Luận văn thạc sĩ vận dụng quan Điểm tiếp cận Đồng bộ tác phẩm văn chương vào dạy học tác phẩm chí phèo của nhà văn nam cao sách giáo khoa ngữ văn 11 tập 1

Ngoài tiếp cận, tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông phải phát huy tính t

PATHOC QUOC GIA HA NOT TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRAN IIOANG DUONG

VAN DUNG QUAN DIEM TIEP CAN DONG BO TAC PIIAM

VAN CHUONG VAO DAY HOC TRUYEN NGAN CHI PHEO

CUA NAM CAO (SACH GIAO KHOA NGO VAN 11 - TAP 1)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGANIL LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

LOI CAM ON

Em xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới T8 Lê Thời Tân, người đã tận tỉnh

giúp đỗ, hướng dẫn em hoàn thành luận văn này

Đồng thời, em xin chân thành cảm ơn khoa Ngữ Văn, đặc biệt là các

các thẫy cô giáo trong tỗ bộ môn Lý luận và phương pháp giáng dạy bô môn

Ngữ văn đã giảng day và tạo điều kiện cho em trong quá trình thực hiện và bảo vệ luận văn

Kết quả của luận văn cỏn cô sự đóng góp không nhỏ của các thầy cô

giảo và các em học sinh trường THPT Nguyễn Du Bắc Ninh, nơi tác giả

luận văn tiến hành thực nghiệm Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tỉnh, quý báu đó

Nhân dip này, tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình,

bạn bẻ, dồng nghiệp dã đành cho tôi sự quan tâm, chia sẽ trong suốt thời gian

học tập, nghiên cứu

4à Nội, tháng 11 năm 2013

Tác giả luận văn

Tran Iloang Duong

NITGNG CII! VIET TAT TRONG LUAN VAN

DH

GV

HS SGK SGV TIPT

Dạy học Giáo viên Học sinh

Nách giáo khoa

Sách giáo viên

Trung học phổ thông

Trần Đăng Suyền (1991), Chit nghia hign thc Nam Cao NXB Khoa

học xã hội, Hà Nội

Hà Bình Trị (1996), Chủ nghĩa nhân đạc mới mẻ độc đảo của nam Cao

— sự ý thức về cá nhân, Tạp chỉ Văn học (9) Hà Nội

Như vậy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về Nam Cao và tác

phẩm của ông từ nhiều góc độ: nội dưng, nghệ thuật, ngồn ngữ, phong

cách Dù nghiên cứu từ góc độ nào thi có thể nói điểm chung của tất cả các công trình nghiên cứu, các bài viết đều khẳng định tải năng, vá tính sáng tạo

và chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của ông

2.2 Những công trình nghiên cửu về Chỉ Phèo và các phương pháp dạy

học tác phẩm

Chỉ Phèo là một kiệt tác được đông đảo bạn đọc và các nhà khoa học

dây công tìm hiểu, nghiên cứu Trước cách mạng, Chỉ Phẻo không thực sự

được chủ ý Tác phẩm chỉ xuất hiện trong bài viết giới thiệu của Lê Văn

Trương Trong lời tựa Đâi lứa xứng đôi, tác giả viều “Giữa lúc người ta

đang đẳm mình trong những chuyện tinh tho mong và hàa nhan phụng sự cát

thị hiểu tầm thường của độc giả, ông Nam Cao đã mạnh dạn đi theo lỗi riêng, nghĩa là ông không thèm đêm xia đến cái sở thích của đậc giả Nhưng cới tài

của ông dã dem dến cho văn chương mội lỗi văn mới, sâu xa, chưa chát và tàn nhẫn, thứ tàn nhẫn của con người biết tin ở tài năng của mình, ở thiên

chức của mình ".[27, tr.3251

Sau cách mạng, các công trình nghiền cứu về Chỉ Phèø xuất hiện

ngảy cảng nhiều Năm 1961, ITA Minh Bite da nghiên cứu một cách hệ thống

à đầy đủ về Nam Cao trong cuốn chuyên luận Nư Cao nhà văn hiện thực

xuất sắc Ông, cũng đã phân tích sầu sắc về giả trị điển hình của hình tượng nhân vật Chí Phèo

Trong bài “Qua truyện ngắn Chí Phủo bản thêm về gái nhìn hiện thực của Nam Cao”, nhà nghiên cứu Irần 'Tuấn Lộ cho răng: “Ra đời năm 1941,

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao đã khẳng định ngay tr dau sy hinh thanh của một phong cách mới, vững vàng và sắc sảo Có thể nói, trong ioàn bộ

những sảng tác của Nam Cao trước cách mạng tháng Tám về đề tài nông

dân, Chí Phèo là một thành tựu dặc biệt, tiếp tục truyền thống của những tác

phẩm hiện thực trước đó như Tắt đèn của Ngô Tắt Tô, Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan.” [27, tr.179] Tác giá đã bước đâu nhìn nhận so sảnh sự

phát triển trong nghệ thuật xây dựng nhân vật diễn hình, sự tiếp tục truyền

thống của Tắt đèn, Bước đường cùng đó là vạch ra những mâu thuẫn trong

nội bộ giai cấp

Nguyễn Quang Trung trong bài viết “lính chất lưỡng hóa trong nhân vật Chí Phẻo” đã nêu lên sự khác nhau cơ bản trong tính cách chị Dậu, anh

Pha và Chí Phỏo Theo ông, “d?nh Phá, chị Dậu là con người (ốt thuần nhất,

họ thăng trầm về số phân nhưng khả tĩnh tại về tính cách Chỉ đến Chỉ Phèo,

Nam Cao mới thực sự tạo ra mội cát nhìn phúc tạp hơn, phong phí hơn va vi

thể cũng sâu sắc hơn về con người Nhờ thể ông dã trình làng mội loại nhân vật mới, mội kiểu tính cách mới trong bình ảnh con người vừa đánh mắt, vừa

