LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bài tiểu luận “ Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ em” em xin tỏ lòng biết ơn đến với giảng viên ThS.. Mục tiêu nghiên cứu Khi thực hiện đề
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG - ĐẠI HỌC QUỐC GIA
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA SƯ PHẠM Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
TIỂU LUẬN VĂN HỌC 1
ĐỀ TÀI: TÁC ĐỘNG CỦA THƠ THIẾU NHI TRONG GIÁO
DỤC NHÂN CÁCH TRẺ EM
Giảng viên hướng dẫn: Hoàng Thị Hồng Phương
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Minh Thư
Lớp: DH25GT2
Mã số sinh viên: DGT240346
Trang 2An Giang , ngày 06 tháng 05 năm 2025
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 1
A PHẦN MỞ ĐẦU 2
1 Lí do chọn đề tài 2
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
4 Dàn ý tiểu luận 3
B PHẦN NỘI DUNG 4
1 Khái quát về thơ thiếu nhi 4
2 Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ 4
3 Ứng dụng của thơ thiếu nhi trong giáo dục và nhà trường 12
C PHẦN KẾT LUẬN 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành bài tiểu luận “ Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ em” em xin tỏ lòng biết ơn đến với giảng viên ThS Hoàng Thị Hồng Phương đã tận tâm truyền đạt những kiến thức quý báu về văn học nói chung và vai trò của thơ thiếu nhi trong giáo dục nói riêng để em có thể hoàn thiện bài tiểu luận
Mặc dù, đã rất cố gắng nhưng do trình độ chuyên môn còn hạn chế nên trong quá trình thực hiện đề tài em còn gặp nhiều khó khăn và không tránh khỏi những sai sót
Vì vậy, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp phản hồi từ phía cô để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn
Em xin trân trọng cảm ơn và chúc cô mạnh khoẻ, thành công trong công việc và cuộc sống
An Giang, ngày 6 tháng 5 năm 2025
Sinh viên thực hiện
NGUYỄN NGỌC MINH THƯ
Trang 5A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Trẻ em như một tờ giấy trắng, những nét vẽ đầu tiên sẽ là nền tảng cho nhân cách và tâm hồn Giáo dục nhân cách chính là cơ sở quan trọng để hình thành nên một nhân cách toàn diện, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của trẻ, khi tính cách của trẻ vẫn còn linh hoạt, dễ uốn nắn Trong các phương pháp giảng dạy hiện đại, văn học, đặc biệt là thơ thiếu nhi, có vai trò quan trọng bởi tính gần gũi, mềm mại mà giàu giá trị nhân văn Thơ ca không chỉ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, trí tưởng tượng, mà còn bồi dưỡng các giá trị đạo đức, tình cảm tích cực cho trẻ một cách tự nhiên, sâu sắc Tuy nhiên, trên thực tế, việc sử dụng và phát huy thơ ca trong việc giáo dục nhân cách vẫn còn hạn chế, khi giờ đây trẻ em dành nhiều thời gian hơn cho công nghệ, những vần thơ dần bị lãng quên Vì vậy, tôi chọn đề tài “Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ em” nhằm nêu rõ về vai trò, giá trị của thơ ca trong giáo dục nhân cách
