Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện Đại trong tác phẩm Điện Ảnh cánh Đồng bất tận một góc nhìn về văn hoá nam bộ

Tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình nổi bật trong việc khắc họa chân thực những xung đột giữa các giá trị truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Na

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA VĂN HOÁ HỌC

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

MÂU THUẪN GIỮA TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI TRONG

Năm học: 2024 -2025

GVHD: TS Trương Thị Lam Hà

Thành phố Hồ Chí Minh – tháng 11 năm 2024

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

NỘI DUNG 5

1 Tổng quan về tác phẩm “Cánh đồng bất tận” 5

1.1 Bối cảnh sản xuất và đạo diễn 5

1.2 Nội dung chính và phong cách điện ảnh 5

1.3 Vai trò của phim trong văn hoá Nam Bộ 6

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận” 7

2.1 Các yếu tố truyền thống 7

2.2 Các yếu yếu tố hiện đại 11

2.3 Xung đột giữa truyền thống và hiện đại 13

3 Văn hoá Nam Bộ đương đại qua góc nhìn điện ảnh “Cánh đồng bất tận” 14

3.1 Giá trị văn hoá truyền thống trong phim 14

3.2 Thách thức của văn hoá Nam Bộ trong xã hội hiện đại 15

3.3 Bảo tồn văn hoá Nam Bộ: định hướng tương lai qua góc nhìn điện ảnh 16

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh hiện đại, khi quá trình đô thị hóa và toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh

mẽ, nét đẹp truyền thống của các vùng miền tại Việt Nam, đặc biệt là Nam Bộ, đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn Sự va chạm giữa các giá trị truyền thống và hiện đại không chỉ tác động đến lối sống và tư duy của người dân mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến bản sắc văn hóa cộng đồng Đối với Nam Bộ – vùng đất mang đậm dấu ấn của tinh thần phóng khoáng, cởi

mở và lối sống gắn bó với thiên nhiên sông nước – việc bảo tồn và phát triển những giá trị văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết trong giai đoạn chuyển biến này

Tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình nổi bật trong việc khắc họa chân thực những xung đột giữa các giá trị truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ Qua việc miêu tả cuộc sống, con người và các tình tiết, bộ phim không chỉ là lát cắt của đời sống mà còn mang đến góc nhìn sâu sắc về những giá trị văn hóa Nam Bộ, cũng như những mâu thuẫn mà cộng đồng nơi đây gặp phải khi đối mặt với thời đại mới Bằng cách phản ánh các thách thức mà người dân phải trải qua khi lựa chọn giữa bảo

tồn bản sắc và tiếp nhận xu hướng hiện đại, Cánh đồng bất tận đã nêu bật được những vấn đề

văn hóa Nam Bộ trong bối cảnh đương đại

Chính vì vậy, đề tài “Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong tác phẩm điện ảnh

“Cánh đồng bất tận”: Một góc nhìn về văn hóa Nam Bộ đương đại” có ý nghĩa trong việc khám phá và làm sáng tỏ các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, đồng thời nhấn mạnh những thách thức về việc bảo tồn và phát triển văn hóa trong quá trình hội nhập toàn cầu Qua

đó, đề tài không chỉ nhằm mục tiêu phân tích các xung đột văn hóa mà còn tạo tiền đề để nhìn nhận sâu sắc hơn về vai trò của điện ảnh trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm phân tích và làm sáng tỏ mâu thuẫn giữa các giá trị truyền

thống và hiện đại trong tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận”, đồng thời qua đó đưa ra

một góc nhìn về văn hóa Nam Bộ đương đại Bằng cách tìm hiểu các yếu tố truyền thống

và hiện đại được thể hiện trong phim, nghiên cứu hướng tới việc làm rõ cách mà tác phẩm phản ánh những thách thức văn hóa đặc thù của Nam Bộ khi đối mặt với sự thay đổi trong bối cảnh xã hội ngày nay Ngoài ra, nghiên cứu cũng hướng đến việc xác định vai trò của điện ảnh trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa vùng miền Thông qua phân tích các chi tiết và thông điệp trong phim, nghiên cứu không chỉ nhằm minh họa sự giao thoa

và xung đột giữa hai hệ giá trị mà còn làm nổi bật ý nghĩa của việc duy trì các giá trị văn hóa truyền thống trong thời đại hiện đại hóa và toàn cầu hóa Mục tiêu cuối cùng của nghiên cứu là góp phần đưa ra những quan điểm và góc nhìn sâu sắc về văn hóa Nam Bộ,

giúp mở ra những vết thương lòng của ba cha con và làm bộc lộ nhiều xung đột nội tâm sâu sắc Câu chuyện từ đó đi sâu vào những mâu thuẫn giữa tình yêu thương và sự lạnh lùng, giữa truyền thống và hiện đại, và những vết sẹo tinh thần khó phai trong tâm hồn con người

Phong cách điện ảnh của “Cánh đồng bất tận” nổi bật với sự kết hợp giữa hình ảnh thiên nhiên thơ mộng và không gian sông nước hoang sơ của miền Nam, tạo nên một bối cảnh đầy tính nghệ thuật và biểu cảm Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã tận dụng triệt để những góc quay rộng, mang đến cho người xem những hình ảnh hùng vĩ, thanh bình nhưng cũng đầy nỗi buồn của những cánh đồng ngập nước Phong cách dựng phim chậm rãi, sử dụng ánh sáng tự nhiên, cùng với nhịp điệu trầm lắng đã giúp khắc họa rõ nét cuộc sống lặng lẽ, chất chứa nỗi đau và sự chịu đựng của các nhân vật Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” mang đậm dấu ấn của phong cách hiện thực pha lẫn yếu tố trữ tình Bộ phim không chỉ tập trung vào việc truyền tải cốt truyện mà còn chú trọng đến việc xây dựng không gian cảm xúc thông qua những hình ảnh đẹp nhưng đượm buồn của vùng sông nước Nam Bộ Phong cách này giúp làm nổi bật sự tương phản giữa vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và nỗi đau thầm kín của con người, đồng thời tôn vinh giá trị văn hóa Nam Bộ, thể hiện rõ nét sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại

1.3 Vai trò của phim trong văn hoá Nam Bộ

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ là một tác phẩm điện ảnh mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, đặc biệt trong việc khắc họa và bảo tồn bản sắc vùng Nam Bộ Tác phẩm này đã làm nổi bật những yếu tố đặc trưng của văn hóa Nam Bộ, đồng thời mở ra nhiều góc nhìn mới về sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh đương đại

Trước hết, “Cánh đồng bất tận” đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiện thực xã hội Nam Bộ Phim khắc họa một cách chân thực cuộc sống gắn bó với thiên nhiên sông nước của người dân miền Tây Nam Bộ Những hình ảnh cánh đồng bạt ngàn, dòng sông uốn lượn hay các con thuyền mưu sinh không chỉ là phông nền mà còn là nhân vật trung tâm thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên Tuy nhiên, dưới tác động của hiện đại hóa và biến đổi xã hội, những giá trị truyền thống này dần bị thách thức, tạo nên mâu thuẫn nội tại mà tác phẩm đã khéo léo truyền tải Thêm vào đó, phim góp phần bảo tồn và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống của Nam Bộ Từ ngôn ngữ đậm chất địa phương, phong tục tập quán đến cách cư xử, tất cả đều được thể hiện rõ nét trong từng chi tiết của phim Điều này không chỉ giúp người xem trong nước hiểu thêm về đặc trưng văn hóa miền Tây mà còn giới thiệu văn hóa Nam Bộ đến bạn bè quốc tế Phim như một cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa địa phương và thế giới, góp phần duy trì di sản văn hóa của vùng đất này trước những thay đổi không ngừng của thời đại Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” khơi dậy các thảo luận về sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại Các nhân vật trong phim như một phép ẩn dụ, đại diện cho những giá trị khác nhau trong xã hội Nam Bộ đương đại Cuộc đấu tranh giữa việc giữ gìn các giá trị cũ và chấp nhận những thay đổi của thời đại được tái hiện thông qua những mâu thuẫn nội tâm và xung đột giữa các nhân vật Tác phẩm không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn đặt ra câu hỏi lớn về

từ đó gợi mở những suy nghĩ về việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong giai đoạn hội nhập quốc tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu này là tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, đặc biệt tập trung vào các yếu tố thể hiện mâu thuẫn giữa giá trị văn hoá truyền thống và hiện đại Nghiên cứu sẽ xem xét các chi tiết, hình ảnh và thông điệp trong phim để làm rõ cách thức mà các yếu tố truyền thống và hiện đại được phản ánh cũng như xung đột với nhau

Nghiên cứu giới hạn trong bối cảnh văn hoá Nam Bộ và các giá trị văn hoá đặc trưng của vùng miền này được thể hiện trong “Cánh đồng bất tận” Phạm vi sẽ bao gồm việc phân tích các yếu tố truyền thống như tập tục, niềm tin và phong cách sống của người dân Nam Bộ, cũng như các yếu tố hiện đại có mặt trong phim, nhằm làm nổi bật sự xung đột giữa hai hệ giá trị trong bối cảnh đương đại Phim sẽ được xem xét dưới góc độ văn háo Nam Bộ đương đại, qua đó gợi mở những thách thức trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hoá khi phải đối mặt với sự thay đổi và hội nhập

