Tiểu luận mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn và vận dụng phân tích mối liên hệ giữa Đổi mới tư duy và Đổi mới kinh tế Ở nước ta

Giữa lý luận và thực tiễn có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau và nó là một trong những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung và của lý luận nhận thức Macxit nói riêng.. Do đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ VÀ NHÂN VĂN

………o0o………

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

MỐI LIÊN HỆ GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MỐI LIÊN HỆ GIỮA ĐỔI MỚI

TƯ DUY VỚI ĐỔI MỚI KINH TẾ Ở NƯỚC TA

Sinh viên thực hiện

:

Nguyễn Thị Thanh Thủy

:

2411110276

Lớp tín chỉ : TRI114(2425-2)GD.1 + 2.1

tự :

94

Giảng viên hướng dẫn

:

TS Đào Thị Trang

Hà Nội, tháng 5, năm 2025

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 5

I Mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn 5

1 Khái niệm lý luận 5

2 Khái niệm thực tiễn 6

3 Mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn 7

II Mối liên hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế ở nước ta 9

1 Lí do đổi mới 9

2 Đổi mới tư duy 11

3 Đổi mới kinh tế 13

4 Mối liên hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế 14

KẾT LUẬN 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

2

LỜI MỞ ĐẦU

“Lý luận” và “thực tiễn” là hai phạm trù thường xuyên được đề cập đến trong các hoạt động của con người Giữa lý luận và thực tiễn có mối quan

hệ rất chặt chẽ với nhau và nó là một trong những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin nói chung và của lý luận nhận thức Macxit nói riêng Trong bất kỳ lĩnh vực hoạt động nào của con người cũng cần kết hợp giải quyết vấn đề lý luận và thực tiễn Chỉ có như vậy hoạt động của con người mới đi đúng hướng và đạt hiệu quả cao Lịch sử phát triển chứng minh rằng trong mọi hoạt động luôn phải có sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn Nếu

vi phạm nguyên tắc này thì sẽ không đạt được kết quả như mong muốn Trong công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trưởng, có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo đất nước tiến hành thành công công cuộc đổi mới, đưa nước ta bước đầu thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế xã hội, hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế Trong công cuộc đổi mới này, Đảng xác định trước hết phải đổi mới về tư duy, trong đó, lấy đổi mới kinh tế làm trọng

Từ trước đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quá trình đổi mới ở Việt Nam dưới nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình lí giải cặn kẽ về mối quan hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế ở nước ta Do đó, để vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, góp phần nghiên cứu mặt lí luận của vấn đề nảy, bằng những kiến thức được học từ môn Triết học Mác-Lê nin, đặc biệt là nội dung về lý luận và thực

tiễn, em chọn vấn đề “Mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn và vận dụng

phân tích mối liên hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế ở nước ta”

làm công trình nghiên cứu của mình

3

Đề tài được nghiên cứu nhằm mục đích vận dụng kiến thức đã học, nêu lên mỗi liên hệ giữa lý luận và thực tiễn từ đó đưa ra những nhận định, lý giải và phân tích về mối liên hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế ở nước ta Đồng thời, để tài góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho bản thân, hoàn thành chương trình học tập môn Triết học Mác – Lê-nin tại trường Đại học Ngoại thương

Để đạt được mục tiêu đó, để tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chung: phương pháp luận về chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các phương pháp nghiên cứu thực thể: phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp chuyên gia

4

NỘI DUNG

I Mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn

1 Khái niệm lý luận

Nhận thức là sự phản ánh thể giới hiện thực khách quan vào trong bộ

não một người năng động, tích cực, sáng tạo trên cơ sở thực tiễn

Từ khi khoa học xuất hiện cách đây khoảng hai nghìn rưỡi năm, trong tư duy loài người cùng tồn tại hai cấp độ nhận thức để phản ánh các sự vật, hiện tượng với hai tầm nông - sâu, kinh nghiệm và lý luận khác nhau

Kinh nghiệm là những khái niệm hình thành từ sự phát triển và gắn liền

trực tiếp với kinh nghiệm sống của con người, không cần thông qua việc học tập, nghiên cứu Do đó, kinh nghiệm mang nặng tính chất cảm tính, chưa đi sâu phản ánh bản chất và các mối liên hệ tất yếu bên trong của các đối tượng

Lý luận là sản phẩm của sự phát triển cao của nhận thức, đồng thời thể

hiện những trình độ cao của nhận thức Các khái niệm lý luận gắn liền với những hệ thống lý luận nhất định Nếu chúng phản ánh trung thực các mối liên hệ bản chất, các quy luật vốn có của hiện thực khách quan thì những hệ thống lý luận đó chính là các học thuyết khoa học được kiểm nghiệm bằng thực tiễn (hay thực nghiệm) Trái lại, đó là những lý luận giả khoa học và sớm muộn cũng sẽ bị bác bỏ

