Luận văn thạc sĩ xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học trong dạy học chương Động lực học chất Điểm vật lý lớp 10 nâng cao

Cầu trúc của luận văn Ngoài phan mở đầu, phản kết luận, khuyến nghị, đamh mục các tải liệu than khâu và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận về việ

Trang 1

DAITIOC QUOC GIA IIA NOI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÙI HOÀNG HÀ

XÂY DỰNG TÀI LIỆU VÀ TÔ CHỨC HƯỚNG DAN HOC SINH TỰ HỌC

TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIÈM”

VATLY LOP 10 NÂNG CAO

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHAP DAY HỌC

(BỘ MÔN VẬT LÝ)

Mi sé: 60 1410

LUAN VAN TITAC ST SU PITAM VAT LY

Người hướng dẫn khoa học: T8 Ngô Diệu Nga

HÀ NỘI - 2012

Trang 2

Trời câm ơn

Danh mục các chữ viết tẮC n1 ccrrrecee

Chương 1 CƠ SỞ LÏ LUẬN VỀ VIỆC XÂY V DỰNG TẢI LIỆU VẢ TÔ

CHỨC HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC

TIỌC CHẤT DIỄM” - VẶT LÍ LỚP 10 NÂNG CAO

1.1 Dạy học vả xu hưởng dỗi moi phương, pháp dạy họ

1.1.1 Những quan điểm về dạy học

1.1.2 Xu hướng dỗi mới phương pháp dạy học

1.3 Cơ sở l¡ luận của việc xây dựng tài liệu hướng đẫn tự hoo

1.3.1 Táo dụng của tài liệu hướng dẫn dễi với người tự học

đựng tải liệu hướng dan ty hoc

1.4 Cơ số của việc tổ chức hướng đẫn lự học

1.3.2 Ca sở của việc xâ

1.4.1 Đặc điểm hoạt động của tố chức dạy học tự học

1.4.2 Nguyên tắc tổ clrức hướng dẫn học sinh tự hợc

1.4.3 Quy trình hướng dẫn học sinh tự học - -

1.5 Thực tiễn về hoạt động tự học Vật lí của học sinh và việc hướng dẫn

học sinh tự học của giáo viên ở một số trường trung học phê thông

1.5.1 Về tình hình học của học sinh -

1.5.2 Về tỉnh hình dạy cúa giáo viÊn on re eo

'Kết luận chương 1

Chương 2 XÂY DỰNG TẢI L¡ Tet VA 10 CHUC HUGNG DAN

LOC SINLL TU HQC TRONG DAY HQC CHUONG “DONG LUC

HOC CHAT BIEM * VAT LI LOP 10 NANG CAO

2.1 Dặc điểm câu trúc nội đụng chương “ Dộng lực học chất điểm”

Trang 3

2.1.1 Vị trị chương “ Động lực học chất diễm” trong chương trình Vật lí

phé théng 17 2.1.2 Sơ dễ cầu trúc nội dung chương * Đông lực bọc chất diễm” —

2.3 Nội đưng khoa học một số kiến thức trong chương “' Diộng hực học chả

.2.5 Các loại lực cơ học + sence 21

2.3 Mục tiêu đạy học chương “ Đông lục học chất điểm: - - 23 2.3.1 Nội dung về kiến thức chương “ Động lực học chất điển” Vật lí lớp

2.3.2 Mục tiêu dạy học chương “ Động lực học chất diễm” ¬ 26

2.4 Soạn thảo kế hoạch và tài liệu hướng dẫn học sinh tự học 31

3.2 Nhidm vu the mghi6m cecsssessssessssiseeesseessiesseeeeet fein OS

3.4, Phuong phap thuc nghiém su phan eee fee OS

3.6 Kết quả thực nghiệm sư phạm s22 dutta 96

3.6.1 Co sé dé đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm - - 96

3.6.3 Đánh giá định tính kết quả thực nghiệm sư phạm 96

3.6.3 Dánh giá định lượng hộ ga tực nghiệm sư phạm ¬— 98

Trang 4

11 Cầu trúc của luận văn

Ngoài phan mở đầu, phản kết luận, khuyến nghị, đamh mục các tải liệu than khâu

và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về việc xây dựng tải liệu và tỏ chức hướng dân học sinh

tự học chương “Động lực học chất điểm ” Vật lí lớp 10 nding cao

Chương 2: Xây đựng tải liệu và tố chức hướng, đẫn học sinh tự học chương “Động

lực học chất điểm ” Vật lí lớp 10 nâng, cao

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Trang 5

CHUONG 1

COSG Li LUAN VE VIEC XAY DUNG TAI LIEU VA TÔ CIỨC HƯỚNG

DẪN HỌC SINH TỰ HỌC CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM” - VẬT