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phương pháp này giúp thu thập, phân loại và đối chiếu các yếu tố truyền thống và hiện đại trong phim Từ đó, các yếu tố văn hóa sẽ được phân tích và tổng hợp thành bức tranh toàn diện về xung đột giữa truyền thống

và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ

- Phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc: Với phương pháp này, tác phẩm “Cánh đồng bất tận” sẽ được xem xét như một hệ thống văn hóa, trong đó các yếu tố truyền thống và hiện đại tương tác với nhau Qua đó, nghiên cứu sẽ làm rõ mối quan hệ và ảnh hưởng giữa các thành tố văn hóa khác nhau trong phim, giúp nhận diện cách thức chúng xung đột và tác động qua lại

- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu các yếu tố văn hóa trong “Cánh đồng bất tận” với các đặc điểm văn hóa Nam Bộ điển hình hoặc với các tác phẩm cùng thể loại Phương pháp này giúp làm nổi

- Phương pháp hình ảnh: Để tăng tính trực quan và thuyết phục cho nghiên cứu, hình ảnh từ các cảnh phim sẽ được sử dụng làm tư liệu minh họa Các hình ảnh này giúp làm nổi bật các chi tiết văn hóa truyền thống và hiện đại trong phim, tạo nên cái nhìn sâu sắc về mâu thuẫn văn hóa trong bối cảnh đương đại.bật nét độc đáo của bộ phim trong việc phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

gia trưởng đặc trưng trong văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ Ông Út Võ, với quyền uy tuyệt đối, không chỉ kiểm soát các quyết định trong gia đình mà còn tạo nên sự xa cách lạnh lùng, khiến con cái sống trong sợ hãi và phải kìm nén cảm xúc Chi tiết Nương nói “không dám khóc, không dám cười” làm nổi bật sự chịu đựng – một giá trị truyền thống được coi trọng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em, nhưng cũng để lại những tổn thương tinh thần khi nhu cầu đồng cảm và sẻ chia bị gạt bỏ Cảnh phim không chỉ tái hiện phẩm chất tự lực và nhẫn nhịn của Nương và Điền – những giá trị đặc trưng của văn hóa truyền thống – mà còn đặt ra lời phê phán về sự áp đặt quyền uy, thiếu giáo dục và kìm nén cảm xúc trong gia đình truyền thống Qua đó, phim khéo léo gợi lên sự cần thiết phải thay đổi những khuôn mẫu ấy

để phù hợp với xã hội hiện đại, nơi các quyền lợi cá nhân và giá trị nhân văn cần được coi trọng hơn

Cảnh chị Sương tâm sự cùng Nương và Điền

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Bộ truyền thống: chịu thương, chịu khó, nhưng bị giới hạn trong vai trò phục tùng và không

có quyền bình đẳng trong mối quan hệ Những chi tiết này làm nổi bật sự phân chia quyền lực không đồng đều giữa các giới trong gia đình truyền thống, nơi mà quyền uy đàn ông được

đề cao, còn phụ nữ phải chấp nhận phụ thuộc và hy sinh

Cảnh Nương và Điền tâm sự về quá khứ với chị Sương

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh phim ở phút 27, khi ông Út Võ ném chiếc đài xuống nước vì nghe không rõ và đánh Nương vì cô quá giống má, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Nam Bộ và phản ánh những xung đột tâm lý sâu sắc Hành động ném đài thể hiện tính cách bộc trực, nóng nảy – nét đặc trưng của người dân miền Tây – và sự bất lực của ông trước sự hiện đại Chiếc đài, biểu tượng cho yếu tố mới mẻ, trở thành nguồn cơn phản kháng của ông với những thay đổi

xã hội chưa thể dung hòa Khi nhìn thấy bóng Nương trên mặt nước, ông Út Võ không chỉ bộc phát cơn giận mà còn trút nỗi đau sâu kín vì ký ức gia đình tan vỡ, đặc biệt khi Nương giống người vợ đã rời bỏ ông Hình ảnh bóng Nương trên mặt nước – nơi lưu giữ ký ức và phản ánh cảm xúc – tượng trưng cho sự đối diện với quá khứ đau thương mà ông không vượt qua được Điều này nhấn mạnh sự gắn bó giữa con người, thiên nhiên và ký ức trong văn hóa sông nước Nam Bộ Câu nói của Điền rằng Nương bị đánh vì quá giống má làm nổi bật tính

kế thừa trong gia đình truyền thống Nam Bộ Sự tương đồng giữa Nương và má không chỉ về ngoại hình mà còn khơi dậy những tổn thương và thất bại mà ông Út Võ phải đối diện Đây

là bi kịch gia đình truyền thống, nơi thế hệ sau vừa kế thừa di sản, vừa chịu đựng hậu quả từ những tổn thương chưa được giải quyết của thế hệ trước

Cảnh ông Út Võ ném chiếc đài xuống bóng hình Nương dưới nước

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ và ánh mắt nhìn chằm chằm của Nương chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về văn hóa gia đình Nam Bộ Hành động của chị Sương thể hiện vai trò người phụ nữ trong gia đình truyền thống, luôn đảm nhận việc chăm sóc và ưu tiên người đàn ông – trụ cột gia đình Đây là biểu hiện của lòng tôn trọng và sự hy sinh, phản

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

gia trưởng đặc trưng trong văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ Ông Út Võ, với quyền uy tuyệt đối, không chỉ kiểm soát các quyết định trong gia đình mà còn tạo nên sự xa cách lạnh lùng, khiến con cái sống trong sợ hãi và phải kìm nén cảm xúc Chi tiết Nương nói “không dám khóc, không dám cười” làm nổi bật sự chịu đựng – một giá trị truyền thống được coi trọng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em, nhưng cũng để lại những tổn thương tinh thần khi nhu cầu đồng cảm và sẻ chia bị gạt bỏ Cảnh phim không chỉ tái hiện phẩm chất tự lực và nhẫn nhịn của Nương và Điền – những giá trị đặc trưng của văn hóa truyền thống – mà còn đặt ra lời phê phán về sự áp đặt quyền uy, thiếu giáo dục và kìm nén cảm xúc trong gia đình truyền thống Qua đó, phim khéo léo gợi lên sự cần thiết phải thay đổi những khuôn mẫu ấy

để phù hợp với xã hội hiện đại, nơi các quyền lợi cá nhân và giá trị nhân văn cần được coi trọng hơn

Cảnh chị Sương tâm sự cùng Nương và Điền

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Bộ truyền thống: chịu thương, chịu khó, nhưng bị giới hạn trong vai trò phục tùng và không

có quyền bình đẳng trong mối quan hệ Những chi tiết này làm nổi bật sự phân chia quyền lực không đồng đều giữa các giới trong gia đình truyền thống, nơi mà quyền uy đàn ông được

đề cao, còn phụ nữ phải chấp nhận phụ thuộc và hy sinh

NỘI DUNG

1 Tổng quan về tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận”

1.1 Bối cảnh sản xuất và đạo diễn

“Cánh đồng bất tận” là một tác phẩm điện ảnh nổi bật của Việt Nam, được ra mắt vào năm 2010 và được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư Bộ phim do đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chỉ đạo, với mục tiêu mang đến cho khán giả cái nhìn chân thực và sâu sắc về cuộc sống và văn hóa của người dân Nam Bộ Bối cảnh sản xuất của bộ phim diễn ra trong giai đoạn khi điện ảnh Việt Nam bắt đầu có những thay đổi đáng

kể, với nỗ lực tạo ra những tác phẩm không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn phản ánh hiện thực xã hội và bản sắc dân tộc

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, người có kinh nghiệm lâu năm trong ngành điện ảnh, đã lựa chọn “Cánh đồng bất tận” để khai thác những khía cạnh nhân văn và văn hóa của vùng sông nước Nam Bộ Với phong cách dàn dựng tỉ mỉ và những góc quay đậm chất nghệ thuật, Nguyễn Phan Quang Bình đã khắc họa thành công vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên miền Nam, đồng thời thể hiện những xung đột phức tạp trong đời sống của các nhân vật Bộ phim không chỉ nổi bật nhờ câu chuyện cảm động mà còn nhờ vào sự chỉ đạo diễn xuất tinh

tế của đạo diễn, làm nổi bật những yếu tố truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ, qua đó phản ánh một lát cắt của văn hóa đương đại trong thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình

(Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá, truy cập 10/11/2024)

1.2 Nội dung chính và phong cách điện ảnh

“Cánh đồng bất tận” xoay quanh câu chuyện của gia đình ông Võ, một người đàn ông Nam Bộ sống cuộc đời phiêu dạt cùng hai người con là Điền và Nương Vợ ông Võ bỏ đi theo người khác, để lại ông và hai đứa con sống cảnh cô độc và buồn bã trên chiếc thuyền giữa những cánh đồng bát ngát của miền sông nước Trong hành trình này, họ gặp Sương, một cô

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

việc làm thế nào để con người hòa hợp với sự thay đổi mà không đánh mất bản sắc văn hóa của mình Đồng thời, “Cánh đồng bất tận” đã đóng góp vào sự phát triển của nền điện ảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác các đề tài văn hóa vùng miền Bộ phim mang đậm dấu ấn Nam Bộ này là một minh chứng cho khả năng tái hiện văn hóa địa phương một cách tinh tế, đồng thời vẫn giữ được tính phổ quát để chạm đến cảm xúc của người xem ở mọi tầng lớp Điều này không chỉ nâng tầm điện ảnh Việt Nam mà còn tạo động lực cho các nhà làm phim tiếp tục khám phá và phát triển những câu chuyện đặc sắc từ các vùng miền khác Cuối cùng, phim để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả, tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa và con người Nam Bộ Những câu chuyện bi thương, những mâu thuẫn nội tâm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên trong phim khiến khán giả không chỉ xem mà còn suy ngẫm Phim khuyến khích người xem đối diện với sự thay đổi của xã hội hiện đại và tự hỏi làm thế nào để giữ được những giá trị truyền thống trong lòng mình

