Luận văn thạc sĩ phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học sinh học lớp 11

giáo viên phải có phương pháp tác động không những vào tư duy của trẻ, được: Muốn phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong học mả còn Lác động đến cả lĩnh vực xúc cảm bên t

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIÁ HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO ĐỤC

NGUYEN BiCII NGAN

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC

SINH TRONG DAY HOC SINH HỌC LỐP II

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

TIA NOI — 2009

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYÊN BÍCH NGÂN

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC SINH HỌC LỚP 11

\ VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy hục (Bộ môn Sinh học)

Trang 3

LỜI CẮM ƠN

Tôi xin bày tổ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiển sĩ Nguyễn Thể Hưng,

người thầy đã tân tỉnh hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận

văn

'Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, Phòng Quản lý Đảo tạo- Khoa học

vả các thây cô trong Trưởng Dại học Giáo dục, Dại học Quấc gia Hà Nội

đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong thời gian học tập vả nghiên cứu tại

"Trường

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giảm hiệu và các thầy cô trong tổ

Tự nhiên, trường THPT Vân Nôi đã tạo mọi điểu kiên giäp đỡ tôi trong,

quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin bảy tả lỏng biết ơn tới gia dinh, bạn bẻ vá dỗng

nghiệp đã luôn khích lê, dông viên và giúp dỡ tôi trong thời gian học tập

và hoàn thành luận văn!

Hà Nội, tháng § năm 2009

Tac gid

Nguyễn Bích Ngân

Trang 4

Việc giảng dạy và học tập ở trường THET nói chung va day học

Sinh học nói riêng hiện nay còn nhiều bắt cập Theo nhận định của các

cán bệ chỉ dạo môn Sinh của Vụ THPT va cua Sở GID-D'T Ha Nội qua các đợt thanh tra chuyên mồn và các kỷ thao giảng và thi ŒV giỏi cho

thấy, phần lớn các giờ dạy sinh học được thể hiện theo hướng GV chi yếu dựa vào SGK, sử dụng phương pháp diễn giảng kết hợp với đàm

thoại Các tiết thực hành tưy không nhiều, nhưng nhiều GV không thực

hiện, mặc dù Sinh học là một khoa học thực nghiệm Cách kiểm tra, đảnh

giá chủ yêu sử dụng câu hói tái hiện, ít có câu hỏi tống hợp, vận dụng, đòi hồi sự hiểu biết và nắm vững kiến thức của IIS Phần lớn các bài giảng

còn theo lối dạy học truyền thống, chưa phát huy được tính tích cực chủ

động sáng tạo của người học

Xuất phát từ những lý de dé, chúng tôi nghiên cứu đề tải: “Phát

huy tink tich cre cia hoc sinh trong đạp học Sinh học lớp P1”

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu về các phương pháp day học phát huy tính

tích ce cha HS trong day bọc trên thê giới

Phát hút tính tích cực của hạc sinh trong đạy học được xem như

một nguyên tắc của quá trình dạy học dim bao chat lượng và hiệu qua

Vấn dé nay đã được nói đến bừ khá sớm, đặc biệt nó phát triển mạnh mế trên thế giới trong các thập kỷ 60- 70 cia thé kf XX Co thé coi “Phat huy tinh tích cực học tập của học sinh như thế nào” của 1 E Kharlamôp

{1978) là một ví dụ tiêu biểu Trong công trình này, ông đã chứng minh

Ap

giáo viên phải có phương pháp tác động không những vào tư duy của trẻ,

được: Muốn phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh trong học

mả còn Lác động đến cả lĩnh vực xúc cảm bên trong của các om nữa [35,

tr28|

G.L Sukina (1979) trong công trình nghiên cứu của mình đã nêu

được đấu hiệu của tính tích cực học tập, phân biệt dược những biểu hiện

Trang 5

pháp học tập tích cực trong bộ môn đình học” [19], Trần Bá Hoành,

Trịnh Nguyên Giao (2002) với công trình “Dại cương phương pháp day

học Sinh học” [17]

'Trong 3 công trình này, các tác giả đã nêu ra được 4 dâu hiệu đặc

trưng của phương pháp dạy học tích cực, đó là

- dạy học thông qua tổ chức các haạt động của học sinh;

- đạy học chú trọng rẻn luyện phương pháp tự học;

- tăng cường các hoạt động cá thể, phối hợp với học lập hợp tác;

- kết hợp đánh giá của thây với đánh giá của trò [19, tr 26- 30]

