Luận văn thạc sĩ xây dựng hệ thống câu hỏi theo mục tiêu dạy học phần văn chương trình ngữ văn lớp 12 tập 1

đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên l

ĐẠI HỌC QUÔC GIÁ HA NOI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYEN TIT DIEP

XÂY DỰNG TIỆ THÔNG CÂU HỘI TIIEO MỤC TIỂU DẠY TIỌC

PHAN VAN— CHUONG TRINH NGU VAN LOP 12, TẬP 1

VĂN THẠC SĨ SU PHAM NGỮ VĂN

HA NOI— 2012

DALIIOC QUOC GIA IIA NỘI TRUONG DAI HOC GIÁO DỤC

NGUYEN THI DIEP

XAY DUNG IIE THONG CAU 1101 TIEO MUC TIEU DAY HOC

PHÂN VAN — CIIUONG TRINII NGU VAN LOP 12, TAP 1

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PIIAM NGỮ VĂN

CHUYỂN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

MO DAU

1 Lý do chon dễ tài

1.1 Câu hồi đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học nỏi

chung và dạy học các tác phẩm văn chương nói riêng Hệ thống câu hỏi gó ý

nghĩa như một phương pháp nhằm thực thi vai trỏ tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển trong quá trinh đạy học của người thầy Hơn nữa, hoạt động day va học chi dat dược kết quả cao nhất khi có sự tương tác piữa người dạy và người

học nhằm đạt được mục tiêu bài học Làm thế nào để luôn tạo được sự tương

tác piữa người dạy và người học? Để làm dược diễu nảy, chúng ta phải tạo ra

những phương tiện giao tiếp hiệu quả, và sử dụng câu hỏi trong dạy — học là

một trong những phương tiện giao tiếp hiệu quả nhất Các nhà giáo dục của

chương trình dạy học cho tương lai của Intel cũng nhắn mạnh vai trò của cầu

hỏi: “ Dặt câu hỏi là trọng tâm của phương pháp dạy học tích cực Liêu quan

trọng là phải lựa chọn được loại câu hồi thích hợp để kích thích tư duy của

học sinh và thu hút các em vào các cuộc thảo luân hiệu quả” Vì vậy, đặt câu hỏi là một trong những kĩ năng cơ bản, cần thiết nhất của giáo viên trong quá

trình dạy học Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng câu hói trong đạy học Văn từ lâu

đã được bản đến, nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một lí thuyết về câu hồi có

tính chất bài bản, 4p dung réng rãi và phổ biến, nên việu đặt sâu hỏi trong sách piáo khoa, sách hướng dẫn, trong các giờ dạy học Văn vẫn còn rất tủy

tiện và còn nhiều bắt cập

Bên cạnh đỏ, những tác phẩm văn chương được dưa vào giáng day trong nhả trường phổ thông lä những văn bản nghệ thuật da nghĩa, phức tạp

nên việc giúp học sinh chiếm lĩnh được vẻ đẹp, giá trị của những tác phẩm ấy

không phải là diều đơn giản Vỉ tính phức tạp của một tác phẩm văn chương,

và nhiệm vụ của một giờ giáng day tác phẩm văn chương trong nhà trường

nên việc thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên đẫn đắt học sinh đi sâu khám phá những ting ¥ nghĩa sâu xa của văn bản là diều hết sức quan trọng,

Câu hỏi đã có từ thời xa xưa Xôcrat, nhà triết học Hi Lạp cỗ đại (429

399 trước công nguyên) đã dùng câu hỏi để kích thích sự vận động của học sinh trong quá trình đạy học Câu hỏi không chỉ có ý nghĩa như một phương