Gi tim whan cach.” |27, tr.208|

‘Trong bai viết “Chi Phéo”, nha nghiên cửu Nguyễn Hoành Khung tiếp tục triển khai những ý kiến mà ông phát biểu trước đây về truyện ngắn

Chí Phẻo Ông khẳng dịnh: “Wgay từ Chỉ Phéo, Nam Cao dd ty khẳng định

trong văn học sử như là người trực tiếp kế thừa truyền thống các nhà văn

hiện thực lớp trước, trang cuộc chạy tiếp sức khẩn trương của các thế hệ

văn học đã nhanh chóng nằm lÂy và giương cao ngọn duốc của chủ ngHĩa

hiện thực, đưa nó tới thời kỳ phái triễn mới, cao nhất, trong một hoàn cảnh

thử thách của nó” Kế thừa truyền thống ở đây là: “Giống như Tắt đèn, Hước đường cùng, Ciông tổ thời một trận dân chủ, Chi Phèa cũng là bức

tranh xã hội rộng lớn với những xung đột giải cấp quyết liệt Cũng như

Ngõ TÁI Tả, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao đã phần ảnh liện thực nẵng

thôn trên bình điện mâu thuẫn giai cấp ” [27.tr.113]

2.4.3 Tích hợp kiên thức văn học sử và kiến thức lí luận văn học trong

2.4.4 Giáo viên hướng đẫn học sinh giảng hình những chỉ tiết nghệ thuật

CHƯƠNG 3: TIIỰC NGIHỆM SƯ PHẠM - 66

3.2 Thuyết minh cho giáo án thực nghiệm 97

2.4.3 Tích hợp kiên thức văn học sử và kiến thức lí luận văn học trong

2.4.4 Giáo viên hướng đẫn học sinh giảng hình những chỉ tiết nghệ thuật

CHƯƠNG 3: TIIỰC NGIHỆM SƯ PHẠM - 66

3.2 Thuyết minh cho giáo án thực nghiệm 97

2.4.3 Tích hợp kiên thức văn học sử và kiến thức lí luận văn học trong

2.4.4 Giáo viên hướng đẫn học sinh giảng hình những chỉ tiết nghệ thuật

CHƯƠNG 3: TIIỰC NGIHỆM SƯ PHẠM - 66

3.2 Thuyết minh cho giáo án thực nghiệm 97

truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao đã khẳng định ngay tr dau sy hinh thanh của một phong cách mới, vững vàng và sắc sảo Có thể nói, trong ioàn bộ

những sảng tác của Nam Cao trước cách mạng tháng Tám về đề tài nông

dân, Chí Phèo là một thành tựu dặc biệt, tiếp tục truyền thống của những tác

phẩm hiện thực trước đó như Tắt đèn của Ngô Tắt Tô, Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan.” [27, tr.179] Tác giá đã bước đâu nhìn nhận so sảnh sự

phát triển trong nghệ thuật xây dựng nhân vật diễn hình, sự tiếp tục truyền

thống của Tắt đèn, Bước đường cùng đó là vạch ra những mâu thuẫn trong

nội bộ giai cấp

Nguyễn Quang Trung trong bài viết “lính chất lưỡng hóa trong nhân vật Chí Phẻo” đã nêu lên sự khác nhau cơ bản trong tính cách chị Dậu, anh

Pha và Chí Phỏo Theo ông, “d?nh Phá, chị Dậu là con người (ốt thuần nhất,

họ thăng trầm về số phân nhưng khả tĩnh tại về tính cách Chỉ đến Chỉ Phèo,

Nam Cao mới thực sự tạo ra mội cát nhìn phúc tạp hơn, phong phí hơn va vi

thể cũng sâu sắc hơn về con người Nhờ thể ông dã trình làng mội loại nhân vật mới, mội kiểu tính cách mới trong bình ảnh con người vừa đánh mắt, vừa

Gi tim whan cach.” |27, tr.208|

‘Trong bai viết “Chi Phéo”, nha nghiên cửu Nguyễn Hoành Khung tiếp tục triển khai những ý kiến mà ông phát biểu trước đây về truyện ngắn

Chí Phẻo Ông khẳng dịnh: “Wgay từ Chỉ Phéo, Nam Cao dd ty khẳng định

trong văn học sử như là người trực tiếp kế thừa truyền thống các nhà văn

hiện thực lớp trước, trang cuộc chạy tiếp sức khẩn trương của các thế hệ

văn học đã nhanh chóng nằm lÂy và giương cao ngọn duốc của chủ ngHĩa

hiện thực, đưa nó tới thời kỳ phái triễn mới, cao nhất, trong một hoàn cảnh

thử thách của nó” Kế thừa truyền thống ở đây là: “Giống như Tắt đèn, Hước đường cùng, Ciông tổ thời một trận dân chủ, Chi Phèa cũng là bức

tranh xã hội rộng lớn với những xung đột giải cấp quyết liệt Cũng như

Ngõ TÁI Tả, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao đã phần ảnh liện thực nẵng

thôn trên bình điện mâu thuẫn giai cấp ” [27.tr.113]

1.1.3 Tiếp cận theo hướng lịch sử chức năng - 13

1.2 Vị trí truyện ngắn Chí Phéo trong lịch sử văn học, trong nhà trưởng và

1.2.2 Thực trạng dạy học truyện ngăn Chí Phẻo ở nhà trường phô thông L6

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO THEO HƯỚNG

2.1, [hréng din học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của

2.1.1 Tìm hiểu bôi cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của Chí Phẻo 27 2.1.2 Tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao 31

2.2 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản tác phẩm 38

2.2.2 Tiếp cận hình tượng nhân vật - - 43

2.3 Iướng dẫn học sinh bộc lộ những cảm nhận và điều chỉnh những

hiểu biết, đánh piá lệch lạc về tác phẩm - - 52

2.4 Một số biện pháp dạy học tác phim Chi Phéo theo hướng tiếp cận

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

Từ khi có phong trảo dổi mới, bên cạnh hưởng tiếp cận cũ, giới nghiên cứu dã mở rộng các hướng tẾp cận thể giới nghệ thuật của Nam Cao - nhà văn

