Tài liệu giáo dục Địa phương tỉnh thanh hoá lớp 2 tái bản lần thứ nhất

Đây là một trong những hang động đẹp nhất xứ Thanh đã được Bộ Văn hoá - Thông tin nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích thắng cảnh cấp quốc gia năm 1992.. @ Giá t

UY BAN NHAN DAN TINH THANH HOA

HUONG DAN SU DUNG SACH

Mỗi cht dé trién khai qua 4 hoạt động:

Học sinh với những hiểu biết của mình tham gia hoạt động, tạo hứng thú vào học chủ đề mới

Hợc sinh thực hiện các hoạt động quan sát, thảo luận,

tìm tòi, tìm kiếm thông tin nhằm phát hiện, hình thành

tri thức mới

Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng được trang bị để

giải quyết các vấn đề, tình huống, bài tập tương tự

nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo

một cách chắc chắn

Học sinh giải quyết các vấn đề của thực tế hoặc van đề

có liên quan đến tri thức của chủ đề, từ đó phát huy tính mềm dẻo của tư duy, khả năng sáng tạo

Các em học sinh yêu quý!

Cuốn Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Thanh Hoá lớp 2 gồm

8 chử-đề, xoay quanh những kiến thức gần gũi, thiết thực về lịch sử,

văn hoá, xã hội, của tỉnh

Dưới sự hướng dẫn của thầy cô giáo, các em sẽ được tham gia

4 hoạt động: Khởi động, Khám phá, Luyện tập và Vận dụng Cuối mỗi

chủ đề có mục Em ghi nhớ giúp học sinh củng có, khắc sâu kiến thức

Tài liệu giúp các em càng thêm trân trọng, yêu mến, tự hào về những

giá trị văn hoá truyền thống của quê hương, đất nước

Chúc các em có những trải nghiệm quý giá, bổ ích, thiết thực

cùng tài liệu này

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

# '

VÀ Wt we ten XU THOA ee as we ee et ee er HẦU PC ee

8 KINH NGHIỆM ỨNG XỬ TRONG TỤC NGỮ 44

Đọc câu ca dao sau và trả lời câu hỏi:

Khách về Nga Thiện quê tôi

Vào kì hội xem hoa mẫu đơn,

quan tri huyện Từ Thức cải trang

thành học trò đi vãn cảnh chùa Thấy

Giáng Hương bị giữ lại vì vô tình

bẻ một cành hoa, Từ Thức giúp nàng

Ba năm sau, Từ Thức tạm biệt vợ

về thăm quê cũ (Tống Sơn, nay là

Hà Trung) Nhưng cảnh vật và con người

đêu xa lạ Thì ra, chàng xa cõi trần đã

300 năm

oo

Từ Thức từ quan về quê Nhớ lời hẹn

mời của Giáng Hương, chàng lặn lội

đi tìm, lạc đến động Bích Đào và gặp lại nàng Từ Thức và Giáng Hương kết duyên vợ chồng

Từ Thức buồn râu trở lại cửa Thân Phù nhưng không thấy lối lên cõi tiên Chàng đi mãi và không ai

gặp lại nữa Động Bích Đào từ đó được nhân dân gọi là động Từ Thức

@ bong Từ Thức

- Động Từ Thức (còn gọi là động Bích Đào) nằm trên sườn núi Thạch Bi

(thuộc dãy núi Tam Điệp) xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn Đây là một trong

những hang động đẹp nhất xứ Thanh đã được Bộ Văn hoá - Thông tin

(nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích thắng cảnh cấp

quốc gia năm 1992

- Động Từ Thức gắn với huyền thoại Từ Thức gặp tiên

(2) Động Từ thức còn có tên gọi nào khác?

Lễ hội Từ Thức được tổ chức từ ngày 15 đến ngày 16 tháng 3 (âm lịch)

hằng năm tại Danh thắng động Từ Thức

Một số hình ảnh bên ngoài và trong động Từ Thức

Hình 1 Đường lên động Hình 2 Miếu Sơn Thân

Hình 3 Đường lên động có tấm bia

khắc bài thơ chữ Hán của Hoàng giáp

Trong động, nhũ đá có nhiều hình thù sinh động Người dân tưởng tượng

đặt cho những cái tên:

Hình 5 Kho tiền Hình 6 Kho gạo

Nói đến động Từ Thức, người ta thường

nhắc đến cửa biển Thần Phù Nơi đây, trên

@® Động Từ Thức gắn với truyền thuyết nào?