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận”

2.1 Các yếu tố truyền thống

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ kể một câu chuyện đầy xúc động về số phận con người mà còn là bức tranh phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ Từng cảnh phim, từ lời thoại, hình ảnh đến hành động của nhân vật, đều lồng ghép những yếu

tố đặc trưng của lối sống sông nước, phong tục tập quán, cũng như triết lý nhân sinh của người dân miền Tây Bằng cách đặt các nhân vật vào những tình huống cụ thể, phim tái hiện mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời phô bày vẻ đẹp mộc mạc, chân thực của văn hóa Nam Bộ trong từng chi tiết nhỏ nhất Việc phân tích từng cảnh phim không chỉ giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của tác phẩm mà còn hiểu rõ hơn những giá trị văn hóa truyền thống ẩn chứa trong đó

Để làm nổi bật các yếu tố văn hóa truyền thống của Nam Bộ, phim “Cánh đồng bất tận” đã khéo léo lồng ghép những chi tiết đặc trưng trong từng cảnh quay Mỗi cảnh không chỉ tái hiện đời sống thường ngày của người dân miền Tây mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc thông qua cách nhân vật hành xử, tương tác với nhau và môi trường xung quanh Trong đó, cảnh phim ở phút 22, khi Nương tâm sự với chị Sương về cuộc sống lênh đênh không nhà, là một ví dụ tiêu biểu thể hiện rõ nét lối sống sông nước và những giá trị truyền thống của văn hóa Nam Bộ - lối sống gắn bó với thiên nhiên và sông nước Trong khung cảnh tĩnh lặng, lời tâm sự của Nương về việc không có nhà thể hiện rõ thực tế của nhiều gia đình miền Tây khi sinh sống dựa vào con sông, dòng nước để mưu sinh Đây là một hình ảnh quen thuộc của văn hóa Nam Bộ, nơi người dân không chỉ coi sông nước là môi trường sống mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống và tâm hồn họ

giúp mở ra những vết thương lòng của ba cha con và làm bộc lộ nhiều xung đột nội tâm sâu sắc Câu chuyện từ đó đi sâu vào những mâu thuẫn giữa tình yêu thương và sự lạnh lùng, giữa truyền thống và hiện đại, và những vết sẹo tinh thần khó phai trong tâm hồn con người

Phong cách điện ảnh của “Cánh đồng bất tận” nổi bật với sự kết hợp giữa hình ảnh thiên nhiên thơ mộng và không gian sông nước hoang sơ của miền Nam, tạo nên một bối cảnh đầy tính nghệ thuật và biểu cảm Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã tận dụng triệt để những góc quay rộng, mang đến cho người xem những hình ảnh hùng vĩ, thanh bình nhưng cũng đầy nỗi buồn của những cánh đồng ngập nước Phong cách dựng phim chậm rãi, sử dụng ánh sáng tự nhiên, cùng với nhịp điệu trầm lắng đã giúp khắc họa rõ nét cuộc sống lặng lẽ, chất chứa nỗi đau và sự chịu đựng của các nhân vật Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” mang đậm dấu ấn của phong cách hiện thực pha lẫn yếu tố trữ tình Bộ phim không chỉ tập trung vào việc truyền tải cốt truyện mà còn chú trọng đến việc xây dựng không gian cảm xúc thông qua những hình ảnh đẹp nhưng đượm buồn của vùng sông nước Nam Bộ Phong cách này giúp làm nổi bật sự tương phản giữa vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và nỗi đau thầm kín của con người, đồng thời tôn vinh giá trị văn hóa Nam Bộ, thể hiện rõ nét sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại

1.3 Vai trò của phim trong văn hoá Nam Bộ

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ là một tác phẩm điện ảnh mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, đặc biệt trong việc khắc họa và bảo tồn bản sắc vùng Nam Bộ Tác phẩm này đã làm nổi bật những yếu tố đặc trưng của văn hóa Nam Bộ, đồng thời mở ra nhiều góc nhìn mới về sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh đương đại

Trước hết, “Cánh đồng bất tận” đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiện thực xã hội Nam Bộ Phim khắc họa một cách chân thực cuộc sống gắn bó với thiên nhiên sông nước của người dân miền Tây Nam Bộ Những hình ảnh cánh đồng bạt ngàn, dòng sông uốn lượn hay các con thuyền mưu sinh không chỉ là phông nền mà còn là nhân vật trung tâm thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên Tuy nhiên, dưới tác động của hiện đại hóa và biến đổi xã hội, những giá trị truyền thống này dần bị thách thức, tạo nên mâu thuẫn nội tại mà tác phẩm đã khéo léo truyền tải Thêm vào đó, phim góp phần bảo tồn và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống của Nam Bộ Từ ngôn ngữ đậm chất địa phương, phong tục tập quán đến cách cư xử, tất cả đều được thể hiện rõ nét trong từng chi tiết của phim Điều này không chỉ giúp người xem trong nước hiểu thêm về đặc trưng văn hóa miền Tây mà còn giới thiệu văn hóa Nam Bộ đến bạn bè quốc tế Phim như một cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa địa phương và thế giới, góp phần duy trì di sản văn hóa của vùng đất này trước những thay đổi không ngừng của thời đại Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” khơi dậy các thảo luận về sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại Các nhân vật trong phim như một phép ẩn dụ, đại diện cho những giá trị khác nhau trong xã hội Nam Bộ đương đại Cuộc đấu tranh giữa việc giữ gìn các giá trị cũ và chấp nhận những thay đổi của thời đại được tái hiện thông qua những mâu thuẫn nội tâm và xung đột giữa các nhân vật Tác phẩm không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn đặt ra câu hỏi lớn về

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

NỘI DUNG

1 Tổng quan về tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận”

1.1 Bối cảnh sản xuất và đạo diễn

“Cánh đồng bất tận” là một tác phẩm điện ảnh nổi bật của Việt Nam, được ra mắt vào năm 2010 và được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư Bộ phim do đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chỉ đạo, với mục tiêu mang đến cho khán giả cái nhìn chân thực và sâu sắc về cuộc sống và văn hóa của người dân Nam Bộ Bối cảnh sản xuất của bộ phim diễn ra trong giai đoạn khi điện ảnh Việt Nam bắt đầu có những thay đổi đáng

kể, với nỗ lực tạo ra những tác phẩm không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn phản ánh hiện thực xã hội và bản sắc dân tộc

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, người có kinh nghiệm lâu năm trong ngành điện ảnh, đã lựa chọn “Cánh đồng bất tận” để khai thác những khía cạnh nhân văn và văn hóa của vùng sông nước Nam Bộ Với phong cách dàn dựng tỉ mỉ và những góc quay đậm chất nghệ thuật, Nguyễn Phan Quang Bình đã khắc họa thành công vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên miền Nam, đồng thời thể hiện những xung đột phức tạp trong đời sống của các nhân vật Bộ phim không chỉ nổi bật nhờ câu chuyện cảm động mà còn nhờ vào sự chỉ đạo diễn xuất tinh

tế của đạo diễn, làm nổi bật những yếu tố truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ, qua đó phản ánh một lát cắt của văn hóa đương đại trong thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình

(Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá, truy cập 10/11/2024)

1.2 Nội dung chính và phong cách điện ảnh

“Cánh đồng bất tận” xoay quanh câu chuyện của gia đình ông Võ, một người đàn ông Nam Bộ sống cuộc đời phiêu dạt cùng hai người con là Điền và Nương Vợ ông Võ bỏ đi theo người khác, để lại ông và hai đứa con sống cảnh cô độc và buồn bã trên chiếc thuyền giữa những cánh đồng bát ngát của miền sông nước Trong hành trình này, họ gặp Sương, một cô

Cảnh Nương và Điền tâm sự về quá khứ với chị Sương

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh phim ở phút 27, khi ông Út Võ ném chiếc đài xuống nước vì nghe không rõ và đánh Nương vì cô quá giống má, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Nam Bộ và phản ánh những xung đột tâm lý sâu sắc Hành động ném đài thể hiện tính cách bộc trực, nóng nảy – nét đặc trưng của người dân miền Tây – và sự bất lực của ông trước sự hiện đại Chiếc đài, biểu tượng cho yếu tố mới mẻ, trở thành nguồn cơn phản kháng của ông với những thay đổi

xã hội chưa thể dung hòa Khi nhìn thấy bóng Nương trên mặt nước, ông Út Võ không chỉ bộc phát cơn giận mà còn trút nỗi đau sâu kín vì ký ức gia đình tan vỡ, đặc biệt khi Nương giống người vợ đã rời bỏ ông Hình ảnh bóng Nương trên mặt nước – nơi lưu giữ ký ức và phản ánh cảm xúc – tượng trưng cho sự đối diện với quá khứ đau thương mà ông không vượt qua được Điều này nhấn mạnh sự gắn bó giữa con người, thiên nhiên và ký ức trong văn hóa sông nước Nam Bộ Câu nói của Điền rằng Nương bị đánh vì quá giống má làm nổi bật tính

kế thừa trong gia đình truyền thống Nam Bộ Sự tương đồng giữa Nương và má không chỉ về ngoại hình mà còn khơi dậy những tổn thương và thất bại mà ông Út Võ phải đối diện Đây

là bi kịch gia đình truyền thống, nơi thế hệ sau vừa kế thừa di sản, vừa chịu đựng hậu quả từ những tổn thương chưa được giải quyết của thế hệ trước

