Tuy nhiên, các hệ thống phanh truyền thống thường gặp hạn chế trong việc kiểm soát khi phanh gấp hoặc trên bề mặt trơn trượt, dễ dẫn đến hiện tượng bó cứng bánh xe, mất lái và tăng nguy
Trang 1Mục lục
I MỞ ĐẦU 2
II NỘI DUNG 3
1 Khái quát về hệ thống phanh trên xe tải 3
1 Giảm tốc độ và dừng xe an toàn 3
2 Giữ ổn định và kiểm soát phương tiện 3
3 Hỗ trợ trong các tình huống khẩn cấp 3
4 Đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông 4
5 Bảo vệ tuổi thọ của xe và hàng hóa 4
2 Giới thiệu hệ thống ABS 5
3 Cấu tạo hệ thống ABS 7
4 Nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh ABS 8
5 So sánh hiệu quả giữa xe tải có ABS và không có ABS 12
6 Ứng dụng thực tiễn và xu hướng phát triển 13
III KẾT LUẬN 14
IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 2I MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh giao thông ngày càng phát triển, việc đảm bảo an toàn cho các phương tiện, đặc biệt là xe tải – loại xe có trọng tải lớn và thường xuyên di chuyển trên quãng đường dài – trở nên vô cùng quan trọng Hệ thống phanh đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn vận hành Tuy nhiên, các hệ thống phanh truyền thống thường gặp hạn chế trong việc kiểm soát khi phanh gấp hoặc trên bề mặt trơn trượt, dễ dẫn đến hiện tượng bó cứng bánh xe, mất lái và tăng nguy cơ tai nạn
Để khắc phục những hạn chế này, hệ thống chống bó cứng phanh (ABS – Anti-lock Braking System) đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trên các loại xe, bao gồm cả xe tải ABS giúp duy trì khả năng điều khiển hướng lái và giảm quãng đường phanh bằng cách ngăn chặn bánh xe bị khóa cứng trong quá trình phanh, từ
đó nâng cao hiệu quả và độ an toàn khi vận hành xe
Mặc dù ABS đã trở thành trang bị tiêu chuẩn trên nhiều dòng xe du lịch, nhưng việc áp dụng và tối ưu hóa hệ thống này trên xe tải vẫn còn nhiều thách thức do đặc điểm tải trọng lớn và điều kiện vận hành khắc nghiệt Do đó, việc nghiên cứu sâu về cấu tạo, nguyên lý hoạt động, cũng như hiệu quả thực tế của hệ thống phanh ABS trên xe tải là cần thiết, nhằm nâng cao hiểu biết và đề xuất các giải pháp cải tiến phù hợp
Tiểu luận này tập trung phân tích tổng quan về hệ thống phanh ABS trên xe tải, bao gồm cấu tạo, nguyên lý hoạt động, ưu nhược điểm, và những lưu ý trong quá trình
sử dụng và bảo dưỡng Thông qua đó, đề tài nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện và
cơ sở cho việc ứng dụng hiệu quả hệ thống ABS, góp phần nâng cao an toàn giao thông và hiệu suất vận hành của xe tải trong thực tế
Trang 3II NỘI DUNG
1 Khái quát về hệ thống phanh trên xe tải
Hệ thống phanh là một trong những bộ phận cốt lõi và thiết yếu nhất của bất kỳ phương tiện cơ giới nào, đặc biệt là xe tải – loại xe có trọng lượng
lớn, quán tính lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro khi di chuyển trên đường Vai trò
cụ thể của hệ thống phanh gồm:
1 Giảm tốc độ và dừng xe an toàn
- Chức năng chính của hệ thống phanh là chuyển đổi động năng của xe thành nhiệt năng thông qua ma sát, giúp giảm tốc độ hoặc dừng xe hoàn toàn một cách an toàn.
- Đối với xe tải, hệ thống phanh còn phải chịu tải lớn, hoạt động ổn định
trong điều kiện tải nặng và đường dốc
2 Giữ ổn định và kiểm soát phương tiện
Hệ thống phanh giúp duy trì độ ổn định và kiểm soát hướng lái trong quá
trình giảm tốc, đặc biệt là khi phanh gấp
Với xe tải, việc giữ cho xe không bị mất lái, lật xe hoặc trượt bánh khi
phanh là rất quan trọng, nhất là khi xe đang chở hàng nặng
3 Hỗ trợ trong các tình huống khẩn cấp
Trong những tình huống như vượt chướng ngại vật, tránh va chạm, xuống dốc, hệ thống phanh là yếu tố quyết định giúp tài xế xử lý kịp thời và hiệu quả.
