Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực nhận thức của học sinh thông qua dạy học chương crom sắt Đồng hóa học lớp 12 chương trình nâng cao

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYEN THI THU HIEN NANG CAO NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG CROM, SÁT, ĐỒNG HÓA HỌC LỚP 12 — CHƯƠNG TRÌNH NÂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYEN THI THU HIEN

NANG CAO NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG CROM, SÁT, ĐỒNG

(HÓA HỌC LỚP 12 — CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM HÓA HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BO MON HOA HỌC)

Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS PHẠM YĂN NHIÊU

HÀ NỘI -2012

Loi cam on

Saw mội năm nghiên cứu được sự quan lâm, hướng dẫn lận tình của Đũ& 1% Phạm Lăn Nhiêu — Khoa Hóa Trường Đại học KIN — Đại học

Quác Gia Hà Nội, tác giả đã hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình Lời đầu

tiên lác giả xin bày tô làng kinh trọng và biết ơn sâu sắc tới thấu về sự hướng dẫn tận tình và đây tâm lngyết trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thành

hiận văn, dông thời dã hỗ sung cho tác giả nhiều kiến thức chuyên môn và kinh

nghiệm qi? báu trong nghiên cứu khoa học

Tác giả chân thành gửi lời cám ơn tới Phòng Quân lý khoa học, Ban giám

hiệu trường Đại học Giáo đục, Đại học Quốc gia Hà Nội, các thay cô giáo

trong Tả Phương pháp giảng dạ! Hoá học Trường Dại học Giáo đục và

trường Đại học Sư phạm Hà Nội Tác gid xin bày tô lòng biết ơn dễn Ban

giảm liệu, các thập cô giáo, các em học sinh trường TIIPT Dương Xá, THPT

Nguyễn Gia Thiêu đã giúp đỡ, ủng hộ nhiệt tình, tạo điều kiện thuận lợi để tác

giá hoàn thành luận văn này

Lời cảm ơn chân thành của tác giả cũng xin được gửi ti gia dink, ban

bè và các dâng nghiệp vì trong suốt thời gian qua dã cô vĩ, dộng viên, giúp dỡ

tác giả hoàn thành tất đề tài nghiên cửa

Xin trân trạng cảm ơn!

Hà Nội tháng 06 năm 2012

lọc viêm

Nguyễn Thị Thu Hiển

DANH MỤC CÁC TỬ VIẾT TÁT TRONG LUẬN VĂN

MỞ DÂU

1 Lý do chọn để tài

Trong quả trình dạy học Hóa học cần phải giải dáp được ba câu hỏi lớn

~_ Dạy và học cải gì (nỗi dung môn Hỏa học}?

-_ Dạy và học như thế nào (phương pháp, phương tiện, tổ chức việc đạy và

việc học)?

Ta câu hỏi trên liên quan đến ba nhiêm vụ cơ bán của phương pháp dạy học

hóa học

Nhiệm vụ thứ nhất đời hỏi phải làm sảng tô mục đích của việc day và học

môn Hỏa học trong trường phố thông: không chỉ chú ý nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nên học vẫn Hóa học phổ thông mà còn phải chú ÿ tới nhiệm vụ giáo dục thé giới quan, đao đức cách mạng và nhiệm vụ phát triển tiềm lực trỉ tuệ

cho học sinh

Thiêm vụ thứ hai dòi hỏi phải xây đựng nội dung môn Hóa học trong nhà

trường phổ thông Việt Nam đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong

giai đoạn mới

Nhiệm vụ thứ ba đỏi hỏi phải nghiên cứu chỉ ra được những phương pháp,

phương tiện day học, hình thức tổ chức việc dạy vả việc học tối ưu, trong dé

trước hết chú ý nghiên cứu việu giảng dạy của giáo viên và đi hiền là việc học

của học sinh

Trong quá trình dạy học ở trường TIIPT, bản thân tôi và các đồng nghiệp luôn cố gắng dạy học làm sao để học sinh nắm vũng được kiến thức, hình thành thế giới quan, khơi dậy chơ các em hứng thú học tập, rèn tính tự giác,

tích cực, chủ động góp phần phát triển tiềm lực trí tuệ, phát triển năng lực nhận

thức cho các em học sinh

Hoa học là bộ môn khoa học thực nghiệm nên có rất nhiều khã năng trong

việc phát triển năng lực nhận thức cho học sinh ở nhiều góc độ

Trong chương trình Iloá học phổ thông, tôi nhận thấy phần Crom, Sắt, Dồng có nội dung hết sức phong phú, da dang, có nhiều ứng dụng quan trong

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

trong cuộc sống Vì vậy việc sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học

chương Crom - Sắt - Đồng sao cho hiệu quả, có tác dụng tỉch cực đến việc giáo

dục, rèn luyện, nâng cao năng lực nhận thức và tư duy tia hoc sinh — la việc

lam oần thiết và quan trọng

Đó là lí đo tôi chọn đề tài: "Nông cao năng lực nhận thức của hạc sinh qua

day hoc chương Crom, sắt, dòng (Hoẻ học lấp 12 — chương trình nẵng cao)”

2 lịch sử nghiên cứu

Việc nghiên cửu phương pháp day học hóa học ở trường THPT đã dược

nhiễu tác giả trong vả ngoải nước quan tâm như: Apkin Œl., XeredaLP,

PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, PGS.TS Đặng Thị Oanh, PGS T8S.Trần Trung

