Tài liệu giáo dục Địa phương tỉnh thanh hoá lớp 5

Uy ban nhan dan tinh Thanh I-16a chiu trach nhiem ve chit lugng va hieu qua sir dung tai lieu dirge phe duyet tai Dieu 1 trong qua trinh trien khai thgc hien Chuang trinh gido due ph6 t

B0 GIAO DUC VA DAO TAO CQNG HOA XA HQI CHU NGHIA VItT NAM

DOc 14p - Ti, do - Hunh phtic

Ha NOi, ngay thong nam

QUYET DINH Phe duy4 tai lieu giao due dia phtrung tinh Thanh 116a - Lop 5

sir dung trong co so' giao due phO thOng

BO TRU'ONG BO GIAO DVC VA DAO T30

Can dr LuOt GO° dyc ngay 14 thong 6 nam 2019;

Can dr Nght clinh so 86/2022/ND-CP ngay 24 !hang 10 nam 2022 ctia Chinh phi quy clinh chtrc Wang, nhiem vy, quyen hgnva ca cem to chirc cita BO Gicio dyc va Dao too;

Can cir Thong so 33/2020/TT-BGDDT ngay 15 thong 9 nam 2020 cita B trtrang BO Giao dyc va Dao too quy clinh viec therm clinh tai lieu giao dyc clia phtrang;

Xem xet COng van so 19280/UBND- VX ngay 26 thong 12 nam 2024 cita Uy ban nhan dan tinh Thanh I-16a ve viec cle nghi phe duyet Tai lieu giao dyc clia phuang tinh Thanh Hoa - Lap 5;

Xem xet Bien ban kiem tra ngay 27 thong 12 nam 2024 cita 1-16i c16 ttr van phe duyet tai lieu gido dyc clia phirang tinh Thanh ficia - Lap 5;

Theo cfe nghi ctia Vy tru-ang Vy Giao dyc Tieu hoc

QUYET DINH:

Di'tu 1 Phe duyet kern theo Quyet dinh nay Tai lieu gido duc dia phtrang tinh

Thanh I-16a - L6p 5 sir dung trong co' giao due ph6 thong

Di&I 2 Quyet dinh nay c6 hieu luc thi hanh ke tir ngay 10"T

Uy ban nhan dan tinh Thanh I-16a chiu trach nhiem ve chit lugng va hieu qua

sir dung tai lieu dirge phe duyet tai Dieu 1 trong qua trinh trien khai thgc hien Chuang trinh gido due ph6 thong ban hanh kern theo Thong tu s6 32/2018/TT-BGDDT ngay

26 thong 12 nam 2018 caa Bo trirOng BO Gido due va Dao tao

Di'tt 3 Chanh Van phong, Vu tru6ng Vu Giao due Tieu hoc, Chu tich Uy ban

nhan dan tinh Thanh I-16a, Thil throng cac dan vi c6 lien quan chiu trach nhiem thi hanh Quyet dinh nay./

Noi nhan:

- Nhu Dieu 3;

- Ban Tuyen giao Trung

- Van phOng Quac hOi;

- Van phOng Cht) tich mac;

- Thu arcing Chinh phi);

- Pho Thu tuang Le Thanh Long;

- yan phong Chinh phil;

- Uy ban VHGD cUa Quoc hOi;

- BO truOng (de boo coo);

- Cac Thin twang (de p/h chi ciao);

- SO GDDT tinh Thanh Hoa (de t/h);

- Luu: VT, Vu GDTH

KT BO TRU'ONG THU' TRU'ONG

Pham Nguc Thtreeng

4271

Ut BAN NHAN DAN TiNH THANH HOA

SCE GIAO DJC VA DAO TAO

TM lieu giao duc dia phuVing TINH

< /4/9/Ct: /7L4t4r7C

cl e; AIL

PE/ e-D

v •

U19( BAN NHAN DAN TINH THANH HOA

SCS GIAO DUC VA DAO TAO

NGUYEN PHU TUAN (TOng Chu biOn) LUU DCfC HANH (Chu bier))

LE TH! BICH HONG - VU NGQC KHOI - 1301 TH! OANH

tik-ea5 911:)

NUtiNG DAN 51% DUNG TAI LIEU

M& chu de thur hiOn qua 4 hoot d'Ong:

Hpc sinh vdi nhang higu bigt cua minh tham gia hoat Ong, xac Binh nhiem vu hoc tap, tao hang thu vao hoc chu de' mdi

Hoc sinh thyc hien cac hoat clang quan sat, thao luan, tim tai, tim kigm th6ng tin nh5m phat hien, hinh thanh kin thCfc mdi

Hoc sinh sib dung kin thCfc, ki nang clifoc trang bi dg giai quygt cac van de, tinh huong, bai tap toting nh5m ding c6, kh5c sau kign thCfc, ren luyen ki nang gan vcli kin thCfc vista hoc

Hpc sinh giai quye't cac van dg cua thu'c to hogc van de'

có lien quan dgn kin thiYc cua chi.' de, tiof do phat trign them sit higu bit va kha nang sang tao

Lai NoleiiU Cac em hpc sinh yeu guy!