Các hệ thống hỗ trợ phanh hiện đại như ABS, EBD, phanh khí xả (exhaust brake), phanh điện từ, giúp nâng cao hiệu quả xử lý trong tình huống
khẩn cấp
Trang 44 Đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông
Không chỉ bảo vệ người lái và phương tiện, hệ thống phanh còn giúp giảm nguy cơ gây tai nạn cho người đi bộ, xe máy và các phương tiện khác Một hệ thống phanh hoạt động không hiệu quả có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng, đặc biệt là với xe tải có trọng tải lớn và tốc độ cao
5 Bảo vệ tuổi thọ của xe và hàng hóa
Hệ thống phanh tốt giúp giảm mài mòn lốp, hư hỏng cơ khí và hao mòn
hệ truyền động.
Với xe tải chở hàng, một hệ thống phanh ổn định giúp bảo vệ hàng hóa không bị xê dịch, hư hỏng khi phanh gấp hoặc phanh liên tục trên đường
dài
Các loại hệ thống phanh thường dùng (phanh khí nén, phanh tang trống, phanh đĩa, )
Trang 52 Giới thiệu hệ thống ABS
Khái niệm hệ thống chống bó cứng phanh ABS
- ABS (Anti-lock Braking System) là hệ thống chống bó cứng bánh xe khi phanh gấp, nhằm duy trì khả năng điều khiển hướng lái và đảm bảo an toàn trong quá trình phanh khẩn cấp.
- Khi tài xế đạp phanh mạnh, đặc biệt trên mặt đường trơn trượt, bánh
xe có thể bị khóa cứng (ngừng quay) hoàn toàn, dẫn đến mất lực bám
giữa bánh xe và mặt đường Điều này làm cho xe bị trượt dài (skid), mất khả năng điều khiển và có nguy cơ va chạm hoặc lật xe Hệ thống ABS được thiết kế để ngăn chặn hiện tượng này bằng cách điều chỉnh
áp suất phanh theo thời gian thực, sao cho bánh xe không bị khóa cứng hoàn toàn
Lịch sử phát triển và ứng dụng trong sản xuất ô tô tải
- Hệ thống chống bó cứng phanh (ABS – Anti-lock Braking System) ra đời
từ nhu cầu kiểm soát phanh trong điều kiện trơn trượt, ban đầu được phát triển cho máy bay vào những năm 1920–1930 nhờ sự khởi xướng của
Gabriel Voisin
Trang 6- Năm 1958, hệ thống chống bó cứng bánh xe đầu tiên dành cho ô tô được
phát triển bởi Dunlop (Anh Quốc), mang tên Maxaret – ứng dụng thử
nghiệm trên xe đua và một số xe thương mại cao cấp Chiếc xe hơi đầu tiên trên thế giới sử dụng hệ thống chống bó cứng phanh là chiếc 1971 Chrysler Imperial với hệ thống ABS được gọi dưới cái tên “Sure-Brake”
- Năm 1978, hãng Bosch (Đức) hợp tác với Mercedes-Benz đã giới thiệu
hệ thống ABS điện tử đầu tiên dành cho ô tô thương mại, được ứng dụng
trên mẫu Mercedes-Benz S-Class Hệ thống này có khả năng điều chỉnh lực phanh độc lập cho từng bánh xe
- Đầu những năm 1980, sau thành công ở xe con, các hãng lớn như Bosch, Wabco, Knorr-Bremse bắt đầu nghiên cứu và phát triển ABS chuyên dụng
cho xe tải và xe buýt
- Hiện nay tại Việt Nam, việc trang bị ABS trên xe tải vẫn chưa được quy định bắt buộc Dù vậy, với xu hướng siết chặt các tiêu chuẩn an toàn giao thông và yêu cầu kỹ thuật từ cơ quan quản lý nhà nước, dự kiến trong tương lai gần, việc trang bị ABS sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các dòng xe tải mới ABS được trang bị phổ biến từ các đời xe tải từ 2021 đến nay
Trang 73 Cấu tạo hệ thống ABS
Cảm biến tốc độ bánh xe (Wheel Speed Sensors)