Ninh (Đại học sư phạm Hà Nội)

Đã có nhiều luận văn nghiên cửu về phát triển năng lực nhân thức và tư duy cho học sinh thông qua hệ thống bài tận hóa học Tuy nhiên, đến nay chưa có công

trình nào nghiên cứu một cách cụ thể vẻ nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua day học môn hóa học lớp 12 chương crom, sắt, đồng,

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục tiêu: Lhiết kê bài giảng có tính phương pháp luận nhằm nâng cao

năng lực nhận thức cho học xinh thông qua chương Crom, sắt, đồng đớp 12 -

chương trình nâng cao)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cửu

- Nghiên cửu cơ sở lí luận về phát triển năng lực nhận thức của học sinh trong

quá trình dạy - học Hoá học

- Các phương pháp và phương tiện dạy học sử dụng trong giảng dạy Hoá học

- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học vả phương Liên dạy học phù

hợp để thiết kế bài giảng chương crom, sắt, đồng — Hóa học lớp 12 nâng cao

- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập ở các mức độ nhận thức khác nhau

nhằm nâng cao được năng lực nhận thức và tư duy của học smh

- ‘Thue nghiệm sư pham nhằm đánh giá chất lượng, tính hiệu quả của các bài

giảng trong việc nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của I15

4, Mẫu lchảo sát và phạm vi nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: Học sinh lớp 12 của 2 trường

+ THPT Dương Xá (Gia Lâm — Hả Nội)

+ THPT Nguyễn Gia Thiều (LongBiên Hà Nội)

- Phạm vị về nội dung: Để tải mái quyết 5 nhiệm vụ nghiên cứu dã dễ ra ở mục 3

- Phạm vi về thời gian: 02/2011 -04/2012

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cửa: Quá trình dạy học hoá học lớp 12 (chương crom,

sit, ding Chương trình nâng cao) ở trường THPT

5.2 Dấi tượng nghiên cứu: TIệ thống bài giảng hoá học về chương Crom, sắt,

đồng (lớp 12 — Chương trình nâng cao) nhằm nâng cao năng lực nhận thức và

tư duy cho học sinh

6 Câu hỏi nghiên cứu

'Lhiết kế bài giảng lớp 12 chương crom, sắt, đồng như thế nào để có thể

nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh?

7 Giả thuyết khoa hoc

Trong quá trình giảng đạy chương Crom, sắt, đồng, nêu giáo viên kết

hợp hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học, sử dụng hệ thống bài lập

phong phú sâu sắc sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh từ đó nâng cao năng lực nhận thức và tư đuy của các em

8 Phương pháp nghiên cứu

Dể thực hiện được mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đã để 1a, trong quá

trình nghiên cứu chúng tôi đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương phúp nghiên cứu Lỷ luận

Cơ sở lí luận của đề tài được xây đựng đựa trên sự phân tích và tổng hợp

các nguồn tải liệu có liên quan đến đề tài, ví dụ như: sách giáo khoa, sách bài

tập, sách tham kho, nội dung chương trình, các sách về quá trình nhận thức và

tử đuy của học sinh, sách về kim loại crơm, sit, déng, các luận văn của đồng

nghiệp Trên cơ sở đó chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận của để tài

MỞ DÂU

1 Lý do chọn để tài

Trong quả trình dạy học Hóa học cần phải giải dáp được ba câu hỏi lớn

~_ Dạy và học cải gì (nỗi dung môn Hỏa học}?

-_ Dạy và học như thế nào (phương pháp, phương tiện, tổ chức việc đạy và

việc học)?

Ta câu hỏi trên liên quan đến ba nhiêm vụ cơ bán của phương pháp dạy học

hóa học

Nhiệm vụ thứ nhất đời hỏi phải làm sảng tô mục đích của việc day và học

môn Hỏa học trong trường phố thông: không chỉ chú ý nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nên học vẫn Hóa học phổ thông mà còn phải chú ÿ tới nhiệm vụ giáo dục thé giới quan, đao đức cách mạng và nhiệm vụ phát triển tiềm lực trỉ tuệ

cho học sinh

Thiêm vụ thứ hai dòi hỏi phải xây đựng nội dung môn Hóa học trong nhà

trường phổ thông Việt Nam đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong

giai đoạn mới

Nhiệm vụ thứ ba đỏi hỏi phải nghiên cứu chỉ ra được những phương pháp,

phương tiện day học, hình thức tổ chức việc dạy vả việc học tối ưu, trong dé

trước hết chú ý nghiên cứu việu giảng dạy của giáo viên và đi hiền là việc học

của học sinh

Trong quá trình dạy học ở trường TIIPT, bản thân tôi và các đồng nghiệp luôn cố gắng dạy học làm sao để học sinh nắm vũng được kiến thức, hình thành thế giới quan, khơi dậy chơ các em hứng thú học tập, rèn tính tự giác,

tích cực, chủ động góp phần phát triển tiềm lực trí tuệ, phát triển năng lực nhận

thức cho các em học sinh

Hoa học là bộ môn khoa học thực nghiệm nên có rất nhiều khã năng trong

việc phát triển năng lực nhận thức cho học sinh ở nhiều góc độ

Trong chương trình Iloá học phổ thông, tôi nhận thấy phần Crom, Sắt, Dồng có nội dung hết sức phong phú, da dang, có nhiều ứng dụng quan trong