đã có những đóng góp lớn vào cuộc cách tân ngôn ngữ của thể loại truyện ngắn.Tính mới mẻ, hiện đại của ngôn ngữ văn xuôi Nam Cao cũng đã thu hút rất

nhiều giới nghiên cứu, phê bình và đã có nhiễu bài viết đề cập khả sâu sắc xung quanh vẫn dễ nảy Tác giả Bích Thu với bài "Sức sống của một sự nghiệp văn chương ” dã nhận xét: “Ngôn ngất trong các sảng tác cũa Nam Cao là ngôn ngĩt đầu âm, phức điệu hiện đại, dù được viết vào thời đại ông nhưng bây giờ đọc vẫn

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội

Từ những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tải: “VẬN DỰNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG VÀO DẠY

HOC TAC PHAM CHỈ PHEO CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (SÁCH

GIÁO KHOA WGỮ VĂN 11— TẬP 1) vii hi vọng sẽ cung cấp thêm một tư

liệu phục vụ cho việc dạy học của giáo viên, đồng thời giúp các em học sinh

có thể từng bước chiếm lĩnh tác phẩm một cách hiệu quả, toàn diện

2 Lịch sử nghiên cứu

3.1 Các công trình nghiên cứu về tác gia Na Cao

Sinh thởi, Nam Cao và tác phẩm của ông không thực sự được chủ ý

Nhưng sau khi nhà văn hy sinh, đặc biệt sau cách mạng tháng 'Támcó rất nhiều

công trinh bài viết nghiên cứu về tác gia Nam Cao và tác phẩm của ông từ nhiều góc độ Nguyễn Đăng Mạnh trong cuốn Nhỏ văn, r trống và phong cách đã

việt: “Nam Cao là người hay băn khoăn về vấn dé nhân phẩm, về thái độ khinh trọng đối với con người, Ông thường dễ bắt bình trước tinh trang con người bị

lăng nhục chỉ vì bị đây dọa vào cảnh nghèo dôi cùng đường” |25, 221] Tác

giá đã chỉ ra về đẹp tư tưởng nhân đạo trong sáng tác cla Nam Cao: “Nam Cao

là người bay quan tâm đền vẫn đề nhân phẩm và lương tâm ”|25, 221]

‘lrong cuốn Nam Cao - Nhà văn hiện thực xuất sắc, G8 Hà Minh Dức

đã chỉ ra những nét độc đáo trong các tác phẩm của Nam Cao và cho ring:

“Nam Cao thiên về phân tích những biểu hiện nội tâm cia nhdn val Do do, hẳu hết các tác phẩm của Nam Cao thường theo lỗi tâm lý” [10, tr.184]

Trong Đặc trưng bút nháp hiện thực Nam Cao, Phong Lễ nhận định như sau: “Mới bút pháp hiện thực Nam Cao là nói một bút pháp hiện thực nghiêm ngặt Một bút pháp chủ Hương lách vào tận đây sâu sự thật lách vào

từng ý nghĩ, từng suy lĩnh cùng cực "T5, tr.437|

G1 Nguyễn Văn Hạnh trong bài “Mam Cao và khát vọng một cuộc

sống lương thiện, xứng đúng" đã nhận xét: “Với quan điềm nhân đạo sâu sắc

của mình, có thể nói trong văn học ta nữa dau thé igi XX, hơn bắt kỳ mội nhà

văn nào khác, Nam Cao đã đặt ra trực diện vẫn đề kiếp người, vấn để thân

w

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

Từ khi có phong trảo dổi mới, bên cạnh hưởng tiếp cận cũ, giới nghiên cứu dã mở rộng các hướng tẾp cận thể giới nghệ thuật của Nam Cao - nhà văn

đã có những đóng góp lớn vào cuộc cách tân ngôn ngữ của thể loại truyện ngắn.Tính mới mẻ, hiện đại của ngôn ngữ văn xuôi Nam Cao cũng đã thu hút rất

nhiều giới nghiên cứu, phê bình và đã có nhiễu bài viết đề cập khả sâu sắc xung quanh vẫn dễ nảy Tác giả Bích Thu với bài "Sức sống của một sự nghiệp văn chương ” dã nhận xét: “Ngôn ngất trong các sảng tác cũa Nam Cao là ngôn ngĩt đầu âm, phức điệu hiện đại, dù được viết vào thời đại ông nhưng bây giờ đọc vẫn

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội

1.1.3 Tiếp cận theo hướng lịch sử chức năng - 13

1.2 Vị trí truyện ngắn Chí Phéo trong lịch sử văn học, trong nhà trưởng và

1.2.2 Thực trạng dạy học truyện ngăn Chí Phẻo ở nhà trường phô thông L6

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO THEO HƯỚNG

2.1, [hréng din học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của

2.1.1 Tìm hiểu bôi cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của Chí Phẻo 27 2.1.2 Tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao 31

2.2 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản tác phẩm 38

2.2.2 Tiếp cận hình tượng nhân vật - - 43

2.3 Iướng dẫn học sinh bộc lộ những cảm nhận và điều chỉnh những

hiểu biết, đánh piá lệch lạc về tác phẩm - - 52

2.4 Một số biện pháp dạy học tác phim Chi Phéo theo hướng tiếp cận

Từ những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tải: “VẬN DỰNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG VÀO DẠY

HOC TAC PHAM CHỈ PHEO CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (SÁCH