Cu6n Tai lieu giao cluc die phu'dng tinh Thanh Hoa lap 5 vai nhang

kin th(c gan gui, thi6t thtfc ve lich van hoa, xa h0i, kinh tg, cua Tinh Dudi hu'ong den cila they co giao, cac em se du'oc tim hi6u

8 ch6 Vudn qu6c gia Bgn En; MPt s6 loci ca clac sand Thanh Hoa;

Com lam, canh la clang; Nghe det vai truyen thong a Thanh Hoa;

Ke chuyen clet Thanh - cl5t hoc; Nha kinh to Le Dinh Kien; Chien khu Ngoc Trao; Ba veing clia 11a tinh Thanh Hoa

Tai lieu giCip cac em cang them tran trong, you men, tv hao ve nhang gia tri lich sV, van hod truy6n thong dm que hung, det nark

Chuc cac em co nhang trai nghienn quy gia, 136 Ich, thigt thtic clang tai lieu nay

S6 GIAO DUC VA DAD TAO THANH HOA

1

O

C myc Luc •

Quan sat hinh anh va kg' nhang digu em bit ve \Alan qu6c gia Bgn En

Doc thong tin, quan sat hinh anh va tra 161 cou hOi:

- Vu'on qu6c gia Bgn En thuOc dia phan xa, huygn ndo cCia tinh Thanh Hod? Gap ranh dia phan xa, huyen ndo?

- Vutin qu6c gia Bgn En du'Oc thanh lap khi floor? O day có nheng long lodo dan t6c ndo sinh song?

O

\Akin qu6c gia Bgn En thuOc Oa ban hai huygn NhU Thanh vat Nhu'Xuan, catch thanh ph6 Thanh Hod 50 km y6 phia tOy nam, c6 tong din tich hdn

14 305,9 hec-ta Sudo thOnh Idp ngOy 27 - 01 - 1992, VUdn qu6c gia Bgn En c6 chic naing, nhigm vu: bao ton thien nhion cdc hg sinh thdi phyc hoi cdc loci d'Ong the vat; nghien cu'u khoa hoc; phat trign du lich; cai thign va on dinh ddi s6ng nhan dan trong vung

VI tri Vu'on qu6c gia Bgn En: phia Iodic glop xd Hai Long, Xuan Khang (huygn NhU Thanh); phia nam glop xd Xuan Binh, Xuan Hod (huygn Nhut Xuan) vat xa Xuan Thai (huygn NhU Thanh); phia (long glop xa Xudn PhOc, thi tr6n Bgn Sung (huygn Nhu Thanh); va phia tay gidp xd Ton Binh, Binh Luring, Hod QL.J (huygn Nhu Xuan)

Hinh 2 Cann quan thien nhiOn cCia VuOn qu6c gia Bgn En

Xung quanh VUon qu6c gia Bgn En la ndi sinh s6ng caa dong boo coo dOn too Kinh, Thai, Muting, ThO, COng Tang coo dan tOc da doan kgt boo ton, gin gia vat phdt huy nhang phong tyc, tap quoin tot (lop va ban sac van hod clOc Tao a noi dOy

0 Tim hi6u gia tr! ctla Vu'an qui5c gia Ben En

Doc thong tin, quan salt hinh anh va thcic hign you cou:

- Neu nheng canh quan caa VUon qu6c gia Bgn En

- Trinh bay stir da clang sinh hoc cCia Vuon qu6c gia BO'n En

- Kg ten coo digm, tuygn thorn quan du lich trong Won qu6c gia Bgn En

a) Canh quan thien nhien Vuen queic gia Boil En

Vu'on qu6c gia Bgn En c6 din tich phon Idn Id rang nguyen sinh,

Hinh 3 Dag na DOI trot-) h6 song Mijc

Hinh 4 Kh6i dal 16p lonh thqch nha trong hang Nggc

mang net hoang sd cUa tii nhien, Igo hoa; c6 sct kgt hop caa doi, nui, dao, suoi, h6, tao nen phong canh dep, hOu tinh

Dien tich mat ntidc h6 song Mac dao dOng theo mCia, trong khoong

2 200 hec-ta (mCia can) dgn 4 000 hec-ta (mCia mUa) Du'Oc tich to qua hang trieu ndm, h6 song Muc va 21 han dao Ion nh6 tdo nen nhigu hang dOng hoang so, tu nhien vai nheng nh0 da lung linh, huygn ao, dOc dao nhu: hang Ngoc, DOng Tien,

VuOn que5c gia Bgn En c6 nhigu ti6m nang phat if& du lich sinh thai dOc dao, hOip don, la cO hOi Icon cho phat trign kinh t6 - van hoa caa dia phucing Tinh Thanh Hod da quan tam phat trie2n cac loci hinh du lich sinh thai, vui chili, giai tit van hoa, lich sit, tam linh, nghi Wong, cham soc sic khoe, du lich mao higm, 6 ndi day

Hinh 7 Cay xa den

b) Da dang sinh hoc Vu' on quicc gia Ben En

Vuon quac gia Bgn En co tinh da clang sinh hpc cao, mang ddc trung caa vung dia If Tftiong Son Bic va Tay Bic, co hg sinh thai ddng, thcic vat phong phu, da clang

HO thyc vat: Vtion qu6c gia Bgn

En c6 1 417 lodi thus vat thudc 712

chi, 191 hp, 76 bd, 9 lop va 6 ngoinh

thcic vat bdic cao Mdt s6 load dd va

dang dutOc bao ton nhu: lim xanh,

sao Id to, dinh huOng, cho chi, d6i an

hat, vu hu'cing, sam cau, rau sang,

khdi tia, Ddc bigt co 3 lodi thuc vat

mdi cCia ViOt Nam du'Oc phdt hign

a Bgn En Id: cidu khdu Bgn En, sOm

cdnh Bgn En, gang Bgn En

Hinh 6 Rau hum hoa tic'

0

He long vat: rat da clang va phong ph0 bao Om 102 lodi tha

283 load chim, 66 loci ba sat, 47 lodi luring cu, 97 loci ca, 50 loaf Tang vat n6i,