Lý luận học có quan hệ mật thiết với rất nhiều môn khoa học khác Trong đó, nổi bật như với Triết học, Lôgic học, Chính trị học, Kinh tế chính trị học, Xã hội học, Nhân chủng học, Kinh tế học, Sử học, Toán học Toán học có đối tượng nghiên cứu là các quan hệ số lượng và hình dạng trong thế giới khách quan; Triết học có đối tượng nghiên cứu là các quy luật chung nhất của thế giới và nhận thức thế giới của con người; Kinh tế học

có đối tượng nghiên cứu là các quan hệ sản xuất, các quy luật chi phối quá

5

trình sản xuất, phân phối và trao hỏi lý luận phải không ngừng được nghiên cứu, lọc bỏ, bổ sung, tích lũy trong mối liên hệ qua lại với thực tiễn

2 Khái niệm thực tiễn

Các nhà duy vật trước Mác đã có công lớn trong việc phát triển thế giới quan duy vật và đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo và thuyết bất khả tri Tuy nhiên, lý luận của họ còn nhiều hạn chế, thiếu sót, trong đó hạn chế lớn nhất là không thấy được vai trò của thực tiễn đối với nhận thức Một số nhà triết học duy tâm, tuy đã thấy được mặt năng động, sáng tạo trong hoạt động của con người nhưng cũng chỉ hiểu thực tiễn như là hoạt động tinh thần, chứ không hiểu nó như là hoạt động hiện thực, hoạt động vật chất cảm tính của con người

Kế thừa những yếu tố hợp lý và khắc phục những hạn chế trong các quan điểm của các nhà triết học đi trước, Mác và Ăng-ghen đã đưa ra nhận

thức đúng đắn, khoa học về thực tiễn: “Thực tiễn là toàn bộ những hoạt

động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử, xã hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội”.

Thực tiễn có các đặc trưng: là hoạt động vật chất, không phải hoạt động tinh thần, mang tính mục đích và có ý thức của con người; mang tính lịch

sử - xã hội, tùy thuộc bối cảnh, không gian, thời gian mà thực tiễn có cách thức, phương pháp thực hiện khác nhau; hướng tới cải tạo tự nhiên, cải tạo

xã hội và từ đó cải tạo chính bản thân con người

Hoạt động thực tiễn là hoạt động bản chất của con người, là dạng hoạt động cơ bản và phổ biến của xã hội loài người, mang tính lịch sử - xã hội

cụ thể Con người phải lao động sản xuất, chế tạo và sử dụng công cụ lao động, để tạo ra của cải vật chất nuôi sống mình Do đó, thực tiễn là phương thức tồn tại cơ bản của con người và xã hội, là phương thức đầu tiên và chủ yếu của quan hệ giữa con người và thế giới

6

Thực tiễn có các hình thức tồn tại cơ bản: hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động chính trị-xã hội; hoạt động thực nghiệm khoa học Trong đó hoạt động sản xuất vật chất giữ vai trò trung tâm; tuy nhiên, cả hoạt động chính trị - xã hội và thực nghiệm khoa học cũng có tính độc lập tương đối của mình

Có một số quan điểm nhầm lẫn giữa thực tiễn và hoạt động Một số quan điểm dựa vào câu nói của C Mác – “Đời sống xã hội, về thực chất, là

có tính chất thực tiễn” – để đồng nhất hai khái niệm "thực tiễn” và “hoạt động” Tuy nhiên, hoạt động hiểu theo nghĩa chung nhất là phương thức tồn tại và phát triển hiện thực lịch sử Câu nói mang tính nguyên tắc trên của C Mác cần phải được hiểu là: Thực tiễn là phương thức mà con người tác động qua lại với thế giới và cải tạo thế giới đó C Mác đem quan điểm đó đối lập lại với quan điểm của chủ nghĩa duy vật trực quan Pholobac

Có quan điểm cho rằng, bất kì hình thức hoạt động nào cũng đều có liên quan đến thực tiễn xã hội, phục tùng nó, phát triển trên cơ sở của nó Quan điểm khác lại coi bản thân hoạt động lý luận là thực tiễn Thực tiễn bao giờ cũng là sự vật chất hóa các ý niệm, là phương thức chuyển cái ý niệm thành của cải vật chất, còn hoạt động lý luận là quá trình ngược lại, mặc dù nó bắt nguồn từ thực tiễn

Vậy, vấn đề liên hệ giữa hoạt động lý luận và hoạt động thực tiễn với tư cách là hai lĩnh vực cơ bản nhất của hoạt động xã hội được hiểu như thế nào?