© Kể lại một đoạn truyện Từ Thức gặp tiên

q® Tập làm hướng dẫn viên du lịch, giới thiệu về động Từ Thức

© Cùng các bạn làm tờ gấp giới thiệu ngắn gọn về động Từ Thức

eee: ANGE Tae ern theta Pere 5 en as aceon Kiến sais Lào: bed oes BAe pee

wont arts eter ere ec eae Sepa ra ee eare Se 4 rt ir so Sete eee es

* Động Từ Thức (xã Nga Thiện, huyện Nea Sơn) là danh lam thắng cảnh

nôi tiếng của tỉnh Thanh Hoá và của nước ta Nơi đây gắn với huyền thoại

Tự Thức gặp tiên

a Nguén g gốc bưởi Luan Van

- Bưởi có nguồn gốc từ thôn Luận Văn (xã Thọ Xương, huyện Thọ Xuân,

tinh Thanh Hoa)

- Đất của vùng này tơi xốp và ẩm, phù hợp với sự phát triển của cây bưởi

— Khi còn non, quả bưởi có màu xanh nhưng lúc chín, vỏ bưởi chuyển

sang màu đỏ rất đẹp Đặc biệt, múi và tép bưởi đều có màu đỏ

— Bưởi giàu vi-ta-min C, tốt cho sức khoẻ

Cooast C3 ' |

ee ~ Bưởi Luận Văn th : ông được bàyt trên bàn thờ ngày tết Nguyên đán é

Pa Nas ey lu: Vô quả bưởi thì bud căng đỏ và thơm in

@ Giá trị của bưởi Luận Văn

Ngày nay, bưởi Luận Văn trở

thành một trong những sản vật quý nổi tiếng của Thanh Hoá,

giúp người dân phát triển kinh tế

Vườn bưởi | Luận Văn

Sao ®

- Theo truyền thuyết, trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi đã đóng

quan tại làng Luận Văn Dân làng đem bưởi dâng vua Vua ăn thấy ngon nên ˆ đặt tên là bưởi Luận Văn Vì thế, bưởi Luận Văn còn có tên gọi là bưởi tiến vua -

~ Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa-học và Công nghệ đã cấp giấy chứng nhận đăng kí chỉ dẫn địa lí cho sản phẩm bưởi Luận Văn Đây là cơ sở để chứng nhận nguồn gốc, địa chỉ của bưởi Luận Văn

(2) Hãy nêu những hiểu biết của em về bưởi Luận Văn

0 Tên bưởi Luận Văn có nguồn gốc từ đâu?

Bưởi được lấy tên của một người trồng bưởi

a)

Cb | Bưởi được lấy tên của thôn Luận Văn

Ề

Bưởi được lấy tên của cuốn sách “Luận Văn”

d Bưởi được lấy tên của một bài hát

13

v Phải bón thật nhiều phân hoá học

œ) Điều kiện đất, độ ẩm phù hợp ở Luận Văn

Ñ Có giống cây bưởi mẹ tốt

q Cả điều kiện b, c

14

d ) BưởHLuận Văn ngon, quý đã từng được tiến vua

ấâ Em hãy nói tiếp một loại quả cho đủ tên 3 đặc sản của Thanh Hoá

“Cam Giàng, vải Rạch,

Giới thiệu với bạn bè

và người thân về bưởi

Luận Văn (nguồn gốc, đặc

điểm, giá trị, )

* Bưởi Luận Văn là đặc sản có nguồn abe t từ thôn Luận Văn, xã Thọ

Xương, huyện Thọ Xuân

* Bưởi Luận Văn có màu đỏ, giàu vi-ta-min, thơm ngon, rất tốt cho sức khoẻ Đây là một trong những sản vật quý giúp người dân phát triển kinh

tê

15

@D Banh rang bisa

| bánh răng bừa vì bánh có hình dáng giống cái răng của chiếc bừa

: | - Nhiều vùng quê ở Thanh Hoá, trong mâm cơm cúng ngày giỗ, Tết

thường có đĩa bánh răng bừa

- Đĩa bánh có 13 chiếc, bằng với số răng của cái bừa 12 chiếc để dọc ở hàng dưới, 1 chiếc để ngang ở hàng trên

19

21

2) Giới thiệu với bạn bè, người thân về bánh răng bừa

QD ven tham quan một cơ sở làm bánh răng bừa gần nơi em ở

@ tham gia làm bánh răng bừa khi có dịp

* Bánh răng bừa làm bằng bột gạo tẻ, nhân có thịt lợn, hành khô, mộc

nhĩ, gói bằng lá dong (hoặc lá chuối)