163 bail clang vat day va 728 loci con trung Vuan qu6c gia 136'n En c6 nhi&J Jodi dang, thcic vat nguy cop, qu\-/ higm c6 ten trong Stich do, Danh lyc dO Vi6t Nam

Vu'an quac gia 136n En dang chu trong boo ton cdc lodi clang vat quY higm nhu: cdc loci chim nuac, khi yang, khi mat c16, khi m6c, cdc load luting cu, vUon den ma trong, culy Idn, culy nho, ga 161, ga ti6n mat yang, cheo cheo, co nhqn, ran h6 mang chCia, VOQC ma trang, sai d6,

He sinh thdi ao ho: h6 song Mutc nukfic sau, trong xanh, song long c6 ba ba

cung nhi6u loci ca, dac sac nhtit la ca me (ca con ning toi hang chyc kg)

Hinh 9 Cac loci dOng vat quji higm trong VuOn qua-c gia Bgn En

Hang nam, Vu'on qui& gia Ben En to chGc don tip va phyc vu hang von lucit khach tham quan va lam vi6c Hoat clang du Ilch tap trung vdo cdc dich vu: du thuy6 n tren ha; tham va khom pha dao thutc vat, hang dang, rCing gia,

Vu'on qu6c gia Bgn En Bang t6 chic khai thac mot so digm, tuygn tham quan nhu: tC.i DOp M6y di dao Thanh Nien, dao Thcic Vat; tuygn tham quan

tip DOp M6y di lang Vdn; nhd do, nganh du lich co nhieu c0 hOi phat trien

0 Tim hi-6u cac bin phap bao ve, boo tein Vutin qu6c gia 136n En

Doc thong tin, quan sat hinh anh va tra 161 cal hal:

- Tinh Thanh Hod co chi tru'Ong, dinh huong nhu thg nolo d6i vai VUdn qu6c gia Bgn En?

- Ke ten mot so bien phop gap phOn bao ve va bao ton \Alan qu6c gia Bgn En

- Tinh Thanh Hod chi trucing, dinh hu'ang va xay dung VuOn qu6c gia Bgn En tra thanh mat trong nhCing di4m du lich hOp don, chuyen nghiep; san ph6m du lich da clang, mang dam ban sac dac dao vai coo logi hinh, son ph6m du lich

Canon

LE RA QUAN TRONG RUNG

"Vi MOT VIET NAM XANH"

Virirn OA gia Be,, En, 16 - 04 - 2017

"For a green Vietnam"

Planting forest festival

Hen Iv feek 1,11vIllf7

- Ph5i hop voi cac cci quan chac nang, coo cap chit-1h quy6n dia phu'Ong va nhOn don to chac nhang hogt Tang thigt thcic bao vg gfa tri canh quan, da dgng sinh hpc, phat hfen ngan chan va xCi If nhang tru'ong hop vi pham Luat Lam nghigp, gop phOin gia yang an ninh rang

- Thu hat nhieu nha nghien cau khoa hpc thijc nghiOm gap phan boo ton nguon gen qu9 caa vu'on rang

- Bao ton nguyen vpn va phat tri4n b4n yang ngu6n fa' nguyen thien nhien; tai nguygn rang, bao ton cung phat trio'n du Ilch sinh thai ben yang

- Boo ton nhang gia trl khoa hpc cCia he sinh thai, cac loaf clang, thvc vat qu9 higm

- Ph6 bin va tuyen truy6n gido duc phap luat bao v0 thion nhien, mOi traong; bao va phat trie2n rCing, cia clang sinh hpc cho nhOn don trong khu vcic

- Boo ton va phat huy gia tri van hoe' ban la cCia dOng boo cac clan tac sinh song a day

- Dau phat trie'n Bich vu du l!ch, gap phan too vigc lam va on Binh dal song nhan clan trong khu vcic

- HO trO trong rang kgt hOp voi hogt Tang gioo duc mOi truong cho hoc sinh

Hinh 11 Lyc Wing kigm Porn tun tra, Hinh 12 Le ra quan trong rung

kigm soot VLion qu6c gia Bgn En "Vi mot Vigt Nam xanh"

Hinh 13 Giao duc kiniang song cho hpc sinh qua cac hoot dOng

trai nghigrn thuc to tai Vuon qu6c gia Bgn En

0 Ch9n to nga thich hap de hoan chinh docn von sau vac) vo bai tap

Vu'on quoc gia Bgn En du'Oc thanh lOp nam (?) , co tong den tich hdn 14 305,9 hec-ta, dia hinh kgt hop caa ,.(?) RCing (?) chigm dien tich Idn vai met he Ong, thu'c vat v6 cung „(?) Dign tich mat nUOc ho song Mcfc rOng khoang 4 000 hec-ta, sou hang chuc mot, mat h6 (?)

XI° nen met khung canh (?) VuOn qu6c gia Bgn En c6 nhieu loci dOng vat quY him nam trong (?) ; c6 tren 300 loot' coy dUcic lieu,

0

0 WuIng loai di:mg vat, thy'c vat nao thu§c he d§ng vat, he thy'c vat

ciia Vu'en ciu6c gia Bell En?

a) WO de.ing vat

Bgn En

1 Xem video, suu tam tranh anh, cac dogn phim ngon v6 Vuon qu6c

gia Bgn En

2 SUu tap IDO tern "Dgng vat Vudn qu6c gia 136n En"

Vuon qu6c gia Bgn En

Vu'on quoc gia Bgn En la mot danh thgng n6i tigng, co cAnh quan thign

nhien tu'di dgp, hg sinh thai clOng thyc vat phong phO, co tiem nang da dang

vg phat trie2n kinh to va du lich

Day la digm dgn coa cac nha nghign cCtu trong va ngoai nu'dic; ndi CO

nhieu loai hinh du lich clOc dao, hap d5n

7 "- AriT40, 440k•ArA"-,4 *0.1., ; 1., • ,-,•rA,Ifv.,p, "Dr '

•

Quan sat hinh anh va neu higu bit caa em ye cac con vat trong anh

Tim hieu vg ca me song Myt

Doc thOng tin, quan sat hinh anh va tra Iai cau hoi:

- Song (vivo nE-im a clic phudng nao caa tinh Thanh Hob? 6 day not tieng val loqi cal noo?