GIÁO KHOA WGỮ VĂN 11— TẬP 1) vii hi vọng sẽ cung cấp thêm một tư

liệu phục vụ cho việc dạy học của giáo viên, đồng thời giúp các em học sinh

có thể từng bước chiếm lĩnh tác phẩm một cách hiệu quả, toàn diện

2 Lịch sử nghiên cứu

3.1 Các công trình nghiên cứu về tác gia Na Cao

Sinh thởi, Nam Cao và tác phẩm của ông không thực sự được chủ ý

Nhưng sau khi nhà văn hy sinh, đặc biệt sau cách mạng tháng 'Támcó rất nhiều

công trinh bài viết nghiên cứu về tác gia Nam Cao và tác phẩm của ông từ nhiều góc độ Nguyễn Đăng Mạnh trong cuốn Nhỏ văn, r trống và phong cách đã

việt: “Nam Cao là người hay băn khoăn về vấn dé nhân phẩm, về thái độ khinh trọng đối với con người, Ông thường dễ bắt bình trước tinh trang con người bị

lăng nhục chỉ vì bị đây dọa vào cảnh nghèo dôi cùng đường” |25, 221] Tác

giá đã chỉ ra về đẹp tư tưởng nhân đạo trong sáng tác cla Nam Cao: “Nam Cao

là người bay quan tâm đền vẫn đề nhân phẩm và lương tâm ”|25, 221]

‘lrong cuốn Nam Cao - Nhà văn hiện thực xuất sắc, G8 Hà Minh Dức

đã chỉ ra những nét độc đáo trong các tác phẩm của Nam Cao và cho ring:

“Nam Cao thiên về phân tích những biểu hiện nội tâm cia nhdn val Do do, hẳu hết các tác phẩm của Nam Cao thường theo lỗi tâm lý” [10, tr.184]

Trong Đặc trưng bút nháp hiện thực Nam Cao, Phong Lễ nhận định như sau: “Mới bút pháp hiện thực Nam Cao là nói một bút pháp hiện thực nghiêm ngặt Một bút pháp chủ Hương lách vào tận đây sâu sự thật lách vào

từng ý nghĩ, từng suy lĩnh cùng cực "T5, tr.437|

G1 Nguyễn Văn Hạnh trong bài “Mam Cao và khát vọng một cuộc

sống lương thiện, xứng đúng" đã nhận xét: “Với quan điềm nhân đạo sâu sắc

của mình, có thể nói trong văn học ta nữa dau thé igi XX, hơn bắt kỳ mội nhà

văn nào khác, Nam Cao đã đặt ra trực diện vẫn đề kiếp người, vấn để thân

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

Từ những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tải: “VẬN DỰNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG VÀO DẠY

HOC TAC PHAM CHỈ PHEO CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (SÁCH

GIÁO KHOA WGỮ VĂN 11— TẬP 1) vii hi vọng sẽ cung cấp thêm một tư

liệu phục vụ cho việc dạy học của giáo viên, đồng thời giúp các em học sinh

có thể từng bước chiếm lĩnh tác phẩm một cách hiệu quả, toàn diện

2 Lịch sử nghiên cứu

3.1 Các công trình nghiên cứu về tác gia Na Cao

Sinh thởi, Nam Cao và tác phẩm của ông không thực sự được chủ ý

Nhưng sau khi nhà văn hy sinh, đặc biệt sau cách mạng tháng 'Támcó rất nhiều

công trinh bài viết nghiên cứu về tác gia Nam Cao và tác phẩm của ông từ nhiều góc độ Nguyễn Đăng Mạnh trong cuốn Nhỏ văn, r trống và phong cách đã

việt: “Nam Cao là người hay băn khoăn về vấn dé nhân phẩm, về thái độ khinh trọng đối với con người, Ông thường dễ bắt bình trước tinh trang con người bị

lăng nhục chỉ vì bị đây dọa vào cảnh nghèo dôi cùng đường” |25, 221] Tác

giá đã chỉ ra về đẹp tư tưởng nhân đạo trong sáng tác cla Nam Cao: “Nam Cao

là người bay quan tâm đền vẫn đề nhân phẩm và lương tâm ”|25, 221]

‘lrong cuốn Nam Cao - Nhà văn hiện thực xuất sắc, G8 Hà Minh Dức

đã chỉ ra những nét độc đáo trong các tác phẩm của Nam Cao và cho ring:

“Nam Cao thiên về phân tích những biểu hiện nội tâm cia nhdn val Do do, hẳu hết các tác phẩm của Nam Cao thường theo lỗi tâm lý” [10, tr.184]

Trong Đặc trưng bút nháp hiện thực Nam Cao, Phong Lễ nhận định như sau: “Mới bút pháp hiện thực Nam Cao là nói một bút pháp hiện thực nghiêm ngặt Một bút pháp chủ Hương lách vào tận đây sâu sự thật lách vào

từng ý nghĩ, từng suy lĩnh cùng cực "T5, tr.437|

G1 Nguyễn Văn Hạnh trong bài “Mam Cao và khát vọng một cuộc

sống lương thiện, xứng đúng" đã nhận xét: “Với quan điềm nhân đạo sâu sắc

của mình, có thể nói trong văn học ta nữa dau thé igi XX, hơn bắt kỳ mội nhà

văn nào khác, Nam Cao đã đặt ra trực diện vẫn đề kiếp người, vấn để thân

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội

2.4.3 Tích hợp kiên thức văn học sử và kiến thức lí luận văn học trong

2.4.4 Giáo viên hướng đẫn học sinh giảng hình những chỉ tiết nghệ thuật

CHƯƠNG 3: TIIỰC NGIHỆM SƯ PHẠM - 66

3.2 Thuyết minh cho giáo án thực nghiệm 97

Trần Đăng Suyền (1991), Chit nghia hign thc Nam Cao NXB Khoa

học xã hội, Hà Nội

Hà Bình Trị (1996), Chủ nghĩa nhân đạc mới mẻ độc đảo của nam Cao

— sự ý thức về cá nhân, Tạp chỉ Văn học (9) Hà Nội

Như vậy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về Nam Cao và tác

phẩm của ông từ nhiều góc độ: nội dưng, nghệ thuật, ngồn ngữ, phong

cách Dù nghiên cứu từ góc độ nào thi có thể nói điểm chung của tất cả các công trình nghiên cứu, các bài viết đều khẳng định tải năng, vá tính sáng tạo

và chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của ông

2.2 Những công trình nghiên cửu về Chỉ Phèo và các phương pháp dạy

học tác phẩm

Chỉ Phèo là một kiệt tác được đông đảo bạn đọc và các nhà khoa học

dây công tìm hiểu, nghiên cứu Trước cách mạng, Chỉ Phẻo không thực sự

được chủ ý Tác phẩm chỉ xuất hiện trong bài viết giới thiệu của Lê Văn

Trương Trong lời tựa Đâi lứa xứng đôi, tác giả viều “Giữa lúc người ta

đang đẳm mình trong những chuyện tinh tho mong và hàa nhan phụng sự cát

thị hiểu tầm thường của độc giả, ông Nam Cao đã mạnh dạn đi theo lỗi riêng, nghĩa là ông không thèm đêm xia đến cái sở thích của đậc giả Nhưng cới tài

của ông dã dem dến cho văn chương mội lỗi văn mới, sâu xa, chưa chát và tàn nhẫn, thứ tàn nhẫn của con người biết tin ở tài năng của mình, ở thiên

chức của mình ".[27, tr.3251

Sau cách mạng, các công trình nghiền cứu về Chỉ Phèø xuất hiện

ngảy cảng nhiều Năm 1961, ITA Minh Bite da nghiên cứu một cách hệ thống

à đầy đủ về Nam Cao trong cuốn chuyên luận Nư Cao nhà văn hiện thực

xuất sắc Ông, cũng đã phân tích sầu sắc về giả trị điển hình của hình tượng nhân vật Chí Phèo

Trong bài “Qua truyện ngắn Chí Phủo bản thêm về gái nhìn hiện thực của Nam Cao”, nhà nghiên cứu Irần 'Tuấn Lộ cho răng: “Ra đời năm 1941,

2.4.3 Tích hợp kiên thức văn học sử và kiến thức lí luận văn học trong

2.4.4 Giáo viên hướng đẫn học sinh giảng hình những chỉ tiết nghệ thuật

CHƯƠNG 3: TIIỰC NGIHỆM SƯ PHẠM - 66

3.2 Thuyết minh cho giáo án thực nghiệm 97

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

1.1.3 Tiếp cận theo hướng lịch sử chức năng - 13

1.2 Vị trí truyện ngắn Chí Phéo trong lịch sử văn học, trong nhà trưởng và

1.2.2 Thực trạng dạy học truyện ngăn Chí Phẻo ở nhà trường phô thông L6

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO THEO HƯỚNG

2.1, [hréng din học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của

2.1.1 Tìm hiểu bôi cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của Chí Phẻo 27 2.1.2 Tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao 31

2.2 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản tác phẩm 38

2.2.2 Tiếp cận hình tượng nhân vật - - 43

2.3 Iướng dẫn học sinh bộc lộ những cảm nhận và điều chỉnh những

hiểu biết, đánh piá lệch lạc về tác phẩm - - 52

2.4 Một số biện pháp dạy học tác phim Chi Phéo theo hướng tiếp cận

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội

Từ những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tải: “VẬN DỰNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG VÀO DẠY

HOC TAC PHAM CHỈ PHEO CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (SÁCH

GIÁO KHOA WGỮ VĂN 11— TẬP 1) vii hi vọng sẽ cung cấp thêm một tư

liệu phục vụ cho việc dạy học của giáo viên, đồng thời giúp các em học sinh

có thể từng bước chiếm lĩnh tác phẩm một cách hiệu quả, toàn diện

2 Lịch sử nghiên cứu

3.1 Các công trình nghiên cứu về tác gia Na Cao

Sinh thởi, Nam Cao và tác phẩm của ông không thực sự được chủ ý

Nhưng sau khi nhà văn hy sinh, đặc biệt sau cách mạng tháng 'Támcó rất nhiều

công trinh bài viết nghiên cứu về tác gia Nam Cao và tác phẩm của ông từ nhiều góc độ Nguyễn Đăng Mạnh trong cuốn Nhỏ văn, r trống và phong cách đã

việt: “Nam Cao là người hay băn khoăn về vấn dé nhân phẩm, về thái độ khinh trọng đối với con người, Ông thường dễ bắt bình trước tinh trang con người bị

lăng nhục chỉ vì bị đây dọa vào cảnh nghèo dôi cùng đường” |25, 221] Tác

giá đã chỉ ra về đẹp tư tưởng nhân đạo trong sáng tác cla Nam Cao: “Nam Cao

là người bay quan tâm đền vẫn đề nhân phẩm và lương tâm ”|25, 221]

‘lrong cuốn Nam Cao - Nhà văn hiện thực xuất sắc, G8 Hà Minh Dức

đã chỉ ra những nét độc đáo trong các tác phẩm của Nam Cao và cho ring:

“Nam Cao thiên về phân tích những biểu hiện nội tâm cia nhdn val Do do, hẳu hết các tác phẩm của Nam Cao thường theo lỗi tâm lý” [10, tr.184]

Trong Đặc trưng bút nháp hiện thực Nam Cao, Phong Lễ nhận định như sau: “Mới bút pháp hiện thực Nam Cao là nói một bút pháp hiện thực nghiêm ngặt Một bút pháp chủ Hương lách vào tận đây sâu sự thật lách vào

từng ý nghĩ, từng suy lĩnh cùng cực "T5, tr.437|

G1 Nguyễn Văn Hạnh trong bài “Mam Cao và khát vọng một cuộc

sống lương thiện, xứng đúng" đã nhận xét: “Với quan điềm nhân đạo sâu sắc

của mình, có thể nói trong văn học ta nữa dau thé igi XX, hơn bắt kỳ mội nhà

văn nào khác, Nam Cao đã đặt ra trực diện vẫn đề kiếp người, vấn để thân

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

Từ khi có phong trảo dổi mới, bên cạnh hưởng tiếp cận cũ, giới nghiên cứu dã mở rộng các hướng tẾp cận thể giới nghệ thuật của Nam Cao - nhà văn

