Tóm Tắt Tv Appreciation And Force In English And Vietnamese Sports Commentaries (Đánh Giá Và Lực Trong Bình Luận Thể Thao Tiếng Anh Và Tiếng Việt).Pdf

Với cách tiếp cận mô tả - đối chiếu, nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng và định tính để thu thập và phân tích 777 đơn vị ngôn ngữ mang giá trị Đánh giá, được trích xuất từ 150 bìn

Công trình được hoàn thành tại trường Đại học Ngoại ngữ,

Đại học Đà Nẵng

Người hướng dẫn: TS Ngũ Thiện Hùng

TS Lê Thị Giao Chi

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án đã được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án

Chuyên ngành: Ngôn ngữ Anh

Thời gian:

Địa điểm: Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Trung tâm Thông tin và Học liệu, trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng

- Trung tâm Thông tin - Học liệu và Truyền thông, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện quốc gia Việt Nam

TÓM TẮT

Ngôn ngữ trong các bình luận thể thao thường phản ánh các lập trường đánh giá, cho phép người viết thể hiện thái độ và thu hút người đọc trong bối cảnh sôi động của các sự kiện thể thao Luận án này nghiên cứu việc sử dụng Đánh giá (Appreciation) và Lực (Force) trong các bài bình luận thể thao dạng viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt Dựa trên nền tảng Ngữ pháp Chức năng Hệ thống (Halliday,

1989, 1994, 2004) và Lý thuyết Đánh giá (Appraisal Theory) do Martin và White (2005) phát triển, nghiên cứu nhằm khám phá các đặc điểm ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp liên quan đến các giá trị đánh giá trong cả hai ngôn ngữ Với cách tiếp cận mô tả - đối chiếu, nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng và định tính để thu thập và phân tích 777 đơn vị ngôn ngữ mang giá trị Đánh giá, được trích xuất từ

150 bình luận thể thao bằng tiếng Anh và 150 bình luận bằng tiếng Việt, bao gồm 396 đơn vị tiếng Anh và 381 đơn vị tiếng Việt thể hiện Đánh giá và Lực Dữ liệu được thu thập từ bốn tờ báo thể thao trực tuyến bằng tiếng Anh và tiếng Việt, xuất bản trong giai đoạn từ 2018 đến 2024 Nghiên cứu áp dụng khung phân tích tổng hợp được điều chỉnh từ Lý thuyết Đánh giá của Martin và White (2005) để khảo sát cách thức các giá trị Đánh giá và Lực được sử dụng trong hai ngôn ngữ, từ đó thực hiện phân tích đối chiếu việc tạo ý nghĩa đánh giá trong diễn ngôn thể thao Kết quả nghiên cứu cho thấy những điểm tương đồng và khác biệt trong việc sử dụng ngôn ngữ đánh giá, đồng thời chỉ

ra cách thái độ được thể hiện và diễn đạt thông qua ngôn ngữ trong bình luận thể thao Các kết quả từ nghiên cứu này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiểu biết về đặc điểm ngôn ngữ, cấu trúc ngữ pháp,

và chức năng giao tiếp của ngôn ngữ đánh giá trong diễn ngôn thể thao, đóng góp vào các lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu, nghiên cứu ngôn ngữ đánh giá, và phân tích diễn ngôn

Chương Một

MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Ngôn ngữ đóng vai trò then chốt trong quá trình giao tiếp của con người, là phương tiện giúp cá nhân truyền đạt tư tưởng, quan điểm

và cảm xúc Trong lĩnh vực bình luận thể thao, ngôn ngữ không chỉ đơn thuần phản ánh thông tin mà còn là công cụ để các bình luận viên thể hiện giao tiếp, bày tỏ thái độ, khẳng định lập trường cũng như kích thích cảm xúc nơi người đọc và khán giả Trong đó, ngôn ngữ mang chức năng Đánh giá, đặc biệt là Đánh giá (Appreciation) và Lực (Force) trong hệ thống Lý thuyết Đánh giá (Appraisal Theory), được

sử dụng phổ biến nhằm tăng cường hiệu quả biểu đạt trong các phát ngôn mang tính bình luận