LÍ LỚP 10 NÂNG CAO 1.1 Dạy học và xu hướng đổi mới phương pháp dạy học

1.1.1 Những quan điễm vé day hoc

3.1.1.1 Dạy học theo quan diễm truyền thống

Theo quan điểm truyền thống, đạy học là hoạt động truyền đại kiến thức ở trên lớp của GV Giáo viên là trung tâm quyết định chất lượng cửa quá trình dạy học Nội đưng

dạy học mang tính áp đặt, bắt buộc, được qui định trong những chương trinh khép kim

1.1.1.2 Dạy học theo quan diễm hiện dại

Theo quan điểm hiện đại, đạy học là quá trinh hoạt động của GV và HS Trong đó

GV dong vai trò clrủ đạo tê chức hưởng dẫn và điều khiến hoạt động của HS HS chủ động

nhận thức lại nền văn minh nhân loại vá rên luyện hình thành kĩ năng hoạt dộng, tạo lập thái

độ sống tốt đẹp Giờ học là sự phốt hợp hoạt động của GV và HS từ lập kế hoạch đến thực hiện cũng như kiêm tra đánh giả

1.1.2 Xu hưởng đỗi mửi phương pháp đạy lạc

1.1.2.1 Phương hướng chiên lược đối mới phương pháp day học

- Khắc phục lối truyền thụ một chiều

- Ren luyén thành nếp tư duy sảng tạo của người học

- Ấp dụng các phương pháp tiên tiễn, hiện đại vàn quá trình dạy học

- Rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu cho HS, sinh viên

1.1.2.2 Phương pháp dạy học tích cực

Phuong php day hoe lich cue là những phương pháp đạy học theo hướng phải

uy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cửa người học Một số đặc trung của các phương,

pháp dạy học tích cực dỏ lá : Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS,

Dạy và học chú trọng rên luyện phương pháp tự học

1.2 Cơ sở lí luận cửa tự học

1.21 Khải niệm tự học

Theo từ điển Giáo dục học “ tự học là quả trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thúc khoa học và rên huyện kỹ năng thục hành ”

Theo GS.S Nguyễn Cánh Toàn: “Tự học là tự mình động não, suy ngÌữ, sử dụng

hợp, ) và có khi cả cơ bắp (khi phải

sử dụng công cụ), cùng các phẩm chất của mình, rải cä động ca, tình cẩm, cả nhân sinh

các năng lực trí tuệ (quan sút, so sánh, phân tích,

quan, thể giới quan (như trung thực, khách quan, có chí tiễn thú, không ngại khó ngại khổ,

kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muẫn ủi dỗ, biết biển khó khẩn thành thuận

Trang 6

CHUONG 1

Trang 7

‘Tién hành thực nghiệm sư phạm ở trường phô theo các phương ản dã soạn thảo, ảnh giá lính khả thị của nó trong thực lé dạy học,

Tùng thống kê toán học đề xử lí các số liệu tu được

Tổng kết, dánh giả

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

%1 Dất tượng nghiên cứu

Các hoạt dộng tỏ chức hưởng dân HS tự học trong day hoc Vat Hi phố thông,

$2 Khách thể nghiên cứu

Quả trinh dạy học chương “Dộng lực học chất điểm” trang chương trình Vật lí lớn

10 năng cao,

6 Phạm vi nghiên cửu:

Xây đựng tài liệu và tố chức hướng đẫn học sinh tự học trong đạy học chương,

“Động lực học chất điểm ” Vật li lớp 10, với HS ở các trường, THPT

Mẫu khảo sát: Các lớp 1013; 1014 ban KHIN trường THPT Nguyễn Huệ - Thánh

phổ Yên Bái

7 Vẫn dễ nghiên cứu

Xây dựng tài liệu và tổ chức hướng đẫn học sinh tự học trong dạy học chương,

“Động lực học chat điểm ” Vật li lớp L0 nâng cao như thế não để phát huy tính tích cực,

tự lực và bồi dưỡng năng lực sáng tạo của IIS ?

