VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam

VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam VHU - Văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của người Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HIẾN

- -GIAO TIẾP ĐA VĂN HÓA

VĂN HÓA GIAO TIẾP CỦA NGƯỜI

VIỆT NAM

Đề bài: Tìm hiểu văn hóa giao tiếp của

người Việt Nam

Giảng viên: Nguyễn Thị Hiền

Mã học phần: 251SOS20507

BẢNG PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

HỌ VÀ TÊN MSSV NHIỆM VỤ ĐÁNH GIÁ

Nguyễn Thị Kiều Trinh 221A370764 Nội dung, thuyết trình 100%

Nguyễn Thái Bảo 231A010228 Thuyết trình, ppt 100%

Huỳnh Trọng Nhân 231A240213 Nội dung, thuyết trình 100%

Phan Vĩnh Phước 241A370928 Nội dung 100%

Cao Văn Thiện Luân 231A140283 Nội dung 100%

1 Đặc trưng văn hóa và ảnh hưởng của văn hóa đến với người Việt Nam

1.1 Đặc trưng văn hóa Việt

Những đặc trưng văn hóa Việt Nam, cụ thể, tính cộng đồng và tính tự trị chính là cơ

sở văn hóa làm hình thành nên đặc điểm giao tiếp của người Việt Nam

Tính cộng đồng: Khi giao tiếp, người Việt thường đề cao sự hòa hợp, tình nghĩa, ít

khi nói thẳng làm mất lòng nhau Họ hay dùng lối nói vòng, giữ thể diện cho người đối thoại, thể hiện sự gắn kết và tinh thần “dĩ hòa vi quý”

Tính tự trị: Mỗi làng, mỗi vùng có phong tục, giọng nói, cách xưng hô riêng, tạo nên

sự khác biệt trong giao tiếp Đặc tính này làm người Việt vừa coi trọng tình cảm tập thể, vừa chú ý đến ranh giới, vị thế xã hội, dẫn đến việc giao tiếp thường gắn với lễ nghi, thứ bậc

Tìm hiểu văn hóa vùng miền Bắc-Trung-Nam do ảnh hưởng môi trường tự nhiên và

xã hội, nên mỗi vùng miền tại có tính cách giao tiếp khách nhau

Miền Bắc:

Người miền Bắc chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo và truyền thống ngàn năm văn miếu nên trong giao tiếp thường coi trọng sự chuẩn mực, lễ nghĩa và khuôn phép Lời nói của họ thường chặt chẽ, cân nhắc kỹ lưỡng trước khi phát ngôn, nhằm giữ thể diện cho bản thân và đối phương

Miền Trung

Người miền Trung sống trong điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, nên văn hóa giao tiếp của họ cũng mang dấu ấn của sự mộc mạc, chân thành và kiên định Trong lời nói, người miền Trung thường ngắn gọn, súc tích, không phô trương nhưng thể hiện sự thật thà và thận trọng

Miền Nam

Người miền Nam thường được đánh giá là chân thành, gần gũi và cởi mở Người miền Nam có phong cách nói chuyện thoải mái, giản dị, ít câu nệ về hình thức, thường sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, dễ hiểu và kèm theo những từ ngữ xưng hô thân mật như

“anh - em”, “cô - chú”, “dì - cháu”

Điểm giống nhau giữa ba miền

Tôn trọng lễ nghĩa và phép lịch sự

Dù thể hiện khác nhau, cả ba miền đều coi trọng sự lễ phép, tôn trọng người lớn tuổi,

và duy trì trật tự xã hội trong giao tiếp

Giao tiếp phản ánh yếu tố văn hóa – xã hội đặc thù

Cách nói chuyện, xưng hô hay thể hiện cảm xúc trong giao tiếp đều phản ánh sâu sắc truyền thống văn hóa, điều kiện tự nhiên, lịch sử và lối sống đặc trưng của từng vùng miền