- Neu Mc diem duo ca me a song Mcfc

- Kg ten m61- s6 m6n an duck lam tk:i ca me song My'c

Hinh 4 Ho song NALic

S6ng Muc Id ten g9i cUa song Yen dogn thi trtin Bgn Sung, huyen Nhu

Thanh crgn long 1\41c, xa Vgn Hoc', huyen Nang C6ng

H6 song Muc la h6 Ion narn trong khu yuc VUon qu6c gia B6n En H6

c6 dien tich mat nude hdn 4 000 hoc-ta, (JO sau trung binh Id 30 m Igi c6

mot luring ph0 du sinh s6ng vo cung phong phu Day Id ndi If Wang cho su

phat trign cCia hdn 68 lob' ca, ddc biet Id Ca me - logi ca Lia an n6i Ca me

con dLigc ggi Id lien ngu, sinh s6ng a ao ho, la logi ca CO very, nhigu midng,

c6 mUi tanh nhung nhi6u dinh Wong, glom pro-to-in, me ca c6 nhgu a-cid

beo Ca me c6 hai logi: ca me trang (trai) vai cal me hoa (phai)

Hinh 5 Cd me dank loot d song Mcfc

Ca me sOng MUc nOi tigng la cal me a cac 'Ong Dong Luang, Tung Thien,

Thanh Ban xa Vgn Hoa (Nong C6ng) ndi c6 con song Muc nUac xanh therm

Ngdy nay, cal me ngon chU ygu xu6t hien a yUng he) song Muc

Ca me h6 song Muc vita to yCia beo, thit e6 vi them bui, kh6i luring co

thg lon tai 20 kg Ca me c6 nhie'u cach ch6 bign nhu: kho nghe, kho rigng,

ran gion, nuang than hoa, h6p bia, h6p ydi 16 du du, om me, om

nhung c6 le cach ch6 bign ca me d6 roi cu6n thanh cha On vol cac loaf

gia vi la ngon hdn ca

C6 me tUdi dem d6, 16c lay thit dem cu6n banh pha cung cac loci

rau nhu chu6i xanh, lOc sung, khg, gla s6ng, at, rau hung dOi, thi Id Dem

ch6m yai nu'dc mom chua ngot thi th6y hgp don Ig lung NgUdi On se cam

nhan duac vi ngot, boo thorn caa thit ca, vi chua caa khg, vi chat cUa sung

va chu6i xanh, hu'dng thorn diu caa gia vi cac logi rau

Ca me cod nhi6u Yung, mien nhung 06 me sOng Muc duoc xem la mot

dac san cUa Thanh Hoa Mot ydi hinh anh cac man On dUoc ch6 bign

06 me song Muc:

•

Hinh 7 Cal me om duo Hinh 6 Ca me kho

CO me song Muc hien nay do ITO thOnh mat dac san dU0c ngUdi dan sOn don clan Ten viec khai thac nguon thujr son nay qua mCic: ben cdnh (JO viec cdc song, h6 bi 0 nhi6m cCing anh huang Idn d6n chat lung va s6 luring cCia loaf thug san nay De gop phan boo ye, tai tdo nguon 101 tCi cat

me song Muc thi moi ngudi dan can nang cao y thCic, trach nhiem trong khai th6c, bao ye nguon 101 thujr san nay

Hien nay nhieu cong ty va ha gia Binh a Thanh Ho6 clang hu'dng tdf mo hinh nuoi c6 me vi Uu diem caa tool ca nay la On tao, coo 'obi phu du, It phai dau to van mua thac

Doc thong tin, quan sat hinh Onh va thuc hien yeu cou:

- Neu (Jac diem cUa con co nhech

- 6 Thanh Hod, c6 nhech vung no° not tigng nhat?

- Gal nhech Id mat mon an dac san cUa xis Thanh, em hay chi ra cach ch6 toren mon On nay

- Can lam gi de ba'to ton va phdt trien lodi ca nhech?

CO nhech Ia lodi cal da trcin, thuac gi6ng c6 chinh, gi6ng con luon nhung daf va ldn hdn, lung va bung co mau nau nhat Ca nhech Id mat dac sOn trong am two xCt Thanh, dac biet va ngon nhat Ia ca nhech cUa vUng ddt Nga Scin, Thanh Hod

CO nhech thuong song o nhang khu icing ngap man ven bien vi nCi day

co nhieu cdy, tom, ca nho lam thCic On cho chCing (ca nhech song ducic trong co moi truang nu'oc ng0t, nUdc Id va nudc man) VI ca nhech chi song a moi trudng to nhien nen ducic xem la mat dac son cluc/ hi6m,