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Việu tiến hành quan sát sư phạm, thăm dò, điều tra, phòng vấn tìm hiểu thực tiễn giảng dạy chương crom, sắt, dồng, tiến hành trao dỗi kinh

nghiệm với các thầy cô giáo và các đông nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong

giảng dạy nhằm đưa ra giả (huyết vả tìm kiểm các luận cử thực tế cho dễ tải

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lÿ kết quả thực nghiệm

Từ việc tiến hành thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quá thực nghiệm có

thể tìm ra các luận cử chứng mình cho vấn đề khoa học dặt ra ở giã thuyết là

đúng đắn và có tính khả thi cao khi áp dụng vào giảng đạy bộ môn Hoá học tại trường TIIPT

Phương pháp toán học: áp dụng toán thông kê để xử lý các số liệu thực

nghiệm sư phạm

9 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ

lục, nội dung chính của luận văn được trình bảy trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của để Lài

Chương 2: Một số biện pháp nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua dạy học chương Crom — Sắt— Đằng (Lớp 12- Chương trình nâng cao)

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

1.4.4 Bài tập hóa học vả việc phát triển năng lực nhận thức của học sinh

Chueng 2 MOT SO BIEN PHAP NANG CAO NANG LUC

NIIAN THUC CUA IIQC SINIT THONG QUA DAY IOC

CHƯƠNG CROM, SẮT, ĐỒNG HÓA HỌC LỚP 12 - CHƯƠNG

TRÌNH NÂNG CAO

2.1 Phân tích đặc điểm của chương Crom, sắt, đồng — Hỏa học 12

L đồng

2.1.1 Vị trí — ý nghĩa — tầm quan trọng của chương Crom, số

trong Hóa học THPT

2.1.2 Mục tiêu của chương Crom- Sắt- Đẳng,

2.1.3 Cầu trúc nội dung chương trình

Hóa Học 12 nâng cao

2.3.1 Day hoc bai cu thé bees

2.3.2 Mét số dang câu hỏi vả bài tập chương Crom, sắt, đồng Hóa

lọc 12 nâng cao

Chương 3: TIIỰC NGIIỆM SƯ PITAM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

3.3 Liễn trình vả nôi dung thưc nghiệm sư pham

3.3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm

3.3.2 Chuẩn bị thực nghiệm

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả thực nghiệm

3.4.1 Xử lý theo thống kê toán học

3.4.2 Xử lý theo tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ú ng dung

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

KET LUAN VA KIIUYEN NGIT

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

MỞ DÂU

1 Lý do chọn để tài

Trong quả trình dạy học Hóa học cần phải giải dáp được ba câu hỏi lớn

~_ Dạy và học cải gì (nỗi dung môn Hỏa học}?

-_ Dạy và học như thế nào (phương pháp, phương tiện, tổ chức việc đạy và

việc học)?

Ta câu hỏi trên liên quan đến ba nhiêm vụ cơ bán của phương pháp dạy học

hóa học

Nhiệm vụ thứ nhất đời hỏi phải làm sảng tô mục đích của việc day và học

môn Hỏa học trong trường phố thông: không chỉ chú ý nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nên học vẫn Hóa học phổ thông mà còn phải chú ÿ tới nhiệm vụ giáo dục thé giới quan, đao đức cách mạng và nhiệm vụ phát triển tiềm lực trỉ tuệ

cho học sinh

Thiêm vụ thứ hai dòi hỏi phải xây đựng nội dung môn Hóa học trong nhà

trường phổ thông Việt Nam đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong

giai đoạn mới

Nhiệm vụ thứ ba đỏi hỏi phải nghiên cứu chỉ ra được những phương pháp,

phương tiện day học, hình thức tổ chức việc dạy vả việc học tối ưu, trong dé

trước hết chú ý nghiên cứu việu giảng dạy của giáo viên và đi hiền là việc học

của học sinh

Trong quá trình dạy học ở trường TIIPT, bản thân tôi và các đồng nghiệp luôn cố gắng dạy học làm sao để học sinh nắm vũng được kiến thức, hình thành thế giới quan, khơi dậy chơ các em hứng thú học tập, rèn tính tự giác,

tích cực, chủ động góp phần phát triển tiềm lực trí tuệ, phát triển năng lực nhận

thức cho các em học sinh

Hoa học là bộ môn khoa học thực nghiệm nên có rất nhiều khã năng trong

việc phát triển năng lực nhận thức cho học sinh ở nhiều góc độ

Trong chương trình Iloá học phổ thông, tôi nhận thấy phần Crom, Sắt, Dồng có nội dung hết sức phong phú, da dang, có nhiều ứng dụng quan trong

1.4.4 Bài tập hóa học vả việc phát triển năng lực nhận thức của học sinh

Chueng 2 MOT SO BIEN PHAP NANG CAO NANG LUC

NIIAN THUC CUA IIQC SINIT THONG QUA DAY IOC

CHƯƠNG CROM, SẮT, ĐỒNG HÓA HỌC LỚP 12 - CHƯƠNG

TRÌNH NÂNG CAO

2.1 Phân tích đặc điểm của chương Crom, sắt, đồng — Hỏa học 12

L đồng

2.1.1 Vị trí — ý nghĩa — tầm quan trọng của chương Crom, số

trong Hóa học THPT

2.1.2 Mục tiêu của chương Crom- Sắt- Đẳng,

2.1.3 Cầu trúc nội dung chương trình

Hóa Học 12 nâng cao

2.3.1 Day hoc bai cu thé bees

2.3.2 Mét số dang câu hỏi vả bài tập chương Crom, sắt, đồng Hóa

lọc 12 nâng cao

Chương 3: TIIỰC NGIIỆM SƯ PITAM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