8 Giá thuyết khoa học

Sếu soạn được tải liệu và tô chức hướng dẫn 115 ty hoc bam sát nội dụng kiến thức Vật lí và mục tiêu dạy học, đồng thời sử dựng một cách hợp lí các hình thức tổ chức hướng,

dẫn HS tự học sẽ làm cho HS tư lực chiếm Tinh kién Mie một cách hệ thống, sâu sắc và bên vững góp phân nâng cao hiệu quả đạy học

9 Phương pháp nghiên cứu

Sử đụng nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết (phương pháp phân tích,

tống hợp )

Sử dựng nhỏm các phương pháp nghiên cứu thục tiễn (phương pháp thực nghiệm

sự phạm, diễu Ira, chuyên gia, phông vấn)

Sử đụng phương pháp Toán học trong nghiên cứu khoa học giáo đục

10 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của để tài

Gop phan làm sáng tổ cơ sở lí luận trong việc hướng, đẫn HS tự học trong dạy học

Vật lí ở trường phố thông đáp mg mục tiêu giáo đục trong thời kì mới

Cáo tài liệu hưởng dẫn tự học khi được hoàn thiện sẽ có thể được áp dụng nhằm dỗi mới phương phap day hoe dé nang cao chất lượng day học

Trang 8

CHUONG 1

Trang 9

lợi, ) dễ chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đỗ của nhân loại, biển lĩnh vực do thành sở hiểu của mình”, [10, tr 60-61]

Theo GS — TSKII Thai Duy Tuyên: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến

thác, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy ngĨữ, sử dụng các nắng lực trí hệ (quan

sánh, phân tích, tông hạp ) cùng các phẩm chất dộng cơ, tình cảm dễ chiếm Tinh

trì thức một lĩnh vực biểu biết nào đó hay những knh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nà thành sở hữu của chính bãn thân người học ”.[16, tr 56]

1.22 Cúc hình thức tự học

1.2.2.1 Tự học không có hướng dẫn

1.3.2.2 Tự học có hướng dẫn

Người học bự mình ol i Tink trí thúc và bình thành kĩ nắng tương ứng duới sự

hướng dẫn của ŒV nhưng không trực tiếp gặp GV

Tự học có vai trò to lớn trong giáo đục, giúp hình thành nhân cách cho người học

Tw hoc 1a con đường tự khẳng định của mỗi người

Tự họe là một giải pháp khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa khối hượng trí

thức rất lớn với quỳ thời gian ít ỏi, bạn hẹp ở nhà trường,

Clử có tur boc moi có thể giúp cơn người có thể “Học suốt đời”, không bị lạc hậu

so với sự phát triển chung của nhân loại Tự học trang bị cho người học những kiến thức mới nhất, khoa học nhất và cũng tha được những kinh nghiệm từ thục tiễn hoạt động để

đi tới hành công,

Tự học cũng có vai trò quan trọng với I5 TIIPT, tự học giứp họ có thẻ thích img tét với các bậc học cao hơn Và quan trọng hơn lá tạo diễu kiện cho họ phát huy tính tich cực,

chủ động, sáng tạo Qua đó, nắng cao chât lượng đảo tạo trong các nhà Irường

1.24 Các kĩ năng tự bọc cân rèn luyện ở học sinh

1.2.4.1 KT năng kế hoạch hoá việc tụ học

1.3.4.3 Kĩ năng đọc

1.2.4.3 KỸ năng nghe giảng và giủ chép bài giảng

1.2.4.4 KỸ năng ôn tập, luyện tập

1.3 Cơ sử lí luận của việc xây dựng tải iệu hướng dẫn tự hục

1.31 Tác dụng của tài liệu tướng dẪn đỗi vải người tự học

Tải liệu hướng dẫn tự học là tài liệu học tập chứa những théng tin hướng dẫn người

học lự học, tự nghiên cứu để chiếm lĩnh trí thức, qua đó bình thành kĩ nắng kĩ xao

Trang 10

TOM TAT LUAN VAN

Một nhà trường, cho dù tốt đến mấy cũng không thể đáp ứng tất cả nhu cau học tập của

người học Bên cạnh đó, đất nước tá đăng bước vào thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá,

hội nhập với các nên kinh tế phát triển trong khu vực và trên thẻ giới nên có những đòi hồi ngay cảng cao về trình độ nhân lực Yêu cầu của xã hội đặt ra với giáo dục là phải đối mới, nhất là đổi mới về phương pháp dạy hoc ‘hay vi cht truyền thụ kiến thức giáo khoa sẵn cỏ

cân chú trọng việc hướng dẫn người học phương pháp tự học, tự nghiên cứu

Vấn đề này cũng được Đăng và nhà nước ta rất quan tâm Nghị quyết Trung ương, 4‡ khoá VI nêu rõ: “phải khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy

sáng tạo của người học Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến, phuơng tiện hiện đại vào quả trình dạy học, dám bảo diêu kiện vả thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh,

nhất lá sinh viên đại học” Và được thể chế hoa trong luật giáo dục Diễu 5, chương I,