LV -571,Mri -2RW

C1WNG ILNITI-11TC TINH THANH Hot+

hr dye, Ilia [On Gln

04Nii MiM1r

HAM rttimram 6164 COM% V4N Iv, Ilia

`0 r“ %

Tv, , ro- r11)i

Hinh 8 06 nhch Va coon bat ca nhOch

C6 nhgch c6 nhigu thit, ft xudng, chCta nhigu dam va b6 du-Ong Cal

nhgch c6 the lam nhigu mon nhu: gal, om, kho nghg, nhung not tigng

nhOt vein la mon goi ca nhgch

C6 nhgch bat vg pha' i lam sach, so chg Thit col thai lot, bap nuac chanh

tug', tam gia vi Col trOn thinh Igo ra mot mui thdm rieng bigt Xuong ca

ban-) nho, n5u thanh cheo An goi ca nhgch can nhigu gia qua sung, la

sung, dinh long, rau hung, tra to, bac ha, Of, mom tom, bonh da gion, Igo

rang, too nen nhOng hudng vi hoa quygn, hop don

Hinh 9 Mon goi ca nWh not tigng Hinh 10 Chang nht:in 62m thctc mon

•

Nam 2022, gai ca nhech du'gc Hiep h6i Van hod Am thcfc Viet Nam vinh danh la mot trong nhang 6m thuc tieu bieu cUa Viet Nam

Tim higu ve ca col Hi;iu Loc

iDgc th6ng tin, quan sat hinh onh va thtjc hiOn you c6u:

- Neu dOc diem cCia ca 061

-Thanh Hod c6 nhCing vung ndo c6 ca col?

- Hay ke ten mot veil mon On dugc lam tilt cal col

Cd coi (con ggi la ca thoi loi, ca leo cay) c6

c6u too kha ddc bit la vCia c6 mang, visa co

ph6i dg tha Do do, cht:ing c6 the bdi, song

nuac voi sang clugc tren can, tharn chi c6 the

leo treo tren cay

CO coi song chU ygu o vung bai ven Loren

Thanh Hod ca col chi c6 a vung bal trio.0 may

xa yen bier) huyen HOu L6c, trong do !Doi triou xa

Da LOc la nhieu nh6t Thong thu'ong, ca coi ddo

hang de Idn sou dud' nuoc, tr6n tranh ke khi

thug trieu rut xu6ng, ca coi ngoi len khoi mat bun

de kigm On vd phgi nong Doi khi, ca 061c6 the

chgy trot-) can, san moi kigm On

D6u ca col hinh dot, doi mot 161, horn rang

sac Da ben ngodi mdu den c6 nhieu hoa van,

trcin bong Col 061 trueing thoinh dal tC.i 10 -15 cm,

ddc biet 16c nay ca co doi vay trUoc rat khoe

C6 xu6t hien nhieu nh6t tct thong GiOng dgn

thong 5 am lich Day cOng Id thdi gian ca sinh

san, cal boo vd thlt ca rat ngon

CO cad duck chg bign thdnh nhieu mon nhU:

h6p, nuOng, n6u canh chua Day cOng la mon On ddc

don nhieu khach du lich dgn Thanh Hod

Hinh 11 Cat col

Hinh 12 CO col leo cay

san not tigng, h6p

O

Neu nhang dOc diem cua ca me, ca nhech va ca col then cac gal sau:

2 Thu'ang thac mot dac san a cl!ci phu'ang em vat vigt mot doan van

(khoong 5 - 7 cou) gidi thiOu ve Mic san do

3 TO sao ca me song Mtric va ca nhgch Nga San, ca cob HOu L6c dJdc xem la nhCing dac san a xis Thanh?

Ca me song Mac la dac san dia song Muc va ho song Muc tai cac huygn Nang COng, Wu' Xuan, Nhu Thanh; ca nhech la dac san not tigng cua huygn Nga Son; ca coi la Tao san n6i tigng 6 huygn Hau LOc Hien nay, ca 3 dac san nay da du'dc quang ba va &roc nhi6u ngtidi tieu dung u'a chuOng, trei thanh nhtling dac san not tigng cOa xtr Thanh

•

4?7,-*7.-

•

Doc thOng tin, quan sat hinh anh vd neu hi6u bigt cCia em ve nhang

mon On sau day

Thanh Hod co nut riing rang lan vdi nhigu clan tac thiL s6 sinh song NOI

day co nhigu phong tuc, tap quoin va van hod dim tht,ic phong pha dac sac

Hinh 1

Doc thong tin, quan sat hinh anh vat thcic hien yeu cau:

- Neu cac nguyen lieu de lam cdm lam

- Neu cach lam cdm lam, cach thu'ang thac corn lam

Com lam Id mot mon On quen thuOc val dOng boo coo clan tOc thi6u s6

nhung not tigng a Thanh Hoot Id cdm lam cOa ngUdi clan tac Thai Nguyen

lieu chinh d6 lam cdm lam Id gcto n6p (cOng co the dung goo te)

"Lam" la coch lam chin ludng thcrc ph6m bang coch nuang trong ring giang, v6u, nCia Dong bao dan tac cang thu'eing lam ca thqc ph6m (ca,

al Chan 13/ nguyen 110u lam co'm lam

- Chgn 6ng naa, giang, v6u: cay tudi, bonh te, to bang c6 tay, clogn giCia than cay GiC.3 cho ring coy tudi Cat ring 1 cl6u, d6u kia d kin

- Ch9n ggo: ngon nheit la gip° ngp nticing, hat cang, may Khong gia ggo qua trang cig gilt lop cam b6, viia thdm ngon (khong ngam ggo)

a) Ong cay c:162 /am co'm b) Gao ne-p ntidng

CD Cach lam co'm lam

- Cat ring xong, cho mat it nudc vao cue 6ng tigt ra nudc thdm

- Cho ggo vao 6ng tCi tii, nhe nhang khong v6, d6n ggo trong ring

b) Dung la nut kin miOng Ong

Hinh 4

- Cho ggo vac) dP lung 6ng, clang 16 nut kin mieng 6ng Dung 6ng dO veil gid Ma 6ng ra, cho them nueic cdch gdo khoang 2 d6t ngon tay, cdch miang ong khoang mot ngon tay Chang 10 phut, Ipt nguoc 6ng dg dao gdo ben trong