đã có những đóng góp lớn vào cuộc cách tân ngôn ngữ của thể loại truyện ngắn.Tính mới mẻ, hiện đại của ngôn ngữ văn xuôi Nam Cao cũng đã thu hút rất

nhiều giới nghiên cứu, phê bình và đã có nhiễu bài viết đề cập khả sâu sắc xung quanh vẫn dễ nảy Tác giả Bích Thu với bài "Sức sống của một sự nghiệp văn chương ” dã nhận xét: “Ngôn ngất trong các sảng tác cũa Nam Cao là ngôn ngĩt đầu âm, phức điệu hiện đại, dù được viết vào thời đại ông nhưng bây giờ đọc vẫn

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội

Từ những lý do trên, chúng tôi triển khai đề tải: “VẬN DỰNG QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN ĐỒNG BỘ TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG VÀO DẠY

HOC TAC PHAM CHỈ PHEO CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (SÁCH

GIÁO KHOA WGỮ VĂN 11— TẬP 1) vii hi vọng sẽ cung cấp thêm một tư

liệu phục vụ cho việc dạy học của giáo viên, đồng thời giúp các em học sinh

có thể từng bước chiếm lĩnh tác phẩm một cách hiệu quả, toàn diện

2 Lịch sử nghiên cứu

3.1 Các công trình nghiên cứu về tác gia Na Cao

Sinh thởi, Nam Cao và tác phẩm của ông không thực sự được chủ ý

Nhưng sau khi nhà văn hy sinh, đặc biệt sau cách mạng tháng 'Támcó rất nhiều

công trinh bài viết nghiên cứu về tác gia Nam Cao và tác phẩm của ông từ nhiều góc độ Nguyễn Đăng Mạnh trong cuốn Nhỏ văn, r trống và phong cách đã

việt: “Nam Cao là người hay băn khoăn về vấn dé nhân phẩm, về thái độ khinh trọng đối với con người, Ông thường dễ bắt bình trước tinh trang con người bị

lăng nhục chỉ vì bị đây dọa vào cảnh nghèo dôi cùng đường” |25, 221] Tác

giá đã chỉ ra về đẹp tư tưởng nhân đạo trong sáng tác cla Nam Cao: “Nam Cao

là người bay quan tâm đền vẫn đề nhân phẩm và lương tâm ”|25, 221]

‘lrong cuốn Nam Cao - Nhà văn hiện thực xuất sắc, G8 Hà Minh Dức

đã chỉ ra những nét độc đáo trong các tác phẩm của Nam Cao và cho ring:

“Nam Cao thiên về phân tích những biểu hiện nội tâm cia nhdn val Do do, hẳu hết các tác phẩm của Nam Cao thường theo lỗi tâm lý” [10, tr.184]

Trong Đặc trưng bút nháp hiện thực Nam Cao, Phong Lễ nhận định như sau: “Mới bút pháp hiện thực Nam Cao là nói một bút pháp hiện thực nghiêm ngặt Một bút pháp chủ Hương lách vào tận đây sâu sự thật lách vào

từng ý nghĩ, từng suy lĩnh cùng cực "T5, tr.437|

G1 Nguyễn Văn Hạnh trong bài “Mam Cao và khát vọng một cuộc

sống lương thiện, xứng đúng" đã nhận xét: “Với quan điềm nhân đạo sâu sắc

của mình, có thể nói trong văn học ta nữa dau thé igi XX, hơn bắt kỳ mội nhà

văn nào khác, Nam Cao đã đặt ra trực diện vẫn đề kiếp người, vấn để thân

w

1.1.3 Tiếp cận theo hướng lịch sử chức năng - 13

1.2 Vị trí truyện ngắn Chí Phéo trong lịch sử văn học, trong nhà trưởng và

1.2.2 Thực trạng dạy học truyện ngăn Chí Phẻo ở nhà trường phô thông L6

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO THEO HƯỚNG

2.1, [hréng din học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của

2.1.1 Tìm hiểu bôi cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của Chí Phẻo 27 2.1.2 Tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao 31

2.2 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản tác phẩm 38

2.2.2 Tiếp cận hình tượng nhân vật - - 43

2.3 Iướng dẫn học sinh bộc lộ những cảm nhận và điều chỉnh những

hiểu biết, đánh piá lệch lạc về tác phẩm - - 52

2.4 Một số biện pháp dạy học tác phim Chi Phéo theo hướng tiếp cận

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

1.1.3 Tiếp cận theo hướng lịch sử chức năng - 13

1.2 Vị trí truyện ngắn Chí Phéo trong lịch sử văn học, trong nhà trưởng và

1.2.2 Thực trạng dạy học truyện ngăn Chí Phẻo ở nhà trường phô thông L6

CHƯƠNG 2: DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO THEO HƯỚNG

2.1, [hréng din học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của

2.1.1 Tìm hiểu bôi cảnh xã hội, hoàn cảnh ra đời của Chí Phẻo 27 2.1.2 Tìm hiểu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nam Cao 31