- Wheel Speed Sensor (WSS): Cảm biến được dùng để nhận biết tốc độ của bánh xe từ đó gửi tín hiệu về hộp điều khiển Hộp điều khiển dựa vào tín hiệu này để tính toán các giá trị như: tốc độ của xe, phát hiện bánh xe có bị trượt hay không, phát hiện xem bánh xe có bị non không (đối với xe có hệ thống TPMS gián tiếp)
- Cảm biến tốc độ bánh xe sẽ được đặt gần vành tạo xung (có thể là vành từ hoặc vành răng sắt) vị trí này thường được đặt gần bánh xe
Có nhiều loại cảm biến tốc độ bánh xe sẽ được đặt chung với lại Moay-ơ bánh xe
Bộ điều khiển ABS : Trung tâm chính kiểm soát hệ thống phanh, thu nhận và
xử lý các dữ liệu về vận tốc của từng bánh xe khi chuyển về từ ECU Từ đó,
Trang 8ra lệnh cho bộ chấp hành phanh thuỷ lực điều chỉnh cung cấp lượng dầu sao cho thích hợp nhằm tránh hiện tượng xe bị kẹt bánh
Bộ chấp hành (Actuators): Bao gồm van điện tử, tăng áp, motor điện và máy bơm dầu Đảm nhận chức năng duy trì mức áp suất dầu tốt nhất đến từng xilanh của phanh bánh xe và chống lại hiện tượng phanh bó cứng theo lệnh
từ bộ điều khiển ABS.
Mô hình tổng thể hệ thống ABS trên xe tải
4 Nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh ABS
- Khi phanh bình thường (ABS không hoạt động)
Trong trạng thái bình thường, ABS ở chế độ “tĩnh”, ECU không truyền điện tới cuộn dây của van Vì vậy, vị trí ấn xuống bởi lò xo hồi vị và cửa “A” vẫn
mở còn cửa “B” vẫn đóng
Khi nhấn phanh, áp suất dầu trong xi-lanh phanh chính tăng, dầu phanh chảy
từ cửa “A” qua “C” trong van điện 3 vị trí rồi tới xi-lanh Dầu phanh bị cản lại vào bởi van một chiều gắn trong mạch bơm
Khi nhả phanh, dầu phan hồi về từ xi-lanh bán xe về xi-lanh chính qua cửa
“C” đến cửa “A”, van một chiều số 3 trong van điện 3 vị trí
Trang 9- Khi phanh gấp (ABS hoạt động)
ABS điều khiển áp suất dầu phanh tác dụng lên xi-lanh bánh xe đó theo tín hiệu từ ECU nếu nhận thấy bánh xe nào đang bị bó cứng lại khi phanh gấp
Trang 10 Chế độ "giảm" áp
Khi một bánh xe gần bị bó cứng, ECU truyền dòng điện 5A cho cuộn dây của van diện, tạo ra một lực từ mạnh Van 3 vị trí chuyển động lên phía trên, cửa A đóng, cửa B mở
Dầu phanh trong xi-lanh bánh xe qua cửa C tới cửa B trong van điện 3 vị trí này và chảy về bình dầu
Đồng thời, tín hiệu ECU phát ra cho mô tô bơm hoạt động, dầu phanh được trả hồi
về xi-lanh phanh chính từ bình chứa Trong khi đó, dầu phanh trong xi-lanh chính
bị ngăn không cho vào van điện 3 vị trí và van một chiều số 1 và 3 bởi tại cửa “A”
Vì vậy, áp suất dầu bên trong xi-lanh bánh xe giảm làm cho bánh xe không bị bó cứng Áp suất dầu được điều chỉnh cân bằng bằng cách lạp lại chế độ “giữ áp” và
“giữ”
Trang 11 Chế độ “Giữ”
Khi có sự thay đổi áp suất bên trong xi-lanh bánh xe, cảm biến tốc độ phát tín hiệu báo tốc độ bánh xe đạt giá trị mong mong, ECU cấp dòng điện 2A đến cuộn dây của van điện để duy trì áp suất trong xi-lanh bánh xe
Khi dòng điện trong cuộn giây từ 5A (theo chế độ giảm áp) giảm xuống còn 2A (theo chế độ giữ), lượng từ trong cuộn dây cũng giảm theo Van điện 3 vị trí giữ nhờ lực của lò xò hồi vị làm đóng cửa “B”
Chế độ “Tăng áp”
Để tạo lực phanh lớn, áp suất trong xi-lanh cần tăng, ECU sẽ ngưng cấp điện cho cuộn dây van diện Khi đó, cửa “A” của van điện 3 vị trí mở, còn cửa “B” đóng