Đề cao mối quan hệ cộng đồng

Cả ba miền đều coi trọng tình cảm, mối quan hệ họ hàng, làng xóm, và tính gắn bó giữa con người với nhau trong xã hội

Điểm khác nhau giữa ba miền

Đặc điểm Miền Bắc Miền Trung Miền Nam

Phong cách giao tiếp Trang trọng, chuẩn

mực, chú trọng lễ nghi

Mộc mạc, dè dặt, thận trọng

Thân mật, cởi mở, phóng khoáng

Cách diễn đạt Vòng vo, ý nhị, tế

nhị

Ngắn gọn, súc tích,

ít hoa mỹ

Trực tiếp, dễ hiểu, gần gũi

Thái ộ trong giao tiếp Thận trọng, giữ thể

diện, cân nhắc khi nói

Chân thành, kiên định, ít thể hiện cảm xúc

Thoải mái, thân thiện,

dễ bắt chuyện

Xưng hô Phức tạp, phụ thuộc

vị trí – tuổi tác

Đơn giản hơn nhưng vẫn có sự tôn kính

Tự nhiên, dùng từ xưng hô gần gũi (cô -chú )

Đặc trưng vùng miền Chịu ảnh hưởng Nho

giáo, lễ nghi truyền thống

Bền bỉ, chân thành, ảnh hưởng bởi thiên nhiên

Hòa đồng, trọng tình cảm, ảnh hưởng văn hóa mở

Ưu điểm Lịch thiệp, chuẩn

mực, ý tứ

Đáng tin cậy, chân thật, sâu sắc

Dễ gần, thân thiện, tạo quan hệ tốt

Hạn chế Dễ gây hiểu lầm vì

nói vòng vo

Có thể bị đánh giá

là khó gần, kín đáo quá mức

Đôi khi thiếu sự trang trọng trong giao tiếp

Những nét đẹp thường ngày trong giao tiếp

Giao tiếp không chỉ đơn thuần là sự trao đổi thông tin, mà còn là một hình thức thể hiện văn hóa và giá trị đạo đức Trong mỗi không gian sống từ gia đình, họ hàng cho đến cộng đồng rộng lớn, văn hóa giao tiếp đóng vai trò như một “chất keo” gắn kết các mối quan hệ, định hình cách con người đối đãi với nhau

Trong gia đình

Vẻ đẹp của văn hóa giao tiếp thể hiện trước hết ở sự lễ phép, tôn kính đối với bề trên,

và sự yêu thương, nhường nhịn giữa các thành viên Những hành vi như chào hỏi, lắng nghe, chia sẻ và giúp đỡ nhau không chỉ là nét đẹp truyền thống mà còn là nền tảng nuôi dưỡng nhân cách và cảm xúc xã hội cho thế hệ trẻ

Người thân, họ hàng

Trong mối quan hệ với người thân, họ hàng, văn hóa giao tiếp đòi hỏi sự chân thành,

tế nhị và biết giữ gìn mối liên kết huyết thống Những dịp sum họp, lời hỏi thăm hay cách ứng xử khéo léo trong giao tiếp đều là biểu hiện của tinh thần “uống nước nhớ nguồn” một giá trị đạo lý sâu sắc của văn hóa Việt

Trong xã hội

Đối với xã hội, văn hóa giao tiếp càng trở nên đa chiều và phức tạp Trong môi trường công cộng, công sở, hay mạng xã hội, người có văn hóa giao tiếp sẽ luôn biết kiềm chế cảm xúc, sử dụng ngôn ngữ lịch sự, tôn trọng sự khác biệt và xây dựng mối quan

hệ dựa trên tinh thần đối thoại và cộng tác Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi, biết lắng nghe người khác, và cư xử đúng mực, tôn trọng lẫn nhau