Từ những vần thơ, trẻ sẽ học được cách yêu thương, sống chan hòa và hình thành nên những nhân cách đẹp Đồng thời, góp phần nâng cao nhận thức của người lớn về tầm quan trọng của việc đưa thơ ca đến gần hơn với trẻ em
2 Mục tiêu nghiên cứu
Khi thực hiện đề tài “Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ em” tôi mong muốn có thể hiểu rõ một cách toàn diện, khái quát về thơ thiếu nhi, phân tích các vai trò và sự ảnh hưởng của thơ trong quá trình xây dựng nhân cách ở trẻ Đồng thời, đề xuất một số cách vận dụng thơ thiếu nhi vào giáo dục nhà trường và gia đình nhằm giáo dục đạo đức, tình cảm
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là “Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ”
Trang 63.2 Phạm vi nghiên cứu
Trong giới hạn của đề tài, tôi xin tập trung vào các tác phẩm được sử dụng phổ biến ở chương trình tiểu học và các tuyển tập thơ thiếu nhi Bài tiểu luận không đi sâu vào phân tích các tác phẩm mà chú trọng các giá trị giáo dục mà thơ mang lại cho sự phát triển nhân cách trẻ em
4 Dàn ý tiểu luận
Tiểu luận đề tài “Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ” gồm có 3 phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Trong đó, nội dung là phần trung tâm, gồm có 3 chương:
1 Khái quát về thơ thiếu nhi: Tiểu luận sẽ tìm hiểu về khái niệm, đặc điểm và nội
dung của thơ thiếu nhi
2 Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ: Ở chương này, tôi sẽ
nêu rõ những tác động của thơ thiếu nhi qua việc nuôi dưỡng tình cảm gia đình và lòng biết ơn; giáo dục đạo đức cho trẻ; hình thành tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo
vệ môi trường; phát triển tư duy và trí tưởng tượng
3 Ứng dụng thơ thiếu nhi trong giáo dục nhà trường và gia đình: Tôi sẽ đề xuất
một số phương pháp ứng dụng thơ thiếu nhi trong giáo dục tại nhà trường và gia đình
để có thể giúp trẻ phát triển nhân cách một cách toàn diện
Trang 7B PHẦN NỘI DUNG
1 Khái quát về thơ thiếu nhi
1.1.Khái niệm thơ thiếu nhi
“Thơ thiếu nhi là thơ viết cho thiếu nhi, viết về thiếu nhi Đó là những tác phẩm thơ do các em viết hoặc do người lớn viết cho các em Thơ thiếu nhi phải có nội dung
- nghệ thuật gần gũi, quen thuộc với vốn trải nghiệm của trẻ, được các em thích thú, say mê và có tác dụng hoàn thiện đạo đức, tâm hồn cho trẻ.” Thơ thiếu nhi còn được biết là những bài thơ được viết ra bằng tình yêu trẻ nhỏ với những màu sắc rực rỡ, những chú chim, giọt mưa cũng trở thành nhân vật chính Thơ thiếu nhi ngoài giải trí
nó còn là cầu nối giữa trẻ em và thế giới xung quanh, với những bài học làm người
1.2 Đặc điểm thơ thiếu nhi
Thơ thiếu nhi có hình thức cô đọng, ngắn gọn với những từ ngữ đơn giản, dễ hiểu, thường sử dụng hình ảnh quen thuộc, gần gũi với nhịp điệu vui tươi, dễ nhớ Ngôn ngữ thường mang tính liên tưởng, gợi hình, gợi cảm, phù hợp với nhận thức của trẻ
em Nhịp điệu đều đặn, cách gieo vần rõ ràng giúp trẻ học và nhớ thơ dễ dàng hơn và cũng cảm thấy hứng thú hơn khi đọc thơ
1.3 Nội dung thơ thiếu nhi