22

Quan sat cac hinh anh sau va thuc hién yéu cau

- Nêu việc làm của những người thợ trong ảnh

Nghề đúc đồng cổ truyền tại làng Chè

(Trà Đông), xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hoá

được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch công

nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia

(?) Kể tên một số sản phẩm đồng Trà Đông

5 Dỡ khuôn và hoàn thiện sản phẩm

@) Nêu các công đoạn đúc đồng ở Trà Đông

"— -

Cfqnø0tr8yX

- Nghề đúc đồng là một nghề vất vả, đòi hỏi kĩ thuật cao

- Nguyên liệu chính để đúc các sản phẩm đồng là đồng và một số phụ gia

25

op Đền thờ ông tổ nghề ở làng Trà Đông

Ông tổ nghề đúc đồng ở nước ta là Thiển sư Nguyễn Minh Không

(1066 - 1141), quê ở huyện Đại Hoàng (nay là huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình)

Ông được ban họ vua, gọi là Lý Quốc Sư Ở Ninh Bình và nhiều làng nghề

đúc đồng trong nước đều thờ Lý Quốc Sư

- Làng Phường Đúc ~ Thừa Thiên Huế;

- Làng Phước Kiều - Quảng Nam

© Sắp xếp đúng thứ tự các công đoạn đúc đồng ở làng Trà Đông

(1) Rót khuôn

Tạo mẫu (3) Nau chảy nguyên liệu

(4) Dỡ khuôn và hoàn thiện sản phẩm

@? Giới thiệu với bạn bè, người thân về nghề đúc đồng ở Trà Đông

(địa điểm, nguyên liệu, các công đoạn, một số sản phẩm, )

Không ai vất vả như trai làng Chè

* gai: dứa gai

* Trà Đông là làng nghề đúc đồng nỗi tiếng ở Thanh Hoá

* Sản phẩm của làng nghề Trà Đông rất phong phú: đồ thờ bằng đồng, tượng đông, nhạc cụ băng đồng,

29

đà Trò chơi dân gian

~ Trò chơi dan gian là những hoạt động vui chơi, giải trí do nhân dân sáng tạo ra,

được lưu truyền qua nhiều thế hệ

- Nhiều trò chơi dân gian gắn với những bài đồng dao

_

Hình 1 Lộn câu vồng

- Trò chơi dân gian rèn luyện - Trò chơi dân gian gắn với môi

khéo léo, đoàn kết, kĩ năng phối l - Dụng cụ trò chơi dân gian thường

.?

Hình 2 Trồng nụ trồng hoa Hình 3 Nhảy bao bố

31

Này cò, này cấu

Này cò, này cấu

Này đấu, này thưng

Cuốc chân vàng Chân giẫm lúa

Ngồi đây hát Cù kheo à ập

| O Nói cách chơi của một trong các trò chơi dưới day

© Trả lời các câu hỏi sau:

a) Trò chơi dân gian do ai sáng tạo nên?

b) Theo em, tác dụng của trò chơi dân gian là gì?

©} Muốn chơi trò chơi dân gian cần có những điều kiện gì? Chọn những

câu trả lời đúng

Ñ Biết tên và hiểu luật - ‹ Chuẩn bị các dụng cụ cần thiết cho

2B

Cb ) Sang tao nhiéu cach choi a Thuộc bài đồng dao trong trò chơi

Ø9) Ngày nay, có nhiều trò chơi điện tử Theo em, có nên bỏ trò chơi dân gian

-_ không? Vì sao?

33

: ý? Giới thiệu với bạn bè, người thân về một trò chơi dân gian mà em

* Trò chơi dân gian là những hoạt động vui chơi, giải trí do nhân dân sáng

tạo ra và được lưu truyền qua nhiều thế hệ

* Trò chơi dân gian góp phân rèn luyện sức khoẻ, sự khéo léo, tinh than

CAU DOI ONG THO REN

Một hôm, cậu bé Lê Văn Hưu đi học qua lò rèn trong làng Thấy bác thợ đang làm dùi vở, cậu ngỏ lời xin một cái để đóng sách Bác thợ cười, nói:

“Bây giờ ta ra một vế đối, cháu đối được ta sẽ cho” Rồi ông đọc:

- Than trong lò, sắt trong lò, lửa trong lò, thổi phì phò đúc nên dùi vở

Lê Văn Hưu liền đối ngay:

- Nghiên ở túi, bút ở túi, giấy ở túi, viết lúi húi giành lấy Khôi nguyên

Bác thợ rèn ngạc nhiên, hết lời khen ngợi, rồi tìm một cái dùi đẹp nhất

tặng cậu bé

(Theo Các vị vua và danh nhân họ Lê Việt Nam, NXB Thanh Hoá, 2016)

(?) Qua câu chuyện, em thấy Lê Văn Hưu là cậu bé như thế nào?