pháp day học đặc biệt mà ngảy nay, nó cỏn dược nghiên cứu và phát triển

theo hướng cụ thể hóa, mang lại hiệu qua ung dung cao trong thực tiễn giảng

day

‘Trong day hoc Van, có nhiéu céng trinh khoa hoc nghién citu vé chu

hỏi như là một phương pháp dạy học Tiêu biểu như: Phương pháp luận dạy

học Văn (Z.1a Rez), Phương pháp dạy văn ở phổ thông (VA Nhiconxki),

Những cơ sở của dạy hạc nêu vấn để (V Ôkon) Ở Việt Nam, trong cuốn

giáo trình Phương pháp đạy học Văn, giáo sư Phan Trọng Luận cũng đã bàn

tới câu hỏi như một phương pháp day học Tác giả nảy, trong nhiều công trình

nghiên cứu của mình, cũng đã phân loại câu hỏi tải hiện vả câu hỏi sáng tao,

nhắn mạnh đặc điểm của câu hồi sáng tạo, câu hỏi nêu vẫn đề trong dạy học

tác phẩm văn chương Tuy nhiên, tác giá vẫn chưa đưa ra được những tiêu chí

xây dựng câu hỏi cụ thể để phục vụ cho dạy học Văn

Tác giả Trương Dĩnh trong cuốn Câu hỏi trong giảng văn đã đưa ra

một số vẫn để lí luận làm cơ sở xác định cấu trúc câu hỏi, phân loại câu hỏi

nhưng ông tập trung chủ yếu ở dạng sâu hỏi nêu vấn đề Trong cudn Nhiing

cơ sở khoa học của phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trong dạy học tác phẩm

văn chương, tác giả Hoàng Dư cũng tập trung vào nghiên cửu cơ sở khoa học,

phân tích đạng câu hỏi gợi mở đổi với việc day học tác phẩm văn chương

'Tuy nhiên, các tác giá mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và chú trọng dén

những câu hỏi nêu vẫn để, gợi mở Đây là một phạm vị hẹp và chưa thé dp

dung hiệu quả dối với tắt cả các tác phẩm văn chương,

Vận đề sử dụng câu hỏi và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi cũng đã

xuất hiện nhiều trên các tạp chí, các hội thảo khoa học Trên tạp chí Nghiên

cứu giáo dực số 2 /1995, tác giả Nguyễn Thanh Hùng có đề cập đến vai trỏ,

10

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

MO DAU

1 Lý do chon dễ tài

1.1 Câu hồi đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học nỏi

chung và dạy học các tác phẩm văn chương nói riêng Hệ thống câu hỏi gó ý

nghĩa như một phương pháp nhằm thực thi vai trỏ tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển trong quá trinh đạy học của người thầy Hơn nữa, hoạt động day va học chi dat dược kết quả cao nhất khi có sự tương tác piữa người dạy và người

học nhằm đạt được mục tiêu bài học Làm thế nào để luôn tạo được sự tương

tác piữa người dạy và người học? Để làm dược diễu nảy, chúng ta phải tạo ra

những phương tiện giao tiếp hiệu quả, và sử dụng câu hỏi trong dạy — học là

một trong những phương tiện giao tiếp hiệu quả nhất Các nhà giáo dục của

chương trình dạy học cho tương lai của Intel cũng nhắn mạnh vai trò của cầu

hỏi: “ Dặt câu hỏi là trọng tâm của phương pháp dạy học tích cực Liêu quan

trọng là phải lựa chọn được loại câu hồi thích hợp để kích thích tư duy của

học sinh và thu hút các em vào các cuộc thảo luân hiệu quả” Vì vậy, đặt câu hỏi là một trong những kĩ năng cơ bản, cần thiết nhất của giáo viên trong quá

trình dạy học Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng câu hói trong đạy học Văn từ lâu

đã được bản đến, nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một lí thuyết về câu hồi có

tính chất bài bản, 4p dung réng rãi và phổ biến, nên việu đặt sâu hỏi trong sách piáo khoa, sách hướng dẫn, trong các giờ dạy học Văn vẫn còn rất tủy

tiện và còn nhiều bắt cập

Bên cạnh đỏ, những tác phẩm văn chương được dưa vào giáng day trong nhả trường phổ thông lä những văn bản nghệ thuật da nghĩa, phức tạp

nên việc giúp học sinh chiếm lĩnh được vẻ đẹp, giá trị của những tác phẩm ấy

không phải là diều đơn giản Vỉ tính phức tạp của một tác phẩm văn chương,

và nhiệm vụ của một giờ giáng day tác phẩm văn chương trong nhà trường

nên việc thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên đẫn đắt học sinh đi sâu khám phá những ting ¥ nghĩa sâu xa của văn bản là diều hết sức quan trọng,