Các tác giả cũng đã nêu được 2 phương pháp dạy học chủ yếu phát

huy tính tích cực của học sinh, đó là

- đạy học đặt và

- đạy học hợp tác trong nhóm nhỏ |19, tr 33-38]

¡ quyết vẫn đề

'Tuy vây, do giới hạn của công trình nghiên cứu, một số phương

pháp khác như: dạy học khám phá, tổ chức cho ïIS tự lực nghiên cứu

SGK chưa được dễ cập trong các công trình nghiên cửu nay Ngoai ra,

2 phương pháp này mới chỉ được giới thiệu sơ lược và ứng dụng trong

đạy học Sinh học bậc THƠS

'Theo Phạm Văn Lập (2001), để phát huy tính tích cực của H§

trong day hoc Sinh học, giáo viên cần chú ý day HS phương pháp nghiên

cứu khoa học Tác giả cho rằng, muốn học sinh tự tìm tỏi, phát hiện để chiếm lĩnh trí thức thi cách tất nhất là tổ chức cho học sinh sử đụng các

phương pháp quan sát, mô tả, thí nghiệm sao cho lặp lại một cách thu

gọn con đường tỉm tỏi của các nhà khoa học, cũng như cách kế thừa kiến

thức của những người đi trước Ngoài ra, quá trình dạy học Sinh học cần

tích hợp những kiến thức khoa học khác thuộc chính lĩnh vực Sinh học

hoặc thuộc các lĩnh vực khác như: bảo vệ môi trường (tich hợp với phin

Sinh thải học), chăm sóc và báo vệ sức khỏe (tích hợp với phần Giải phẫu

sinh lý người, Vì sinh vật) |36]

Trang 6

Ap

tr28|

Trang 7

củng nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí thức của nhân loại tăng

lên rất nhanh Sự bùng nỗ của khoa học và công nghệ đã tạo ra những

phương tiện, phương pháp giao lưu mới, mở rộng “phổ” các khả nắng cho

việc học tập, tạo cơ hội cho mỗi người có thê học được dưới nhiều hình thức, phủ hợp với khả năng và điều kiện khác nhau Bên cạnh đẻ, xu

hướng hội nhập toan cầu hỏa nền sẵn xuất và đời sống xã hội dã dài hỏi

các quốc gia một mặt phải ra sức cạnh tranh để tôn tại, mặt khác phải liên

kết, hợp tác với nhau

'Thực tế dó đã dặt ra cho giáo dục hiện dại nói chung và nền giáo

đục Việt Nam nói riêng phải có những chuyển biển tích cực nhằm phát

Imp tính tích cực, năng động, sáng tạo của mỗi người học, đồng thời xây dựng ý thức và kỹ năng hợp tác trong tập thể Trước hệt, người học phải

được tập đượt kỹ năng phái hiện và giải quyết các vấn dé nây sinh trong đời sống thực tiễn, dược rèn luyện phương pháp tự học dễ có thể học tập suêt đời

Nghị quyết TW 2 khoá 8 (12- 1996) được thể chế hoá trong Ludt gido duc (12- 1998), điều 24.2 đã ghi rõ: “Phương pháp giáo dục phổ

thông phải:

- phát huy Lính tích cực, tự giác, chủ động sáng lạo của mdi hoc sinh

- phù hợp với đặc điệm của từng lớp, từng môn học

- bồi dưỡng phương pháp Ly hoc, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- tác động đến tỉnh cảm, đem lại niềm vui, húng thú học tập cho học sinh”

Trang 8

thông phải:

Trang 9

thông phải:

Trang 10

Ap

tr28|

Trang 11

của tính tích cực học tập về mặt ý chí và đưa ra 3 cấp độ biểu hiện tỉnh tích cực học tập từ thấp lên cao, đó là: bắt chước, tìm tòi, sáng tạo [49]

'Theo L.V I2ancop (1979), dễ phát huy tính tích cực học tập của

học sinh, quá trình dạy học cần đảm bảo 5 nguyên tắc cơ bản:

- Việc dạy học phải được tiến hành ở mức độ khó khăn cao,

- Việc yêu cầu nắm vững kiến thức lí thuyết phải chiếm ưu thể

- Trong quá trinh đạy học, phải duy trì nhịp đệ khẩn trương của việc nghiên cứu lãi liệu, còn những kiến thức đã lĩnh hội sẽ được

củng cỗ khi nghiên cứu kiến thức mới

- Trong đạy học, phải tích cực chăm lo cho sự phát triển của tất cả

các họo sinh, đủ loại piổi bay loại yếu

- Quá trinh dạy học phải làm cho học sinh ý thúc được bản thân

quá trình học lập, nắm vững các phương pháp lam việc trí tuệ dé

hiểu, ghi nhớ tải liệu học tập, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thực

hiện việc tự kiểm tra sự lĩnh hội kiến thức [9, tr 194]