Tuy nhiên, việc nhận diện và lĩnh hội các yếu tố Đánh giá và Lực trong bình luận thể thao, dù là bằng tiếng Anh hay tiếng Việt, vẫn còn là một thách thức đối với người học Sự khác biệt giữa hai hệ thống ngôn ngữ về phương thức biểu đạt các giá trị đánh giá khiến cho việc tiếp cận ý nghĩa hàm ẩn và sắc thái thái độ trong lời bình không phải lúc nào cũng diễn ra một cách tự nhiên Nhiều người học tiếng Anh không dễ dàng nhận ra giá trị đánh giá của một phát ngôn trong ngữ cảnh thể thao, cũng như không đủ kiến thức để phân tích cấu trúc ngữ pháp thể hiện các yếu tố này một cách đầy đủ

Ở góc độ người viết văn bản, tức các bình luận viên thể thao, không phải ai cũng có sự am hiểu sâu sắc về sắc thái nghĩa khác nhau của Đánh giá và Lực, dẫn đến khó khăn trong việc sử dụng một cách hiệu quả các giá trị đánh giá trong lời bình Đồng thời, ở góc độ người tiếp nhận – khán giả và độc giả – nếu không có khả năng nhận diện các biểu thức mang tính đánh giá thì sẽ khó có thể hiểu trọn vẹn thông điệp mà bình luận viên muốn truyền tải Cả hai nhóm đối tượng này đều gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng các giá trị ngữ nghĩa và cấu trúc ngôn ngữ biểu đạt Đánh giá và Lực, dẫn đến hạn chế trong hiệu quả giao tiếp trong lĩnh vực thể thao

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, nghiên cứu với đề tài

“Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao tiếng Anh và tiếng Việt” được thực hiện nhằm góp phần làm rõ cách thức các yếu tố Đánh giá

và Lực được sử dụng trong bình luận thể thao viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt Nghiên cứu kỳ vọng sẽ cung cấp những kiến thức sâu hơn

về đặc trưng ngôn ngữ đánh giá trong diễn ngôn thể thao, từ đó đóng góp vào việc giảng dạy, học tập và phân tích diễn ngôn trong ngôn ngữ học đối chiếu và ngữ dụng học

1.2 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát việc sử dụng hai giá trị đánh giá là Đánh giá và Lực trong các bài viết bình luận thể thao, đặc biệt là bình luận bóng đá, bằng tiếng Anh và tiếng Việt, dưới góc nhìn của Lý thuyết Đánh giá do Martin và White (2005) đề xuất – một phần mở rộng thuộc Ngữ pháp Chức năng Hệ thống của Halliday (2004) Nghiên cứu hướng đến việc so sánh các biểu thức đánh giá được thể hiện trong hai ngôn ngữ nhằm nhận diện những điểm tương đồng và khác biệt Đồng thời, nghiên cứu cũng mong muốn cung cấp cho người học tiếng Anh

và tiếng Việt, các nhà báo thể thao, cũng như dịch giả, những hiểu biết chuyên sâu và kiến thức ứng dụng thực tiễn trong việc phân tích và vận dụng ngôn ngữ đánh giá trong viết và dịch văn bản thể thao

Để đạt được những mục đích trên, nghiên cứu đề ra các mục tiêu cụ thể sau:

- Phân tích các đặc điểm ngữ nghĩa của hai giá trị Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt

.1.3 Phạm vi đề tài

Đề tài nghiên cứu tập trung vào hai khía cạnh ngôn ngữ mang tính đánh giá thường xuất hiện trong các bình luận thể thao do các nhà

báo thể thao thể hiện, đó là Đánh giá và Lực, đặc biệt là trong các bình luận bóng đá Cụ thể, luận án tập trung vào việc khảo sát các đặc điểm ngữ nghĩa của Đánh giá và Lực cũng như các cấu trúc ngữ pháp biểu đạt hai tiểu loại đánh giá này trong các bình luận thể thao Theo đó, các đơn vị từ vựng mang tính đánh giá sẽ được phân tích trong một khung mô tả dựa trên Ngữ pháp chức năng hệ thống, tập trung vào hai cấu phần là đặc điểm ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp thể hiện Đánh giá và Lực trong bình luận thể thao