Cảnh ông Út Võ ném chiếc đài xuống bóng hình Nương dưới nước

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ và ánh mắt nhìn chằm chằm của Nương chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về văn hóa gia đình Nam Bộ Hành động của chị Sương thể hiện vai trò người phụ nữ trong gia đình truyền thống, luôn đảm nhận việc chăm sóc và ưu tiên người đàn ông – trụ cột gia đình Đây là biểu hiện của lòng tôn trọng và sự hy sinh, phản

Cảnh Nương và Điền tâm sự về quá khứ với chị Sương

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh phim ở phút 27, khi ông Út Võ ném chiếc đài xuống nước vì nghe không rõ và đánh Nương vì cô quá giống má, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Nam Bộ và phản ánh những xung đột tâm lý sâu sắc Hành động ném đài thể hiện tính cách bộc trực, nóng nảy – nét đặc trưng của người dân miền Tây – và sự bất lực của ông trước sự hiện đại Chiếc đài, biểu tượng cho yếu tố mới mẻ, trở thành nguồn cơn phản kháng của ông với những thay đổi

xã hội chưa thể dung hòa Khi nhìn thấy bóng Nương trên mặt nước, ông Út Võ không chỉ bộc phát cơn giận mà còn trút nỗi đau sâu kín vì ký ức gia đình tan vỡ, đặc biệt khi Nương giống người vợ đã rời bỏ ông Hình ảnh bóng Nương trên mặt nước – nơi lưu giữ ký ức và phản ánh cảm xúc – tượng trưng cho sự đối diện với quá khứ đau thương mà ông không vượt qua được Điều này nhấn mạnh sự gắn bó giữa con người, thiên nhiên và ký ức trong văn hóa sông nước Nam Bộ Câu nói của Điền rằng Nương bị đánh vì quá giống má làm nổi bật tính

kế thừa trong gia đình truyền thống Nam Bộ Sự tương đồng giữa Nương và má không chỉ về ngoại hình mà còn khơi dậy những tổn thương và thất bại mà ông Út Võ phải đối diện Đây

là bi kịch gia đình truyền thống, nơi thế hệ sau vừa kế thừa di sản, vừa chịu đựng hậu quả từ những tổn thương chưa được giải quyết của thế hệ trước

Cảnh ông Út Võ ném chiếc đài xuống bóng hình Nương dưới nước

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ và ánh mắt nhìn chằm chằm của Nương chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về văn hóa gia đình Nam Bộ Hành động của chị Sương thể hiện vai trò người phụ nữ trong gia đình truyền thống, luôn đảm nhận việc chăm sóc và ưu tiên người đàn ông – trụ cột gia đình Đây là biểu hiện của lòng tôn trọng và sự hy sinh, phản

gia trưởng đặc trưng trong văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ Ông Út Võ, với quyền uy tuyệt đối, không chỉ kiểm soát các quyết định trong gia đình mà còn tạo nên sự xa cách lạnh lùng, khiến con cái sống trong sợ hãi và phải kìm nén cảm xúc Chi tiết Nương nói “không dám khóc, không dám cười” làm nổi bật sự chịu đựng – một giá trị truyền thống được coi trọng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em, nhưng cũng để lại những tổn thương tinh thần khi nhu cầu đồng cảm và sẻ chia bị gạt bỏ Cảnh phim không chỉ tái hiện phẩm chất tự lực và nhẫn nhịn của Nương và Điền – những giá trị đặc trưng của văn hóa truyền thống – mà còn đặt ra lời phê phán về sự áp đặt quyền uy, thiếu giáo dục và kìm nén cảm xúc trong gia đình truyền thống Qua đó, phim khéo léo gợi lên sự cần thiết phải thay đổi những khuôn mẫu ấy

để phù hợp với xã hội hiện đại, nơi các quyền lợi cá nhân và giá trị nhân văn cần được coi trọng hơn

Cảnh chị Sương tâm sự cùng Nương và Điền

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Bộ truyền thống: chịu thương, chịu khó, nhưng bị giới hạn trong vai trò phục tùng và không

có quyền bình đẳng trong mối quan hệ Những chi tiết này làm nổi bật sự phân chia quyền lực không đồng đều giữa các giới trong gia đình truyền thống, nơi mà quyền uy đàn ông được

đề cao, còn phụ nữ phải chấp nhận phụ thuộc và hy sinh

việc làm thế nào để con người hòa hợp với sự thay đổi mà không đánh mất bản sắc văn hóa của mình Đồng thời, “Cánh đồng bất tận” đã đóng góp vào sự phát triển của nền điện ảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác các đề tài văn hóa vùng miền Bộ phim mang đậm dấu ấn Nam Bộ này là một minh chứng cho khả năng tái hiện văn hóa địa phương một cách tinh tế, đồng thời vẫn giữ được tính phổ quát để chạm đến cảm xúc của người xem ở mọi tầng lớp Điều này không chỉ nâng tầm điện ảnh Việt Nam mà còn tạo động lực cho các nhà làm phim tiếp tục khám phá và phát triển những câu chuyện đặc sắc từ các vùng miền khác Cuối cùng, phim để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả, tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa và con người Nam Bộ Những câu chuyện bi thương, những mâu thuẫn nội tâm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên trong phim khiến khán giả không chỉ xem mà còn suy ngẫm Phim khuyến khích người xem đối diện với sự thay đổi của xã hội hiện đại và tự hỏi làm thế nào để giữ được những giá trị truyền thống trong lòng mình

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận”

2.1 Các yếu tố truyền thống

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ kể một câu chuyện đầy xúc động về số phận con người mà còn là bức tranh phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ Từng cảnh phim, từ lời thoại, hình ảnh đến hành động của nhân vật, đều lồng ghép những yếu

tố đặc trưng của lối sống sông nước, phong tục tập quán, cũng như triết lý nhân sinh của người dân miền Tây Bằng cách đặt các nhân vật vào những tình huống cụ thể, phim tái hiện mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời phô bày vẻ đẹp mộc mạc, chân thực của văn hóa Nam Bộ trong từng chi tiết nhỏ nhất Việc phân tích từng cảnh phim không chỉ giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của tác phẩm mà còn hiểu rõ hơn những giá trị văn hóa truyền thống ẩn chứa trong đó

Để làm nổi bật các yếu tố văn hóa truyền thống của Nam Bộ, phim “Cánh đồng bất tận” đã khéo léo lồng ghép những chi tiết đặc trưng trong từng cảnh quay Mỗi cảnh không chỉ tái hiện đời sống thường ngày của người dân miền Tây mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc thông qua cách nhân vật hành xử, tương tác với nhau và môi trường xung quanh Trong đó, cảnh phim ở phút 22, khi Nương tâm sự với chị Sương về cuộc sống lênh đênh không nhà, là một ví dụ tiêu biểu thể hiện rõ nét lối sống sông nước và những giá trị truyền thống của văn hóa Nam Bộ - lối sống gắn bó với thiên nhiên và sông nước Trong khung cảnh tĩnh lặng, lời tâm sự của Nương về việc không có nhà thể hiện rõ thực tế của nhiều gia đình miền Tây khi sinh sống dựa vào con sông, dòng nước để mưu sinh Đây là một hình ảnh quen thuộc của văn hóa Nam Bộ, nơi người dân không chỉ coi sông nước là môi trường sống mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống và tâm hồn họ

Cảnh Nương và Điền tâm sự về quá khứ với chị Sương

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh phim ở phút 27, khi ông Út Võ ném chiếc đài xuống nước vì nghe không rõ và đánh Nương vì cô quá giống má, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Nam Bộ và phản ánh những xung đột tâm lý sâu sắc Hành động ném đài thể hiện tính cách bộc trực, nóng nảy – nét đặc trưng của người dân miền Tây – và sự bất lực của ông trước sự hiện đại Chiếc đài, biểu tượng cho yếu tố mới mẻ, trở thành nguồn cơn phản kháng của ông với những thay đổi

xã hội chưa thể dung hòa Khi nhìn thấy bóng Nương trên mặt nước, ông Út Võ không chỉ bộc phát cơn giận mà còn trút nỗi đau sâu kín vì ký ức gia đình tan vỡ, đặc biệt khi Nương giống người vợ đã rời bỏ ông Hình ảnh bóng Nương trên mặt nước – nơi lưu giữ ký ức và phản ánh cảm xúc – tượng trưng cho sự đối diện với quá khứ đau thương mà ông không vượt qua được Điều này nhấn mạnh sự gắn bó giữa con người, thiên nhiên và ký ức trong văn hóa sông nước Nam Bộ Câu nói của Điền rằng Nương bị đánh vì quá giống má làm nổi bật tính

kế thừa trong gia đình truyền thống Nam Bộ Sự tương đồng giữa Nương và má không chỉ về ngoại hình mà còn khơi dậy những tổn thương và thất bại mà ông Út Võ phải đối diện Đây

là bi kịch gia đình truyền thống, nơi thế hệ sau vừa kế thừa di sản, vừa chịu đựng hậu quả từ những tổn thương chưa được giải quyết của thế hệ trước