2.2.2 Thống kế, phân loại câu hỏi - 33 22.3 Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát 35

2.3.2 Xác đình mục tiêu cho từng tác phẩm văn chương 41

2.4 Xây dựng hệ thống cầu hỏi theo mục tiêu đạy học SL

2.4.2 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 2

2

.3 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 3

2.5 Tiêu chí đánh giả hiệu quả của câu hỏi Lheo mục Liêu đạy học 34

TAI LIEU THAM KHAO

PUAN PIIY LEC

Câu hỏi đã có từ thời xa xưa Xôcrat, nhà triết học Hi Lạp cỗ đại (429

399 trước công nguyên) đã dùng câu hỏi để kích thích sự vận động của học sinh trong quá trình đạy học Câu hỏi không chỉ có ý nghĩa như một phương

pháp day học đặc biệt mà ngảy nay, nó cỏn dược nghiên cứu và phát triển

theo hướng cụ thể hóa, mang lại hiệu qua ung dung cao trong thực tiễn giảng

day

‘Trong day hoc Van, có nhiéu céng trinh khoa hoc nghién citu vé chu

hỏi như là một phương pháp dạy học Tiêu biểu như: Phương pháp luận dạy

học Văn (Z.1a Rez), Phương pháp dạy văn ở phổ thông (VA Nhiconxki),

Những cơ sở của dạy hạc nêu vấn để (V Ôkon) Ở Việt Nam, trong cuốn

giáo trình Phương pháp đạy học Văn, giáo sư Phan Trọng Luận cũng đã bàn

tới câu hỏi như một phương pháp day học Tác giả nảy, trong nhiều công trình

nghiên cứu của mình, cũng đã phân loại câu hỏi tải hiện vả câu hỏi sáng tao,

nhắn mạnh đặc điểm của câu hồi sáng tạo, câu hỏi nêu vẫn đề trong dạy học

tác phẩm văn chương Tuy nhiên, tác giá vẫn chưa đưa ra được những tiêu chí

xây dựng câu hỏi cụ thể để phục vụ cho dạy học Văn

Tác giả Trương Dĩnh trong cuốn Câu hỏi trong giảng văn đã đưa ra

một số vẫn để lí luận làm cơ sở xác định cấu trúc câu hỏi, phân loại câu hỏi

nhưng ông tập trung chủ yếu ở dạng sâu hỏi nêu vấn đề Trong cudn Nhiing

cơ sở khoa học của phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trong dạy học tác phẩm

văn chương, tác giả Hoàng Dư cũng tập trung vào nghiên cửu cơ sở khoa học,

phân tích đạng câu hỏi gợi mở đổi với việc day học tác phẩm văn chương

'Tuy nhiên, các tác giá mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và chú trọng dén

những câu hỏi nêu vẫn để, gợi mở Đây là một phạm vị hẹp và chưa thé dp

dung hiệu quả dối với tắt cả các tác phẩm văn chương,

Vận đề sử dụng câu hỏi và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi cũng đã

xuất hiện nhiều trên các tạp chí, các hội thảo khoa học Trên tạp chí Nghiên

cứu giáo dực số 2 /1995, tác giả Nguyễn Thanh Hùng có đề cập đến vai trỏ,

10

MUC LUC

‘Trang

1.1.2 Thân loại mục tiêu dạy học - 8

1.1 3 Nguyễn tắc xây dựng mục tiêu đạy học 12

1.1.4 Vai trò của mục tiêu đạy học TH Hàn 12

1.2.1 Khải niệm và bắn chất sâu hỏi - 13

1.2.3 Các loại câu hỏi -]17

12.5 Tiêu chí xây đựng hệ thống câu hỏi trong dạy học tác phẩm văn chương

22

CHƯƠNG 2: Di XUAT HE THONG CAU HOI THEO MUC TIEU

DẠY TIỌC PHẢN VĂN — CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12, TẠP

2.1 Khảo sát phân Văn - chương trình Ngữ văn 12, tập 1

2.2 Khảo sát hệ thông câu hỏi hướng dẫn học bài và câu hỏi luyện tập các tác

pham phan Van — chương trình Ngữ văn 12, tập 1 ¬ 33

MO DAU

1 Lý do chon dễ tài

1.1 Câu hồi đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học nỏi

chung và dạy học các tác phẩm văn chương nói riêng Hệ thống câu hỏi gó ý

nghĩa như một phương pháp nhằm thực thi vai trỏ tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển trong quá trinh đạy học của người thầy Hơn nữa, hoạt động day va học chi dat dược kết quả cao nhất khi có sự tương tác piữa người dạy và người

học nhằm đạt được mục tiêu bài học Làm thế nào để luôn tạo được sự tương

tác piữa người dạy và người học? Để làm dược diễu nảy, chúng ta phải tạo ra

những phương tiện giao tiếp hiệu quả, và sử dụng câu hỏi trong dạy — học là

một trong những phương tiện giao tiếp hiệu quả nhất Các nhà giáo dục của

chương trình dạy học cho tương lai của Intel cũng nhắn mạnh vai trò của cầu

hỏi: “ Dặt câu hỏi là trọng tâm của phương pháp dạy học tích cực Liêu quan

trọng là phải lựa chọn được loại câu hồi thích hợp để kích thích tư duy của

học sinh và thu hút các em vào các cuộc thảo luân hiệu quả” Vì vậy, đặt câu hỏi là một trong những kĩ năng cơ bản, cần thiết nhất của giáo viên trong quá

trình dạy học Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng câu hói trong đạy học Văn từ lâu