Trong đó, đặc điểm ngữ nghĩa được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả giá trị ngữ nghĩa của các đơn vị từ vựng thể hiện Đánh giá và Lực theo Lý thuyết Đánh giá của Martin và White (2005), cũng như những đặc điểm của ngữ cảnh, quy ước sử dụng ngôn ngữ và mục đích giao tiếp của người viết bình luận Do đó, nghiên cứu cũng đề cập đến chức năng lời nói và các hàm ý được gợi lên thông qua ngôn ngữ đánh giá mà người viết sử dụng

Trong luận án này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để thực hiện phân tích thể loại, nhằm hiểu sâu hơn về cách thức Đánh giá và Lực được thể hiện thông qua các lựa chọn ngôn ngữ trong bình luận bóng đá viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt

Về mặt ngữ nghĩa, các biểu thức Đánh giá trong bình luận thể thao được phân tích dựa theo ba tiểu loại: Phản ứng (Reaction), Thành phần (Composition) và Giá trị (Valuation) Các biểu thức của Lực trong bình luận thể thao chỉ được khảo sát trong mối liên hệ với Đánh giá, tức là khi Lực kết hợp hoặc được tích hợp vào các biểu thức Đánh giá Như đã đề cập, luận án cũng phân tích chức năng lời nói được sử dụng để biểu đạt Đánh giá và Lực trong các bình luận, nhằm làm nổi bật mục đích của người viết khi lựa chọn các từ ngữ trong bối cảnh sự kiện thể thao Trong khung lý thuyết Ngữ pháp chức năng hệ thống, luận án sử dụng thuật ngữ chức năng lời nói thay cho lực ngôn trung như cách tiếp cận của Austin (1962) và Searle (1969) Mặc dù “chức năng lời nói” không hoàn toàn đồng nghĩa với “lực ngôn trung”, nó vẫn là một công cụ hữu ích để hiểu rõ mục đích giao tiếp và chức năng

xã hội của phát ngôn

Các cấu trúc ngữ pháp biểu đạt Đánh giá và Lực trong bình luận thể thao được khảo sát trong khuôn khổ Ngữ pháp chức năng hệ thống, thông qua các nhóm từ được phân tích ở các cấp bậc ngữ pháp

Cụ thể, nhóm danh từ (Nominal Group) và nhóm tính từ (Adjectival Group) là hai cấu trúc chính được xem xét trong cả bình luận thể thao tiếng Anh và tiếng Việt

Với trọng tâm này, nghiên cứu tiến hành phân tích các câu và cụm từ được sử dụng trong các bình luận bóng đá viết bằng tiếng Anh

và tiếng Việt, được thu thập từ các bài báo trực tuyến về các trận đấu trước và sau khi diễn ra Bóng đá được lựa chọn làm dữ liệu vì là môn thể thao phổ biến nhất trên thế giới – được mệnh danh là “vua của các môn thể thao” – và đã phát triển thành một hoạt động chuyên nghiệp,

có sức thu hút lớn đối với cả người viết lẫn người đọc

Đặc biệt, luận án chọn bình luận bóng đá làm dữ liệu phân tích

vì đây là thể loại có phạm vi bao phủ rộng rãi, thu hút sự quan tâm lớn

từ công chúng và truyền thông quốc tế Các bài bình luận bóng đá chứa đựng ngôn ngữ giàu cảm xúc, đa dạng về cấu trúc đánh giá, phản ánh môi trường năng động và cường độ giao tiếp cao – rất thích hợp để khảo sát ngôn ngữ Đánh giá và Lực trong diễn ngôn thể thao Việc phân tích các bình luận bóng đá mang lại cái nhìn toàn diện, cho phép

so sánh chuyên sâu giữa tiếng Anh và tiếng Việt, qua đó làm sáng tỏ chiến lược của các bình luận viên

Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào bài viết bình luận thể thao Các thể loại khác liên quan đến Đánh giá và Lực như lời nói của phát thanh viên thể thao, bình luận trực tiếp hoặc bình luận bằng âm thanh với các đặc trưng như ngữ điệu, trọng âm, nhấn mạnh,… sẽ không nằm trong phạm vi nghiên cứu Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn

từ năm 2018 đến 2024 và được giới hạn trong phạm vi bốn trang báo thể thao trực tuyến uy tín của Anh và Việt Nam

1.4 Ý nghĩa nội dung nghiên cứu

Luận án này mang lại những đóng góp có giá trị cả về mặt lý thuyết lẫn thực tiễn, thông qua việc làm sáng tỏ cách thức biểu đạt Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao tiếng Anh và tiếng Việt

1.4.1 Ý nghĩa về mặt lý thuyết

Nghiên cứu vận dụng Ngữ pháp chức năng hệ thống và Lý thuyết Đánh giá để phân tích cách ngôn ngữ được sử dụng để thể hiện quan điểm và thái độ đánh giá trong các bài bình luận thể thao Từ đó, nghiên cứu góp phần phát triển và hoàn thiện hai khung lý thuyết này thông qua việc cung cấp các phân tích về đặc điểm ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp của ngôn ngữ đánh giá Việc so sánh giữa các bình luận thể thao tiếng Anh và tiếng Việt giúp làm rõ sự khác biệt và tương đồng trong cách thể hiện các tiểu loại Đánh giá và Lực, từ đó mở rộng hiểu biết về biến thể ngôn ngữ giữa hai ngôn ngữ Những phát hiện này góp phần bổ sung tri thức về cách ngôn ngữ vận hành trong các bối cảnh đặc thù như giao tiếp thể thao

1.4.2 Ý nghĩa về mặt thực tiễn

Nghiên cứu hỗ trợ các nhà báo và bình luận viên thể thao sử dụng ngôn ngữ mang tính đánh giá một cách hiệu quả hơn nhằm thu hút khán giả, truyền tải cảm xúc và tạo sự hứng thú trong quá trình tiếp nhận thông tin Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp cho người học và người dạy tiếng Anh – tiếng Việt những công cụ hữu ích để hiểu rõ và giảng dạy cách sử dụng Đánh giá và Lực trong ngữ cảnh giao tiếp thể thao, từ đó nâng cao năng lực ngôn ngữ của người học Đối với người dịch, những hiểu biết về cách sử dụng các biểu thức đánh giá sẽ giúp họ truyền tải chính xác ý nghĩa và giữ nguyên giá trị cảm xúc trong bản dịch Tóm lại, nghiên cứu này có thể được ứng dụng vào thực tiễn để xây dựng các bài bình luận thể thao hiệu quả, nâng cao chất lượng bản dịch và cải thiện hoạt động dạy – học ngôn ngữ

1.5 Định nghĩa thuật ngữ

White (2001) cho rằng Lý thuyết Đánh giá là “một cách tiếp cận nhằm khám phá, mô tả và giải thích cách ngôn ngữ được sử dụng để đánh giá, thể hiện lập trường, xây dựng hình ảnh người viết/người nói trong văn bản, cũng như quản lý các vị thế và mối quan hệ liên nhân” (White, 2001, tr 1)

Martin và White (2005) cũng khẳng định rằng Đánh giá là “một

trong ba nguồn ngữ nghĩa diễn ngôn chính tạo dựng nên nghĩa liên nhân” (Martin & White, 2005, tr 34)

Theo các tác giả này, Đánh giá được định nghĩa là cách “chúng

ta tạo ra các đánh giá đối với ‘sự vật’, đặc biệt là những gì do con người tạo ra hoặc các màn trình diễn, nhưng cũng bao gồm cả hiện tượng tự nhiên – tức là chúng ta định giá các sự vật ấy như thế nào” (Martin & White, 2005, tr 56)

Các tác giả cũng cho biết rằng Lực - “bao gồm các đánh giá về mức độ cường độ và về số lượng Các đánh giá về mức độ cường độ

có thể được áp dụng đối với các phẩm chất, các quá trình, hoặc các phương thức ngôn ngữ như xác suất, tính thường xuyên, xu hướng và nghĩa vụ.” (Martin & White, 2005, tr 140)

Chương Hai

CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Tình hình nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu trước đây còn nhiều khoảng trống, chưa đề cập đến việc sử dụng Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao

tiếng Việt và tiếng Anh

2.1.1 Bình luận thể thao

2.1.2 Từ vựng và cấu trúc ngữ pháp trong các bình luận thể thao 2.1.3 Lý thuyết Đánh giá và Ngữ pháp chức năng hệ thống trong các bình luận thể thao

2.2 Cơ sở lý thuyết

2.2.1 Định nghĩa về bình luận thể thao

2.2.2 Đánh giá và diễn ngôn báo chí

2.2.3 Các tiểu loại ngữ nghĩa của giá trị Đánh giá

2.2.4 Cấu trúc ngữ pháp chứa các giá trị Đánh giá

2.2.5 Chức năng lời nói của câu biểu đạt các giá trị Đánh giá

2.3 Khung lý thuyết

Sơ đồ 2.10

Khung lý thuyết của luận án

Chương Ba PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU

3.1 Thiết kế nghiên cứu

Dựa trên ba câu hỏi nghiên cứu, luận án này được thiết kế là

nghiên cứu miêu tả kết hợp với phương pháp so sánh – đối chiếu, sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng

hệ thống Đánh giá và các tiểu loại của Đánh giá và Lực

3.2.2 Miêu tả mẫu

Một đơn vị Đánh giá trong bình luận thể thao là một mẫu ngôn ngữ thể hiện cách người viết đánh giá trong các phạm trù ngữ nghĩa như Phản ứng, Thành phần và Giá trị Mẫu Đánh giá có thể được lựa chọn dưới dạng nhóm danh từ, nhóm tính từ hoặc mệnh đề trong các văn bản truyền thông bình luận thể thao

Một đơn vị Lực có thể được thể hiện dưới các cấp độ cường

độ khác nhau theo chức năng ngữ nghĩa như: phẩm chất, từ đơn riêng

lẻ, hoặc qua sự hòa trộn ngữ nghĩa, đặc điểm ẩn dụ hoặc không ẩn dụ, trường hợp ngữ pháp hoặc từ vựng, từ mang sắc thái thái độ hoặc không thái độ Lực có thể được xem xét dưới dạng kết hợp với hoặc được hòa trộn vào đơn vị Đánh giá như một biện pháp từ vựng nhằm tăng cường ý nghĩa đánh giá

3.2.3 Chú giải Đánh giá và Lực

Nghiên cứu này đã áp dụng cách chú giải cuối cùng để chú giải các biểu thức ngôn ngữ mang chức năng Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao bằng tiếng Anh và tiếng Việt, bằng cách xem xét các nhóm danh từ, nhóm tính từ và mệnh đề chứa các biểu thức đó, thay vì chỉ phân tích ở cấp độ từ đơn lẻ hoặc một đơn vị phân tích tách

biệt nào đó

Việc chú giải các biểu thức Đánh giá trong các bình luận thể thao có thể thực hiện dựa trên gợi ý của Martin và White (2005) kết hợp với đề xuất bổ sung của người nghiên cứu

3.3 Thu thập dữ liệu

Bảng 3.4

Bảng miêu tả dữ liệu nghiên cứu

3.4 Phân tích dữ liệu

3.4.1 Quá trình phân tích dữ liệu

Dữ liệu thu thập được phân tích kỹ lưỡng nhằm giải quyết các mục tiêu nghiên cứu: (i) khảo sát các đặc trưng ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp thể hiện Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao tiếng Anh, (ii) khảo sát các đặc trưng ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp thể hiện Đánh giá và Lực trong các bình luận thể thao tiếng Việt, và (iii) tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong việc sử dụng Đánh giá và Lực trong bình luận thể thao giữa tiếng Anh và tiếng Việt Các phép đo lường như tần suất xuất hiện và tỉ lệ phần trăm được tính toán nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về

dữ liệu nghiên cứu Sau đó, các số liệu thống kê này được so sánh để xác định các điểm tương đồng, khác biệt hoặc mối liên hệ giữa các biến trong hai ngôn ngữ: tiếng Anh và tiếng Việt

3.4.1 Khung phân tích của luận án

Article source www.goal.com/, www.skysports.com/, thethao247.vn/, and

thethaovanhoa.vn/

Time frame From 2018 until 2022

Appraisal type Appreciation, Force

Population Online newspaper sports commentaries in Britain and Vietnam Sample A selected sample of Appreciation and Force from 150 English texts

and 150 Vietnamese ones Sample size 777 samples, including 396 English instances and 381 Vietnamese

ones

Sơ đồ 3.2

Analytical framework of the study

Chương Bốn ĐÁNH GIÁ VÀ LỰC TRONG BÌNH LUẬN THỂ THAO