3 Mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn

Trước hết, thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức Chính thực tiễn

cung cấp những tài liệu, vật liệu cho nhận thức của con người Mọi tri thức,

lý luận, xét đến cùng đều bắt nguồn từ thực tiễn Ngày nay, khi khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, mối quan hệ này cũng không thay đổi Bản thân khoa học chỉ có khả năng đem lại hình ảnh về thế giới với

7

những đặc trưng, bản chất của nó Lực lượng sản xuất vẫn tồn tại với tư cách là đối tượng của khoa học, còn khoa học vẫn tiếp tục là hình thức hoạt động tinh thần của con người, là sự phản ánh hiện thực

Lý luận luôn phục tùng thực tiễn, phục vụ thực tiễn và phát triển trên cơ

sở cải tạo thực tiễn xã hội Chỉ khi được đưa vào thực tiễn, ý niệm, tư tưởng, lý luận mới có thể “cải tạo” thế giới Nếu dừng lại trong lĩnh vực ý thức, chúng không có khả năng cải biến một cái gì ngoài khả năng ý thức Các tư tưởng, tự chúng, không phải là thực tiễn, mô hình lý tưởng về xã hội tương lai thiếu sự cải tạo vật chất chỉ là mô hình lý luận Lý luận hoàn thành một chức năng nào đó trong xã hội không phải là ở ngoài khuôn khổ của thực tiễn, mà là ở bên trong bản thân thực tiễn xã hội

“Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng.

Lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” (Hồ Chí Minh:

Toàn tập, tập 8, tr.496) Như vậy, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn được hiểu trên tinh thần biện chứng: thực tiễn cần tới lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn, định hướng để không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn

lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn và phải luôn liên

hệ với thực tiễn, nếu không sẽ mắc bệnh giáo điều Nghĩa là thực tiễn, lý luận cần đến nhau, nương tựa vào nhau, hậu thuẫn, bổ sung cho nhau

Lý luận có vai trò hết sức to lớn đối với thực tiễn, lý luận như cái kim

chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế.

Không có lý luận thì trong hoạt động thực tiễn người ta dễ chỉ dựa vào kinh nghiệm, dễ dẫn tới tuyệt đối hóa kinh nghiệm, cho kinh nghiệm là yếu tố quyết định thành công trong hoạt động thực tiễn “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi" (Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, tr.234-235)

“Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mỏ trong đêm tối vừa chậm chạp vừa hay vấp váp" (Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 6, tr.47) Làm mò mẫm chính là biểu hiện của bệnh kinh nghiệm Kém lý luận, khinh lý luận không

8

Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com)

chỉ dẫn tới bệnh kinh nghiệm mà còn dẫn tới bệnh giáo điều Bởi lẽ, do kém lý luận, khinh lý luận nên không hiểu thực chất lý luận, chỉ thuộc câu chữ lý luận và do đó cũng không thể hiểu được bản chất và cũng không thể vận dụng được lý luận vào giải quyết những vấn đề thực tiễn mới nảy sinh Nếu có vận dụng thì cũng không sát thực tế, không phù hợp với thực tiễn

Mối liên hệ của thực tiễn với lý luận còn thể hiện ở chỗ, thực tiễn là tiêu

chuẩn chân lý, lấy thực tiễn để kiểm tra lý luận Vấn đề tìm hiểu xem tư

duy của con người có thể đạt tới chân lý khách quan không, hoàn toàn không phải là một vấn đề lý luận mà là một vấn đề thực tiễn Chính trong thực tiễn mà con người phải chứng minh chân lý Nhận thức khoa học còn

có tiêu chuẩn riêng, đó là tiêu chuẩn logic Nhưng tiêu chuẩn logic không thể thay thế cho tiêu chuẩn thực tiễn, và xét đến cùng, nó cũng phụ thuộc vào tiêu chuẩn thực tiễn

Quan hệ giữa thực tiễn và lý luận là một quá trình mang tính lịch sử - xã hội cụ thể Quan hệ giữa chúng là quan hệ biện chứng Nắm bắt được tính chất biện chứng của quá trình đó là tiền đề quan trọng giúp chúng ta có được lập trường thực tiễn sáng suốt, tránh được chủ nghĩa thực dụng thiển cận, cũng như chủ nghĩa giáo điều máy móc và bệnh lý luận suông

II Mối liên hệ giữa đổi mới tư duy và đổi mới kinh tế ở nước ta

1 Lí do đổi mới

Trong giai đoạn sau giải phóng, Đảng ta đã có nhiều cố gắng nghiên cứu tìm tòi, xây dựng đường lối, xác định đúng mục tiêu và phương hướng xã hội chủ nghĩa Nhưng Đảng đã phạm sai lầm chủ quan duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan: nóng vội trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, xóa bỏ ngay nền kinh tế nhiều thành phần; có lúc đẩy mạnh quá mức việc xây dựng công nghiệp nặng; duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp, có nhiều chủ trương sai trong việc cải cách giá cả, tiền tệ, tiền