Cảnh ông Út Võ ném chiếc đài xuống bóng hình Nương dưới nước

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ và ánh mắt nhìn chằm chằm của Nương chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về văn hóa gia đình Nam Bộ Hành động của chị Sương thể hiện vai trò người phụ nữ trong gia đình truyền thống, luôn đảm nhận việc chăm sóc và ưu tiên người đàn ông – trụ cột gia đình Đây là biểu hiện của lòng tôn trọng và sự hy sinh, phản

từ đó gợi mở những suy nghĩ về việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong giai đoạn hội nhập quốc tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu này là tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, đặc biệt tập trung vào các yếu tố thể hiện mâu thuẫn giữa giá trị văn hoá truyền thống và hiện đại Nghiên cứu sẽ xem xét các chi tiết, hình ảnh và thông điệp trong phim để làm rõ cách thức mà các yếu tố truyền thống và hiện đại được phản ánh cũng như xung đột với nhau

Nghiên cứu giới hạn trong bối cảnh văn hoá Nam Bộ và các giá trị văn hoá đặc trưng của vùng miền này được thể hiện trong “Cánh đồng bất tận” Phạm vi sẽ bao gồm việc phân tích các yếu tố truyền thống như tập tục, niềm tin và phong cách sống của người dân Nam Bộ, cũng như các yếu tố hiện đại có mặt trong phim, nhằm làm nổi bật sự xung đột giữa hai hệ giá trị trong bối cảnh đương đại Phim sẽ được xem xét dưới góc độ văn háo Nam Bộ đương đại, qua đó gợi mở những thách thức trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hoá khi phải đối mặt với sự thay đổi và hội nhập

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phương pháp này giúp thu thập, phân loại và đối chiếu các yếu tố truyền thống và hiện đại trong phim Từ đó, các yếu tố văn hóa sẽ được phân tích và tổng hợp thành bức tranh toàn diện về xung đột giữa truyền thống

và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ

- Phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc: Với phương pháp này, tác phẩm “Cánh đồng bất tận” sẽ được xem xét như một hệ thống văn hóa, trong đó các yếu tố truyền thống và hiện đại tương tác với nhau Qua đó, nghiên cứu sẽ làm rõ mối quan hệ và ảnh hưởng giữa các thành tố văn hóa khác nhau trong phim, giúp nhận diện cách thức chúng xung đột và tác động qua lại

- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu các yếu tố văn hóa trong “Cánh đồng bất tận” với các đặc điểm văn hóa Nam Bộ điển hình hoặc với các tác phẩm cùng thể loại Phương pháp này giúp làm nổi

- Phương pháp hình ảnh: Để tăng tính trực quan và thuyết phục cho nghiên cứu, hình ảnh từ các cảnh phim sẽ được sử dụng làm tư liệu minh họa Các hình ảnh này giúp làm nổi bật các chi tiết văn hóa truyền thống và hiện đại trong phim, tạo nên cái nhìn sâu sắc về mâu thuẫn văn hóa trong bối cảnh đương đại.bật nét độc đáo của bộ phim trong việc phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

việc làm thế nào để con người hòa hợp với sự thay đổi mà không đánh mất bản sắc văn hóa của mình Đồng thời, “Cánh đồng bất tận” đã đóng góp vào sự phát triển của nền điện ảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác các đề tài văn hóa vùng miền Bộ phim mang đậm dấu ấn Nam Bộ này là một minh chứng cho khả năng tái hiện văn hóa địa phương một cách tinh tế, đồng thời vẫn giữ được tính phổ quát để chạm đến cảm xúc của người xem ở mọi tầng lớp Điều này không chỉ nâng tầm điện ảnh Việt Nam mà còn tạo động lực cho các nhà làm phim tiếp tục khám phá và phát triển những câu chuyện đặc sắc từ các vùng miền khác Cuối cùng, phim để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả, tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa và con người Nam Bộ Những câu chuyện bi thương, những mâu thuẫn nội tâm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên trong phim khiến khán giả không chỉ xem mà còn suy ngẫm Phim khuyến khích người xem đối diện với sự thay đổi của xã hội hiện đại và tự hỏi làm thế nào để giữ được những giá trị truyền thống trong lòng mình

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận”

2.1 Các yếu tố truyền thống

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ kể một câu chuyện đầy xúc động về số phận con người mà còn là bức tranh phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ Từng cảnh phim, từ lời thoại, hình ảnh đến hành động của nhân vật, đều lồng ghép những yếu

tố đặc trưng của lối sống sông nước, phong tục tập quán, cũng như triết lý nhân sinh của người dân miền Tây Bằng cách đặt các nhân vật vào những tình huống cụ thể, phim tái hiện mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời phô bày vẻ đẹp mộc mạc, chân thực của văn hóa Nam Bộ trong từng chi tiết nhỏ nhất Việc phân tích từng cảnh phim không chỉ giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của tác phẩm mà còn hiểu rõ hơn những giá trị văn hóa truyền thống ẩn chứa trong đó

Để làm nổi bật các yếu tố văn hóa truyền thống của Nam Bộ, phim “Cánh đồng bất tận” đã khéo léo lồng ghép những chi tiết đặc trưng trong từng cảnh quay Mỗi cảnh không chỉ tái hiện đời sống thường ngày của người dân miền Tây mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc thông qua cách nhân vật hành xử, tương tác với nhau và môi trường xung quanh Trong đó, cảnh phim ở phút 22, khi Nương tâm sự với chị Sương về cuộc sống lênh đênh không nhà, là một ví dụ tiêu biểu thể hiện rõ nét lối sống sông nước và những giá trị truyền thống của văn hóa Nam Bộ - lối sống gắn bó với thiên nhiên và sông nước Trong khung cảnh tĩnh lặng, lời tâm sự của Nương về việc không có nhà thể hiện rõ thực tế của nhiều gia đình miền Tây khi sinh sống dựa vào con sông, dòng nước để mưu sinh Đây là một hình ảnh quen thuộc của văn hóa Nam Bộ, nơi người dân không chỉ coi sông nước là môi trường sống mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống và tâm hồn họ

từ đó gợi mở những suy nghĩ về việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong giai đoạn hội nhập quốc tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu này là tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, đặc biệt tập trung vào các yếu tố thể hiện mâu thuẫn giữa giá trị văn hoá truyền thống và hiện đại Nghiên cứu sẽ xem xét các chi tiết, hình ảnh và thông điệp trong phim để làm rõ cách thức mà các yếu tố truyền thống và hiện đại được phản ánh cũng như xung đột với nhau

Nghiên cứu giới hạn trong bối cảnh văn hoá Nam Bộ và các giá trị văn hoá đặc trưng của vùng miền này được thể hiện trong “Cánh đồng bất tận” Phạm vi sẽ bao gồm việc phân tích các yếu tố truyền thống như tập tục, niềm tin và phong cách sống của người dân Nam Bộ, cũng như các yếu tố hiện đại có mặt trong phim, nhằm làm nổi bật sự xung đột giữa hai hệ giá trị trong bối cảnh đương đại Phim sẽ được xem xét dưới góc độ văn háo Nam Bộ đương đại, qua đó gợi mở những thách thức trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hoá khi phải đối mặt với sự thay đổi và hội nhập

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phương pháp này giúp thu thập, phân loại và đối chiếu các yếu tố truyền thống và hiện đại trong phim Từ đó, các yếu tố văn hóa sẽ được phân tích và tổng hợp thành bức tranh toàn diện về xung đột giữa truyền thống

và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ

- Phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc: Với phương pháp này, tác phẩm “Cánh đồng bất tận” sẽ được xem xét như một hệ thống văn hóa, trong đó các yếu tố truyền thống và hiện đại tương tác với nhau Qua đó, nghiên cứu sẽ làm rõ mối quan hệ và ảnh hưởng giữa các thành tố văn hóa khác nhau trong phim, giúp nhận diện cách thức chúng xung đột và tác động qua lại

- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu các yếu tố văn hóa trong “Cánh đồng bất tận” với các đặc điểm văn hóa Nam Bộ điển hình hoặc với các tác phẩm cùng thể loại Phương pháp này giúp làm nổi

- Phương pháp hình ảnh: Để tăng tính trực quan và thuyết phục cho nghiên cứu, hình ảnh từ các cảnh phim sẽ được sử dụng làm tư liệu minh họa Các hình ảnh này giúp làm nổi bật các chi tiết văn hóa truyền thống và hiện đại trong phim, tạo nên cái nhìn sâu sắc về mâu thuẫn văn hóa trong bối cảnh đương đại.bật nét độc đáo của bộ phim trong việc phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại

NỘI DUNG

1 Tổng quan về tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận”

1.1 Bối cảnh sản xuất và đạo diễn

“Cánh đồng bất tận” là một tác phẩm điện ảnh nổi bật của Việt Nam, được ra mắt vào năm 2010 và được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư Bộ phim do đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chỉ đạo, với mục tiêu mang đến cho khán giả cái nhìn chân thực và sâu sắc về cuộc sống và văn hóa của người dân Nam Bộ Bối cảnh sản xuất của bộ phim diễn ra trong giai đoạn khi điện ảnh Việt Nam bắt đầu có những thay đổi đáng

kể, với nỗ lực tạo ra những tác phẩm không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn phản ánh hiện thực xã hội và bản sắc dân tộc

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, người có kinh nghiệm lâu năm trong ngành điện ảnh, đã lựa chọn “Cánh đồng bất tận” để khai thác những khía cạnh nhân văn và văn hóa của vùng sông nước Nam Bộ Với phong cách dàn dựng tỉ mỉ và những góc quay đậm chất nghệ thuật, Nguyễn Phan Quang Bình đã khắc họa thành công vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên miền Nam, đồng thời thể hiện những xung đột phức tạp trong đời sống của các nhân vật Bộ phim không chỉ nổi bật nhờ câu chuyện cảm động mà còn nhờ vào sự chỉ đạo diễn xuất tinh

tế của đạo diễn, làm nổi bật những yếu tố truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ, qua đó phản ánh một lát cắt của văn hóa đương đại trong thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình

(Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá, truy cập 10/11/2024)

1.2 Nội dung chính và phong cách điện ảnh

“Cánh đồng bất tận” xoay quanh câu chuyện của gia đình ông Võ, một người đàn ông Nam Bộ sống cuộc đời phiêu dạt cùng hai người con là Điền và Nương Vợ ông Võ bỏ đi theo người khác, để lại ông và hai đứa con sống cảnh cô độc và buồn bã trên chiếc thuyền giữa những cánh đồng bát ngát của miền sông nước Trong hành trình này, họ gặp Sương, một cô

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính

giúp mở ra những vết thương lòng của ba cha con và làm bộc lộ nhiều xung đột nội tâm sâu sắc Câu chuyện từ đó đi sâu vào những mâu thuẫn giữa tình yêu thương và sự lạnh lùng, giữa truyền thống và hiện đại, và những vết sẹo tinh thần khó phai trong tâm hồn con người

Phong cách điện ảnh của “Cánh đồng bất tận” nổi bật với sự kết hợp giữa hình ảnh thiên nhiên thơ mộng và không gian sông nước hoang sơ của miền Nam, tạo nên một bối cảnh đầy tính nghệ thuật và biểu cảm Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã tận dụng triệt để những góc quay rộng, mang đến cho người xem những hình ảnh hùng vĩ, thanh bình nhưng cũng đầy nỗi buồn của những cánh đồng ngập nước Phong cách dựng phim chậm rãi, sử dụng ánh sáng tự nhiên, cùng với nhịp điệu trầm lắng đã giúp khắc họa rõ nét cuộc sống lặng lẽ, chất chứa nỗi đau và sự chịu đựng của các nhân vật Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” mang đậm dấu ấn của phong cách hiện thực pha lẫn yếu tố trữ tình Bộ phim không chỉ tập trung vào việc truyền tải cốt truyện mà còn chú trọng đến việc xây dựng không gian cảm xúc thông qua những hình ảnh đẹp nhưng đượm buồn của vùng sông nước Nam Bộ Phong cách này giúp làm nổi bật sự tương phản giữa vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và nỗi đau thầm kín của con người, đồng thời tôn vinh giá trị văn hóa Nam Bộ, thể hiện rõ nét sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại

1.3 Vai trò của phim trong văn hoá Nam Bộ

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ là một tác phẩm điện ảnh mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, đặc biệt trong việc khắc họa và bảo tồn bản sắc vùng Nam Bộ Tác phẩm này đã làm nổi bật những yếu tố đặc trưng của văn hóa Nam Bộ, đồng thời mở ra nhiều góc nhìn mới về sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh đương đại

Trước hết, “Cánh đồng bất tận” đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiện thực xã hội Nam Bộ Phim khắc họa một cách chân thực cuộc sống gắn bó với thiên nhiên sông nước của người dân miền Tây Nam Bộ Những hình ảnh cánh đồng bạt ngàn, dòng sông uốn lượn hay các con thuyền mưu sinh không chỉ là phông nền mà còn là nhân vật trung tâm thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên Tuy nhiên, dưới tác động của hiện đại hóa và biến đổi xã hội, những giá trị truyền thống này dần bị thách thức, tạo nên mâu thuẫn nội tại mà tác phẩm đã khéo léo truyền tải Thêm vào đó, phim góp phần bảo tồn và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống của Nam Bộ Từ ngôn ngữ đậm chất địa phương, phong tục tập quán đến cách cư xử, tất cả đều được thể hiện rõ nét trong từng chi tiết của phim Điều này không chỉ giúp người xem trong nước hiểu thêm về đặc trưng văn hóa miền Tây mà còn giới thiệu văn hóa Nam Bộ đến bạn bè quốc tế Phim như một cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa địa phương và thế giới, góp phần duy trì di sản văn hóa của vùng đất này trước những thay đổi không ngừng của thời đại Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” khơi dậy các thảo luận về sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại Các nhân vật trong phim như một phép ẩn dụ, đại diện cho những giá trị khác nhau trong xã hội Nam Bộ đương đại Cuộc đấu tranh giữa việc giữ gìn các giá trị cũ và chấp nhận những thay đổi của thời đại được tái hiện thông qua những mâu thuẫn nội tâm và xung đột giữa các nhân vật Tác phẩm không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn đặt ra câu hỏi lớn về

gia trưởng đặc trưng trong văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ Ông Út Võ, với quyền uy tuyệt đối, không chỉ kiểm soát các quyết định trong gia đình mà còn tạo nên sự xa cách lạnh lùng, khiến con cái sống trong sợ hãi và phải kìm nén cảm xúc Chi tiết Nương nói “không dám khóc, không dám cười” làm nổi bật sự chịu đựng – một giá trị truyền thống được coi trọng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em, nhưng cũng để lại những tổn thương tinh thần khi nhu cầu đồng cảm và sẻ chia bị gạt bỏ Cảnh phim không chỉ tái hiện phẩm chất tự lực và nhẫn nhịn của Nương và Điền – những giá trị đặc trưng của văn hóa truyền thống – mà còn đặt ra lời phê phán về sự áp đặt quyền uy, thiếu giáo dục và kìm nén cảm xúc trong gia đình truyền thống Qua đó, phim khéo léo gợi lên sự cần thiết phải thay đổi những khuôn mẫu ấy

để phù hợp với xã hội hiện đại, nơi các quyền lợi cá nhân và giá trị nhân văn cần được coi trọng hơn

Cảnh chị Sương tâm sự cùng Nương và Điền

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Bộ truyền thống: chịu thương, chịu khó, nhưng bị giới hạn trong vai trò phục tùng và không

có quyền bình đẳng trong mối quan hệ Những chi tiết này làm nổi bật sự phân chia quyền lực không đồng đều giữa các giới trong gia đình truyền thống, nơi mà quyền uy đàn ông được

đề cao, còn phụ nữ phải chấp nhận phụ thuộc và hy sinh

giúp mở ra những vết thương lòng của ba cha con và làm bộc lộ nhiều xung đột nội tâm sâu sắc Câu chuyện từ đó đi sâu vào những mâu thuẫn giữa tình yêu thương và sự lạnh lùng, giữa truyền thống và hiện đại, và những vết sẹo tinh thần khó phai trong tâm hồn con người

Phong cách điện ảnh của “Cánh đồng bất tận” nổi bật với sự kết hợp giữa hình ảnh thiên nhiên thơ mộng và không gian sông nước hoang sơ của miền Nam, tạo nên một bối cảnh đầy tính nghệ thuật và biểu cảm Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã tận dụng triệt để những góc quay rộng, mang đến cho người xem những hình ảnh hùng vĩ, thanh bình nhưng cũng đầy nỗi buồn của những cánh đồng ngập nước Phong cách dựng phim chậm rãi, sử dụng ánh sáng tự nhiên, cùng với nhịp điệu trầm lắng đã giúp khắc họa rõ nét cuộc sống lặng lẽ, chất chứa nỗi đau và sự chịu đựng của các nhân vật Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” mang đậm dấu ấn của phong cách hiện thực pha lẫn yếu tố trữ tình Bộ phim không chỉ tập trung vào việc truyền tải cốt truyện mà còn chú trọng đến việc xây dựng không gian cảm xúc thông qua những hình ảnh đẹp nhưng đượm buồn của vùng sông nước Nam Bộ Phong cách này giúp làm nổi bật sự tương phản giữa vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và nỗi đau thầm kín của con người, đồng thời tôn vinh giá trị văn hóa Nam Bộ, thể hiện rõ nét sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh xã hội Việt Nam đương đại

1.3 Vai trò của phim trong văn hoá Nam Bộ

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ là một tác phẩm điện ảnh mà còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, đặc biệt trong việc khắc họa và bảo tồn bản sắc vùng Nam Bộ Tác phẩm này đã làm nổi bật những yếu tố đặc trưng của văn hóa Nam Bộ, đồng thời mở ra nhiều góc nhìn mới về sự giao thoa và xung đột giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh đương đại

Trước hết, “Cánh đồng bất tận” đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh hiện thực xã hội Nam Bộ Phim khắc họa một cách chân thực cuộc sống gắn bó với thiên nhiên sông nước của người dân miền Tây Nam Bộ Những hình ảnh cánh đồng bạt ngàn, dòng sông uốn lượn hay các con thuyền mưu sinh không chỉ là phông nền mà còn là nhân vật trung tâm thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên Tuy nhiên, dưới tác động của hiện đại hóa và biến đổi xã hội, những giá trị truyền thống này dần bị thách thức, tạo nên mâu thuẫn nội tại mà tác phẩm đã khéo léo truyền tải Thêm vào đó, phim góp phần bảo tồn và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống của Nam Bộ Từ ngôn ngữ đậm chất địa phương, phong tục tập quán đến cách cư xử, tất cả đều được thể hiện rõ nét trong từng chi tiết của phim Điều này không chỉ giúp người xem trong nước hiểu thêm về đặc trưng văn hóa miền Tây mà còn giới thiệu văn hóa Nam Bộ đến bạn bè quốc tế Phim như một cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa địa phương và thế giới, góp phần duy trì di sản văn hóa của vùng đất này trước những thay đổi không ngừng của thời đại Ngoài ra, “Cánh đồng bất tận” khơi dậy các thảo luận về sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại Các nhân vật trong phim như một phép ẩn dụ, đại diện cho những giá trị khác nhau trong xã hội Nam Bộ đương đại Cuộc đấu tranh giữa việc giữ gìn các giá trị cũ và chấp nhận những thay đổi của thời đại được tái hiện thông qua những mâu thuẫn nội tâm và xung đột giữa các nhân vật Tác phẩm không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn đặt ra câu hỏi lớn về

từ đó gợi mở những suy nghĩ về việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong giai đoạn hội nhập quốc tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu này là tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận” của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, đặc biệt tập trung vào các yếu tố thể hiện mâu thuẫn giữa giá trị văn hoá truyền thống và hiện đại Nghiên cứu sẽ xem xét các chi tiết, hình ảnh và thông điệp trong phim để làm rõ cách thức mà các yếu tố truyền thống và hiện đại được phản ánh cũng như xung đột với nhau