đã được bản đến, nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một lí thuyết về câu hồi có

tính chất bài bản, 4p dung réng rãi và phổ biến, nên việu đặt sâu hỏi trong sách piáo khoa, sách hướng dẫn, trong các giờ dạy học Văn vẫn còn rất tủy

tiện và còn nhiều bắt cập

Bên cạnh đỏ, những tác phẩm văn chương được dưa vào giáng day trong nhả trường phổ thông lä những văn bản nghệ thuật da nghĩa, phức tạp

nên việc giúp học sinh chiếm lĩnh được vẻ đẹp, giá trị của những tác phẩm ấy

không phải là diều đơn giản Vỉ tính phức tạp của một tác phẩm văn chương,

và nhiệm vụ của một giờ giáng day tác phẩm văn chương trong nhà trường

nên việc thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên đẫn đắt học sinh đi sâu khám phá những ting ¥ nghĩa sâu xa của văn bản là diều hết sức quan trọng,

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60

MO DAU

1 Lý do chon dễ tài

1.1 Câu hồi đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học nỏi

chung và dạy học các tác phẩm văn chương nói riêng Hệ thống câu hỏi gó ý

nghĩa như một phương pháp nhằm thực thi vai trỏ tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển trong quá trinh đạy học của người thầy Hơn nữa, hoạt động day va học chi dat dược kết quả cao nhất khi có sự tương tác piữa người dạy và người

học nhằm đạt được mục tiêu bài học Làm thế nào để luôn tạo được sự tương

tác piữa người dạy và người học? Để làm dược diễu nảy, chúng ta phải tạo ra

những phương tiện giao tiếp hiệu quả, và sử dụng câu hỏi trong dạy — học là

một trong những phương tiện giao tiếp hiệu quả nhất Các nhà giáo dục của

chương trình dạy học cho tương lai của Intel cũng nhắn mạnh vai trò của cầu

hỏi: “ Dặt câu hỏi là trọng tâm của phương pháp dạy học tích cực Liêu quan

trọng là phải lựa chọn được loại câu hồi thích hợp để kích thích tư duy của

học sinh và thu hút các em vào các cuộc thảo luân hiệu quả” Vì vậy, đặt câu hỏi là một trong những kĩ năng cơ bản, cần thiết nhất của giáo viên trong quá

trình dạy học Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng câu hói trong đạy học Văn từ lâu

đã được bản đến, nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một lí thuyết về câu hồi có

tính chất bài bản, 4p dung réng rãi và phổ biến, nên việu đặt sâu hỏi trong sách piáo khoa, sách hướng dẫn, trong các giờ dạy học Văn vẫn còn rất tủy

tiện và còn nhiều bắt cập

Bên cạnh đỏ, những tác phẩm văn chương được dưa vào giáng day trong nhả trường phổ thông lä những văn bản nghệ thuật da nghĩa, phức tạp

nên việc giúp học sinh chiếm lĩnh được vẻ đẹp, giá trị của những tác phẩm ấy

không phải là diều đơn giản Vỉ tính phức tạp của một tác phẩm văn chương,

và nhiệm vụ của một giờ giáng day tác phẩm văn chương trong nhà trường

nên việc thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên đẫn đắt học sinh đi sâu khám phá những ting ¥ nghĩa sâu xa của văn bản là diều hết sức quan trọng,

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60

MUC LUC

‘Trang

1.1.2 Thân loại mục tiêu dạy học - 8

1.1 3 Nguyễn tắc xây dựng mục tiêu đạy học 12

1.1.4 Vai trò của mục tiêu đạy học TH Hàn 12

1.2.1 Khải niệm và bắn chất sâu hỏi - 13

1.2.3 Các loại câu hỏi -]17

12.5 Tiêu chí xây đựng hệ thống câu hỏi trong dạy học tác phẩm văn chương

22

CHƯƠNG 2: Di XUAT HE THONG CAU HOI THEO MUC TIEU

DẠY TIỌC PHẢN VĂN — CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12, TẠP