Luật giáo dục ban hành năm 2005 cỏ ghi: “Phương pháp giáo dục phái phát huy tỉnh tích

cực, tự giáo, chủ động, tư đuy sáng tạo của người học; bỏi dưỡng cho người học năng lực

tự học, khá năng thực hành, lòng say mê học tập vá ý chỉ vươn lên”

Ở Việt Nam những tư tưởng dạy học hiện đại như là “Học để hành, hành để học”,

“Học tích cực, chủ động sáng tạo, tự học, tự rèn luyện”, “Biển quả trinh giáo dục thành

quả trình tự giáo dục” xuất hiện từ những năm 60 của thể ki 20 Tuy nhiền những tư tưởng tiến bộ đó vẫn chưa thể thảm nhập vào thực tiễn giáo đục trong nhà trường Tiện

nay, việc dạy học chủ yêu vẫn theo lỗi truyền thụ kiên thức một chiếi

, thay giảng - tra

nghe va ghi chép Neuyén nhén co ban làm cho cáo tư tưởng về đạy tự học chưa xâm nhập được vảo thục tế là do chưa được chuyến hoá thành các phương pháp, các kĩ thuật

dạy học hiện đại, đáp ứng được mục tiêu giáo dục trong thời đại mới

Vật lí học là một môn khoa học xuất phát từ cuộc sống Với đặc trưng của mình, Vật

lí học cho phép tích hợp được nhiều phương pháp dạy học tích cục, trong đó có cả phương, pháp dạy - bự học Tuy nh

Vat li ở nhà trường phố thông cña chủng ta

Từ những li do như trên, với nương muốn góp phần năng cao chất lượng dạy và

điều này cũng chưa thực sự được chú ý trong quá tình dạy học

học Vật lí ở trường phê thông, đáp img yéu cầu đổi mới ota GV va TIS trong day va học các kiến thức về Động lực học chất diễm, chúng tôi triển khai dễ tài : “Xây dựng tải liệu

và tố chức hướng dẫn học sinh tư học trong đạy học chương “Đông lực học chất điểm"

‘Vat lí lớp LŨ nâng cao ”

Trang 11

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 12

1 Tịch sứ nghiÊn cứu

ến phương pháp dạy học là việc làm cần thiết

để nâng cao chất lượng day học Tướng dan IIS wy hoe, ty nghiên củu là một trong những giải pháp đưa ra nhằm cải tiên phương pháp day học Ở Việt Nam, đẻ cập dén van dé nay

Cãi liên rội dung chương trình,

Về những nghiên cửu theo hưởng tăng cường hoạt động tự học của học sinh trong

dạy học Vật lí có các công trình nghiên cứu sau

Luan van thac sĩ “Thiết kế sách điện tử (ebook) chương “Dao động cơ ” chương

“Song cơ và sóng âm” (Chương trình Vật li 12 Trung học phỏ thông) theo hướng tăng cường năng lực tự học cúa học sinh ” Lẻ Thị Phương Dung (2009)

Tuan văn thạc sĩ “Bồi dưỡng năng lục tự học và liên hệ thực tế của học sinh trong

dạy học chương dòng điện xoay chiêu” Nguyễn Thị Trả My (2009)

Luận văn thạc sĩ “Tổ chức dạy học phần “Các định luật bảo toàn ”Vật lí lớp 10 theo hướng táng cường hoạt động tự học của học sinh ” Nguyễn Thị Thuý Nga (2010)

Nhìn chưng, hiện nay tải liệu về hướng đẫn IIS tự học rất ít, chủ yêu đùng lại ở

các bài báo, hay sing kiến kinh nghiệm J2o đó, gây ra rất nhiều khỏ khăn trong dạy học theo hướng tầng cường hoại động tự học của HS