2.2 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản tác phẩm 38

2.2.2 Tiếp cận hình tượng nhân vật - - 43

2.3 Iướng dẫn học sinh bộc lộ những cảm nhận và điều chỉnh những

hiểu biết, đánh piá lệch lạc về tác phẩm - - 52

2.4 Một số biện pháp dạy học tác phim Chi Phéo theo hướng tiếp cận

Trần Đăng Suyền (1991), Chit nghia hign thc Nam Cao NXB Khoa

học xã hội, Hà Nội

Hà Bình Trị (1996), Chủ nghĩa nhân đạc mới mẻ độc đảo của nam Cao

— sự ý thức về cá nhân, Tạp chỉ Văn học (9) Hà Nội

Như vậy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về Nam Cao và tác

phẩm của ông từ nhiều góc độ: nội dưng, nghệ thuật, ngồn ngữ, phong

cách Dù nghiên cứu từ góc độ nào thi có thể nói điểm chung của tất cả các công trình nghiên cứu, các bài viết đều khẳng định tải năng, vá tính sáng tạo

và chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc trong sáng tác của ông

2.2 Những công trình nghiên cửu về Chỉ Phèo và các phương pháp dạy

học tác phẩm

Chỉ Phèo là một kiệt tác được đông đảo bạn đọc và các nhà khoa học

dây công tìm hiểu, nghiên cứu Trước cách mạng, Chỉ Phẻo không thực sự

được chủ ý Tác phẩm chỉ xuất hiện trong bài viết giới thiệu của Lê Văn

Trương Trong lời tựa Đâi lứa xứng đôi, tác giả viều “Giữa lúc người ta

đang đẳm mình trong những chuyện tinh tho mong và hàa nhan phụng sự cát

thị hiểu tầm thường của độc giả, ông Nam Cao đã mạnh dạn đi theo lỗi riêng, nghĩa là ông không thèm đêm xia đến cái sở thích của đậc giả Nhưng cới tài

của ông dã dem dến cho văn chương mội lỗi văn mới, sâu xa, chưa chát và tàn nhẫn, thứ tàn nhẫn của con người biết tin ở tài năng của mình, ở thiên

chức của mình ".[27, tr.3251

Sau cách mạng, các công trình nghiền cứu về Chỉ Phèø xuất hiện

ngảy cảng nhiều Năm 1961, ITA Minh Bite da nghiên cứu một cách hệ thống

à đầy đủ về Nam Cao trong cuốn chuyên luận Nư Cao nhà văn hiện thực

xuất sắc Ông, cũng đã phân tích sầu sắc về giả trị điển hình của hình tượng nhân vật Chí Phèo

Trong bài “Qua truyện ngắn Chí Phủo bản thêm về gái nhìn hiện thực của Nam Cao”, nhà nghiên cứu Irần 'Tuấn Lộ cho răng: “Ra đời năm 1941,

truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao đã khẳng định ngay tr dau sy hinh thanh của một phong cách mới, vững vàng và sắc sảo Có thể nói, trong ioàn bộ

những sảng tác của Nam Cao trước cách mạng tháng Tám về đề tài nông

dân, Chí Phèo là một thành tựu dặc biệt, tiếp tục truyền thống của những tác

phẩm hiện thực trước đó như Tắt đèn của Ngô Tắt Tô, Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan.” [27, tr.179] Tác giá đã bước đâu nhìn nhận so sảnh sự

phát triển trong nghệ thuật xây dựng nhân vật diễn hình, sự tiếp tục truyền

thống của Tắt đèn, Bước đường cùng đó là vạch ra những mâu thuẫn trong

nội bộ giai cấp

Nguyễn Quang Trung trong bài viết “lính chất lưỡng hóa trong nhân vật Chí Phẻo” đã nêu lên sự khác nhau cơ bản trong tính cách chị Dậu, anh

Pha và Chí Phỏo Theo ông, “d?nh Phá, chị Dậu là con người (ốt thuần nhất,

họ thăng trầm về số phân nhưng khả tĩnh tại về tính cách Chỉ đến Chỉ Phèo,

Nam Cao mới thực sự tạo ra mội cát nhìn phúc tạp hơn, phong phí hơn va vi

thể cũng sâu sắc hơn về con người Nhờ thể ông dã trình làng mội loại nhân vật mới, mội kiểu tính cách mới trong bình ảnh con người vừa đánh mắt, vừa

Gi tim whan cach.” |27, tr.208|

‘Trong bai viết “Chi Phéo”, nha nghiên cửu Nguyễn Hoành Khung tiếp tục triển khai những ý kiến mà ông phát biểu trước đây về truyện ngắn

Chí Phẻo Ông khẳng dịnh: “Wgay từ Chỉ Phéo, Nam Cao dd ty khẳng định

trong văn học sử như là người trực tiếp kế thừa truyền thống các nhà văn

hiện thực lớp trước, trang cuộc chạy tiếp sức khẩn trương của các thế hệ

văn học đã nhanh chóng nằm lÂy và giương cao ngọn duốc của chủ ngHĩa

hiện thực, đưa nó tới thời kỳ phái triễn mới, cao nhất, trong một hoàn cảnh

thử thách của nó” Kế thừa truyền thống ở đây là: “Giống như Tắt đèn, Hước đường cùng, Ciông tổ thời một trận dân chủ, Chi Phèa cũng là bức

tranh xã hội rộng lớn với những xung đột giải cấp quyết liệt Cũng như

Ngõ TÁI Tả, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao đã phần ảnh liện thực nẵng

thôn trên bình điện mâu thuẫn giai cấp ” [27.tr.113]

truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao đã khẳng định ngay tr dau sy hinh thanh của một phong cách mới, vững vàng và sắc sảo Có thể nói, trong ioàn bộ

những sảng tác của Nam Cao trước cách mạng tháng Tám về đề tài nông

dân, Chí Phèo là một thành tựu dặc biệt, tiếp tục truyền thống của những tác

phẩm hiện thực trước đó như Tắt đèn của Ngô Tắt Tô, Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan.” [27, tr.179] Tác giá đã bước đâu nhìn nhận so sảnh sự

phát triển trong nghệ thuật xây dựng nhân vật diễn hình, sự tiếp tục truyền

thống của Tắt đèn, Bước đường cùng đó là vạch ra những mâu thuẫn trong

nội bộ giai cấp

Nguyễn Quang Trung trong bài viết “lính chất lưỡng hóa trong nhân vật Chí Phẻo” đã nêu lên sự khác nhau cơ bản trong tính cách chị Dậu, anh