Nghiên cứu giới hạn trong bối cảnh văn hoá Nam Bộ và các giá trị văn hoá đặc trưng của vùng miền này được thể hiện trong “Cánh đồng bất tận” Phạm vi sẽ bao gồm việc phân tích các yếu tố truyền thống như tập tục, niềm tin và phong cách sống của người dân Nam Bộ, cũng như các yếu tố hiện đại có mặt trong phim, nhằm làm nổi bật sự xung đột giữa hai hệ giá trị trong bối cảnh đương đại Phim sẽ được xem xét dưới góc độ văn háo Nam Bộ đương đại, qua đó gợi mở những thách thức trong việc bảo tồn và phát triển bản sắc văn hoá khi phải đối mặt với sự thay đổi và hội nhập

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phương pháp này giúp thu thập, phân loại và đối chiếu các yếu tố truyền thống và hiện đại trong phim Từ đó, các yếu tố văn hóa sẽ được phân tích và tổng hợp thành bức tranh toàn diện về xung đột giữa truyền thống

và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ

- Phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc: Với phương pháp này, tác phẩm “Cánh đồng bất tận” sẽ được xem xét như một hệ thống văn hóa, trong đó các yếu tố truyền thống và hiện đại tương tác với nhau Qua đó, nghiên cứu sẽ làm rõ mối quan hệ và ảnh hưởng giữa các thành tố văn hóa khác nhau trong phim, giúp nhận diện cách thức chúng xung đột và tác động qua lại

- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu các yếu tố văn hóa trong “Cánh đồng bất tận” với các đặc điểm văn hóa Nam Bộ điển hình hoặc với các tác phẩm cùng thể loại Phương pháp này giúp làm nổi

- Phương pháp hình ảnh: Để tăng tính trực quan và thuyết phục cho nghiên cứu, hình ảnh từ các cảnh phim sẽ được sử dụng làm tư liệu minh họa Các hình ảnh này giúp làm nổi bật các chi tiết văn hóa truyền thống và hiện đại trong phim, tạo nên cái nhìn sâu sắc về mâu thuẫn văn hóa trong bối cảnh đương đại.bật nét độc đáo của bộ phim trong việc phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại

việc làm thế nào để con người hòa hợp với sự thay đổi mà không đánh mất bản sắc văn hóa của mình Đồng thời, “Cánh đồng bất tận” đã đóng góp vào sự phát triển của nền điện ảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác các đề tài văn hóa vùng miền Bộ phim mang đậm dấu ấn Nam Bộ này là một minh chứng cho khả năng tái hiện văn hóa địa phương một cách tinh tế, đồng thời vẫn giữ được tính phổ quát để chạm đến cảm xúc của người xem ở mọi tầng lớp Điều này không chỉ nâng tầm điện ảnh Việt Nam mà còn tạo động lực cho các nhà làm phim tiếp tục khám phá và phát triển những câu chuyện đặc sắc từ các vùng miền khác Cuối cùng, phim để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả, tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa và con người Nam Bộ Những câu chuyện bi thương, những mâu thuẫn nội tâm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên trong phim khiến khán giả không chỉ xem mà còn suy ngẫm Phim khuyến khích người xem đối diện với sự thay đổi của xã hội hiện đại và tự hỏi làm thế nào để giữ được những giá trị truyền thống trong lòng mình

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận”

2.1 Các yếu tố truyền thống

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ kể một câu chuyện đầy xúc động về số phận con người mà còn là bức tranh phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ Từng cảnh phim, từ lời thoại, hình ảnh đến hành động của nhân vật, đều lồng ghép những yếu

tố đặc trưng của lối sống sông nước, phong tục tập quán, cũng như triết lý nhân sinh của người dân miền Tây Bằng cách đặt các nhân vật vào những tình huống cụ thể, phim tái hiện mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời phô bày vẻ đẹp mộc mạc, chân thực của văn hóa Nam Bộ trong từng chi tiết nhỏ nhất Việc phân tích từng cảnh phim không chỉ giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của tác phẩm mà còn hiểu rõ hơn những giá trị văn hóa truyền thống ẩn chứa trong đó

Để làm nổi bật các yếu tố văn hóa truyền thống của Nam Bộ, phim “Cánh đồng bất tận” đã khéo léo lồng ghép những chi tiết đặc trưng trong từng cảnh quay Mỗi cảnh không chỉ tái hiện đời sống thường ngày của người dân miền Tây mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc thông qua cách nhân vật hành xử, tương tác với nhau và môi trường xung quanh Trong đó, cảnh phim ở phút 22, khi Nương tâm sự với chị Sương về cuộc sống lênh đênh không nhà, là một ví dụ tiêu biểu thể hiện rõ nét lối sống sông nước và những giá trị truyền thống của văn hóa Nam Bộ - lối sống gắn bó với thiên nhiên và sông nước Trong khung cảnh tĩnh lặng, lời tâm sự của Nương về việc không có nhà thể hiện rõ thực tế của nhiều gia đình miền Tây khi sinh sống dựa vào con sông, dòng nước để mưu sinh Đây là một hình ảnh quen thuộc của văn hóa Nam Bộ, nơi người dân không chỉ coi sông nước là môi trường sống mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống và tâm hồn họ

Cảnh Nương và Điền tâm sự về quá khứ với chị Sương

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh phim ở phút 27, khi ông Út Võ ném chiếc đài xuống nước vì nghe không rõ và đánh Nương vì cô quá giống má, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống Nam Bộ và phản ánh những xung đột tâm lý sâu sắc Hành động ném đài thể hiện tính cách bộc trực, nóng nảy – nét đặc trưng của người dân miền Tây – và sự bất lực của ông trước sự hiện đại Chiếc đài, biểu tượng cho yếu tố mới mẻ, trở thành nguồn cơn phản kháng của ông với những thay đổi

xã hội chưa thể dung hòa Khi nhìn thấy bóng Nương trên mặt nước, ông Út Võ không chỉ bộc phát cơn giận mà còn trút nỗi đau sâu kín vì ký ức gia đình tan vỡ, đặc biệt khi Nương giống người vợ đã rời bỏ ông Hình ảnh bóng Nương trên mặt nước – nơi lưu giữ ký ức và phản ánh cảm xúc – tượng trưng cho sự đối diện với quá khứ đau thương mà ông không vượt qua được Điều này nhấn mạnh sự gắn bó giữa con người, thiên nhiên và ký ức trong văn hóa sông nước Nam Bộ Câu nói của Điền rằng Nương bị đánh vì quá giống má làm nổi bật tính

kế thừa trong gia đình truyền thống Nam Bộ Sự tương đồng giữa Nương và má không chỉ về ngoại hình mà còn khơi dậy những tổn thương và thất bại mà ông Út Võ phải đối diện Đây

là bi kịch gia đình truyền thống, nơi thế hệ sau vừa kế thừa di sản, vừa chịu đựng hậu quả từ những tổn thương chưa được giải quyết của thế hệ trước

Cảnh ông Út Võ ném chiếc đài xuống bóng hình Nương dưới nước

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Cảnh chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ và ánh mắt nhìn chằm chằm của Nương chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về văn hóa gia đình Nam Bộ Hành động của chị Sương thể hiện vai trò người phụ nữ trong gia đình truyền thống, luôn đảm nhận việc chăm sóc và ưu tiên người đàn ông – trụ cột gia đình Đây là biểu hiện của lòng tôn trọng và sự hy sinh, phản

gia trưởng đặc trưng trong văn hóa gia đình truyền thống Nam Bộ Ông Út Võ, với quyền uy tuyệt đối, không chỉ kiểm soát các quyết định trong gia đình mà còn tạo nên sự xa cách lạnh lùng, khiến con cái sống trong sợ hãi và phải kìm nén cảm xúc Chi tiết Nương nói “không dám khóc, không dám cười” làm nổi bật sự chịu đựng – một giá trị truyền thống được coi trọng, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em, nhưng cũng để lại những tổn thương tinh thần khi nhu cầu đồng cảm và sẻ chia bị gạt bỏ Cảnh phim không chỉ tái hiện phẩm chất tự lực và nhẫn nhịn của Nương và Điền – những giá trị đặc trưng của văn hóa truyền thống – mà còn đặt ra lời phê phán về sự áp đặt quyền uy, thiếu giáo dục và kìm nén cảm xúc trong gia đình truyền thống Qua đó, phim khéo léo gợi lên sự cần thiết phải thay đổi những khuôn mẫu ấy