Tuy nhiên, cả T E Kharlamôp, Œ.I 8ukina và L, V Dancop dều chưa dưa

ra được hệ thông phương pháp dạy bọc cụ thể nhằm phát huy tính tích cực của người học

2.2 Tình hình nghiên cứu về các phương phip day hoc phat huy tink

tích cực của Hồ trong dạy học ở Liệt Nay

Ổ nước ta, vẫn để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh

nhằm đào tạo những người lao đông sáng tạo cũng đã được đặt ra từ

những năm 60, tuy nhiên nó chỉ trở thành định hướng quan trọng của

cuộc cái cách giáo dục Lừ năm 1980 Từ đó đến nay, đã có nhiều nghiên

cứu của nhiễu tác giả về vin dé này Liêu biểu như: Nhóm tác giả lrần

Ba Hoành, Đùi Phương Nga, Trần Hồng Tâm, Trịnh Thị Bích Ngọo

(2001) đã dề cập dến vấn dé “Ap dung dạy và học tích cực trong môn

Trịnh Nguyễn Giao (2000) đã nghiên cứu vì

“Phát triển các phương

Trang 12

HUY TINH TICH CU

HỌC SINH HỌC 11

CÚA HỌC SINH TRONG DẠY

2.1 Quy trinh thiết kế một bài giãng theo phương pháp dạy học

phát huy tỉnh tích cực của học sinh

2.2 Bố cục một bài giảng thiết kế theo phương pháp dạy học phát

huy tính tích cực của học sinh

2.3 Vận đụng phương pháp vân đáp Orixtic:

2.4 Vận dụng phương pháp day học hợp tác trong nhóm nhỏ

2.5 Vận dụng phương pháp dạy học tình huồng có vân đề

2.6 Vận đụng phương pháp đạy học khám phá

2.7 Vận dụng phương pháp tổ chức cho học sinh tự lực nghiên

cứu SGK

Chương 3: THỰC NGIIỆM SU PILAM

3.1 Mục đích, nội dung và phương pháp thực nghiệm sư phạm

Trang 14

Ap

tr28|

Trang 16

1.2 Quan hệ giữa phát huy tính tích cực học tập và đặc điểm

tâm sinh lý tuổi học sinh THPT

1.3 Phương pháp đạy học phát huy tính tích cực học tập của học

sinh

i.3.1 Dặc trưng của phương pháp dạy học tích cực

1.3.2 Vai trò của người giáo viên trong các phương pháp

1.3.3 Một só khó khăn khi áp dụng các phương pháp day

học tích cực

1.3.4 Diễu kiện áp dụng các phương pháp dạy học phải

huy tỉnh tích cực

1.4 Một số phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học

sinh trong day hoc Sink hoe TIHPT

1.4.1 Phương phap van dap Orixtic

1.42 Phương pháp dạy học hợp tac trong nhom nha

1.43 Phương pháp dạy học sử đụng tình huông có vẫn

đề

1.4.4 Phương pháp dạy học khám phá

1.45 Phương pháp tỖ chức hoc sinh tự lực nghiên cứu

SGK

1.5 Lựa chọn phương pháp dạy học hợp lý trong một bải cụ thể

nhằm phát huy tính tích cực của người học

Chương II: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHAT

Trang 17

sinh

học tích cực

đề

SGK

Trang 18

Trang 19

Trang 20

thông phải:

Trang 21

sinh

học tích cực

đề

SGK

Trang 22

HUY TINH TICH CU

HỌC SINH HỌC 11

cứu SGK

Trang 23

Trang 24

Ap

tr28|

Trang 26

sinh

học tích cực

đề

SGK

Trang 27

Ap

tr28|

Trang 28

sinh

học tích cực

đề

SGK

Trang 29

HUY TINH TICH CU

HỌC SINH HỌC 11

cứu SGK

Trang 30

Trang 31

HUY TINH TICH CU

HỌC SINH HỌC 11

cứu SGK

Trang 32

Ap

tr28|

Trang 33

thông phải:

Trang 34

Trang 35

Ap

tr28|

Trang 36

thông phải:

Trang 37

HUY TINH TICH CU

HỌC SINH HỌC 11

cứu SGK

Tiêu đề	Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học sinh học lớp 11
Tác giả	Nguyễn Bích Ngân
Người hướng dẫn	TS. Nguyễn Thế Hưng
Trường học	Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành	Giáo dục
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2009
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	187,33 KB