Pha và Chí Phỏo Theo ông, “d?nh Phá, chị Dậu là con người (ốt thuần nhất,

họ thăng trầm về số phân nhưng khả tĩnh tại về tính cách Chỉ đến Chỉ Phèo,

Nam Cao mới thực sự tạo ra mội cát nhìn phúc tạp hơn, phong phí hơn va vi

thể cũng sâu sắc hơn về con người Nhờ thể ông dã trình làng mội loại nhân vật mới, mội kiểu tính cách mới trong bình ảnh con người vừa đánh mắt, vừa

Gi tim whan cach.” |27, tr.208|

‘Trong bai viết “Chi Phéo”, nha nghiên cửu Nguyễn Hoành Khung tiếp tục triển khai những ý kiến mà ông phát biểu trước đây về truyện ngắn

Chí Phẻo Ông khẳng dịnh: “Wgay từ Chỉ Phéo, Nam Cao dd ty khẳng định

trong văn học sử như là người trực tiếp kế thừa truyền thống các nhà văn

hiện thực lớp trước, trang cuộc chạy tiếp sức khẩn trương của các thế hệ

văn học đã nhanh chóng nằm lÂy và giương cao ngọn duốc của chủ ngHĩa

hiện thực, đưa nó tới thời kỳ phái triễn mới, cao nhất, trong một hoàn cảnh

thử thách của nó” Kế thừa truyền thống ở đây là: “Giống như Tắt đèn, Hước đường cùng, Ciông tổ thời một trận dân chủ, Chi Phèa cũng là bức

tranh xã hội rộng lớn với những xung đột giải cấp quyết liệt Cũng như

Ngõ TÁI Tả, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao đã phần ảnh liện thực nẵng

thôn trên bình điện mâu thuẫn giai cấp ” [27.tr.113]

“

quan điểm, để tài nhưng nhìn chung các nhà nghiên cứu đều thống nhất về

giá trị nôi dung cũng như giá trị nghệ thuật của tác phẩm I2o đó, chúng tôi

quyết định một lần nữa, nghiên cứu về kiệt tác này

1.2 Ly do su pham

Chi Phéo da duge dua vao gidng day trong chuong trinh Ngttvan 11 tw

khá lâu Mặc dù được đánh giá là tác phẩm tiêu biểu cho sang lac của Nam

Cao trước Cách mạng và là kiệt tác dánh dấu bước phát triển của chủ nghĩa

hiện thực trước 1945 nhưng thực trạng dạy học Cứ Phỏo hiện nay do nhiều nguyên nhân chủ quan vả khách quan oòn nhiễu bất cập Giáo viên và học sinh vẫn còn khó khăn trong việc tiếp cận tác phẩm một cách toản diện và sâu sắc Giờ học chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu đặt Ta Ngoài tiếp cận,

tim hiểu tác phẩm, giờ học cần phảt huy được vai trỏ chủ thể của người học

Luật Giáo dục điều 28.2 đã chỉ ra rằng : “Phương pháp giáo dục phế thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sảng tạo của học sinh, phủ hợp

với đặc diểm từng lớp học, môn học; bồi đưỡng phương pháp tự học, khả

nắng làm việc theo nhỏm, rẻn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực

tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niễm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”

'Từ những yêu cầu trên, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho mỗi giáo viên là phải

đổi mới phương pháp giảng dạy Bởi vậy, đây là mảnh đất hứa hẹn nhiều

phương hướng va cách thức nghiên cứu, chiếm lĩnh văn bắn để nãng cao

chất lượng va hiệu quả cho giờ day học

phận con người, vẫn dé con người bị tha hoá, không được sông nh bản tính của mình, theo những nhụ cầu tự nhiên lành mạnh của mình” |27, tr 129]

Dảo Tuấn Ảnh trong bải “Tsekhop và Nam Cao một sáng tác hiện thực +kiểu mới” đã nêu lên ba đặc điểm chung trong sáng tác của hai nhà vấn đó là “cđ

hai đều viết về những điều vặt vãnh của doi sing hang ngày ( ) Cắt lõi của cái mới trong sáng tác của họ là ở oách hiểu cuộc sống của họ phức tạp hơn, biện

chứng hơn”, cả hai dều “khước từ kiểu cỐI truyện truyền thông trong truyện

ngắn và truyện vừa Nhiều túc phẩm của họ không có cốt truyện, không có sự kiện gì đặc sắc xây ra mà Chỉ là sự diễn tả tâm trạng, suy nghĩ đổi thoại của các

nhân vật" [27, tr.166-169] Và “cảm bứng bì kịch, hài kịch là cảm hứng chủ đạo trong toàn bộ sáng tác của Nam Cao và #êkhôp "[21, tr.169]

thay mới Ngôn ngữ của tác phẩm Nam Cao là sự hoà âm, phối hợp của nhiều

loại ngôn ngữ khác nhau như là sự sông tự nó cất lên như thế" |27, tr.32]

Ngoài ra còn rất nhiều bai viết, công trình nghiên cứu về Nam Cao nw: Huệ Chi — Phong Lê (1960), Dọc Truyện ngắn Nam Cao soi lại những

bước đường đi lên của một nha văn hiển thực, Tạp chí Văn nghệ (8), Hà Nội

1Iuệ Chỉ — Phong Lê (1964), Con người và cuộc sống trong tác phẩm

Nam Cao, Tap chí Nghiên cứu văn hục (1), 1à Nội

Hà Minh Dức (1961), Kam Cao và đôi nét về nghệ thuật sáng tạo tâm

lý, Tạp chí Văn hạc (6), Hà Nội

Nguyễn Đỉnh Chú (1990), “Đôi mắt” của Nam Cao, 7ạp chỉ Văn học

(3), Hà Nội