Nội dung thơ thiếu nhi gắn với những gì gần gũi, quen thuộc trong đời sống trẻ em như gia đình, bạn bè, trường lớp, giúp các em tiếp cận các giá trị đạo đức, nhân văn một cách nhẹ nhàng qua cảm xúc và hình ảnh Các bài thơ không thể hiện một cách khô khan mà thường đem đến những bài học nhẹ nhàng được thông qua hình ảnh, câu chuyện và cảm xúc Chính sự gần gũi và chân thật của nội dung đã làm cho thơ thiếu nhi trở thành một thể loại văn học có thể tiếp cận đến các em một cách dễ dàng, hiệu quả và đầy nhân văn
2 Tác động của thơ thiếu nhi trong giáo dục nhân cách trẻ
2.1 Nuôi dưỡng tình cảm gia đình và lòng biết ơn
Trang 8Thơ thiếu nhi không chỉ là món ăn tinh thần giúp trẻ vui chơi, học tập mà còn là một phương pháp giáo dục tình cảm rất hiệu quả, đặc biệt là trong việc bồi dưỡng tình yêu thương, lòng biết ơn giữa các thành viên trong gia đình Những bài thơ về cha mẹ, ông bà, anh chị em thường chứa đựng nội dung nhẹ nhàng, gần gũi, thể hiện tình cảm chân thành, giúp trẻ nhận ra và cảm nhận rõ hơn vai trò, sự hy sinh, tình yêu thương
mà những người thân yêu dành cho mình Qua các bài thơ về cha, mẹ, ông, bà trẻ sẽ cảm nhận được sự ấm áp của gia đình và giúp trẻ hình thành nên lòng hiếu thảo Ta có
thể thấy qua bài thơ Mẹ của tác giả Trần Quốc Minh:
Lặng rồi cả tiếng con ve, Con ve cũng mệt vì hè nắng oi
Nhà em vẫn tiếng ạ ời, Kẽo cà tiếng võng mẹ ngồi mẹ ru
Lời ru có gió mùa thu, Bàn tay mẹ quạt mẹ đưa gió về
Những ngôi sao thức ngoài kia, Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
Đêm nay con ngủ giấc tròn,
Mẹ là ngọn gió của con suốt đời
Bài thơ cho thấy được hình ảnh người mẹ tảo tần, chăm sóc cho con mình qua những hành động quạt, ru ngủ cho con giữa trời hè oi bức Từ đó, giúp cho trẻ nhận thức được công lao của mẹ và dạy cho trẻ lòng biết ơn, yêu thương mẹ, góp phần nuôi dưỡng tình cảm gia đình và lòng biết ơn trong tâm hồn trẻ
2.2 Giáo dục đạo đức cho trẻ
Những giá trị đạo đức chứa đựng trong thơ thiếu nhi là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển nhân cách ngay từ khi còn nhỏ Thơ thiếu nhi không chỉ giúp trẻ tìm hiểu về thế giới xung quanh mà còn giúp trẻ phát triển những phẩm chất đạo đức cơ bản như
Trang 9tình yêu thương, sự trung thực, trách nhiệm và lòng trắc ẩn, hướng trẻ đến những giá trị tốt đẹp của cuộc sống Thông qua những hình ảnh quen thuộc và những câu chuyện thú vị, thơ thiếu nhi dạy trẻ cách đối xử với nhau bằng tình cảm chân thành, sự chia sẻ
và đoàn kết Những bài thơ không chỉ vui nhộn và đáng nhớ mà còn truyền tải thông điệp đạo đức mạnh mẽ, giúp trẻ hiểu được giá trị của lòng tốt, sự trung thực và tôn trọng các chuẩn mực đạo đức trong xã hội Những bài học này sẽ theo trẻ em trong suốt cuộc đời, giúp trẻ sau này trở thành người có nhân cách cao đẹp và biết sống có
ích Như: Bài thơ Gấu đen (Phạm Hổ):
Gấu đen chụp ảnh Gửi tặng bạn thân Gấu trắng, thợ giỏi
“Tách” cái, chụp xong
Lúc nhận ảnh xem Gấu đen trợn mắt:
- Sao mình bé choắt Lại cụt cả chân?
Chụp chẳng nên thân Này đây, trả cậu!