- D6t 6ng lam 06t phan nut tru'dc, d6t din xu6ng day 6ng Vila cl6t visa xoay deu, diau chinh IC.ia vac' phai, khOng de Oa tap vdo lam chdy 6ng Khi 6ng dal kho deu, clang dui dam vdo mat 6ng dg thOng hoi, khOng nat 6ng Nu'ang cdm lam doi hal scf can thOn, kheo tay, lam chin deu va den cdm

Hinh 5 Wong 6ng corn lam

- Khi cdm lam chin, de nguPi 6ng, dung dao sac Icing di lop vo ngodi,

de Idi lop do m 'Ong

0 Cach thaing thac cdm lam

Com lam an kho vdi thit nudng, cd nudng, thit h6p, ch6m vdi mu6i c6 trpn v61 licit mac khan hoc ch6m vdi mu6i yang, mu6i lac

MOi thorn cUa gclo nap, mul thdm dIu caa 6ng nCia hod quen mai cUa thit nudng tdo nen huong vi ngpt ngdo, quygn ra.„

a) Cho gao vac Ong cay

0

Hinh 6 ThUang thac cdm lam

rim hie2u ve canh Ia citing

Doc thOng tin, quan sat hinh anh vai tra Idi cou hal:

- Canh la (Jong du'cio n6u nhO'ng 10016 ndo?

- Catch thu'ong thac canh 16 clang

45) Canh ki (icing

Canh 16 dang Id mon an quen thuOc cCia nhi6u dan tac thig)u sod Thanh Hod nhu'ng not tigng nhat la canh la (Jong caa dan tac Mu'eing Nguygn ligu chinh cua canh la c16ng la rau rung c6 vi clang nhung nhai lau se nhain lai

vi ngot, cac loci rau clang n6u canh cOng thu'Ong Id mat vi thu6c Thong thuong, ngud don tOc dCing 16 cay chOn chim (ngudi Muang goi Id coy luong cuong) de naiu canh la clang

Hinh 7 La caw chain chim dOng de nab canh la clang

CEI Ceich neiu canh Ia dieing

Canh Id (long ngon nhoit khi n6u cUng vdi thit go, long gO, me, mom tom, Ngby nay, canh 16 Tang con n6u cung thit nac vai, thit ba chi balm nho, hoc long Ian, col ro clang, CO mucing, tra thanh man On b6 cluong, yeu thich caa ngudi clan t6c Muting a Thanh Hod

Hinh 8 Canh la clang

Thu'ang thac canh Ia ddng

Bat canh la Tong c6 du MCJI vi: vi beo cl6m cCia thit, vi cay caa (fit, vi dOng caa Id chain chim, vi chua, tat ca tgo nen mot hung vi lOm cho ngUOi On nho mai Canh la (Jong thLiong thac khi nang so ngon hdn

Tim hie'u gia tri dm mon an cdm lam, canh Ia deing

Doc th6ng tin, quan sat hinh anh va cho bigt gia tri caa mon On cdm lam va canh la clang

- Dong boo cdc don t6c thigu s6 a mien nu' dung cdm lam trong cdc nghi le torn linh, cOng than linh, to tier) trong ngay la tat Trong mom co, coc bCra tiec vui cang CO dia cdm lam thcim ngon

- Ccim lam con dOng lam lacing thcfc khi di xa, lOm nUcing ray

- Canh 10 clang c6 talc dung tot trong an u6ng, kid-) thich tiou hod Canh 10 (long con ducic coi 16 vi thu6c b6

- Ngdy nay corn lam, canh Id dang du'cic coi Id ddc san dim thcic thu hOt khOch du lich den vai coic khu du lich Bgn En (huyen Nhu Thanh),

Pu Luang (huyen 136 Thildc), su6i ca than C6'm Wong (huygn aim Th4), Thac May (huygn Thgch Thanh),

O Ch9n nhLVng i dung 66 co mon cdm lam ngon:

- Chon ong cay (naa, giang, ) bOnh te

- Ong cay kh6ng qua to, qua nh6

- Phoi cot ca 2 cl6u 6ng

- Phai chon loci gao ngp nudng, thorn, ngon

- Cain vo ggo thdt ki, ngdm ggo vai gio

- Khgu (rot ICia phai thgt kheo, khang d6t Oa to

- Khi 6ng cam chin, de nguai, dung dao sac Icing Idp ve ngodi

- Canh la dang Id mon an quen thuac caa Tang bdo dan 'Lac mien nui

- La nifiu canh Id clang Id Id clang tudi, co the phai kho dung 016n

- Lb nou canh Id clang co the Id rau cal, rau bi

- Canh Id dang ngon thuang clUac nC'iu vai thit gd, long gd, thit ba chi

- N6u canh Id clang phai 06: rieng Judi, so tudi barn nho trOn vdi me, mom, dt

- Canh 16 clang phai an nguai mai ngon

O Chon tit ngil thich hdp d6 hoan chinh doan van sou vao va bai tap

Bat canh 16 clang, c6 vi beo clam (?) vi cay (?) vi (Jong (?) vi chua (?) v1 thorn (?) tat cal too nen mot hudng v1 (?) Bat canh Id ciding c6 du mOi dCi vi An mot vai Ian ma nhd mai