3.3 Liễn trình vả nôi dung thưc nghiệm sư pham

3.3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm

3.3.2 Chuẩn bị thực nghiệm

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả thực nghiệm

3.4.1 Xử lý theo thống kê toán học

3.4.2 Xử lý theo tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ú ng dung

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

KET LUAN VA KIIUYEN NGIT

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Việu tiến hành quan sát sư phạm, thăm dò, điều tra, phòng vấn tìm hiểu thực tiễn giảng dạy chương crom, sắt, dồng, tiến hành trao dỗi kinh

nghiệm với các thầy cô giáo và các đông nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong

giảng dạy nhằm đưa ra giả (huyết vả tìm kiểm các luận cử thực tế cho dễ tải

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lÿ kết quả thực nghiệm

Từ việc tiến hành thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quá thực nghiệm có

thể tìm ra các luận cử chứng mình cho vấn đề khoa học dặt ra ở giã thuyết là

đúng đắn và có tính khả thi cao khi áp dụng vào giảng đạy bộ môn Hoá học tại trường TIIPT

Phương pháp toán học: áp dụng toán thông kê để xử lý các số liệu thực

nghiệm sư phạm

9 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ

lục, nội dung chính của luận văn được trình bảy trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của để Lài

Chương 2: Một số biện pháp nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua dạy học chương Crom — Sắt— Đằng (Lớp 12- Chương trình nâng cao)

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

1.4.4 Bài tập hóa học vả việc phát triển năng lực nhận thức của học sinh

Chueng 2 MOT SO BIEN PHAP NANG CAO NANG LUC

NIIAN THUC CUA IIQC SINIT THONG QUA DAY IOC

CHƯƠNG CROM, SẮT, ĐỒNG HÓA HỌC LỚP 12 - CHƯƠNG

TRÌNH NÂNG CAO

2.1 Phân tích đặc điểm của chương Crom, sắt, đồng — Hỏa học 12

L đồng

2.1.1 Vị trí — ý nghĩa — tầm quan trọng của chương Crom, số

trong Hóa học THPT

2.1.2 Mục tiêu của chương Crom- Sắt- Đẳng,

2.1.3 Cầu trúc nội dung chương trình

Hóa Học 12 nâng cao

2.3.1 Day hoc bai cu thé bees

2.3.2 Mét số dang câu hỏi vả bài tập chương Crom, sắt, đồng Hóa

lọc 12 nâng cao

Chương 3: TIIỰC NGIIỆM SƯ PITAM

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

3.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

3.3 Liễn trình vả nôi dung thưc nghiệm sư pham

3.3.1 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm

3.3.2 Chuẩn bị thực nghiệm

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả thực nghiệm

3.4.1 Xử lý theo thống kê toán học

3.4.2 Xử lý theo tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ú ng dung

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

KET LUAN VA KIIUYEN NGIT

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Việu tiến hành quan sát sư phạm, thăm dò, điều tra, phòng vấn tìm hiểu thực tiễn giảng dạy chương crom, sắt, dồng, tiến hành trao dỗi kinh

nghiệm với các thầy cô giáo và các đông nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong

giảng dạy nhằm đưa ra giả (huyết vả tìm kiểm các luận cử thực tế cho dễ tải

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lÿ kết quả thực nghiệm

Từ việc tiến hành thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quá thực nghiệm có

thể tìm ra các luận cử chứng mình cho vấn đề khoa học dặt ra ở giã thuyết là

đúng đắn và có tính khả thi cao khi áp dụng vào giảng đạy bộ môn Hoá học tại trường TIIPT

Phương pháp toán học: áp dụng toán thông kê để xử lý các số liệu thực

nghiệm sư phạm

9 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ

lục, nội dung chính của luận văn được trình bảy trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của để Lài

Chương 2: Một số biện pháp nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua dạy học chương Crom — Sắt— Đằng (Lớp 12- Chương trình nâng cao)

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực

trong cuộc sống Vì vậy việc sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học

chương Crom - Sắt - Đồng sao cho hiệu quả, có tác dụng tỉch cực đến việc giáo

dục, rèn luyện, nâng cao năng lực nhận thức và tư duy tia hoc sinh — la việc

lam oần thiết và quan trọng

Đó là lí đo tôi chọn đề tài: "Nông cao năng lực nhận thức của hạc sinh qua

day hoc chương Crom, sắt, dòng (Hoẻ học lấp 12 — chương trình nẵng cao)”

2 lịch sử nghiên cứu

Việc nghiên cửu phương pháp day học hóa học ở trường THPT đã dược

nhiễu tác giả trong vả ngoải nước quan tâm như: Apkin Œl., XeredaLP,

PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, PGS.TS Đặng Thị Oanh, PGS T8S.Trần Trung

Ninh (Đại học sư phạm Hà Nội)

Đã có nhiều luận văn nghiên cửu về phát triển năng lực nhân thức và tư duy cho học sinh thông qua hệ thống bài tận hóa học Tuy nhiên, đến nay chưa có công

trình nào nghiên cứu một cách cụ thể vẻ nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua day học môn hóa học lớp 12 chương crom, sắt, đồng,