2 Những ảnh hưởng của văn hóa Việt đối với giao tiếp của người Việt Nam

2.1 Giao lưu và tiếp biến văn hóa Trung Quốc

Trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa lâu dài giữa Việt Nam và Trung Quốc, văn hóa giao tiếp của người Việt đã chịu nhiều ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Trung Hoa, đặc biệt là trong thời kỳ Bắc thuộc và các giai đoạn lịch sử sau đó Sự ảnh hưởng này diễn ra dưới hai hình thức: bắt buộc trong thời kỳ đô hộ và tự nguyện thông qua

quan hệ ngoại giao, thương mại, giáo dục Một trong những ảnh hưởng rõ rệt nhất là

hệ thống xưng hô trong tiếng Việt, vốn rất phong phú và mang tính tôn ti trật tự rõ ràng, phản ánh đậm nét tư tưởng Nho giáo - một giá trị cốt lõi trong văn hóa Trung Quốc Ví dụ, người Việt có cách xưng hô như “ông - cháu”, “thầy - trò”, “anh - em” rất chặt chẽ tùy vào độ tuổi và địa vị xã hội, điều này giống với cách xưng hô trong văn hóa Trung Hoa cổ

2.2 Giao lưu và tiếp biến văn hóa Ấn Độ

Mặc dù không có biên giới tiếp giáp trực tiếp với Việt Nam, nhưng văn hóa Ấn Độ vẫn có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Việt Nam nói chung và văn hóa giao tiếp nói riêng Sự ảnh hưởng này diễn ra một cách tự nhiên, tự nguyện thông qua giao lưu văn hóa, đặc biệt là con đường biển và tôn giáo Một trong những ảnh hưởng lớn nhất là

sự du nhập của Phật giáo từ Ấn Độ vào Việt Nam ngay từ đầu Công nguyên Phật giáo không chỉ là tôn giáo mà còn là nền tảng đạo đức ảnh hưởng đến cách ứng xử, lời nói,

và thái độ giao tiếp của người Việt Ví dụ, các giá trị như lòng từ bi, khoan dung, khiêm tốn và nhẫn nhịn – vốn là cốt lõi của Phật giáo Ấn Độ - đã thấm sâu vào đời sống tinh thần người Việt và thể hiện rõ trong giao tiếp hàng ngày Người Việt thường dùng những lời nói nhẹ nhàng, tránh tranh cãi gay gắt, và luôn đề cao sự hòa nhã trong giao tiếp Ngoài ra, trong các nghi lễ tôn giáo và phong tục tập quán như cúng dường, chúc phúc, hay hành lễ, cũng thể hiện rõ dấu ấn của văn hóa Ấn Độ, đặc biệt qua các hình thức giao tiếp mang tính tâm linh Như vậy, có thể thấy văn hóa Ấn Độ, dù không tiếp giáp địa lý, nhưng đã ảnh hưởng mạnh mẽ và tích cực đến phong cách giao tiếp của người Việt qua con đường văn hóa – tôn giáo

2.3 Giao lưu và tiếp biến văn hóa phương Tây

Sự giao lưu và tiếp biến với văn hóa phương Tây, đặc biệt từ thời kỳ Pháp thuộc trở đi,

đã để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam Trong bối cảnh đấu tranh giành độc lập dân tộc, văn hóa phương Tây vừa bị phản kháng, vừa được tiếp nhận một cách chọn lọc Người Việt đã từng bước tái cấu trúc đời sống văn hóa của mình, trong đó có cả những chuyển biến trong giao tiếp Một trong những ảnh hưởng rõ nét là sự thay đổi về hình thức chào hỏi, cách dùng từ và phong cách đối thoại Ví dụ, thay vì chỉ sử dụng các cách chào truyền thống như cúi đầu, chắp tay, người Việt bắt đầu làm quen với việc bắt tay - một cách chào phổ biến trong văn hóa

phương Tây Đồng thời, lối nói chuyện cũng trở nên trực tiếp, rõ ràng và đề cao tính