Nó cho phép dầu xi-lanh phanh chính chảy qua cửa “C” trong van điện 3 vị trí đến xi-lanh bánh xe Mức độ áp suất dầu thay đổi được điều khiển nhờ chế độ lặp lại các chế độ “Tăng áp” và “Giữ”
Trang 125 So sánh hiệu quả giữa xe tải có ABS và không có ABS
Tiêu chí đánh giá Xe tải có ABS Xe tải không có ABS Khả năng kiểm soát khi
phanh gấp
Giữ được khả năng điều khiển vô-lăng
Bánh xe dễ bị khóa, mất lái khi phanh gấp
Khoảng cách phanh Tùy điều kiện, thường
ngắn hơn hoặc tương đương
Có thể dài hơn, nhất là trên đường trơn
An toàn trên đường trơn
trượt
Tốt hơn nhờ kiểm soát lực phanh từng bánh
Dễ bị trượt bánh, nguy cơ mất kiểm soát cao Mài mòn lốp Ít mòn không đều nhờ
phân phối lực phanh hợp
lý
Dễ mòn không đều do bó cứng bánh
Hiệu quả khi chở
nặng
Ổn định và phân phối lực tốt dù tải nặng
Phanh không đều, dễ trượt bánh khi tải lớn Tương tác với các hệ
thống an toàn khác (ESP,
EBS )
Hoạt động hiệu quả cùng các hệ thống hiện đại
Không hỗ trợ hệ thống điện tử mới
Chi phí sửa chữa / bảo
dưỡng
Hoạt động hiệu quả cùng các hệ thống hiện đại
Thấp hơn, cấu tạo đơn giản hơn
Trang 136 Ứng dụng thực tiễn và xu hướng phát triển
Hệ thống phanh chống bó cứng (ABS) trên xe tải đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao độ an toàn khi vận hành, đặc biệt trong các tình huống phanh gấp, đường trơn trượt hoặc khi xe chở nặng ABS giúp duy trì khả năng điều khiển
và ổn định của xe, giảm nguy cơ trượt bánh, lật xe và tổn thất hàng hóa, đồng thời góp phần kéo dài tuổi thọ của lốp và hệ thống phanh Trong ngành vận tải chuyên nghiệp, ABS còn là nền tảng cho việc tích hợp các hệ thống hiện đại như EBS (phanh điện tử), ESP (cân bằng điện tử) và ADAS (hệ thống hỗ trợ lái nâng cao) Tại Việt Nam, hệ thống ABS đã bắt đầu được trang bị trên nhiều dòng xe tải mới, đặc biệt là các dòng xe nhập khẩu hoặc xe đạt tiêu chuẩn khí thải và an toàn mới Một số doanh nghiệp vận tải lớn cũng đã chủ động đầu tư đội xe có ABS nhằm tăng độ an toàn, giảm tai nạn và bảo vệ hàng hóa trong quá trình vận chuyển đường dài Mặc dù chưa bắt buộc đối với tất cả các dòng xe tải, nhưng xu hướng siết chặt quy chuẩn kỹ thuật từ cơ quan quản lý nhà nước cho thấy ABS sẽ sớm trở thành yêu cầu bắt buộc trong tương lai gần
Về xu hướng phát triển, ABS đang ngày càng được hoàn thiện để phù hợp với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, cảm biến tải trọng, kết nối dữ liệu qua IoT và
hệ thống điều khiển thông minh trên xe tải điện hoặc xe tự hành Nhiều quốc gia đã bắt buộc trang bị ABS cho xe tải mới nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông, và trong tương lai, hệ thống này sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt trong chiến lược hiện đại hóa phương tiện giao thông vận tải, hướng tới một nền giao thông an toàn, hiệu quả và bền vững
Trang 14III KẾT LUẬN
Hệ thống phanh chống bó cứng (ABS) đã và đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đảm bảo an toàn vận hành cho xe tải – một trong những phương tiện có mức độ rủi ro cao nhất trong giao thông đường bộ do trọng lượng lớn, quán tính cao và thường xuyên hoạt động trong điều kiện thời tiết và địa hình phức tạp Thông qua việc tự động điều chỉnh áp suất phanh để ngăn bánh xe bị khóa cứng trong quá trình phanh, ABS giúp duy trì độ bám đường và khả năng điều khiển xe,
