Báo cáo luận văn môn thể dục thể chất Đề tài Ảnh hưởng của thể dục thể thao Đối với sự phát triển của cơ thể

Thể dục thể thao không chỉ đơn thuần là các hoạt động vận động cơ thể mà còn là một phần thiết yếu giúp con người duy trì và nâng cao thể trạng, phòng ngừa bệnh tật và phát triển toàn di

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- 

 -BÁO CÁO LUẬN VĂN MÔN THỂ DỤC THỂ CHẤT

Đề tài:

ẢNH HƯỞNG CỦA THỂ DỤC THỂ THAO ĐỐI

VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CƠ THỂ

Lớp: 24VLH_DKD1 MSSV: 24137034

Họ và tên: Nguyễn Ngọc Đông Vy

-TP HỒ CHÍ MINH – 2025

MỤC LỤC MỤC LỤC 1 LỜI MỞ ĐẦU 2 Chương 1 THÚC TIẾN QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, NÂNG CAO TRÌNH

ĐỘ CHỨC NĂNG CƠ THỂ 3 1.1 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ vận động 3

1.2 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ hô hấp 3

1.3 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với chức năng của hệ tuần hoàn 6 1.4 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ tiêu hoá 7

1.5 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ thần kinh 7

Chương 2 THÚC TIẾN SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN LỰC NĂNG LỰC CƠ THỂ, TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC THÍCH NGHI CỦA CƠ THỂ 10 Chương 3 THÚC TIẾN SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN LỰC NĂNG LỰC CƠ THỂ, TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC THÍCH NGHI CỦA CƠ THỂ 11 KẾT LUẬN 13

LỜI MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng nhanh và áp lực học tập, công việc không ngừng gia tăng, vấn đề chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là việc rèn luyện thể chất, ngày càng được quan tâm Thể dục thể thao không chỉ đơn thuần là các hoạt động vận động cơ thể mà còn là một phần thiết yếu giúp con người duy trì

và nâng cao thể trạng, phòng ngừa bệnh tật và phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần

Nhiều nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước đã khẳng định rằng việc tham gia thường xuyên các hoạt động thể dục thể thao mang lại những lợi ích to lớn cho cơ thể Không chỉ giúp cải thiện chức năng tim mạch, hô hấp, tăng cường hệ miễn dịch

và phát triển cơ bắp, thể dục thể thao còn góp phần thúc đẩy sự phát triển về chiều cao, cân nặng hợp lý và nâng cao sức bền Đặc biệt, đối với lứa tuổi thanh thiếu niên – giai đoạn vàng cho sự phát triển thể chất – việc rèn luyện thể thao có vai trò

vô cùng quan trọng và mang tính quyết định

Xuất phát từ tầm quan trọng đó, luận văn này được thực hiện nhằm tìm hiểu, phân

tích và đánh giá một cách toàn diện ảnh hưởng của thể dục thể thao đối với sự phát triển của cơ thể Qua đó, luận văn mong muốn nâng cao nhận thức về vai trò

của thể dục thể thao trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là đối với giới trẻ, đồng thời đưa ra những khuyến nghị giúp việc rèn luyện thể chất trở nên hiệu quả và bền vững hơn

Chương 1: THÚC TIẾN QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ CHỨC NĂNG CƠ THỂ

Như chúng ta đã biết thể chất tốt là điều kiện đảm bảo cho sức khoẻ tốt Rèn luyện thể thao có thể thúc tiến quá trình trao đổi chất ở các cơ quan, tổ chức trong cơ thể,

từ đó hoàn thiện nâng cao chức năng các bộ phận, cơ quan trong cơ thể

Thể chất được biểu hiện ở nhiều phương diện, nó bao gồm tình trạng phát dục của các cơ quan bộ phận trong cơ thể, trình độ về năng lực hoạt động cơ bản và các tố chất cơ thể, năng lực thích nghi với hoàn cảnh môi trường bên ngoài

1.1 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ vận động

Tập luyện thể dục thể thao đóng vai trò thiết yếu trong việc phát triển và bảo vệ hệ vận động của con người Hệ vận động gồm xương, cơ, khớp và các dây chằng – là nền tảng giúp cơ thể thực hiện các hoạt động như đi lại, chạy nhảy, mang vác hoặc giữ thăng bằng Khi vận động thường xuyên, cơ thể sẽ kích thích sự phát triển của khối cơ, tăng trương lực cơ và tăng khả năng phối hợp vận động giữa các nhóm cơ Bên cạnh đó, xương sẽ trở nên chắc khỏe hơn nhờ vào quá trình tân tạo và khoáng hóa được thúc đẩy bởi áp lực cơ học từ vận động

Theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc tập luyện thể chất thường xuyên giúp tăng mật độ xương và giảm nguy cơ loãng xương ở người lớn tuổi Ngoài ra, thể dục thể thao còn giúp cải thiện sự linh hoạt và bôi trơn khớp, từ đó làm giảm nguy cơ thoái hóa khớp và các chấn thương do vận động sai tư thế

Ví dụ minh họa: Một học sinh tham gia lớp bóng rổ 3 buổi mỗi tuần không chỉ cải

thiện thể lực mà còn phát triển đồng đều các nhóm cơ như cơ tay, cơ vai, cơ đùi và bắp chân Nhờ đó, học sinh này có thể lực tốt, xương chắc khỏe và khả năng vận động linh hoạt hơn so với những bạn ít vận động Ngược lại, những người ngồi nhiều, lười vận động sẽ dễ bị yếu cơ, đau lưng, mỏi gối, và về lâu dài có nguy cơ mắc các bệnh lý xương khớp như thoát vị đĩa đệm hay viêm khớp mãn tính.

1.2 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ hô hấp

Hệ hô hấp là một trong những hệ cơ quan quan trọng nhất trong cơ thể, chịu trách nhiệm trao đổi khí – đưa oxy vào máu và thải khí carbonic ra ngoài Oxy là nguồn năng lượng thiết yếu cho mọi hoạt động sống của tế bào, do đó, bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến chức năng hô hấp cũng tác động trực tiếp đến sức khỏe toàn thân

Tập luyện thể dục thể thao là một trong những biện pháp tự nhiên và hiệu quả nhất

để nâng cao chức năng của hệ hô hấp, cả về mặt cấu trúc lẫn chức năng

a) Tăng cường khả năng trao đổi khí ở phổi

Khi tập luyện, cơ thể tiêu thụ nhiều oxy hơn bình thường Lúc này, nhịp thở tăng nhanh và sâu hơn để đáp ứng nhu cầu trao đổi khí Quá trình này lặp đi lặp lại trong quá trình tập luyện sẽ giúp cải thiện dung tích sống của phổi (vital capacity) – tức là thể tích không khí tối đa mà một người có thể hít vào hoặc thở ra Ngoài ra, thể tích khí lưu thông mỗi phút (minute ventilation) cũng tăng lên rõ rệt ở những người tập luyện thường xuyên Điều này giúp tăng khả năng hấp thu oxy vào máu và thải loại CO₂ hiệu quả hơn

Theo nghiên cứu công bố trên Tạp chí Sinh lý học Ứng dụng (Journal of Applied Physiology), những người tập luyện sức bền (như chạy bộ, bơi lội, đạp xe) có dung tích phổi cao hơn từ 10–20% so với người ít vận động, đồng thời tốc độ khuếch tán oxy qua màng phế nang – mao mạch cũng hiệu quả hơn.

b) Tăng cường sức mạnh của các cơ hô hấp

Hệ hô hấp không chỉ bao gồm phổi mà còn gồm các cơ tham gia vào quá trình hít thở, như cơ hoành, cơ liên sườn, cơ bụng, Khi vận động, đặc biệt

là các bài tập aerobic (tim mạch), các cơ này được huy động và làm việc mạnh mẽ hơn, từ đó trở nên dẻo dai và khỏe hơn theo thời gian Nhờ vậy, người tập luyện thường xuyên có thể duy trì nhịp thở sâu, đều và chậm hơn

so với người bình thường trong cả trạng thái nghỉ lẫn khi hoạt động mạnh

Trong một thử nghiệm thực hiện trên các vận động viên bơi lội, các nhà khoa học nhận thấy cơ hoành của họ có độ co giãn và sức mạnh lớn hơn rõ rệt so với người không luyện tập, giúp kiểm soát hơi thở tốt hơn trong các điều kiện thiếu oxy.

c) Giảm nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp

Việc tập luyện thể dục thường xuyên cũng giúp tăng sức đề kháng của hệ hô hấp, đặc biệt là khả năng làm sạch đường thở qua các cơ chế như tăng hoạt động của lông chuyển trong niêm mạc khí quản, cải thiện khả năng kháng viêm tự nhiên Điều này giúp làm giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp phổ biến như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản, hen suyễn và cả các bệnh mạn tính như COPD

Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy, người lớn tuổi có thói quen

đi bộ ít nhất 30 phút mỗi ngày giảm 43% nguy cơ bị viêm phổi so với người không tập luyện Ngoài ra, những người bị hen suyễn được hướng dẫn luyện tập thở kết hợp với các bài tập nhẹ (như yoga, đi bộ) có cải thiện rõ rệt về tần suất và mức độ lên cơn hen

1.3 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với chức năng của

hệ tuần hoàn

Hệ tuần hoàn đóng vai trò cốt lõi trong việc duy trì sự sống, đảm bảo máu và oxy được vận chuyển đến tất cả các cơ quan, mô và tế bào của cơ thể Một hệ tuần hoàn khỏe mạnh sẽ giúp các cơ quan hoạt động hiệu quả, tăng sức đề kháng và kéo dài tuổi thọ Trong bối cảnh các bệnh lý tim mạch ngày càng gia tăng do lối sống tĩnh tại, vai trò của thể dục thể thao ngày càng được khẳng định là một trong những yếu

tố quan trọng hàng đầu trong việc bảo vệ và cải thiện sức khỏe hệ tuần hoàn

a) Tăng cường sức mạnh của cơ tim

Tim là trung tâm bơm máu của hệ tuần hoàn Khi con người tập luyện thể dục, đặc biệt là các hoạt động aerobic như chạy bộ, bơi lội, đi xe đạp, tim phải làm việc nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy gia tăng của cơ thể Quá trình này kích thích cơ tim phát triển khỏe mạnh hơn, thành cơ tim dày và co bóp mạnh mẽ hơn, từ đó làm tăng thể tích máu bơm ra mỗi lần co (gọi là thể tích tâm thu) Khi tim khỏe hơn, một nhịp đập có thể bơm được nhiều máu hơn, nhờ đó tim không cần đập quá nhanh mà vẫn đảm bảo cung cấp đủ máu cho cơ thể – đây là lý do vì sao người tập luyện có nhịp tim nghỉ ngơi thấp hơn người bình thường

Theo nghiên cứu của American Heart Association, vận động viên có thể tích tâm thu lớn hơn người bình thường từ 15–20%, và nhịp tim nghỉ ngơi chỉ từ 40–50 nhịp/phút, phản ánh một trái tim hoạt động hiệu quả và tiết kiệm năng lượng.

b) Cải thiện lưu thông máu và độ đàn hồi của máu

Tập luyện thể thao giúp mạch máu linh hoạt hơn nhờ tăng cường sản sinh

nitric oxide – một chất giúp mạch máu giãn ra và giảm áp lực bên trong thành

mạch Quá trình này không những giúp máu lưu thông tốt hơn mà còn làm giảm sức cản ngoại biên, từ đó giảm nguy cơ cao huyết áp và các biến cố tim

mạch Khi các động mạch đàn hồi tốt, máu được vận chuyển nhẹ nhàng hơn đến các cơ quan, não bộ và tứ chi Đồng thời, sự tăng cường lưu thông máu giúp các tế bào được nuôi dưỡng đầy đủ, quá trình phục hồi tổn thương và loại bỏ chất độc hại cũng diễn ra nhanh hơn

Một nghiên cứu của Đại học Copenhagen (2016) chỉ ra rằng những người luyện tập aerobic từ 4–5 lần mỗi tuần có độ đàn hồi động mạch chủ cao hơn 25% so với nhóm không tập luyện.

c) Điều hoà huyết áp và giảm chlolesterol xấu

Tập thể dục đều đặn giúp hạ huyết áp ở những người cao huyết áp và duy trì mức huyết áp lý tưởng ở người bình thường Ngoài ra, vận động giúp giảm cholesterol LDL (cholesterol "xấu") và tăng cholesterol HDL (cholesterol

"tốt") trong máu – từ đó ngăn chặn hình thành mảng xơ vữa trong động mạch Xơ vữa động mạch là một trong những nguyên nhân chính gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim Việc tập luyện làm sạch lòng mạch, giảm nguy cơ tắc nghẽn, cải thiện lưu lượng máu đến tim và não

Nghiên cứu trên 133 bệnh nhân cao huyết áp tại Đại học Duke (Mỹ) cho thấy, đi bộ nhanh 30 phút/ngày trong 5 ngày/tuần có thể giảm huyết áp tâm thu trung bình 6–9 mmHg sau 3 tháng, tương đương hiệu quả của một số loại thuốc điều trị.