35

@ Lé Van Huu sinh nam 1230, qué

ở xã Thiệu Trung, huyện Thiệu

Hoá ngày nay Năm 17 tuổi,

ông thi đỗ Bảng nhãn

Một góc xã Thiệu Trung

‡ ¿

đồ Lê Văn Hưu làm quan thời Trần Ông là thầy dạy Thái sư Trần Quang Khải

- vị danh tướng góp công lớn trong chiến thắng quân xâm lược

Mông Nguyên

© Năm 1272, Lê Văn Huu hoàn thành Đại Việt sử kí - bộ quốc sử đầu tiên

ghi lại lịch sử nước ta, gồm 30 quyển

đ) Cuối đời, Lê Văn Hưu về quê mở trường dạy học Ông mất năm 1322,

thọ 92 tuổi

Hiện nay, ngoài tỉnh

Thanh Hoá, nhiều tỉnh thành khác ở nước ta như Hà Nội,

cũng có đường phố mang

tên Lê Văn Hưu

Khu lăng mộ Lê Văn Hưu tại quê hương

C) Nêu những hiểu biết của em về Lê Văn Hưu

Trường thi ngày xưa

© Theo em, đóng góp lớn nhất của Lê Văn Huu cho quê hương, đất nước

là gì?

XS

( a) Dé dat cao

Lam quan to

Biên soạn bộ quốc sử đầu tiên của nước ta

37

ELE KITTS NBA FSS Sn te FEAL

'ÀXv2:£2 ch

@ Trong Đại Việt sử kí, Lê Văn Hưu hết lời ca ngợi các vị anh hùng dân tộc:

Hai Bà Trưng, Ngô Quyền, Lê Đại Hành, Điều ấy chứng tỏ Lê Văn Hưu

là người thế nào? Chọn câu trả lời đầy đủ nhất

G) Biết trân trọng công lao đánh giặc giữ nước của tổ tiên

@ Sưu tầm thêm những câu chuyện, hình anh về Lê Văn Huu

© Nếu được về thăm quê hương Lê Văn Hưu, em sẽ làm gi?

Tương truyền, Vua Hùng ổi đánh giặc, nghỉ lại một đêm trên bến Trường

Châu, bên bờ sông Mã Trong giấc mơ, vua được vị thần xưng là thần núi Đồng Cổ xin đi theo đánh giặc Thần báo mộng dưới chân núi có trống đồng,

đào lên làm linh khí đuổi giặc Nhà vua làm theo Quân giặc nghe tiếng trống

đồng âm vang, sợ khiếp vía phải rút chạy Thắng trận trở về, Vua Hùng làm lễ

tạ ơn, phong cho thần là “Đồng Cổ đại vương” và lập đền thờ

(Theo Đại Việt sử kí toàn thư)

Đền Đồng Cổ nằm ở núi Đồng Cổ (còn gọi là núi Khả Lao), bên bờ phải

sông Mã thuộc địa phận làng Đan Nê, xã Yên Thọ, huyện Yên Định, tỉnh

- Đền được xây dựng từ thời Hùng Vương

và được tu sửa, xây dựng ngày càng

khang trang, to đẹp hơn

Hiện nay, ở xã Hoằng Minh, huyện Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá và

ở 353 đường Thuy Khuê, phường Bưởi, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

* Đền Đồng Cô thờ thần núi Đồng Có, vị thần có công bảo quốc, hộ dân

* Đền Đông CỔ ở làng Đan Nê, xã Yên Thọ, huyện Yên Định là một trong

những ngôi đền có lịch sử lâu đời nhất xứ Thanh, được xếp hạng Di tích

lịch sử - văn hoá cấp Quốc gia

43

1 Học ăn, học nói, ọc gói, học mở

2 Uống nước nhớ nguồn

3 Ở đây ăn bát rau chành (rau tập tàng)

Còn hơn chốn khác mâm gành cỗ gơ (mâm cao cỗ đầy)

@ Tục ngữ là những câu (hoặc ngữ) ngắn gọn, súc tích, có nhịp điệu, dễ nhớ,

nhằm khuyên răn, đúc kết kinh nghiệm, tri thức của ông cha ta ngày xưa

an

“ Tim hiểu một số tục ngữ Thanh Hoá:

1 Người Thái dạy con không dùng roi, Người Mường dạy con không dùng vồ

45

0 Câu tục ngữ "Ở đây ăn bát rau chành/Còn hơn chốn khác mâm ganh cé go”

có nội dung gì? Chọn câu trả lời đúng

G) Ăn rau chành (rau tập tàng) ngon hơn ăn cỗ

8 Tuy mam-cao c6 day nhung khéng ngon

Ce) Trân trọng những thứ của mình dù giản dị, bình thường

Ca) Khi ăn thì chọn mâm cao cỗ day

© Ghép các câu tục ngữ với nội dung tương ứng:

Se Nee ` nồng tr texin ache bé mang” ~ ) Khuyén chung ta can lựa chọn lời

Mai sau măng lớn, mang g bang Hệ tre “ ăn tiếng nói, lựa chọn ban