từ đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ trượt bánh, mất lái và lật xe – những tình huống nguy hiểm thường gặp đối với xe tải, đặc biệt là khi chở nặng hoặc di chuyển trên đường trơn trượt, đèo dốc
Qua các nghiên cứu và so sánh hiệu quả thực tế, có thể thấy rằng ABS không chỉ làm tăng độ an toàn cho người lái và hàng hóa, mà còn góp phần nâng cao tuổi thọ của lốp xe, tối ưu hóa chi phí bảo trì hệ thống phanh và cải thiện hiệu suất vận hành tổng thể của phương tiện Sự kết hợp giữa ABS với các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến như EBS (phanh điện tử), ESP (hệ thống cân bằng điện tử), và các công nghệ thông minh như cảm biến tải trọng, trí tuệ nhân tạo và kết nối IoT cho thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của hệ thống này trong tương lai Đặc biệt, trong bối cảnh ngành giao thông vận tải đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng số hóa và
tự động hóa, ABS được xem là một trong những nền tảng kỹ thuật không thể thiếu
để tiến tới các dòng xe tải thông minh và tự hành
Tại Việt Nam và nhiều quốc gia đang phát triển, việc phổ cập hệ thống ABS trên xe tải cần được xem là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược cải thiện an toàn giao thông đường bộ Điều này không chỉ đòi hỏi sự đầu tư từ phía doanh nghiệp vận tải và các nhà sản xuất xe, mà còn cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể từ phía cơ quan quản lý nhà nước về mặt quy chuẩn kỹ thuật, khuyến khích đầu
tư và đào tạo nhân lực vận hành, bảo dưỡng hệ thống
Tóm lại, hệ thống phanh ABS trên xe tải không đơn thuần là một cải tiến kỹ thuật,
mà là yếu tố cốt lõi góp phần xây dựng một nền giao thông hiện đại, an toàn và bền vững Việc tiếp tục nghiên cứu, nâng cấp và ứng dụng rộng rãi công nghệ này sẽ mang lại lợi ích lâu dài không chỉ cho ngành vận tải mà còn cho toàn xã hội
Trang 15IV TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] “Cảm biến tốc độ bánh xe ô tô - VATC” Truy cập: 21 Tháng Năm 2025
[Online] Available at: https://oto.edu.vn/cam-bien-toc-do-banh-xe-o-to/
[2] “Chrysler Imperial”, Wikipedia 20 Tháng Tư 2025 Truy cập: 21 Tháng Năm
2025 [Online] Available at: https://en.wikipedia.org/w/index.php?
title=Chrysler_Imperial&oldid=1286597381
[3] “Gabriel Voisin - Wikipedia” Truy cập: 21 Tháng Năm 2025 [Online]
Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Voisin
[4] “Hệ thống phanh ABS: Cấu tạo, Phân loại và Nguyên lý vận hành” Truy cập:
21 Tháng Năm 2025 [Online] Available at: https://oto.edu.vn/he-thong-phanh-abs/
[5] “PHÂN BIỆT CÁC LOẠI PHANH XE TẢI” Truy cập: 21 Tháng Năm 2025 [Online] Available at: https://hinodpt.vn/phan-biet-cac-loai-phanh-xe-tai
[6] LTLONG2188@GMAIL.COM, “Phanh ABS là gì? Cấu tạo, nguyên lý hoạt động của phanh ABS trên ô tô” Truy cập: 21 Tháng Năm 2025 [Online] Available at: https://tapchi.toyota.com.vn/vi/tin-tuc/275/phanh-abs-la-gi