cá nhân hơn, khác với phong cách giao tiếp vòng vo, khiêm nhường vốn là ảnh hưởng

từ văn hóa Á Đông Ngoài ra, văn hóa tranh luận - một đặc trưng của tư duy phương Tây - cũng dần xuất hiện trong môi trường giáo dục và công việc ở Việt Nam Việc bày tỏ ý kiến cá nhân, phản biện công khai được xem là sự tiến bộ và được khuyến khích, đặc biệt trong giới trẻ Tuy vậy, dù tiếp thu nhiều yếu tố hiện đại từ phương Tây, người Việt vẫn giữ gìn bản sắc truyền thống trong giao tiếp như sự tôn trọng người lớn tuổi, lòng hiếu khách và tinh thần cộng đồng Điều này cho thấy sự tiếp biến văn hóa

có chọn lọc, vừa hội nhập nhưng vẫn giữ được cốt lõi bản sắc dân tộc

3 Đặc điểm giao tiếp của người Việt

Công cụ giao tiếp là ngôn ngữ, ngôn ngữ tiếng Việt đóng vai trò là “linh hồn của một dân tộc” phản ánh rõ nét tính cách, linh hồn và những đặc trưng cơ bản của nền văn hóa Việt Nam Đặc điểm cơ bản trong giao tiếp của người Việt được thể hiện rõ ràng: Thứ nhất, nghệ thuật chữ Việt có tính biểu tượng và thẩm mỹ cao Ngôn ngữ luôn hướng tới khái quát hóa và hình thức hóa cao để đạt tới sự cân đối và hài hòa trong cấu trúc

Thứ hai, từ vựng tiếng Việt mang tính đặc trưng giàu chất biểu cảm, là sản phẩm của một nền văn hóa coi trọng cảm xúc Các từ ngữ tự thân đã có khả năng truyền tải ý nghĩa biểu cảm sâu sắc, phản ánh tâm hồn cởi mở của người Việt

3.1 Đặc điểm văn hóa giao tiếp cơ bản của người Việt Nam

Trong văn hóa giao tiếp của người Việt chúng ta từ trước đến nay, nghi lễ được người Việt rất coi trọng Trong đó, vấn đề về văn hóa giao tiếp của người Việt xưa rất trân trọng sự lịch thiệp cùng với những hành động, cử chỉ thực sự nghiêm túc trong cách giao tiếp với người khác Ngày nay, văn hóa giao tiếp của chúng ta đang dần trở nên linh hoạt và nhạy cảm, đa dạng hơn

Một là, xét về mục đích quan hệ giao tiếp trong cộng đồng, người Việt thích đến thăm nhau Mặc dù đến thăm nhau và ngày nào cũng gặp nhau nhưng lúc rảnh rỗi họ vẫn ghé thăm nhau Thăm viếng không còn là một yêu cầu công việc mà là sự thể hiện tình cảm, lòng trân trọng, giúp củng cố mối quan hệ giữa người với người với nhau

Hai là, trong giao tiếp, người Việt rất hiếu khách Khi khách đến nhà, dù là người quen hay người lạ, gần hay xa, người dù nghèo khó đến đâu cũng cố gắng đón tiếp chu đáo,

nồng nhiệt, dành cho họ những tiện nghi tốt nhất, những món ăn ngon nhất Đặc biệt,

ở những vùng quê hẻo lánh, hoặc nơi miền rừng núi xa xôi ta nhận thấy tính hiếu khách này rất rõ nét

3.2 Đặc điểm trọng tình nghĩa trong văn hóa giao tiếp

Đặc điểm cốt lõi trong giao tiếp của người Việt là sự coi trọng tình cảm và tính nghĩa tình, điều này khiến các mối quan hệ xã hội luôn được ưu tiên hàng đầu, thậm chí vượt qua cả quan hệ họ hàng, người Việt vẫn có xu hướng nghiêng về tình cảm nhiều hơn bất cứ điều gì khác trong cuộc sống Sự coi trọng thứ bậc được thể hiện qua phép xưng hô