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục tiêu: Lhiết kê bài giảng có tính phương pháp luận nhằm nâng cao

năng lực nhận thức cho học xinh thông qua chương Crom, sắt, đồng đớp 12 -

chương trình nâng cao)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cửu

- Nghiên cửu cơ sở lí luận về phát triển năng lực nhận thức của học sinh trong

quá trình dạy - học Hoá học

- Các phương pháp và phương tiện dạy học sử dụng trong giảng dạy Hoá học

- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học vả phương Liên dạy học phù

hợp để thiết kế bài giảng chương crom, sắt, đồng — Hóa học lớp 12 nâng cao

- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập ở các mức độ nhận thức khác nhau

nhằm nâng cao được năng lực nhận thức và tư duy của học smh

- ‘Thue nghiệm sư pham nhằm đánh giá chất lượng, tính hiệu quả của các bài

giảng trong việc nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của I15

4, Mẫu lchảo sát và phạm vi nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: Học sinh lớp 12 của 2 trường

+ THPT Dương Xá (Gia Lâm — Hả Nội)

+ THPT Nguyễn Gia Thiều (LongBiên Hà Nội)

- Phạm vị về nội dung: Để tải mái quyết 5 nhiệm vụ nghiên cứu dã dễ ra ở mục 3

- Phạm vi về thời gian: 02/2011 -04/2012

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cửa: Quá trình dạy học hoá học lớp 12 (chương crom,

sit, ding Chương trình nâng cao) ở trường THPT

5.2 Dấi tượng nghiên cứu: TIệ thống bài giảng hoá học về chương Crom, sắt,

đồng (lớp 12 — Chương trình nâng cao) nhằm nâng cao năng lực nhận thức và

tư duy cho học sinh

6 Câu hỏi nghiên cứu

'Lhiết kế bài giảng lớp 12 chương crom, sắt, đồng như thế nào để có thể

nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh?

7 Giả thuyết khoa hoc

Trong quá trình giảng đạy chương Crom, sắt, đồng, nêu giáo viên kết

hợp hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học, sử dụng hệ thống bài lập

phong phú sâu sắc sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh từ đó nâng cao năng lực nhận thức và tư đuy của các em

8 Phương pháp nghiên cứu

Dể thực hiện được mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đã để 1a, trong quá

trình nghiên cứu chúng tôi đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương phúp nghiên cứu Lỷ luận

Cơ sở lí luận của đề tài được xây đựng đựa trên sự phân tích và tổng hợp

các nguồn tải liệu có liên quan đến đề tài, ví dụ như: sách giáo khoa, sách bài

tập, sách tham kho, nội dung chương trình, các sách về quá trình nhận thức và

tử đuy của học sinh, sách về kim loại crơm, sit, déng, các luận văn của đồng

nghiệp Trên cơ sở đó chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận của để tài

8.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Việu tiến hành quan sát sư phạm, thăm dò, điều tra, phòng vấn tìm hiểu thực tiễn giảng dạy chương crom, sắt, dồng, tiến hành trao dỗi kinh

nghiệm với các thầy cô giáo và các đông nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong

giảng dạy nhằm đưa ra giả (huyết vả tìm kiểm các luận cử thực tế cho dễ tải

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm và xử lÿ kết quả thực nghiệm

Từ việc tiến hành thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quá thực nghiệm có

thể tìm ra các luận cử chứng mình cho vấn đề khoa học dặt ra ở giã thuyết là

đúng đắn và có tính khả thi cao khi áp dụng vào giảng đạy bộ môn Hoá học tại trường TIIPT

Phương pháp toán học: áp dụng toán thông kê để xử lý các số liệu thực

nghiệm sư phạm

9 Cầu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ

lục, nội dung chính của luận văn được trình bảy trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của để Lài

Chương 2: Một số biện pháp nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua dạy học chương Crom — Sắt— Đằng (Lớp 12- Chương trình nâng cao)

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

4, Mẫu lchảo sát và phạm vi nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: Học sinh lớp 12 của 2 trường

+ THPT Dương Xá (Gia Lâm — Hả Nội)

+ THPT Nguyễn Gia Thiều (LongBiên Hà Nội)

- Phạm vị về nội dung: Để tải mái quyết 5 nhiệm vụ nghiên cứu dã dễ ra ở mục 3

- Phạm vi về thời gian: 02/2011 -04/2012

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cửa: Quá trình dạy học hoá học lớp 12 (chương crom,

sit, ding Chương trình nâng cao) ở trường THPT

5.2 Dấi tượng nghiên cứu: TIệ thống bài giảng hoá học về chương Crom, sắt,

đồng (lớp 12 — Chương trình nâng cao) nhằm nâng cao năng lực nhận thức và

tư duy cho học sinh

6 Câu hỏi nghiên cứu

'Lhiết kế bài giảng lớp 12 chương crom, sắt, đồng như thế nào để có thể

nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh?