Bài thơ với ngôn ngữ vui nhộn, dễ gần mang đến thông điệp cho trẻ nên chấp nhận bản thân và tránh đổ lỗi cho người khác Khuyến khích cho trẻ nên nhìn nhận lại bản
thân mình, biết lắng nghe ý kiến và trân trọng những gì mình có Hoặc bài thơ Khỉ con tham lam (Thái Bá Tân):
Có một con khỉ nọ Vào nhà bác nông dân
Trang 10Để tìm kiếm thức ăn
Chiếc lọ này cổ bé Bên trong đựng chà là Khỉ tham, lấy nhiều quá Không rút được tay ra
Mà lọ thì rất nặng Không thể nào mang đi Tay không rút ra được Không biết phải làm gì
Và suốt đêm nó đứng Chờ người đến bắt mình Khó ai có thể nói
Con khỉ này thông minh
Vì giá như lúc ấy
Nó bỏ nắm chà là
Thì bàn tay lại nhỏ
Và dễ dàng rút ra
Thì xưa nay vẫn thế
Trang 11Tham thường đi với ngu Nhiều người vì tham quá
Có mắt cũng như mù
Bài thơ sử dụng hình ảnh con khỉ để minh hoạ cho bài học về lòng tham khi chú khỉ vì muốn lấy nhiều chà là mà không thể rút tay ra khỏi lọ, dẫn đến bị bắt Qua đó, mang đến bài học đạo đức cho trẻ rằng không nên tham lam vì lòng tham có thể dẫn đến những hậu quả không lường trước được
2.3 Hình thành tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường
Không chỉ nuôi dưỡng tình cảm gia đình, giáo dục đạo đức, thơ thiếu nhi còn đóng vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên của trẻ em Với hình ảnh quen thuộc, ngôn ngữ trong sáng, giọng điệu nhẹ nhàng, thơ đưa các em đến với cánh cửa thế giới thiên nhiên đầy màu sắc của cây cối, hoa lá, bầu trời, chim chóc và muôn loài Thông qua thơ ca, trẻ em không chỉ quan sát mà còn cảm nhận được vẻ đẹp dịu dàng, lãng mạn của thiên nhiên, từ đó phát triển tình yêu đối với môi trường sống
xung quanh Ví dụ: Bài thơ Cây dừa (Trần Đăng Khoa):
Cây dừa xanh toả nhiều tàu Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng Thân dừa bạc phếch tháng năm Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao
Đêm hè hoa nở cùng sao Tàu dừa – chiếc lược chải vào mây xanh
Ai mang nước ngọt, nước lành
Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa
Trang 12Tiếng dừa làm dịu nắng trưa Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo Trời trong đầy tiếng rì rào
Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra
Đứng canh trời đất bao la
Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi
Qua những áng thơ trên, đã giúp trẻ nhận ra vẻ đẹp giản dị, gần gũi của thiên nhiên, trong bài thơ chính là cây dừa nơi làng quê Trẻ sẽ học được cách quan sát cuộc sống bằng cái nhìn yêu thương trước vẻ đẹp của thiên nhiên, trẻ còn học được lòng biết ơn đối với những gì thân thuộc trong cuộc sống hằng ngày
Bên cạnh việc hình thành tình yêu thiên nhiên, thơ thiếu nhi còn từng bước hình thành nên ý thức bảo vệ môi trường thông qua hình ảnh cây cối, sông suối, bầu trời…
được thể hiện sinh động trong thơ Tiêu biểu qua bài thơ Cây xanh (Nguyễn Lãm
Thắng):
Cây được sinh ra Ươm mầm từ hạt Cây cũng trẻ, già Cũng vui, cũng hát
Mẹ đất nuôi cây
Dì mưa tiếp nước Cậu nắng từng ngày
Ủ cành ấm áp
Trang 13Cây cũng như người Lớn theo năm tháng Hoa đẹp quả tươi Mang ơn mưa nắng
Cây cũng biết buồn Khi người đẽo, chặt Dòng máu ứa tuôn Trào như tiếng nấc
Hãy ươm thêm cây Cho rừng thêm biếc Cho phố, quê này Màu xanh diễm tuyệt
Qua bài thơ trên, trẻ hiểu rằng cây xanh không chỉ làm đẹp cho cảnh quan mà còn góp phần duy trì sự sống bằng cách cung cấp không khí trong lành Bên cạnh đó, trẻ
em học được những hành động nhỏ như trồng cây, không bẻ cành và không xả rác đều
là những hành động quan trọng để góp phần cho môi trường xanh, sạch, đẹp Đồng thời, bài thơ này gợi lên cảm giác biết ơn đối với thiên nhiên và khuyến khích trẻ em
có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh
2.4 Phát triển tư duy và trí tưởng tượng
Thơ thiếu nhi có đặc trưng ngắn gọn, giàu hình ảnh cùng với vần điệu vui tươi giúp trẻ khơi gợi được trí tò mò, phát triển trí tưởng tượng phong phú khiến trẻ có góc nhìn thế giới theo cách riêng của mình “Thơ không chỉ giúp trẻ cảm nhận cái đẹp của ngôn từ mà còn là phương tiện để phát triển tư duy hình tượng và óc sáng tạo” Khi trẻ
Trang 14em đọc những bài thơ mô tả các loài động vật biết nói hoặc cây biết cười, trẻ sẽ tự hình dung, tưởng tượng và kết nối chúng với thế giới xung quanh Đây là một quá trình xây dựng và phát triển trí tưởng tượng Thơ thiếu nhi cũng giúp trẻ em phát triển các kỹ năng tư duy khi hiểu các tình huống và giải quyết vấn đề thông qua những
thông điệp nhẹ nhàng Ví dụ như bài thơ Rình xem mặt trời (Phạm Hổ):
Sáng mát mẹ phơi áo Chiếu xế mẹ lấy vào:
Bé sờ áo, hỏi mẹ:
“Nước trên áo đi đâu?”