d) Ngăn ngừa và điều trị các bệnh lý tim mạch

Tập luyện thể thao có khả năng phòng ngừa và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý tim mạch phổ biến như: tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, bệnh động mạch vành, suy tim, loạn nhịp tim Việc duy trì vận động thường xuyên làm giảm 40–60% nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch ở người trưởng thành Cơ thể người là một hệ thống "dùng thì bền", càng vận động đúng cách thì hệ tuần hoàn càng khỏe mạnh Ngược lại, lối sống ít vận động làm tim yếu dần, máu lưu thông kém và dễ phát sinh bệnh lý

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC, Hoa Kỳ), người

có thói quen tập thể dục từ 150 phút/tuần trở lên có nguy cơ mắc bệnh tim thấp hơn 30% so với người không vận động.

1.4 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ tiêu hoá

Dạ dày và ruột là những cơ quan trung tâm của hệ tiêu hóa, đảm nhiệm vai trò tiêu hóa thức ăn, hấp thu dinh dưỡng và đào thải chất cặn bã Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên không chỉ giúp cải thiện thể chất mà còn mang lại nhiều lợi ích quan trọng đối với chức năng tiêu hóa của dạ dày, ruột và gan – từ đó nâng cao sức khỏe toàn diện

Khi vận động, các cơ vùng bụng và cơ thể hoạt động mạnh, làm tăng nhu động ruột – tức là sự co bóp và di chuyển của ống tiêu hóa Quá trình này giúp thức ăn được tiêu hóa nhanh hơn, hạn chế tình trạng đầy hơi, táo bón và rối loạn tiêu hóa Ngoài

ra, khi tập thể dục, lưu lượng máu đến dạ dày và ruột cũng được cải thiện, thúc đẩy

sự tiết men tiêu hóa và enzyme, giúp hấp thu dưỡng chất hiệu quả hơn

Theo nghiên cứu của The American Journal of Gastroenterology (2015), việc đi bộ

nhẹ nhàng 30 phút mỗi ngày sau bữa ăn giúp tăng hiệu quả tiêu hóa và rút ngắn thời

gian làm rỗng dạ dày lên tới 20% so với người không vận động.

Không chỉ tác động đến dạ dày và ruột, tập luyện thể thao còn hỗ trợ hoạt động của gan – một cơ quan quan trọng trong chuyển hóa và giải độc Khi vận động, cơ thể tiêu thụ năng lượng nhiều hơn, kích thích gan huy động nguồn glycogen (dự trữ đường), tăng cường chuyển hóa chất béo và loại bỏ độc tố Điều này giúp gan hoạt động hiệu quả hơn, giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ – một căn bệnh phổ biến ở người ít vận động

Một khảo sát của European Association for the Study of the Liver (2020) cho thấy

những người duy trì tập luyện thể dục đều đặn có tỷ lệ mắc gan nhiễm mỡ không do

rượu (NAFLD) thấp hơn 40% so với nhóm không vận động.

Ngoài ra, việc vận động thường xuyên còn giúp giảm stress – một nguyên nhân chính ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa qua trục não – ruột Khi tinh thần thoải mái, nhu động ruột hoạt động điều hòa hơn, giúp ngăn ngừa các rối loạn như hội chứng ruột kích thích (IBS) Do đó, thể dục thể thao còn được xem như một biện pháp hỗ trợ điều trị không dùng thuốc cho các bệnh lý về tiêu hóa

1.5 Sự ảnh hưởng của tập luyện thể dục thể thao đối với hệ thần kinh

Hệ thần kinh là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống của con người, bao gồm

cả vận động, cảm giác, tư duy, cảm xúc và điều hòa hoạt động của các cơ quan khác trong cơ thể Sự khỏe mạnh và linh hoạt của hệ thần kinh đóng vai trò thiết yếu đối với khả năng học tập, làm việc, sáng tạo và thích nghi với môi trường sống Trong nhiều thập kỷ qua, các nghiên cứu khoa học hiện đại đã chứng minh rằng tập luyện

thể dục thể thao có ảnh hưởng sâu rộng, tích cực và lâu dài đối với cả hệ thần kinh

trung ương (não và tủy sống) và hệ thần kinh ngoại biên (các dây thần kinh dẫn

truyền tín hiệu đi – về giữa não và cơ thể)

a) Tác động sinh học đến cấu trúc và chức năng của não bộ

Khi vận động, đặc biệt là vận động ở cường độ trung bình đến cao (như chạy bộ, bơi, đạp xe…), cơ thể tiết ra một loạt chất sinh học có tác dụng

nuôi dưỡng và bảo vệ não bộ Trong đó, nổi bật nhất là BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) – yếu tố dưỡng thần kinh có vai trò như