0

1 Thu'ang thCic an cdm lam voi vigt mot dogn van (5 - 7 cau) not ve

trai nghi"Om cC'la minh

2 T6 chic cho t6, nhorn cung nhau lam cdm lam (dip Ti corn trgi, do) ngogi)

3 Su'u tap coc tranh, anh ve cdc mon an dac san cCia Tang bao coc clan too a Thanh Hod

4 101110"-

Dong bao cac dan tOc thigu s6 a Thanh Hoa CO van hoa gm thoc dac sac,

phong phu Ccm lam, canh IA dgng IA nhi:ing mon an truyen th6ng cEing IA

mon d'ac san cila nguai dan noi day Ngay nay, cdm lam, canh la dang con la mon an duoc khach du lich u'a thich

•

Hinh 1 Dinh long Thanh Cong

Dinh lang Thanh Cong nay thu6c phuong Thanh Cong, quOn Ba Dinh, thanh ph6 Ha N6i tho Foal Nguyen Thi La que Thanh Hod Vi CO cong day nghe det cho clan lang Va cac cOng chug, cung nCinen khi mat, lob cticic

vua LS/ Hue Tong (1211 - 1224) phong la Thu La cong chua, ton lam to nghe clet vai a Kinh

Em co cam nghT gi khi doc thong tin tren?

' Theo Phu nil Vift Nam trong Lich sit dein tOc, Nha xuat ban Thanh nien, H.2014

0 Tim hi6u chung ye ngh6 cl§t vai truy6n thong

Doc thOng tin, quan sat hinh anh va tra Idi cau hal:

- IDOt vai truyen thong la gi?

- IDOt vai truygn th6ng khoc dOt vai hiOn dal a nhang diem nao?

Det vai la dan ngang va doc nhang sOi vai thOnh tam vdi coo kich cd

kheic nhau CYO xong dem giCIt nhieu Ian, phcii kho, lOm sach, giCip vai m 6m,

bOn, khong bi co rut IDOt vai truy6n thong la dOt thu cOng (bang tay) trong

cac gia cfinh Sol de clOt dUQc the bign tip mot s6 loci cay, con tit nhion (xd cay bong; va cay lanh, coy gai hay td con tam) Cong cu chg biOn soi cha ygu la bon can bong, not Udm td, gu6ng (xa) koo sOi, Cong cu dOt la khung Kh6 vai (chi -eu rOng caa vai) hero, chi 35 - 40 cm DOt xong, vai

nguyen mOu tong duo ban d6iu (vai mOc) hoc)c nhuOm (cOng co the nhuOm soi vai r6i mdi dot) Thu6c nhuOm 16y tilt cay 10 - Ca - qua quen thuOc nha la chom, cu ndu, cu rau Dan gian Thanh Hoa c6 cau:

"Mu6n den nhuOm chom, nhuOm vo; mu6n do nhuOrn yang; mu6n yang nhuOm nghO"

c) Cay gai d) Doti - tam

Hinh 2 M6t s6 nguyen lieu ty nhien de det vai

c) Gu6ng (xa) keo sal d) Khung C Cif

Hinh 3 M6t so dyng cu det \tali truyen th6ng

c) Voi th6 cam d) Val gai

Tim hie2u ngh4 det vai truy'en Hiking d Thanh Hod* trong qua khu va hi§n tai

Doc thOng tin, quan sat hinh anh va thcic hien you cou:

- Neu nhCing higu bigt dia em ve nghe det vai truyen th6ng a Thanh Hod

- Em co nhan xet gi khi cloc not dung nay?

Trong cdc di chi Vain hod Dong Sdn cach ngay nay 2 500 - 2 000 nam, cdc nha khao c6 da tim dUOc doi xe chi, xe soi bang cl6t nung; d6u vet vai tron do clang, do g6m SCI thi %Jong cung cho bigt, sou khi Jim ra ndi cut ITO

va bigt lam nha de a, ngUdi Muting da truy6n cho con chou nghe det Dieu do not len rang, nghe det vai a Thanh Hod da CO if rat lau doll

Theo Dot ViOt siI k9 toan thu; b0 sii thOi Hdu Le, vua Le Thanh TOng

(1460 - 1497) dal ban lenh "Cho phop tit mCia (long, thong 10, tigt troi ret, coo quan cluoc mac do td gai de phu hop khi hau" Giallo Hai (1517 -1586), lam quan nha Mac, khi ye therm que hUong nha Le, dal ghi Igi canh:

"Nhan dan tho -1h quach a doi phuong/ Det thonh phuong vai quen nghe CO/ Chen chOc ha sen ngat vi hUOng" Lich sit thon Lan Ngoal (xa Ling Niem, huyen Ba Thudc) cho bigt, nghe det th6 cam bang sOi bong a day

co till hon 270 nam truac Le Quct Don (1726 - 1784) tCing to quang canh

Dt NlidE DAI VET

$1)KY TOAN THU

lang Phu Khe (Hoang Hod) catch day 250 nOm nhu' sau: Ndi nay "ch6n

ch6n dgu chCia de tam td, nha nha da chat day la lua" Den dau the ki

XX, sdch Tinh Thanh Ho6 caa hoc gia ngUdi Phdp Ro-bo-canh (xuat ban

nom 1929) con cho bigt, toan Tinh b6y gid udc tinh c6 2 000 khung cal

det vai bOng vat khoang 1 200 khung cCfi det lua Su6t mot nghin nom nay,

xuat hien hang tram long det ma danh tigng con de lei dgn hOm nay nhu':