7 Giả thuyết khoa hoc

Trong quá trình giảng đạy chương Crom, sắt, đồng, nêu giáo viên kết

hợp hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học, sử dụng hệ thống bài lập

phong phú sâu sắc sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh từ đó nâng cao năng lực nhận thức và tư đuy của các em

8 Phương pháp nghiên cứu

Dể thực hiện được mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đã để 1a, trong quá

trình nghiên cứu chúng tôi đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương phúp nghiên cứu Lỷ luận

Cơ sở lí luận của đề tài được xây đựng đựa trên sự phân tích và tổng hợp

các nguồn tải liệu có liên quan đến đề tài, ví dụ như: sách giáo khoa, sách bài

tập, sách tham kho, nội dung chương trình, các sách về quá trình nhận thức và

tử đuy của học sinh, sách về kim loại crơm, sit, déng, các luận văn của đồng

nghiệp Trên cơ sở đó chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận của để tài

4, Mẫu lchảo sát và phạm vi nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: Học sinh lớp 12 của 2 trường

+ THPT Dương Xá (Gia Lâm — Hả Nội)

+ THPT Nguyễn Gia Thiều (LongBiên Hà Nội)

- Phạm vị về nội dung: Để tải mái quyết 5 nhiệm vụ nghiên cứu dã dễ ra ở mục 3

- Phạm vi về thời gian: 02/2011 -04/2012

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cửa: Quá trình dạy học hoá học lớp 12 (chương crom,

sit, ding Chương trình nâng cao) ở trường THPT

5.2 Dấi tượng nghiên cứu: TIệ thống bài giảng hoá học về chương Crom, sắt,

đồng (lớp 12 — Chương trình nâng cao) nhằm nâng cao năng lực nhận thức và

tư duy cho học sinh

6 Câu hỏi nghiên cứu

'Lhiết kế bài giảng lớp 12 chương crom, sắt, đồng như thế nào để có thể

nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh?

7 Giả thuyết khoa hoc

Trong quá trình giảng đạy chương Crom, sắt, đồng, nêu giáo viên kết

hợp hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học, sử dụng hệ thống bài lập

phong phú sâu sắc sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh từ đó nâng cao năng lực nhận thức và tư đuy của các em

8 Phương pháp nghiên cứu

Dể thực hiện được mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đã để 1a, trong quá

trình nghiên cứu chúng tôi đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương phúp nghiên cứu Lỷ luận

Cơ sở lí luận của đề tài được xây đựng đựa trên sự phân tích và tổng hợp

các nguồn tải liệu có liên quan đến đề tài, ví dụ như: sách giáo khoa, sách bài

tập, sách tham kho, nội dung chương trình, các sách về quá trình nhận thức và

tử đuy của học sinh, sách về kim loại crơm, sit, déng, các luận văn của đồng

nghiệp Trên cơ sở đó chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận của để tài

MỞ DÂU

1 Lý do chọn để tài

Trong quả trình dạy học Hóa học cần phải giải dáp được ba câu hỏi lớn

~_ Dạy và học cải gì (nỗi dung môn Hỏa học}?

-_ Dạy và học như thế nào (phương pháp, phương tiện, tổ chức việc đạy và

việc học)?

Ta câu hỏi trên liên quan đến ba nhiêm vụ cơ bán của phương pháp dạy học

hóa học

Nhiệm vụ thứ nhất đời hỏi phải làm sảng tô mục đích của việc day và học

môn Hỏa học trong trường phố thông: không chỉ chú ý nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nên học vẫn Hóa học phổ thông mà còn phải chú ÿ tới nhiệm vụ giáo dục thé giới quan, đao đức cách mạng và nhiệm vụ phát triển tiềm lực trỉ tuệ

cho học sinh

Thiêm vụ thứ hai dòi hỏi phải xây đựng nội dung môn Hóa học trong nhà

trường phổ thông Việt Nam đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong

giai đoạn mới

Nhiệm vụ thứ ba đỏi hỏi phải nghiên cứu chỉ ra được những phương pháp,

phương tiện day học, hình thức tổ chức việc dạy vả việc học tối ưu, trong dé

trước hết chú ý nghiên cứu việu giảng dạy của giáo viên và đi hiền là việc học

của học sinh

Trong quá trình dạy học ở trường TIIPT, bản thân tôi và các đồng nghiệp luôn cố gắng dạy học làm sao để học sinh nắm vũng được kiến thức, hình thành thế giới quan, khơi dậy chơ các em hứng thú học tập, rèn tính tự giác,

tích cực, chủ động góp phần phát triển tiềm lực trí tuệ, phát triển năng lực nhận

thức cho các em học sinh

Hoa học là bộ môn khoa học thực nghiệm nên có rất nhiều khã năng trong

việc phát triển năng lực nhận thức cho học sinh ở nhiều góc độ

Trong chương trình Iloá học phổ thông, tôi nhận thấy phần Crom, Sắt, Dồng có nội dung hết sức phong phú, da dang, có nhiều ứng dụng quan trong

4, Mẫu lchảo sát và phạm vi nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: Học sinh lớp 12 của 2 trường

+ THPT Dương Xá (Gia Lâm — Hả Nội)

+ THPT Nguyễn Gia Thiều (LongBiên Hà Nội)

- Phạm vị về nội dung: Để tải mái quyết 5 nhiệm vụ nghiên cứu dã dễ ra ở mục 3

- Phạm vi về thời gian: 02/2011 -04/2012

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

5.1 Khách thể nghiên cửa: Quá trình dạy học hoá học lớp 12 (chương crom,

sit, ding Chương trình nâng cao) ở trường THPT

5.2 Dấi tượng nghiên cứu: TIệ thống bài giảng hoá học về chương Crom, sắt,

đồng (lớp 12 — Chương trình nâng cao) nhằm nâng cao năng lực nhận thức và

tư duy cho học sinh

6 Câu hỏi nghiên cứu

'Lhiết kế bài giảng lớp 12 chương crom, sắt, đồng như thế nào để có thể

nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của học sinh?