3.3 Tính thích tìm hiểu, quan sát, đánh giá đối tượng giao tiếp của người Việt

Đặc điểm giao tiếp của người Việt thể hiện rõ ở tính thích tìm hiểu, quan sát và đánh giá kỹ lưỡng đối tượng trước khi tương tác Những điều người Việt thường quan tâm

là tuổi tác, quê quán, trình độ học vấn, vị thế xã hội, cũng như các thông tin về tình trạng gia đình (hôn nhân, con cái) Xu hướng này không phải là sự tò mò cá nhân mà

là hệ quả của tính cộng đồng và văn hóa trọng tình cảm Vì sống trong cộng đồng, người Việt cảm thấy có trách nhiệm phải quan tâm và hiểu rõ hoàn cảnh thực tế của đối phương Quan trọng hơn, việc thu thập đầy đủ thông tin về tuổi tác và địa vị là điều kiện tiên quyết để lựa chọn cách xưng hô (anh, chị, chú, bác ) và cách nói chuyện cho phù hợp, đúng mực Nếu không có đủ thông tin, người Việt sẽ khó thể hiện được sự tôn trọng cần thiết và thiết lập mối quan hệ tình cảm hài hòa, vốn là nguyên tắc cốt lõi trong ứng xử của họ

3.4 Trong văn hóa giao tiếp người Việt có tính cộng đồng

Ý thức cộng đồng cũng khiến người Việt tôn trọng danh dự theo các chủ đề giao tiếp: Trầu chết để lại da, người chết để lại tiếng câu tục ngữ này đề cập quan niệm sống đẹp của ông cha ta Luôn đặt danh dự lên trên, không vì miếng cơm manh áo mà hủy hoại thanh danh của mình

Danh dự gắn liền với khả năng giao tiếp: Lời nói hay để lại dấu ấn, tạo nên danh tiếng; Lời xấu truyền đến tai nhiều người và gây tai tiếng

Chính vì quá coi trọng danh dự nên người Việt Nam mắc bệnh sĩ diện:

Một quan tiền công không bằng một đồng tiền thưởng

Đặc biệt ở các vùng quê, lễ thói sĩ diện càng thể hiện ra ngoài quá mức thông thường.

Do tính trọng sĩ diện (danh dự) nên các cụ già vẫn có thể vì miếng ăn mà to tiếng với nhau giữa đình Một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp

Với cách sống trọng danh dự này, người Việt có thể dẫn đến những tin đồn Lối sống trọng danh dự dẫn đến cơ chế tạo tin đồn, tạo nên dư luận như một thứ vũ khí lợi hại bậc nhất của ai đó để hạ thấp uy tín của nhau

Người Việt Nam ưa sự tế nhị, ý tứ và trọng sự hòa thuận trong cách thức giao tiếp Sự

tế nhị khiến người Việt có thói quen giao tiếp theo kiểu "vòng vo, không đi thẳng vào vấn đề", không bao giờ mở lời trực tiếp hoặc đi thẳng vào vấn đề như người phương Tây Truyền thống của người Việt thường hỏi thăm nhà cửa, ruộng vườn khi bắt đầu giao lưu

Chẳng hạn, thông thường để mở đầu câu chuyện theo truyền thống ăn trầu vì "Miếng trầu là đầu câu chuyện" Miếng trầu làm cho người ta gần gũi, cởi mở với nhau hơn Ngày nay, "mở đầu câu chuyện" đã được thay thế bằng tách trà, điếu thuốc

Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe

Để giữ được sự hòa thuận, không làm mất lòng ai, người Việt Nam có nhược điểm là thiếu tính quyết đoán Tâm lý ưa hòa thuận khiến người Việt Nam luôn chùn chường nhường nhịn: Một sự nhịn là chín sự lành