2.1 Khảo sát phân Văn - chương trình Ngữ văn 12, tập 1

2.2 Khảo sát hệ thông câu hỏi hướng dẫn học bài và câu hỏi luyện tập các tác

pham phan Van — chương trình Ngữ văn 12, tập 1 ¬ 33

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

2.2.2 Thống kế, phân loại câu hỏi - 33 22.3 Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát 35

2.3.2 Xác đình mục tiêu cho từng tác phẩm văn chương 41

2.4 Xây dựng hệ thống cầu hỏi theo mục tiêu đạy học SL

2.4.2 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 2

2

.3 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 3

2.5 Tiêu chí đánh giả hiệu quả của câu hỏi Lheo mục Liêu đạy học 34

TAI LIEU THAM KHAO

PUAN PIIY LEC

2.2.2 Thống kế, phân loại câu hỏi - 33 22.3 Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát 35

2.3.2 Xác đình mục tiêu cho từng tác phẩm văn chương 41

2.4 Xây dựng hệ thống cầu hỏi theo mục tiêu đạy học SL

2.4.2 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 2

2

.3 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 3

2.5 Tiêu chí đánh giả hiệu quả của câu hỏi Lheo mục Liêu đạy học 34

TAI LIEU THAM KHAO

PUAN PIIY LEC

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

Câu hỏi đã có từ thời xa xưa Xôcrat, nhà triết học Hi Lạp cỗ đại (429

399 trước công nguyên) đã dùng câu hỏi để kích thích sự vận động của học sinh trong quá trình đạy học Câu hỏi không chỉ có ý nghĩa như một phương

pháp day học đặc biệt mà ngảy nay, nó cỏn dược nghiên cứu và phát triển

theo hướng cụ thể hóa, mang lại hiệu qua ung dung cao trong thực tiễn giảng

day

‘Trong day hoc Van, có nhiéu céng trinh khoa hoc nghién citu vé chu

hỏi như là một phương pháp dạy học Tiêu biểu như: Phương pháp luận dạy

học Văn (Z.1a Rez), Phương pháp dạy văn ở phổ thông (VA Nhiconxki),

Những cơ sở của dạy hạc nêu vấn để (V Ôkon) Ở Việt Nam, trong cuốn

giáo trình Phương pháp đạy học Văn, giáo sư Phan Trọng Luận cũng đã bàn

tới câu hỏi như một phương pháp day học Tác giả nảy, trong nhiều công trình

nghiên cứu của mình, cũng đã phân loại câu hỏi tải hiện vả câu hỏi sáng tao,

nhắn mạnh đặc điểm của câu hồi sáng tạo, câu hỏi nêu vẫn đề trong dạy học

tác phẩm văn chương Tuy nhiên, tác giá vẫn chưa đưa ra được những tiêu chí

xây dựng câu hỏi cụ thể để phục vụ cho dạy học Văn

Tác giả Trương Dĩnh trong cuốn Câu hỏi trong giảng văn đã đưa ra

một số vẫn để lí luận làm cơ sở xác định cấu trúc câu hỏi, phân loại câu hỏi

nhưng ông tập trung chủ yếu ở dạng sâu hỏi nêu vấn đề Trong cudn Nhiing

cơ sở khoa học của phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trong dạy học tác phẩm

văn chương, tác giả Hoàng Dư cũng tập trung vào nghiên cửu cơ sở khoa học,

phân tích đạng câu hỏi gợi mở đổi với việc day học tác phẩm văn chương

'Tuy nhiên, các tác giá mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và chú trọng dén

những câu hỏi nêu vẫn để, gợi mở Đây là một phạm vị hẹp và chưa thé dp

dung hiệu quả dối với tắt cả các tác phẩm văn chương,

Vận đề sử dụng câu hỏi và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi cũng đã

xuất hiện nhiều trên các tạp chí, các hội thảo khoa học Trên tạp chí Nghiên

cứu giáo dực số 2 /1995, tác giả Nguyễn Thanh Hùng có đề cập đến vai trỏ,

10

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

2.2.2 Thống kế, phân loại câu hỏi - 33 22.3 Nhận xét, đánh giá kết quả khảo sát 35

2.3.2 Xác đình mục tiêu cho từng tác phẩm văn chương 41

2.4 Xây dựng hệ thống cầu hỏi theo mục tiêu đạy học SL

2.4.2 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 2

2

.3 Hệ thống câu hỏi theo mục tiêu bậc 3

2.5 Tiêu chí đánh giả hiệu quả của câu hỏi Lheo mục Liêu đạy học 34

TAI LIEU THAM KHAO

PUAN PIIY LEC

MO DAU

1 Lý do chon dễ tài

1.1 Câu hồi đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy học nỏi

chung và dạy học các tác phẩm văn chương nói riêng Hệ thống câu hỏi gó ý

nghĩa như một phương pháp nhằm thực thi vai trỏ tổ chức, hướng dẫn, điều

khiển trong quá trinh đạy học của người thầy Hơn nữa, hoạt động day va học chi dat dược kết quả cao nhất khi có sự tương tác piữa người dạy và người