để phù hợp với xã hội hiện đại, nơi các quyền lợi cá nhân và giá trị nhân văn cần được coi trọng hơn

Cảnh chị Sương tâm sự cùng Nương và Điền

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Bộ truyền thống: chịu thương, chịu khó, nhưng bị giới hạn trong vai trò phục tùng và không

có quyền bình đẳng trong mối quan hệ Những chi tiết này làm nổi bật sự phân chia quyền lực không đồng đều giữa các giới trong gia đình truyền thống, nơi mà quyền uy đàn ông được

đề cao, còn phụ nữ phải chấp nhận phụ thuộc và hy sinh

việc làm thế nào để con người hòa hợp với sự thay đổi mà không đánh mất bản sắc văn hóa của mình Đồng thời, “Cánh đồng bất tận” đã đóng góp vào sự phát triển của nền điện ảnh Việt Nam, đặc biệt trong việc khai thác các đề tài văn hóa vùng miền Bộ phim mang đậm dấu ấn Nam Bộ này là một minh chứng cho khả năng tái hiện văn hóa địa phương một cách tinh tế, đồng thời vẫn giữ được tính phổ quát để chạm đến cảm xúc của người xem ở mọi tầng lớp Điều này không chỉ nâng tầm điện ảnh Việt Nam mà còn tạo động lực cho các nhà làm phim tiếp tục khám phá và phát triển những câu chuyện đặc sắc từ các vùng miền khác Cuối cùng, phim để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng khán giả, tạo ra sự đồng cảm và thấu hiểu sâu hơn về văn hóa và con người Nam Bộ Những câu chuyện bi thương, những mâu thuẫn nội tâm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên trong phim khiến khán giả không chỉ xem mà còn suy ngẫm Phim khuyến khích người xem đối diện với sự thay đổi của xã hội hiện đại và tự hỏi làm thế nào để giữ được những giá trị truyền thống trong lòng mình

2 Mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại trong “Cánh đồng bất tận”

2.1 Các yếu tố truyền thống

Phim “Cánh đồng bất tận” không chỉ kể một câu chuyện đầy xúc động về số phận con người mà còn là bức tranh phản ánh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ Từng cảnh phim, từ lời thoại, hình ảnh đến hành động của nhân vật, đều lồng ghép những yếu

tố đặc trưng của lối sống sông nước, phong tục tập quán, cũng như triết lý nhân sinh của người dân miền Tây Bằng cách đặt các nhân vật vào những tình huống cụ thể, phim tái hiện mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, đồng thời phô bày vẻ đẹp mộc mạc, chân thực của văn hóa Nam Bộ trong từng chi tiết nhỏ nhất Việc phân tích từng cảnh phim không chỉ giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về ý nghĩa của tác phẩm mà còn hiểu rõ hơn những giá trị văn hóa truyền thống ẩn chứa trong đó

Để làm nổi bật các yếu tố văn hóa truyền thống của Nam Bộ, phim “Cánh đồng bất tận” đã khéo léo lồng ghép những chi tiết đặc trưng trong từng cảnh quay Mỗi cảnh không chỉ tái hiện đời sống thường ngày của người dân miền Tây mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc thông qua cách nhân vật hành xử, tương tác với nhau và môi trường xung quanh Trong đó, cảnh phim ở phút 22, khi Nương tâm sự với chị Sương về cuộc sống lênh đênh không nhà, là một ví dụ tiêu biểu thể hiện rõ nét lối sống sông nước và những giá trị truyền thống của văn hóa Nam Bộ - lối sống gắn bó với thiên nhiên và sông nước Trong khung cảnh tĩnh lặng, lời tâm sự của Nương về việc không có nhà thể hiện rõ thực tế của nhiều gia đình miền Tây khi sinh sống dựa vào con sông, dòng nước để mưu sinh Đây là một hình ảnh quen thuộc của văn hóa Nam Bộ, nơi người dân không chỉ coi sông nước là môi trường sống mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống và tâm hồn họ

NỘI DUNG

1 Tổng quan về tác phẩm điện ảnh “Cánh đồng bất tận”

1.1 Bối cảnh sản xuất và đạo diễn

“Cánh đồng bất tận” là một tác phẩm điện ảnh nổi bật của Việt Nam, được ra mắt vào năm 2010 và được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư Bộ phim do đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chỉ đạo, với mục tiêu mang đến cho khán giả cái nhìn chân thực và sâu sắc về cuộc sống và văn hóa của người dân Nam Bộ Bối cảnh sản xuất của bộ phim diễn ra trong giai đoạn khi điện ảnh Việt Nam bắt đầu có những thay đổi đáng

kể, với nỗ lực tạo ra những tác phẩm không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn phản ánh hiện thực xã hội và bản sắc dân tộc

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, người có kinh nghiệm lâu năm trong ngành điện ảnh, đã lựa chọn “Cánh đồng bất tận” để khai thác những khía cạnh nhân văn và văn hóa của vùng sông nước Nam Bộ Với phong cách dàn dựng tỉ mỉ và những góc quay đậm chất nghệ thuật, Nguyễn Phan Quang Bình đã khắc họa thành công vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên miền Nam, đồng thời thể hiện những xung đột phức tạp trong đời sống của các nhân vật Bộ phim không chỉ nổi bật nhờ câu chuyện cảm động mà còn nhờ vào sự chỉ đạo diễn xuất tinh

tế của đạo diễn, làm nổi bật những yếu tố truyền thống và hiện đại trong bối cảnh Nam Bộ, qua đó phản ánh một lát cắt của văn hóa đương đại trong thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ

Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình

(Nguồn: Báo Thể thao & Văn hoá, truy cập 10/11/2024)

1.2 Nội dung chính và phong cách điện ảnh

“Cánh đồng bất tận” xoay quanh câu chuyện của gia đình ông Võ, một người đàn ông Nam Bộ sống cuộc đời phiêu dạt cùng hai người con là Điền và Nương Vợ ông Võ bỏ đi theo người khác, để lại ông và hai đứa con sống cảnh cô độc và buồn bã trên chiếc thuyền giữa những cánh đồng bát ngát của miền sông nước Trong hành trình này, họ gặp Sương, một cô

ánh tư tưởng “trọng nam” sâu sắc trong văn hóa miền Tây Tuy nhiên, ánh mắt chăm chú của Nương lại mang ý nghĩa đối lập, gợi lên sự bất mãn và ngầm thách thức các giá trị gia đình

mà cô đang chứng kiến Điều này phản ánh mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại, khi thế

hệ trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tính đúng đắn của những chuẩn mực cũ Sự im lặng của ba nhân vật trong cảnh này làm nổi bật bầu không khí gia đình đầy ngầm ẩn mâu thuẫn, nơi cảm xúc

và xung đột được thể hiện qua hành động thay vì lời nói

Chị Sương gắp đùi gà cho ông Út Võ

Hình ảnh chụp màn hình từ phim “Cánh đồng bất tận” (đạo diễn: Nguyễn Phan

Quang Bình, 2010)

Chi tiết Nương không biết sử dụng băng vệ sinh thể hiện rõ lối sống mộc mạc, tự xoay

xở của các gia đình truyền thống Nam Bộ, nơi người dân thiếu điều kiện tiếp cận các sản phẩm hiện đại và phải dựa vào những phương pháp tự nhiên Điều này vừa phản ánh sự gắn

bó với thiên nhiên, vừa cho thấy hạn chế về vật chất trong lối sống truyền thống Hành động lén thử áo ngực của chị Sương tái hiện thực tế phổ biến trong các gia đình truyền thống, nơi giáo dục giới tính ít được chú trọng, khiến các cô gái trẻ phải tự mình khám phá những thay đổi sinh lý trong lặng lẽ Sự lén lút và bỡ ngỡ của Nương còn cho thấy sự khép kín trong mối quan hệ gia đình, nơi người cha thường tập trung vào vai trò kinh tế mà thiếu quan tâm đến các vấn đề riêng tư của con gái, đặc biệt khi vắng bóng người mẹ Tuy nhiên, sự tương tác giữa Nương và chị Sương lại làm nổi bật vai trò quan trọng của phụ nữ trong gia đình truyền thống, với tinh thần chia sẻ và gắn bó giúp nhau vượt qua khó khăn Tóm lại, cảnh Nương không biết cách sử dụng băng vệ sinh và lén thử áo ngực khắc họa những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống Nam Bộ, từ lối sống tự lực đến vai trò hỗ trợ của phụ nữ, đồng thời làm nổi bật giá trị chịu đựng và khả năng thích nghi trong môi trường khắc nghiệt

Những lời tâm sự của Nương và Điền về việc không được đi học, không có quần áo đẹp và sống dưới sự nghiêm khắc của cha phản ánh rõ nét các giá trị văn hóa truyền thống Nam Bộ, nơi trọng tâm là tính thực dụng và ưu tiên sinh kế Điền, khi chỉ biết đến vịt, chim, chuột, cá và mắm, là hình ảnh tiêu biểu cho sự gắn bó với thiên nhiên nhưng cũng thể hiện sự giới hạn về tầm nhìn và cơ hội phát triển của trẻ em trong hoàn cảnh nghèo khó Giáo dục thường bị xem nhẹ, khi lao động kiếm sống được đặt lên hàng đầu, buộc trẻ em như Nương

và Điền phải hy sinh cơ hội học tập để tham gia vào cuộc sống mưu sinh Lời kể của Nương rằng “tía chỉ tằn hắn, gầm gừ” và việc hai chị em phải đoán ý cha qua hành động thể hiện tính