9

Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com)

lương; công tác tư tưởng và tổ chức cán bộ phạm nhiều khuyết điểm nghiêm trọng

Những sai lầm chủ quan duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan này đã dẫn đến khủng hoảng trầm trọng về kinh tế xã hội ở Việt Nam những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ trước Tình hình kinh tế - xã hội có những khó khăn gay gắt: sản xuất tăng chậm; hiệu quả sản xuất và đầu tư thấp; phân phối, lưu thông có nhiều rối ren; quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chậm được củng cố; đời sống nhân dân lao động gặp nhiều khó khăn, hiện tượng tiêu cực xảy ra ở nhiều nơi và có nơi nghiêm trọng

Nhìn chung, chúng ta chưa thực hiện được mục tiêu tổng quát do Đại hội lần thứ V đề ra là cơ bản ổn định tinh hình kinh tế - xã hội, ổn định đời sống nhân dân

Không đánh giá thấp những khó khăn khách quan, Đại hội VI nghiêm khắc chỉ ra rằng nguyên nhân chủ quan của tình hình trên đây là những sai lầm, khuyết điểm trong sự lãnh đạo, quản lý của Đảng và Nhà nước

Chúng ta có khuyết điểm trong việc đánh giá tình hình cụ thể của đất nước, trong việc xác định mục tiêu và bước đi của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong 5 năm 1976-1980, trên thực tế đã chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hoá trong khi chưa có đủ các tiền đề cần thiết; vừa nóng vội, vừa buông lỏng trong công tác cải tạo xã hội chủ nghĩa; chậm đổi mới cơ chế quản lý kinh tế không còn phù hợp Trong 5 năm 1981-1985, đã không nghiêm chỉnh thực hiện những kết luận đúng đắn của Đại hội lần thứ V của Đảng về cụ thể hoá đường lối kinh tế trong chặng đường đầu tiên, chưa kiên quyết khắc phục chủ quan nóng vội và bảo thủ trì trệ trong bố trí cơ cấu kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế, lại phạm những sai lầm mới, nghiêm trọng trong lĩnh vực phân phối, lưu thông, đã buông lỏng chuyên chính vô sản trong quản lý kinh tế, xã hội, trong đấu tranh tư tưởng,

10

Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com)

văn hoá, trong việc chống lại những âm mưu, thủ đoạn phá hoại thâm độc của kẻ thù

Những sai lầm nói trên là sai lầm nghiêm trọng về chủ trương, chính sách lớn, về chỉ đạo chiến lược và về tổ chức thực hiện Khuynh hướng tư tưởng chủ yếu của những sai lầm ấy, đặc biệt là những sai lầm về chính sách kinh tế, là bệnh chủ quan, duy ý chí, lối suy nghĩ và hành động giản đơn, nóng vội, là khuynh hướng buông lỏng trong quản lý kinh tế, xã hội, không chấp hành nghiêm chỉnh đường lối và nguyên tắc của Đảng Đó là những biểu hiện của tư tưởng tiểu tư sản vừa "từ" khuynh, vừa “hữu” khuynh Những sai lầm và khuyết điểm trong lĩnh vực kinh tế, xã hội bắt nguồn từ những khuyết điểm trong công tác tư tưởng, tổ chức và công tác cán bộ của Đảng

Trong lĩnh vực tư tưởng, đã bộc lộ sự lạc hậu về nhận thức lý luận và sự yếu kém về vận dụng các quy luật trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Về tổ chức, khuyết điểm lớn nhất là thiếu quy hoạch và chậm đổi mới cán bộ; vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ trong sinh hoạt Đảng, phong cách lãnh đạo và lề lối làm việc mang nặng chủ nghĩa quan liêu; tổ chức bộ máy quá lớn, chồng chéo và kém hiệu lực; giáo dục và quản lý cán bộ, Đảng viên thiếu chặt chẽ

Trong hoàn cảnh ấy, vấn đề sống còn là đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng Mặt khác, chính trị thế giới có nhiều biến động phức tạp, tiềm ẩn những bùng nổ, thay đổi bất lợi cho sự phát triển của nước ta theo

cơ chế lúc bấy giờ Trong tình thế cần lựa chọn, điều chỉnh, thay đổi, bằng kinh nghiệm lãnh đạo sáng suốt nhìn thẳng vào sự thật, tin tưởng vào lực lượng quyết, Đảng đã kiên quyết đổi mới trên tất cả các lĩnh vực, trước hết

là đổi mới về tư duy và trọng tâm là đổi mới về kinh tế

11

Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com)