7 Giả thuyết khoa hoc

Trong quá trình giảng đạy chương Crom, sắt, đồng, nêu giáo viên kết

hợp hiệu quả các phương pháp, phương tiện dạy học, sử dụng hệ thống bài lập

phong phú sâu sắc sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh từ đó nâng cao năng lực nhận thức và tư đuy của các em

8 Phương pháp nghiên cứu

Dể thực hiện được mục đích, nhiệm vụ mà đề tài đã để 1a, trong quá

trình nghiên cứu chúng tôi đã kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương phúp nghiên cứu Lỷ luận

Cơ sở lí luận của đề tài được xây đựng đựa trên sự phân tích và tổng hợp

các nguồn tải liệu có liên quan đến đề tài, ví dụ như: sách giáo khoa, sách bài

tập, sách tham kho, nội dung chương trình, các sách về quá trình nhận thức và

tử đuy của học sinh, sách về kim loại crơm, sit, déng, các luận văn của đồng

nghiệp Trên cơ sở đó chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận của để tài

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

trong cuộc sống Vì vậy việc sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học

chương Crom - Sắt - Đồng sao cho hiệu quả, có tác dụng tỉch cực đến việc giáo

dục, rèn luyện, nâng cao năng lực nhận thức và tư duy tia hoc sinh — la việc

lam oần thiết và quan trọng

Đó là lí đo tôi chọn đề tài: "Nông cao năng lực nhận thức của hạc sinh qua

day hoc chương Crom, sắt, dòng (Hoẻ học lấp 12 — chương trình nẵng cao)”

2 lịch sử nghiên cứu

Việc nghiên cửu phương pháp day học hóa học ở trường THPT đã dược

nhiễu tác giả trong vả ngoải nước quan tâm như: Apkin Œl., XeredaLP,

PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, PGS.TS Đặng Thị Oanh, PGS T8S.Trần Trung

Ninh (Đại học sư phạm Hà Nội)

Đã có nhiều luận văn nghiên cửu về phát triển năng lực nhân thức và tư duy cho học sinh thông qua hệ thống bài tận hóa học Tuy nhiên, đến nay chưa có công

trình nào nghiên cứu một cách cụ thể vẻ nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua day học môn hóa học lớp 12 chương crom, sắt, đồng,

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục tiêu: Lhiết kê bài giảng có tính phương pháp luận nhằm nâng cao

năng lực nhận thức cho học xinh thông qua chương Crom, sắt, đồng đớp 12 -

chương trình nâng cao)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cửu

- Nghiên cửu cơ sở lí luận về phát triển năng lực nhận thức của học sinh trong

quá trình dạy - học Hoá học

- Các phương pháp và phương tiện dạy học sử dụng trong giảng dạy Hoá học

- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học vả phương Liên dạy học phù

hợp để thiết kế bài giảng chương crom, sắt, đồng — Hóa học lớp 12 nâng cao

- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập ở các mức độ nhận thức khác nhau

nhằm nâng cao được năng lực nhận thức và tư duy của học smh

- ‘Thue nghiệm sư pham nhằm đánh giá chất lượng, tính hiệu quả của các bài

giảng trong việc nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của I15

MỞ DÂU

1 Lý do chọn để tài

Trong quả trình dạy học Hóa học cần phải giải dáp được ba câu hỏi lớn

~_ Dạy và học cải gì (nỗi dung môn Hỏa học}?

-_ Dạy và học như thế nào (phương pháp, phương tiện, tổ chức việc đạy và

việc học)?

Ta câu hỏi trên liên quan đến ba nhiêm vụ cơ bán của phương pháp dạy học

hóa học

Nhiệm vụ thứ nhất đời hỏi phải làm sảng tô mục đích của việc day và học

môn Hỏa học trong trường phố thông: không chỉ chú ý nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nên học vẫn Hóa học phổ thông mà còn phải chú ÿ tới nhiệm vụ giáo dục thé giới quan, đao đức cách mạng và nhiệm vụ phát triển tiềm lực trỉ tuệ

cho học sinh

Thiêm vụ thứ hai dòi hỏi phải xây đựng nội dung môn Hóa học trong nhà

trường phổ thông Việt Nam đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong

giai đoạn mới

Nhiệm vụ thứ ba đỏi hỏi phải nghiên cứu chỉ ra được những phương pháp,

phương tiện day học, hình thức tổ chức việc dạy vả việc học tối ưu, trong dé

trước hết chú ý nghiên cứu việu giảng dạy của giáo viên và đi hiền là việc học

của học sinh

Trong quá trình dạy học ở trường TIIPT, bản thân tôi và các đồng nghiệp luôn cố gắng dạy học làm sao để học sinh nắm vũng được kiến thức, hình thành thế giới quan, khơi dậy chơ các em hứng thú học tập, rèn tính tự giác,

tích cực, chủ động góp phần phát triển tiềm lực trí tuệ, phát triển năng lực nhận

thức cho các em học sinh

Hoa học là bộ môn khoa học thực nghiệm nên có rất nhiều khã năng trong

việc phát triển năng lực nhận thức cho học sinh ở nhiều góc độ

Trong chương trình Iloá học phổ thông, tôi nhận thấy phần Crom, Sắt, Dồng có nội dung hết sức phong phú, da dang, có nhiều ứng dụng quan trong

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA ĐỂ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng hịc nhận thức

