Tuy nhiên, vấn đề nguyên liệu cho sản xuất NLSH cần được xem xét không chỉ dưới góc độ công nghệ và sản phẩm thuần túy, mà còn phải xem xét mối quan hệ của chúng với cơ chế thị trường
Trang 1Nguyên liệu cho sản xuất nhiên liệu sinh học
Ngày 20.11.2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 177/2007/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án phát triển nhiên liệu sinh học (NLSH) đến năm
Trang 22015, tầm nhìn đến năm 2025” Đây là định hướng đúng đắn
trong việc tìm kiếm và sử dụng nguồn năng lượng sạch mới
trong tương lai ở nước ta Tuy nhiên, vấn đề nguyên liệu cho sản xuất NLSH cần được xem xét không chỉ dưới góc độ công nghệ và sản phẩm thuần túy,
mà còn phải xem xét mối quan
hệ của chúng với cơ chế thị
trường và giá cả Bởi vì đó là yếu tố quyết định sự thành bại của một đề án cấp quốc gia
Mối quan hệ giữa nguyên liệu
và quy luật thị trường
Trang 3Chúng ta đều biết rằng, nguyên liệu có tầm quan trọng đặc biệt
để sản xuất ra hàng hóa Hàng
hoá, qua chu trình vận động của
nó trở thành tiền tệ, rồi lại trở lại phục vụ cho sản xuất nguyên
liệu, sản xuất hàng hóa Đó là
một chu trình khép kín với các công đoạn khác nhau nhưng tầm quan trọng của chúng như nhau
Khi chúng ta xét NLSH đơn
thuần là một loại hàng hóa của chu trình trên, sẽ thấy rằng, nếu
có thêm một vài yếu tố khách
quan nào đó tác động vào, chu
Trang 4trình sẽ bị thay đổi, hay nói đúng hơn, nó sẽ được vận hành trái với quy luật Điều này đồng nghĩa
với việc làm cho chu trình bị đảo lộn, dẫn đến những khó khăn
không lường trước
Sở dĩ phải đề cập đến vấn đề
Tiền - Hàng, một vấn đề hóc búa trong kinh tế học, để khuyến cáo rằng, trước khi quyết định tập
trung vào một loại nguyên liệu
nào đó để sản xuất NLSH, cần
phải tham vấn các nhà kinh tế
học để đảm bảo rằng, không có một yếu tố duy ý chí nào xen vào chu trình biến NLSH thành hàng
Trang 5hóa Việc phát triển NLSH không thể nằm ngoài quy luật Tiền -
Hàng, một Quy luật cơ bản của kinh tế thị trường Các sản phẩm được gọi là hàng hóa phải tuân
thủ quy luật này mới tồn tại một cách lành mạnh và phát triển bền vững
Khi nói đến nguyên liệu cho
NLSH, trước hết phải xem nó
như một loại hàng hóa và như
vậy, đương nhiên nó phải điều
chỉnh giá cho phù hợp với quy
luật Tiền - Hàng Mọi sự trợ giúp
từ phía Nhà nước càng lớn bao
nhiêu thì tác động ngược lại cũng
Trang 6sẽ lớn bấy nhiêu Kinh nghiệm
của một số nước đi trước như
Mỹ, Đức (miễn thuế, trợ giá, bù giá…) cho thấy rằng, đến một
thời điểm, khi mà Nhà nước
không thể tiếp tục việc can thiệp như trước, sẽ xảy ra những vấn
đề về giá cả, giải quyết không ổn
sẽ kéo theo sự sụp đổ của cả
chương trình, lãng phí sẽ vô cùng lớn, tác hại về kinh tế - xã hội
khó mà lường được
Vậy, vai trò của Nhà nước
trong vấn đề này như thế nào?
Chính phủ đã có chiến lược phát
Trang 7triển NLSH đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025, trong đó nêu rất nhiều giải pháp để đạt được
mục tiêu đề ra Bản đề án khá
hoàn chỉnh và súc tích là cơ sở để tin tưởng rằng NLSH sẽ sớm
được phát triển ở Việt Nam Tuy nhiên, cần phải có một phương
Hiện nay, khi nước ta chưa có
một nền công nghiệp lọc hoá
dầu, thì xăng dầu vẫn được nhập
Trang 8và sử dụng như một loại hàng
hoá, mặc dù có gắn thêm hai chữ
“đặc biệt” Tại sao không xem
NLSH cũng như xăng dầu từ dầu mỏ?
Theo tôi, Nhà nước cần khẳng
định Việt Nam sẽ sử dụng NLSH (kể từ thời điểm xác định) và cơ quan quản lý nhà nước nào chịu trách nhiệm kiểm tra chất lượng sản phẩm; cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nào có trách nhiệm mua E-100 và B-100 để phối trộn (E-
100 và B-100 theo TCVN)
Những đơn vị này sẽ nghiên cứu nên pha theo tỷ lệ nào và giá mua
Trang 9vào là bao nhiêu Giá cả nên để cho thị trường quyết định, nghĩa
là người bán (người sản xuất),
người mua (các đơn vị được chỉ định chính thức hoặc thí điểm) đều có lợi
định Nhà nước chỉ cần có những biện pháp thông thoáng, không rườm rà trong các thủ tục về sản xuất, về đất đai để cá nhân,
Trang 10doanh nghiệp yên tâm đầu tư mà không tạo ra bất cứ sự trợ giá nào (có chăng, chỉ nên đặt ra một giá trị thuế nào đó, để cả hai bên
cùng có lợi)
Trường hợp trong nước không
sản xuất được NLSH với giá
chấp nhận được, các đơn vị được chỉ định mua để phối trộn và
phân phối (có thể nhập, miễn là
có lời và đạt chất lượng) Tất
nhiên, các đơn vị này phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về các
quyết định của mình Có như
vậy, NLSH mới sớm đi vào đời sống của nền kinh tế Việt Nam
Trang 11Hơn thế nữa, NLSH mới thực sự
là hàng hóa, tự động chuyển đổi theo đúng quy luật của nó
Mối quan hệ giữa nguyên liệu
và sản xuất diesel sinh học - 100), các cá nhân hay doanh
B-nghiệp phải lường trước và xác định rõ giá thành sản phẩm sẽ là
Trang 12bao nhiêu? Liệu có cạnh tranh
được với etanol của Brazin hay dầu cọ của Malaixia? Nếu không thể cạnh tranh được, mà chỉ trông chờ Nhà nước trợ giá, miễn thuế,
bù lỗ…, thì liệu sẽ tồn tại được bao lâu, khi mà tiến trình hội
nhập ngày càng sâu rộng và
quyết liệt? Rất nhiều đề án trồng cây Jatropha với nhiều hecta đất
từ Bắc chí Nam được đệ trình; rất nhiều đề án trồng mía, khoai mỳ
để sản xuất etanol được xây
dựng Tất cả các đề án đó, nhiều hay ít, đều dựa trên cơ sở miễn
thuế, giảm thuế, cho không đất… trong khi đất đai cũng là hàng
Trang 13hoá đặc biệt?
Chúng ta đã trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai trên thế
giới nhưng người trồng lúa vẫn ở mức nghèo khổ, trong khi xuất
khẩu cà phê đứng thứ hai thế giới thì người trồng cà phê lại giàu
lên, tại sao vậy? Có phải tại lúa của ta cho năng suất thấp, còn cà phê cho năng suất cao? Xin thưa rằng không phải vậy Nguyên
nhân chính là hệ thống phân phối
đa cấp, nhỏ lẻ đã làm cho lợi
nhuận thu được từ hàng hoá bị
phân chia ra nhiều tầng nấc trước khi đến tay người nông dân trồng
Trang 14lúa Chính sự nhỏ lẻ, manh mún của việc sản xuất lúa đã tạo nên nhiều tầng nấc trung gian Người trồng cà phê không nhiều và
khâu thu mua không phức tạp
nên sự chênh lệch giá không quá lớn, vì thế người trồng cà phê
giàu lên là đương nhiên
Nếu sản xuất nguyên liệu cho
NLSH cũng lặp lại mô hình trồng lúa thì dù diện tích có tăng lên
bao nhiêu đi nữa, người trồng
vẫn không phấn khởi, giá thành nguyên liệu sẽ vẫn không ổn
định, dẫn đến giá thành NLSH
không thể cạnh tranh được với
Trang 15nhiên liệu hoá thạch Lúc đó sẽ nảy sinh vấn đề trợ giá hay
không trợ giá? Do đó, không cần thiết phải bao cấp cho việc sản xuất nguyên liệu Hãy để thị
trường phản ánh giá trị thực của nguyên liệu theo đúng quy luật của nó
Hệ quả của hai mối quan hệ
trên và những vấn đề cần lưu ý
Vấn đề nguyên liệu cho sản xuất NLSH, về mặt lý luận cũng như thực tiễn, đã được trình bày ở
trên Như vậy, nguyên liệu cho sản xuất NLSH có quan hệ mật
Trang 16thiết với cơ chế thị trường và giá
cả của nó Chúng ta đang phấn
đấu là một quốc gia có nền kinh
tế thị trường đầy đủ thì hãy để
cho thị trường quyết định loại
nguyên liệu nào nên trồng, loại nguyên liệu nào không nên trồng
Xăng sinh học xuất phát từ công nghiệp mía đường cũng như các loại cây cho bột như sắn, bắp… với sản phẩm duy nhất mà nó tạo
ra chính là cồn thực phẩm Sau khi làm khan nước mới có thể sử dụng để phối trộn với xăng của dầu mỏ
Trang 17Diesel sinh học đi từ dầu béo, mỡ động vật…, sản phẩm của nó rất
đa dạng Trong tiêu chuẩn
biodiesel của các nước cũng như của Việt Nam, không hề quy
định số hydro cacbon có trong
mạch (mạch dài hay ngắn không quan trọng), dẫn đến rất nhiều
loại dầu béo có thể làm NLSH
Vì vậy, tại sao phải giới hạn chỉ cây này hay cây kia mới là
nguyên liệu cho biodiesel? ở một
số nước, người ta chỉ có thể trồng đại trà một số loại cây có dầu
nhất định - gọi là cây chủ lực,
trong khi ở Việt Nam - có rất
nhiều loại cây cho hạt có dầu
Trang 18quanh năm, có thể sử dụng - lại chỉ tập trung chú trọng vào một loại nào đó, cho dù nó có những tính chất đặc biệt
Những quan niệm như vậy đã vô tình xoá bỏ tính thị trường của
nguyên liệu cho biodiesel Tại
sao những người dân ở miền núi phía Bắc có vài trăm hecta rừng
Sở lại không thể bán hạt của nó
để tăng thêm thu nhập cho mình? Một vài gốc cây Gòn trước nhà của nhiều người dân ở Đồng
bằng sông Cửu Long, hàng năm cho vài trăm kilôgam hạt, tại sao không thể là nguồn thu nhập
Trang 19chính đáng của họ, trong khi dầu hạt Gòn không khác các loại dầu khác? Hay người dân trồng bông vải, thu thêm vài trăm kilôgam
hạt trên cánh đồng bông của
mình, lại không thể bán cho nhà sản xuất biodiesel để cải thiện
thêm đời sống của mình? Tính
nhân văn của NLSH chính là ở
chỗ đó; giá trị xoá đói giảm
nghèo của nó cũng chính là ở chỗ đó; tác dụng chống xói lở, phủ
xanh đất trống đồi trọc của nó
cũng chính ở chỗ đó Vì vậy, hãy tạo cơ hội cho mọi nguồn lực
tham gia sản xuất nguyên liệu
cho NLSH, có cơ hội tìm kiếm
Trang 20thu nhập từ đó Xã hội hoá việc sản xuất nguyên liệu cho NLSH
là biện pháp tốt nhất chống lại sự độc quyền và thao túng giá
nguyên liệu của các tập đoàn
Cây có dầu là cây lâu năm,
không sợ sự nhỏ lẻ như trồng lúa
Như vậy, cơ chế thị trường sẽ
điều chỉnh giá nguyên liệu, còn công nghệ (hay nhà sản xuất) sẽ quyết định nguyên liệu đó có giá bao nhiêu? Mối quan hệ này là rõ ràng và biện chứng
Chiến lược phát triển nguyên liệu để sản xuất NLSH cần lưu
Trang 21tiêu lương thực, vì lương thực
quan trọng hơn NLSH Các dạng thiên tai trong vài năm tới sẽ làm thay đổi quan điểm của thế giới,
vì vậy, không nên cứ nhắm mắt
đi theo con đường người khác đã
đi
Hai là, nguyên liệu cho biodiesel
Trang 22chỉ nên dựa trên các loại dầu
không ăn được Chỉ nên trồng
những loại cây không làm tổn hại đất, có nhiều ứng dụng khác
nhau để tăng hiệu quả kinh tế
Ba là, không nên bao cấp NLSH,
cũng như không nên chờ nghiên cứu xong mới triển khai Hãy
xem nó như xăng dầu bình
thường và tôn trọng quy luật thị trường của nó
Bốn là, sản xuất E-100 và B-100
phải dựa trên công nghệ không
bã thải mới hy vọng khống chế giá của chúng trong biên độ thấp
Trang 23hơn hoặc bằng nhiên liệu từ dầu
mỏ
khoa học trong lĩnh vực NLSH là cần thiết nhưng không nên quá
dàn trải, quá mỏng Những vấn
đề phụ gia, công nghệ phối trộn chỉ nên giao cho đơn vị thực hiện việc này chủ trì nghiên cứu và áp dụng
Sáu là, việc trồng hàng trăm
hecta cây Jatropha trên một vùng đất nào đó, cần phải xem xét và đánh giá tác động môi trường của loại cây này Ai cũng biết rằng
Trang 24cây Jatropha có những độc tính nhất định, được trồng làm hàng rào quanh nhà để ngăn ngừa sâu