học nhằm đạt được mục tiêu bài học Làm thế nào để luôn tạo được sự tương

tác piữa người dạy và người học? Để làm dược diễu nảy, chúng ta phải tạo ra

những phương tiện giao tiếp hiệu quả, và sử dụng câu hỏi trong dạy — học là

một trong những phương tiện giao tiếp hiệu quả nhất Các nhà giáo dục của

chương trình dạy học cho tương lai của Intel cũng nhắn mạnh vai trò của cầu

hỏi: “ Dặt câu hỏi là trọng tâm của phương pháp dạy học tích cực Liêu quan

trọng là phải lựa chọn được loại câu hồi thích hợp để kích thích tư duy của

học sinh và thu hút các em vào các cuộc thảo luân hiệu quả” Vì vậy, đặt câu hỏi là một trong những kĩ năng cơ bản, cần thiết nhất của giáo viên trong quá

trình dạy học Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng câu hói trong đạy học Văn từ lâu

đã được bản đến, nhưng cho đến nay, vẫn chưa có một lí thuyết về câu hồi có

tính chất bài bản, 4p dung réng rãi và phổ biến, nên việu đặt sâu hỏi trong sách piáo khoa, sách hướng dẫn, trong các giờ dạy học Văn vẫn còn rất tủy

tiện và còn nhiều bắt cập

Bên cạnh đỏ, những tác phẩm văn chương được dưa vào giáng day trong nhả trường phổ thông lä những văn bản nghệ thuật da nghĩa, phức tạp

nên việc giúp học sinh chiếm lĩnh được vẻ đẹp, giá trị của những tác phẩm ấy

không phải là diều đơn giản Vỉ tính phức tạp của một tác phẩm văn chương,

và nhiệm vụ của một giờ giáng day tác phẩm văn chương trong nhà trường

nên việc thiết lập một hệ thống câu hỏi để giáo viên đẫn đắt học sinh đi sâu khám phá những ting ¥ nghĩa sâu xa của văn bản là diều hết sức quan trọng,

1.2 Mục tiêu là thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học Trong

dạy học, nêu không có mục tiêu xác định, sẽ không có bất kì cơ sở nào để lựa

chọn nội dung giảng đạy, phương pháp giảng đạy và cảng không thể đánh giá

được hiệu quả, giá trị của một bài giảng, môt khóa giáng hay cả một chương,

trình Một mục tiêu được xác định rõ sẽ giúp giáo viên suy nghĩ sâu sắc và

chín chắn trong việc lựa chọn và sắp xếp nội dung bải giảng, lim phương pháp truyền đạt tới học sinh dễ bài giảng có kết quả tất nhất Miục tiêu là cái

đích mả cả giáo viên và học sinh cần hướng tới Mục tiêu dạy học các tác

phẩm văn chương trong sách piáo khoa phổ thông nói chung và trong sách Ngữ văn 12, tập ] nói riêng mới chỉ dừng lại ở mục kết quả cần đạt, được nêu

chung chung và trừu tượng với những yêu cầu như: Nắm được, thấy được,

hiểu dược khiến cho học sinh rất khỏ hình dung dược cụ thể mình cần phải

đạt được những kiến thức ấy như thể nào Vì vậy, xây dựng mục tiêu dạy học

chi tiết, cụ thể cho từng bài học là một việc làm rất cần thiết Bên cạnh việc

xây dựng mục tiêu, còn phải thiết kế một hệ thống câu hỏi bám sát vào những

mục tiêu đó dé giúp học sinh biết cách tự khám phá, chiếm lĩnh giả trị của một tác phẩm văn chương, nâng cao chất lượng dạy học Những công việc

nảy đặc biệt có hiệu quả đối với việc dạy học các tác phẩm văn chương trong

chương trình sách giáo khua Ngữ văn 12, vì hầu hết, đó là những táo phẩm có dung lượng dài ma trong thời lượng một, hai tiết đạy trên lớp không thể đủ

thời gian đễ giáo viên và học sinh khám phá được hết cái hay và cải đẹp của

Câu hỏi đã có từ thời xa xưa Xôcrat, nhà triết học Hi Lạp cỗ đại (429

399 trước công nguyên) đã dùng câu hỏi để kích thích sự vận động của học sinh trong quá trình đạy học Câu hỏi không chỉ có ý nghĩa như một phương

pháp day học đặc biệt mà ngảy nay, nó cỏn dược nghiên cứu và phát triển

theo hướng cụ thể hóa, mang lại hiệu qua ung dung cao trong thực tiễn giảng

day

‘Trong day hoc Van, có nhiéu céng trinh khoa hoc nghién citu vé chu

hỏi như là một phương pháp dạy học Tiêu biểu như: Phương pháp luận dạy

học Văn (Z.1a Rez), Phương pháp dạy văn ở phổ thông (VA Nhiconxki),

Những cơ sở của dạy hạc nêu vấn để (V Ôkon) Ở Việt Nam, trong cuốn

giáo trình Phương pháp đạy học Văn, giáo sư Phan Trọng Luận cũng đã bàn

tới câu hỏi như một phương pháp day học Tác giả nảy, trong nhiều công trình

nghiên cứu của mình, cũng đã phân loại câu hỏi tải hiện vả câu hỏi sáng tao,

nhắn mạnh đặc điểm của câu hồi sáng tạo, câu hỏi nêu vẫn đề trong dạy học

tác phẩm văn chương Tuy nhiên, tác giá vẫn chưa đưa ra được những tiêu chí

xây dựng câu hỏi cụ thể để phục vụ cho dạy học Văn

Tác giả Trương Dĩnh trong cuốn Câu hỏi trong giảng văn đã đưa ra

một số vẫn để lí luận làm cơ sở xác định cấu trúc câu hỏi, phân loại câu hỏi

nhưng ông tập trung chủ yếu ở dạng sâu hỏi nêu vấn đề Trong cudn Nhiing

cơ sở khoa học của phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trong dạy học tác phẩm

văn chương, tác giả Hoàng Dư cũng tập trung vào nghiên cửu cơ sở khoa học,

phân tích đạng câu hỏi gợi mở đổi với việc day học tác phẩm văn chương

'Tuy nhiên, các tác giá mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và chú trọng dén

những câu hỏi nêu vẫn để, gợi mở Đây là một phạm vị hẹp và chưa thé dp

dung hiệu quả dối với tắt cả các tác phẩm văn chương,

Vận đề sử dụng câu hỏi và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi cũng đã

xuất hiện nhiều trên các tạp chí, các hội thảo khoa học Trên tạp chí Nghiên

cứu giáo dực số 2 /1995, tác giả Nguyễn Thanh Hùng có đề cập đến vai trỏ,

10

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60

Câu hỏi đã có từ thời xa xưa Xôcrat, nhà triết học Hi Lạp cỗ đại (429

399 trước công nguyên) đã dùng câu hỏi để kích thích sự vận động của học sinh trong quá trình đạy học Câu hỏi không chỉ có ý nghĩa như một phương

pháp day học đặc biệt mà ngảy nay, nó cỏn dược nghiên cứu và phát triển

theo hướng cụ thể hóa, mang lại hiệu qua ung dung cao trong thực tiễn giảng

day

‘Trong day hoc Van, có nhiéu céng trinh khoa hoc nghién citu vé chu

hỏi như là một phương pháp dạy học Tiêu biểu như: Phương pháp luận dạy

học Văn (Z.1a Rez), Phương pháp dạy văn ở phổ thông (VA Nhiconxki),

Những cơ sở của dạy hạc nêu vấn để (V Ôkon) Ở Việt Nam, trong cuốn

giáo trình Phương pháp đạy học Văn, giáo sư Phan Trọng Luận cũng đã bàn

tới câu hỏi như một phương pháp day học Tác giả nảy, trong nhiều công trình

nghiên cứu của mình, cũng đã phân loại câu hỏi tải hiện vả câu hỏi sáng tao,

nhắn mạnh đặc điểm của câu hồi sáng tạo, câu hỏi nêu vẫn đề trong dạy học

tác phẩm văn chương Tuy nhiên, tác giá vẫn chưa đưa ra được những tiêu chí

xây dựng câu hỏi cụ thể để phục vụ cho dạy học Văn

Tác giả Trương Dĩnh trong cuốn Câu hỏi trong giảng văn đã đưa ra

một số vẫn để lí luận làm cơ sở xác định cấu trúc câu hỏi, phân loại câu hỏi

nhưng ông tập trung chủ yếu ở dạng sâu hỏi nêu vấn đề Trong cudn Nhiing

cơ sở khoa học của phương pháp đặt câu hỏi gợi mở trong dạy học tác phẩm

văn chương, tác giả Hoàng Dư cũng tập trung vào nghiên cửu cơ sở khoa học,

phân tích đạng câu hỏi gợi mở đổi với việc day học tác phẩm văn chương

'Tuy nhiên, các tác giá mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu và chú trọng dén