“phân bón cho não” BDNF giúp:

 Kích thích sự phát triển của các tế bào thần kinh mới (neurogenesis),

 Tăng cường kết nối giữa các tế bào thần kinh (synaptic plasticity),

 Bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương do stress hoặc lão hóa

Một nghiên cứu trên tạp chí Nature Neuroscience (2012) chỉ ra rằng việc

chạy bộ liên tục trong 3 tuần đã làm tăng đáng kể mức BDNF trong vùng hồi hải mã (hippocampus) – vùng não chịu trách nhiệm về trí nhớ và học tập Điều này giúp cải thiện hiệu quả ghi nhớ ngắn hạn và dài hạn

Ngoài ra, tập thể dục còn giúp làm tăng kích thước một số vùng não bộ.

Nghiên cứu của Đại học Illinois (Mỹ) trên người cao tuổi cho thấy những

người tập aerobic 3 lần/tuần trong vòng 6 tháng có sự gia tăng thể tích vùng hồi hải mã lên đến 2%, điều chưa từng xảy ra ở người già không

vận động – vốn thường bị teo não theo tuổi

b) Cải thiện chức năng thần kinh vận động và phản xạ

Hoạt động thể chất đều đặn giúp nâng cao hiệu quả truyền dẫn tín hiệu thần kinh từ não đến cơ bắp và ngược lại Nhờ đó, phản xạ trở nên nhanh

nhạy hơn, khả năng phối hợp vận động được cải thiện, và độ chính xác

trong các thao tác tay–mắt, tay–chân được nâng cao Đặc biệt ở các môn thể thao yêu cầu phản ứng nhanh như bóng đá, cầu lông, võ thuật, người chơi phải xử lý tín hiệu thị giác và thính giác trong tích tắc – điều này buộc hệ thần kinh phải hoạt động hiệu quả và bền bỉ hơn

c) Ảnh hưởng đến tâm trạng và sức khoẻ tinh thần

Một trong những ảnh hưởng rõ nét nhất của thể dục thể thao lên hệ thần

kinh chính là tác dụng điều hòa cảm xúc và giảm stress Khi vận động, cơ thể tiết ra endorphin – một loại “thuốc giảm đau tự nhiên” của cơ thể

giúp cải thiện tâm trạng, giảm lo âu và tạo cảm giác thư giãn Đồng thời,

dopamine và serotonin – hai chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến

cảm giác hạnh phúc, hứng khởi – cũng được giải phóng, giúp người tập thể dục cảm thấy yêu đời, tích cực hơn

Một nghiên cứu công bố trên Journal of Clinical Psychiatry năm 2016

cho thấy những bệnh nhân trầm cảm nhẹ đến trung bình tham gia tập thể dục nhịp điệu 3–4 lần/tuần trong 12 tuần có tỉ lệ cải thiện tình trạng trầm

cảm cao tương đương với nhóm dùng thuốc chống trầm cảm, nhưng với

ít tác dụng phụ hơn

d) Bảo vệ hệ thần kinh khỏi sự lão hóa và thoái hóa thần kinh

Tập thể dục đều đặn có thể làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh và giảm nguy cơ mắc các bệnh như Alzheimer, Parkinson hay sa sút trí tuệ Ngoài việc tăng lưu lượng máu và oxy lên não, vận động giúp giảm các yếu tố viêm thần kinh (neuroinflammation) và tăng cường cơ chế tự sửa chữa của tế bào thần kinh

e) Ảnh hưởng tích cực đến giấc ngủ và năng lực nhận thức

Hệ thần kinh cũng kiểm soát chu kỳ giấc ngủ – yếu tố thiết yếu để tái tạo

tế bào não Tập thể dục giúp điều chỉnh nhịp sinh học, tăng thời gian ngủ sâu và giảm rối loạn giấc ngủ, từ đó tạo điều kiện cho hệ thần kinh nghỉ ngơi và hồi phục hiệu quả hơn Đồng thời, việc tăng oxy lên não và kích thích hormone thần kinh còn giúp cải thiện khả năng tư duy logic, ra quyết định, kiểm soát cảm xúc và sáng tạo – vốn là các chức năng thuộc thùy trán của não