3 Mục tiêu nghiên cứu

Xây dụng tải liệu va tổ chức hướng cẩn học sinh tự học trong dạy học chương,

“Động lực học chất điểm ” Vật lí lớp 1Ô nâng cao nhằm phát huy tỉnh lích cực, tự lực và

bồi dưỡng năng lục sáng tạo của học sinh

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những luận điểm, phương pháp luận chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy

học

Nghiên cửu tài liệu lí luận về phương pháp dạy học Vật li và quá trình tự học

Nghiên của chương trình Vật Hí phố thông, đặc biệt nghiên cứu sâu chương “

Động lực học chất điểm” trong chrơng trình Vật lí lớp L0 nâng cao

‘Tim hiểu thực tế dạy học Vật lí, thực tế dạy học chương '“ Động lực học chất diém” va van dé ty hoc của HS ở một số trường THPT ở tỉnh Yên Đái

Thiết kế các tải liệu hướng din HS tu học đối với một số bài thuộc chương “Đông lực học chất điểm” trong chương trình Vật lí lớp 10 nang cao

Trang 13

CHUONG 1

Trang 14

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 15

CHUONG 1

Trang 16

Trang 17

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 18

CHUONG 1

Trang 19

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 20

Trang 21

học

Trang 22

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 23

Thực vậy, mục tiêu ghi trong tải liệu giúp cho người học biết được cải dịch mình cản lướng tỏi là gì và họ sẽ chủ động, tự lim hơn trong quá trình tự mình chiếm lãnh trí Hiức,

Những hướng đẫn của tải liệu giúp người học tim ra phương pháp phủ hợp, con

dường phủ hợp tiếp cân trĩ thức Sử dụng tài liêu hưởng đẫn người học có thể tự kiểm tra đánh giá kết quả cửa mình Qua dó họ kịp thời khắc phục những sai lầm, thiểu sói và đẳng

thời tạo cho họ tâm lí thoải mái, tự tin để tiếp tục tự học, tự nghiên cửu

1.3.2 Cơ xã cũa việc xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học

1.3.2.1 Những định hướng đỄ xây dựng tải liệu hướng dẫn tự bạc

Tâm bảo mục tiêu dạy học môn học

Tắm bảo tính khoa học, hiện đại Một đụng đua vào tải liệu phải phản anh được những quan điểm khoa học hiện dại, tiếp cận được với những ứng dụng kĩ thuật có tính cập nhật

Dam béo tinh kha thi

Dam béo tinh phan hoa

Pam bảo cho người học có thể tự kiểm Ira đánh giá

1.3.2.2 Qui trình xây dựng tải liệu hướng dẫn tự học

Xúc định mục đích là xây dựng một tải liệu hướng dẫn HS tự học

Xáo định yêu câu của tải liệu

Xác định nội đưng, cầu trúc của tài liệu

Lm thập thông tim dễ xảy dụng tải liệu

Tiền hành xây dựng tài liệu

Thực nghiệm, chỉnh sửa và bỏ sưng,

1.4 Cơ sỡ của việc tổ chức hướng dẫn tự học

1.4.1 Đặc điễm của hoại động tố chức day hoc te hoc

1.4.1.1 Hoạt động của giáo viên

- Chuẩn bị tài liệu tự học cho HS, déng thời hướng dẫn họ tim tải liệu học tập phủ

hợp

- Hướng dẫn HS cách làm việc với tài liệu

- Xây dựng hệ thẳng câu héi cúa bài học và hướng dẫn LIS hoạt động để họ tự xinh chiếm lĩnh trí thức mới

- Theo đôi diễn biển lớp học, kịp thời khen ngợi để kich thích HS tự làm việc cũng

anhư điều chính hoạt động học tập của H5 theo ding hưởng

- Kiểm tra hiệu quả học tập của HŠ thông qua các bảo cáo cá nhân, các ý kiến thảo tuận hay các phiêu học tập

- Kết nồi các nội dung của bài học thành một chính thể lôgic

1.4.1.2 Hoạt động cũa học sinh

Trang 24

TOM TAT LUAN VAN

Trang 25

hợp

Trang 26

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 27

học

Trang 28

Trang 29

học

Trang 30

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 31

hợp

Trang 32

Trang 33

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 34

học

Trang 35

10 năng cao,

phổ Yên Bái

tống hợp )

Trang 36

Trang 37

TOM TAT LUAN VAN

Tiêu đề	Xây dựng tài liệu và tổ chức hướng dẫn học sinh tự học trong dạy học chương Động lực học chất điểm vật lý lớp 10 nâng cao
Tác giả	Bùi Hoàng Hà
Người hướng dẫn	T8. Ngụ Diệu Nga
Trường học	Trường đại học giáo dục
Chuyên ngành	Vật lý và phương pháp dạy học
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2012
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	257,35 KB