Mẹ cười chỉ mặt trời:
“Ông Mặt trời uống đấy!”
Bé tin mẹ, hỏi thêm:
“Uống lúc nào không thấy?”
Mẹ cười: “Thấy sao được!
Ông ấy rất khôn nhanh Vắng người bay xuống uống Thoáng người, vụt bay lên!”
Hôm sau múc bát nước
Bé để chỗ vắng người Vào nhà, nấp khe cửa:
Bé rình xem mặt trời!
Trang 15Bài thơ trên sử dụng ngôn ngữ gần gũi, giản dị và nhân hoá mặt trời như một nhân vật “uống nước” làm kích thích tư duy sáng tạo Đồng thời, cho trẻ cách quan sát thế giới xung quanh Khơi gợi trí tưởng tượng và ham học hỏi của trẻ khi khám phá các hiện tượng thiên nhiên
3 Ứng dụng thơ thiếu nhi trong giáo dục nhà trường và gia đình
3.1 Ứng dụng thơ thiếu nhi trong nhà trường
“Thơ ca là cánh cửa đưa trẻ vào thế giới ngôn ngữ và cảm xúc Ở trường học, việc vận dụng thơ đúng cách sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền tảng đạo đức, thẩm mỹ và trí tuệ cho học sinh.”
Trong nhà trường, thơ thiếu nhi là một trong những phương tiện hiệu quả giáo dục trẻ phát triển toàn diện Giáo viên có thể áp dụng thơ vào nhiều hoạt động giảng dạy khác nhau để giúp học sinh tiếp cận ngôn ngữ dễ dàng, quen thuộc và hiệu quả Trong các buổi học trên lớp, giáo viên có thể lồng ghép thơ vào bài học của mình để giải thích nội dung kiến thức, truyền tải thông điệp đạo đức cho các em Ngoài ra giáo viên
có thể tổ chức các hoạt động ngoại khoá như đọc thơ, vẽ tranh minh hoạ theo thơ,…
để khơi gợi trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của trẻ
Khi áp dụng thơ thiếu nhi vào giáo dục còn giúp các em phát triển kỹ năng ngôn ngữ, đặc biệt là phát âm và diễn đạt Với những từ ngữ cô đọng, nhẹ nhàng, gần gũi giúp trẻ dễ dàng tiếp nhận, dễ đọc và dễ hiểu Từ đó, tăng khả năng tiếp thu và hứng thú hơn trong quá trình học tập
3.2 Ứng dụng thơ thiếu nhi trong gia đình
Gia đình là nơi đầu tiên và gần gũi nhất đối với trẻ, và cha mẹ là người gieo những hạt mầm đầu tiên về nhân cách, cảm xúc và ngôn ngữ của con mình thông qua thơ Đọc thơ thiếu nhi cho trẻ nghe từ khi còn nhỏ không chỉ giúp trẻ yêu thích ngôn ngữ
mà còn là cầu nối đến tình yêu gia đình Cha mẹ có thể tạo ra bầu không khí ấm áp và thân mật bằng cách đọc thơ cho con trước khi đi ngủ hoặc trong giờ chơi, hoặc bằng cách đưa thơ vào các hoạt động hàng ngày Ngoài ra, cha mẹ có thể cùng trẻ làm thơ
để phát triển tư duy, khả năng cảm thụ và gắn kết tình yêu thương hơn Như chuyên