml nớc, đồng hồ bấm giây sau đó Giáo viên hớng dẫn học sinh làm thí nghiệm Với sự chuẩn bị nh vậy thì kết quả thu đợc qua thí nghiệm rất khó đúng với kiến thức lý thuyết mà các em đã đợc học, nguyên nhân do: Nớc dùng để đun không sạch (không tinh khiết), học sinh khó đong chính xác 170ml nớc, không để nguội bình nhiệt kế khi thực hiện thí nghiệm lần 2, lần 3 Trên thực tế để kết quả thí nghiệm chính xác ta có thể làm nh sau: Đong 200 ml nớc sạch(nớc đã qua lọc); Thí nghiệm lần hai, lần ba thay nớc mới, làm nguội bình nhiệt kế bằng cách lấy dẻ ớt lau Với cách làm này học sinh dễ làm thí nghiệm và khả năng thành công rất cao

Bài 42: Thấu kính hội tụ.

- Khi nghiên cứu đờng truyền của tia tới, tia ló qua thấu kính hội tụ bằng tia laze giáo viên nếu thực hiện thí nghiệm nh hớng dẫn (SGK - SGV) là tạo khói bằng cách đốt

h-ơng thì học sinh rất khó quan sát vì lợng khói ít, thời gian đốt hh-ơng rất lâu do vậy thí nghiệm khó thành công.Trong thực tế để thí nghiệm tiến hành nhanh, dễ thành công ta

có thể làm nh sau: Tạo khói có độ đậm đặc cao bằng cách vê giấy dài thành sợi, đốt cháy sau đó thổi tắt lửa rồi đa vào trong hộp, hạn chế ánh sáng phòng học( đóng cửa, tắt điện thắp sáng ) Làm nh vậy học sinh có thể quan sát rất rõ tia sáng laze cần nghiên cứu

Cách khác có thể tạo tia laze hình dẻ quạt quét thành vệt trên bảng thông qua