những câu hỏi nêu vẫn để, gợi mở Đây là một phạm vị hẹp và chưa thé dp

dung hiệu quả dối với tắt cả các tác phẩm văn chương,

Vận đề sử dụng câu hỏi và hiệu quả của việc sử dụng câu hỏi cũng đã

xuất hiện nhiều trên các tạp chí, các hội thảo khoa học Trên tạp chí Nghiên

cứu giáo dực số 2 /1995, tác giả Nguyễn Thanh Hùng có đề cập đến vai trỏ,

10

hiệu quả của việc sử dụng hệ thông cầu hỏi Ông nhân mạnh đến sự da dang,

linh hoạt khi sử dụng cầu hỏi như một tiêu chí mang lại hiệu quả cao cho giờ

đạy học tác phẩm văn chương Tuy việc sử dụng câu hỏi mang lại chât lượng,

hiệu quả cao nhưng chủng ta thầy áp dụng nó như thế nảo thí lại là một vẫn dễ

hoàn toàn không dé với giáo viên Vì vậy, trong bài Thiết kế câu hỏi day hoc

văn — mội thử thách với giáo viên đăng trên lạp chỉ Giáo dục, số 147/2006, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam của trường Đai học Cân Thơ đã dặt ra những

vấn đề khó khăn đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu hỏi trong quá

trình đạy học Theo tác giả, thiết kế tình huống vả câu hỏi đôi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị một cách có ý thức Giáo viên phải suy nghĩ về việc hỏi

cái gì, điễn đạt câu hỏi như thé nào, đùng loại câu hỏi gì, thời gian và địa

diém nêu câu hỏi cũng như trình độ của dấi tượng được hỏi Cầu hỏi của giáo

viên tác động đến mức độ phát triển tư duy của học sinh I2o vậy, việc đặt câu

hỏi cảng khó khẩn, đỏi hỗi mỗi giáo viên cảng phải tích cực nghiên cứu, tìm

tòi rong một hôi thảo khoa học về phương pháp, tiến sĩ Phan Huy Dãng

cũng đã đưa ra tham luận: Mâw thuẫn đặc thù của tác phẩm văn học và cách

thức đặt uâu hỗi then chốt cho mội giờ giảng văn Tác giả đưa ra những cách

thức đặt câu hỏi khai thác từ mâu thuẫn đặc thủ, một yêu tổ quan trọng trong

nhận thức và quá trình chiếm lĩnh lác phẩm văn chương Việc xây đựng những câu hỏi xuất phát từ mâu thuẫn đặc thủ của tác phẩm có tác đụng dịnh

hướng trọng tâm vấn để của tác phẩm, tránh được sự tản mạn, rời rạc không

có diểm nhắn trong dặt cầu hói đối với quá trình giảng văn

‘Tac gi Nguyễn Viết Chữ trong cuốn Phương pháp dạy học tác phẩm

van chương trong nhà trường đã dành nhiều trang viết về cầu hỏi Ông đã đưa

ra những cơ sử lí luận, những yêu cầu có tính nguyên tắc cho việc dặt câu hỏi

trong quá trình dạy học vả vận dụng cách thức đặc câu hôi cho những thế loại

văn học tiêu biểu Tác giả phân chia thành 9 loại câu hỏi nhỏ khác nhau đối

il

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60

Ngữ văn 12, tập 1 theo bic mục tiêu

3 Bảng 2.3 Mục tiêu cụ thể của các tác phẩm phần Văn — 41

chương trinh Ngit van 12, tập 1

4 Bang 2.4 Ié thông câu hỏi theo mục tiêu bậc l $1

Š Bang 2.5 I1é thông cầu hỏi theo mục tiêu bậc 2 53

6 Bang 2.6 IIệ thông câu hỏi theo mục tiêu bậc 3 55

7 Đảng 3.1 Kết quá thực nghiệm 60