Người Việt rất hay cười, nụ cười là một bộ phận quan trọng Ngoài ra, trong thói quen giao tiếp của người Việt chúng ta có thể gặp nụ cười Việt Nam vào bất cứ thời điểm, không gian nào Với đối với người Việt Nam, nụ cười là một phần quan trọng không thể thiếu được trong đời sống

3.5 Nguyên tắc trong lời nói của người Việt rất đa dạng, phong phú

Đầu tiên có thể nói đến sự phong phú của nghi thức xưng hô: trong khi ngôn ngữ phương Tây và Trung Quốc chỉ sử dụng đại từ nhân xưng thì tiếng Việt cùng sử dụng nhiều danh từ chỉ mối quan hệ gia đình, họ hàng và những xưng hô thường xuyên xa ý nghĩa đại từ nhân xưng bởi vì lối xưng hô tùy thuộc vào mối quan hệ xã hội, gia đình,

họ hàng (người Việt sử dụng nhiều đại từ cho ba ngôi thứ nhất, thứ hai và thứ ba, ví dụ:

"tôi", "ta", "tao", "tớ", "mày", "anh", "em", "chị", "cô", "chú", "bác", "ông", "cụ",

"nó" Trong khi đó, các ngôn ngữ khác, đại từ nhân xưng đơn giản hơn)

4 Những ưu điểm và hạn chế trong giao tiếp của người Việt Nam

Thế giới biết đến người Việt Nam là những con người giản dị, thân thiện, cần cù, chất phác và luôn sống chan hòa Người Việt cũng có nhiều những điểm trong tính cách riêng

Cơ sở hình thành những nét tính cách của người Việt Nam

Do lẽ tồn tại tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, cho nên chính là cơ sở hình thành nên tính cách người Việt Nam nhân hậu, mưa nắng thuận hòa Do đó, người Việt thường thể hiện tính cách chân chất, luôn tỏ rõ trong văn hóa lang xã của mình trong đời sống xã hội

Tính cách con người Việt Nam

Người Việt do phải đối mặt hầu hết mọi thiên tai lũ lụt nên xử lí mềm dẻo: tính cách này hình thành dựa vào yếu tố điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội Tuy điều kiện tự nhiên bất lợi nhưng cũng theo đó là nhiều khó khăn, thiên tai, hạn hán, lũ lụt thường xuyên xảy ra, do khi đó người Việt phải ứng xử một cách linh hoạt và thông minh trước những tình huống thiên tai bất lợi Tính cách này còn được áp dụng trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam

Với tinh thần đoàn kết cộng đồng to lớn nên sau mỗi tập thể vượt qua khó khăn, thử thách Tinh thần đoàn kết dân tộc Việt Nam đã có từ lâu đời, xuất phát từ sự cần thiết đoàn kết giữa các bộ tộc để chống giặc ngoại xâm, thiên tai, lũ lụt Tinh thần này vẫn tồn tại như tài sản văn hóa và gốc rễ của người Việt, tạo nên sức mạnh giúp người Việt Nam vượt khó khăn, thử thách

Ngoài ra, với tính chất phác, giản dị, ghét cầu kì, xa hoa, sang trọng Vì vậy, khi đánh giá người Việt Nam thường nói đến sự giản dị, chất phác, và đơn giản, ghét cầu kì xa hoa

Mặt khác, tấm lòng rộng mở và giàu cảm xúc lãng mạn của người Việt Nam được thể hiện rõ nét trong tính cách Người Việt có tính tình trung thành trong ai, gắn lòng vì tha, dày lòng nhân ái

Tiếp đến là tính chịu thương chịu khó, cần cù, nhẫn nại giỏi dựng gian khổ của người Việt Đây là yếu tố nền tảng giữ trị mạng tính lớn của truyền thống con người Việt Tự