Phong Lai (Tho Xuan), Hang DO (Thieu Hod), Phu Khe (Hoang HoO), vdi

cdc loci san ph6m: digm bau, lua, la, nhigu, d0i, noi, Co the noi, trong

qua khCi, nghg clef vai a tinh Thanh Hod khd phdt trign

a) Doi xe chi b) SCI thi MtIdng c) Stl sach ghi cher,

a) Lang Phu KhO (Hoang No6) b) Lang Phong Lai (Tho XuOn)

TU sau Catch mang thong Tdm 1945 dgn nam 1985, nghg det Val truy6n

thong van luan On dinh Nhung tip nOm 1986 ITO lei day nghg clef soi bong

da khOng con nUa Nghg det vai sdi lanh, soi gai cOng mat dan Nghg

det soi to tam con 191 'Ong Hang DO nhung lam nghe cOng rat kho khOn

Nguyen nhan quan trpng la do su phdt trign hien dal cCia det may cong

nghrep vat nhu cou c0a ngudi tieu dCing thay d61 HiO'n nay chi con ngh6

phyc vu khach du lich

clef vai th6 cam cUa coo clan tOc thieu s6 don dOn khdi sac khi hudng tdi

a) DO- voi hiOn dai b) DOt val sdi gal c) DOt thE5 cam

truy4n thong

Tim higu m§1 s6 lang dOt truye'n th6ng Thanh Hoa hiOn nay

Doc thong tin, quan sat hlnh anh va gidi thieu:

- Long nghe det truyen th6ng Hong DO

- Det th6 cam va mat long nghe det thO cam d Thanh Hod hien nay

al Lang H6ng Do

Lang Hong DO nay thuOc thi tan Thieu Hod (Thieu Hod) Toting truygn, trong khang chign ch6ng guar) Minh (1418 - 1428), mot 16n Le Ldi bi giac truy cluOi, ngai dudc clan long mang nhieu phU len ngudi the giau, Sau khi len ngoi, vua LO Thai T6 ban cho lOng ten mai la Hong DO Lang co nghe nuOi tam, udm td, det lya, nhat la del- nhieu Phu nib tre thi chuyen del, con

ba gia va tre em ucim td, koo sdi Ca dao xu'a tUng ca ngdi:

Delp nhdt la nhieu H6ng DO Menh mong be so' bdi ngo ke Phung

The nhung, nhung nom gan clay, do khd cgnh tranh vdi cdc san pndlm sdi tong hcip, chua tim dUcic hudng phat tri6n hieu qua so voi tong nghe det may hien dgi nen nghe det lua, nhieu HOng DO da sa sot Hi \icing trong ttiOng lai khong xa, long ngh6 se duicic quy hogch Igi, xay dung thanh khu dich vu du lich long nghe

Hinh 8 Long Hong Do Va san phtlm nhieru, Icia Hong D6

The; cart, va mat so- long dOt the; cam ndi bat

Th6 cam la loci vai c6 nhieu mau sac, hoa von, hog tiet too hinh vuong, tron, che nhdt, qua tram, then clang cay, hoa g6n gui voi ddi song hang ngdy, not len be mat gi6ng nhu (lido theu Vai clef bang sdi bOng, sdi lanh, sdi gai, sdi td tam Det th6 cam la nghe truy6n thong Idu ddi, not belt cUa cat dan t6c Muting, Thai, Mong, Th6, Vai th6 cam clOng may (16 dung gia dinh, nhOt la trang phyc phy nip Gan day th6 cam cluoc ma r6ng them, may (16 luu niem phyc Vykhach du lich (quern do, khan, tui, )

Hinh 9 vai theS cam va quay ban do luu niOm th6 cam

Cac long cr.& the; cam ndi bat:

LOn Ngoai, xd Ling Niem (136 Thu6c) la met th6n ngu6i Thai Ndi day

co nghe det th6 cam bOng sdi bong K( tit !du dol Colo loci san phd'm g6m: vai, khan, MO, quern ao, g6i, tui, khOn trail ban, dem ghe, , cha ygu phyc vu khach du lich tren dla ban tinh Thong 12 nom 2021, nghe det th6 cam caa thOn der dudc ChU tIch Uj'i ban Nhan clan tinh Thanh Hoa tong nhdn la nghe truy4n th6ng

Bon But, xa Nam Xudn (Quan Hod) vol 98% don too Thai Trac5c day

det vai th6 cam chi phac vu nhu c8u trong gia dinh, lam caa h6i man khi con gal y6 nha chong Hien nay, san pham da tham gia nhieu tri6n lOm, h6icho; dacic daa vao cac trung tam thudng mai va thOng qua thudng mai den tip de gidi threu, quang ba Nham boo ton, phat tri6n, ngh6 d6t th6 cam bon But dacic gan k6t vai du lich long nghe, du lich sinh that trail nghiem van hod truy6n th6ng dia phasing: hat mC.ia khua luong, nhay sap,

am thqc,

Lang Nhoi, xa Cao Ngoc (Ngoc Lac) c6 (Jong Tong boo Muting sinh

song D6t th6 cam la nghe truyen thong lau dal cal long Nam 2018, xa da th0c d6y de hcip tac xa det th6 cam long Nhoi duds thanh lap, Den nay,

xa clang tich cac xay clang san ph6m det th6 cam thanh san ph6m OCOP

Ching Khgt, xa DOng Lacing (Lang Chanh) Id mat ban ngual Marling

Den nay Of th6 cam a day van la cash det tha cong truy6n th6ng nhang san ph6m too ra da da clang va phong pha hcin nhi6u Ngoai vay, chOn, g6i, theo nhu c8u thi trading, ngadi lam ngh6 con dung may khau may tui xc5ch, bao (icing dien thogi, may tinh,

c) Del th6 cam long Nhoi d) Keo sci a Chieng Khpt