1.1.1 Khải niệm nhận thức

Nhận thúc là một trong ba mặt của đời sống tâm lý con người (nhận

thức, tình cảm, lý trì) Nó là tiền để của hai mặt kia và đồng thời có mối liên hệ

chặt chế với chúng và các hiện tượng tâm lý khác

TIoạt động nhận thức bao gềm nhiều quá trình khác nhau, diễn ra từ đơn

giản đến phức tạp, từ thấp dén cao, tir phan anh các thuộc tỉnh bễ ngoài, cụ thể,

cá lễ các sự vật, hiện tượng một cách trực tiếp dén phản ánh các thuộc tỉnh bền

trong, có tính quy luật, trừu tượng vả khái quát hảng loạt sự vật, hiện tượng

một cách gián tiếp Điền đó cho thấy hai mức độ nhận thức thống nhất đó là:

~ Nhận thức cảm tính (cảm giác và trị giác)

~ Nhân thức lý tính (tư duy và trừu tượng)

4.1.1.1 Nhận thúc câm tính (cảm giác và trì giác)

Là một quá trình lâm li, nó là sy phan ánh những thuộc tính bên ngoài

của sự vật và hiện tượng thông qua sự tri giác của các giác quan

Câm giác là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt đông nhận thức, né chỉ phần ánh những thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng

Tri giáo phán ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vợn và thơo một cấu trúc nhất dịnh

Cảm giác và trị giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Nếu như cắm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì trị giác là

một điều kiện quan trọng trong sự định hướng hành vi vả hoạt động của con

người trong môi trường xưng, quanh

1.1.1.2 Nhận thức lí tỉnh (iu duy và tưởng lượng)

Tưởng tượng là một quá trình tâm lí phân ánh những điều chưa từng có

trong kinh nghiệm của cả nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên

cơ sở những biểu tượng đã có

Tư duy lá một quá trình tâm lí phán ánh những thuộc tính bản chất,

những mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật hiện tượng trong hiện

thực khách quan mà trước đó ta chựa biết.

trong cuộc sống Vì vậy việc sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học

chương Crom - Sắt - Đồng sao cho hiệu quả, có tác dụng tỉch cực đến việc giáo

dục, rèn luyện, nâng cao năng lực nhận thức và tư duy tia hoc sinh — la việc

lam oần thiết và quan trọng

Đó là lí đo tôi chọn đề tài: "Nông cao năng lực nhận thức của hạc sinh qua

day hoc chương Crom, sắt, dòng (Hoẻ học lấp 12 — chương trình nẵng cao)”

2 lịch sử nghiên cứu

Việc nghiên cửu phương pháp day học hóa học ở trường THPT đã dược

nhiễu tác giả trong vả ngoải nước quan tâm như: Apkin Œl., XeredaLP,

PGS.TS Nguyễn Xuân Trường, PGS.TS Đặng Thị Oanh, PGS T8S.Trần Trung

Ninh (Đại học sư phạm Hà Nội)

Đã có nhiều luận văn nghiên cửu về phát triển năng lực nhân thức và tư duy cho học sinh thông qua hệ thống bài tận hóa học Tuy nhiên, đến nay chưa có công

trình nào nghiên cứu một cách cụ thể vẻ nâng cao năng lực nhận thức của học sinh

thông qua day học môn hóa học lớp 12 chương crom, sắt, đồng,

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục tiêu: Lhiết kê bài giảng có tính phương pháp luận nhằm nâng cao

năng lực nhận thức cho học xinh thông qua chương Crom, sắt, đồng đớp 12 -

chương trình nâng cao)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cửu

- Nghiên cửu cơ sở lí luận về phát triển năng lực nhận thức của học sinh trong

quá trình dạy - học Hoá học

- Các phương pháp và phương tiện dạy học sử dụng trong giảng dạy Hoá học

- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học vả phương Liên dạy học phù

hợp để thiết kế bài giảng chương crom, sắt, đồng — Hóa học lớp 12 nâng cao

- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập ở các mức độ nhận thức khác nhau

nhằm nâng cao được năng lực nhận thức và tư duy của học smh

- ‘Thue nghiệm sư pham nhằm đánh giá chất lượng, tính hiệu quả của các bài

giảng trong việc nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của I15

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Lý do chọn để tải

Mẫu khảo sát va phạm vi nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

Câu hỏi nghiên cứu

ia thuyét khoa hoc

Phương pháp nghiên cứu

Câu trúc luận văn

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VẢ THỰC TIỀN CỦA ĐÈ TÀI

1.1 Hoạt động nhận thức và sự phát triển năng lực nhận thức

1.1.1 Khái nệm nhận thức

1.1.2 Sự phát triển năng lực nhận thức của HS

1.2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong đạy học hoá

1.2.1 Khải niêm Lư đuy

1.2.2 Những phẩm chất của tư duy

1.2.3 Các thao tác tư duy "

1.2.4 Sự phát triển tư duy ¢ cho học sinh trong dạy học hoá học

1.2.5 Dánh giá trình độ phát triển tư đuy của học sinh sen

1.2.6 Thang nhận thức eda Bloom - Danh giá trình độ phát triển nhận

thức và tư duy của học sinh

1.2.7 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh theo quan điểm

1.2.8 Đánh giá trình độ phát triển tư duy cua HS Viél Nam hién nay

1.3 Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 theo hướng phát triển năng lực

nhận thức hiện nay trên địa bản huyện Gia Lâm — TIả Nội

1.4 Các biện pháp nâng cao năng lực nhận thức cho học sinh

1.4.1 Đỗi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực