Tiểu luận - VĂN HÓA DÂN GIAN - đề tài - HỆ THỐNG CÁC CHÙA KHU VỰC HÀ NỘI VÀ PHỤ CẬN CHÙA KIM LIÊN - CHÙA VUA - CHÙA NÀNH - CHÙA HOẰNG ÂN

I CHÙA KIM LIÊN

I.1 LỘ TRÌNH

I.1.1 ĐỊA ĐIỂM: phía đông bắc Hồ Tây, thuộc làng Nghi Tàm, phường Quảng An,

quận Tây Hồ

I.1.2 ĐƯỜNG ĐI:

Bắt đầu từ Bờ Hồ, Hà Nội, bạn có thể đi theo hai cách:

- Đường đến chùa bằng xe máy: Tổng tuyến đường khoảng 9km, đi khoảng

25phút

Xuất phát từ 15 Đinh Tiên Hoàng, Hoàn Kiếm, Hà Nội → rẽ trái, đến Hàng Gai → đitiếp qua Cầu Gỗ, rồi rẽ trái →Trần Nhật Duật, đi thẳng → Yên Phụ, đi thẳng → NghiTàm, đến ngã tư, rẽ chếch sang trái → đường Âu Cơ, rẽ trái → chùa Kim Liên

- Đường đến chùa bằng xe bus:

+ Đi xe bus số 4, hoặc số 36, đến Trần Nhật Duật

+ Bắt xe số 55, đi thẳng đến Âu Cơ

I.2 CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG

Bi Tấm bia trong chùa dựng thời vua Lê Nhân Tông ghi rõ: "năm Thái Hòa thứ nhất(tức năm 1443) dựng chùa, gọi là chùa Đại Bi" Năm 1771 đời Lê Cảnh Hưng chùađược trùng tu, sửa chữa lớn và mang tên Kim Liên Tự (chùa Kim Liên) Năm 1792,đời vua Quang Trung, chùa được xây dụng lớn, về diện mạo cơ bản giống như hiệnnay Năm 1793 cũng đời vua Quang Trung chùa đã hoàn tất về diện mạo

I.2.2 KIẾN TRÚC

Từ xa nhìn lại tam quan của chùa Kim Liên toát lên một vẻ đẹp thầm kín và kiêu hãnhvới kiến trúc gỗ độc đáo: một hàng bốn cột gỗ tròn, bên trên có hệ con sơn đua rộng raphía tầng dưới, thu hẹp dần ở tầng tên đỡ bộ vì mái với những tàu đao vút cong Đôicột cái ở giữa to cao nâng dải mái vươn lên tạo thành cổng lớn, cao rộng hơn hai cổnghai bên Kiến trúc tam quan của chùa còn có những bức chạm nổi trên mặt gỗ với hìnhrồng, hình hoa lá tinh xảo, uyển chuyển Phong cách kiến trúc của chùa Kim Liên, có

lẽ do ảnh hưởng từ nguồn cội là một vị trí cung điện và thờ một tôn thất nhà Lý, nênđượm dáng vẻ cung đình Bố cục của chùa bao gồm một trục đối xứng từ tam quanđến nhà Tổ Từ tam quan đi vào một khoảng sân dẫn vào ba nếp chùa xếp song songtheo hình chữ "tam" (三), thứ tự từ chùa Hạ, chùa Trung quay mặt về hướng Tây đếnchùa Thượng quay mặt về phía Đông Ba lớp chùa được liên kết với nhau bằng tườnggạch để trần có trổ cửa sổ tròn lồng chữ nhà Phật

Chùa Hạ là một ngôi nhà 5 gian, 6 hàng cột, 2 tầng, 8 mái Trên bờ nóc được trang tríhình đầu rồng Hai bên tường đầu hồi trổ cửa sổ tròn theo chữ nhà Phật sắc sắc-không

không Bộ khung nhà chạm trổ các hình hoa sen, lá, mây, rồng theo phong cách LêTrung Hưng

Chùa Trung là một ngôi nhà 1 gian 2 chái, hẹp hơn nhưng cao hơn chùa Hạ Chùa có 2tầng, 8 mái và được nối với chùa Hạ bằng một đường ống máng chung Lối trang trícủa chùa Trung giống như chùa Hạ

Chùa Thượng có kích thước và trang trí như chùa Hạ và được nối với chùa Trung bằngmột đường ống máng chung Nhìn từ xa thấy rõ ba tòa nhà nhưng nhìn bên trong cócảm giác là một nhà có nhiều gian

Mái chùa Kim Liên lợp ngói với cấu trúc hai tầng theo kiểu chồng diêm Mỗi nếp 8mái, có tám tàu đao hình rồng uốn cong Chân cột kê trên đá tảng chạm hình hoa sencách điệu

I.3 SƠ ĐỒ TƯỢNG PHẬT

E

A

CHÚ GIẢI TƯỢNG PHẬT CHÙA KIM LIÊN

Khu A: Cổng Tam quan

6: Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát

Khu C: chùa Trung

7: Thập điện Diêm Vương

1

2 1 1

1 3

1 0

98

1 5

1 5

B

D

Khu D: chùa Thượng

16: Ca-diếp17: Anam18: Tượng A di đà19: Quan Thế Âm Bồ Tát20: Đại thế chí Bồ Tát

21, 22, 23: Bộ tượng Tam thế

24, 25: Thần linh Thổ địa26: Quan Âm Thị Kính27: Địa Tạng Vương Bồ Tát28: Tứ Hoa công chúa29: Người hầu của công chúa30: Chúa Trịnh Sâm

Khu E

33→38: Cung Đức Thánh Trần39: Mẫu Thượng Thiên

40: Mẫu Thượng Ngàn41: Mẫu Thoải

43: Quỳnh Hoa công chúa44: Quế Hoa công chúa45: Cậu Bơ

46: Cậu Bé47: Chúa Sơn Trang

2

1

1 9

2

0 1 8

2 2

2 3

1 6

1 7

40 41

42 46

E

11: Tượng Quan âm Cam Lồ

12: Tượng Quan âm Chuẩn Đề

II.1.1 ĐỊA ĐIỂM: Số 33 Thịnh Yên - Hai Bà Trưng - Hà Nội

II.1.2 ĐƯỜNG ĐI:

Vì chùa nằm trong nội thành nên có thể dễ dàng di chuyển bằng cácphương tiện sau:

- Đường đến chùa bằng xe máy: Quãng đường từ hồ Hoàn

Kiếm đến chùa Vua dài khoảng 6 – 7km và đi mất khoảng 20 –

30 phút

Từ hồ Hoàn Kiếm  đường Bà Triệu  đường Đại Cồ Việt  đườngTrần Khát Chân  đường Chùa Vua  đường Thịnh Yên  Chùa Vua

- Đường đến chùa bằng xe bus: Chùa nằm trên đường Thịnh

Yên, đây là một con phố nhỏ hẹp và không có xe bus chạy quatuyến phố này, nên chỉ có thể xuống điểm xe bus ở đường TrầnKhát Chân Điểm xe bus cách chùa khoảng 700m.Có nhữngtuyến xe bus:

+ Xe bus số 18 (Kim Mã – Long Biên – Kim Mã)

+ Xe bus số 36 (Yên Phụ - Bờ Hồ - KĐT Linh Đàm)

+ Xe bus số 44 (Trần Khánh Dư – Mỹ Đình)

II.2 CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG

II.2.1 LỊCH SỬ

Lịch sử chùa Vua bắt đầu từ cách đây gần ngàn năm, dưới triều đạinhà Lý Sang thời Lê sơ (1428-1527), hằng năm trước khi vua quanđến đàn Nam Giao tế cáo trời đất thường đến chùa để lễ cầu quốcthái dân an Bởi thế dân gian quen gọi là chùa Vua Sau đó một vịhoàng tử dựng điện thờ tiên Đế Thích cạnh chùa và dùng chùa làmtrung tâm đấu cờ tướng của Thăng Long

Từ đó đến nay chùa Vua trở thành đấu trường cờ tướng danh tiếngbậc nhất Thăng Long

* Lễ hội đấu cờ vua

Hằng năm, từ mồng 5 đến mồng 9 tháng giêng, kỳ thủ khắp nơi tìm

về chùa Vua lễ tiên Đế Thích và so tài điều binh khiển tướng Ngoài

ra còn có cả kỳ thủ các nước láng giềng như Trung Quốc, Lào,Campuchia… cũng tìm sang thi đấu thể hiện tiếng tăm của cuộc thi.Thể lệ hội thi cờ chùa Vua quy định nếu ai ba năm liên tiếp giành giảinhất thì được ghi tên lên bia này Tuy vậy trong thời chiến tranhchống Pháp, Mỹ, nhà bia trước kia đã bị phá hỏng Thời nay bia mớidựng lên còn sơ sài và chưa có ai được ghi tên trên đó

Trong hội thi cờ, cờ người đặc sắc hơn Ngoài ý nghĩa trí tuệ mà các kỳthủ phải vận dụng, nó còn mang ý nghĩa nghệ thuật cao qua trangphục của quân cờ do người đóng

Một bàn cờ kẻ bằng vạch vôi trên sân chùa, ba mươi hai quân cờđược kẻ vẽ trên các biển gỗ có cọc cắm để người đóng vai làm quân

cờ cầm theo Người cầm quân cờ là những cô gái xinh đẹp, trangphục lộng lẫy, giống nhau; riêng vai tướng thì mô phỏng lệ bộ củaquân bài tướng Càng cầu kỳ trong ăn mặc bao nhiêu thì màu sắc hộicàng phong phú bấy nhiêu

Khi đã sắp xếp xong vị trí trên bàn cờ, các quân cờ ngồi xuống ghếđúng ô, điểm của mình Hai người đấu cờ tính toán từng nước cờ Khi

họ đi quân nào thì quân cờ ấy tiến theo yêu cầu của họ Cũng có khingười chơi ngồi ở bàn cao hô nước đi của mình, thì trên bàn cờ cóngười dẫn quân cờ đi theo ý đồ đó Quân cờ nào bị đối phương “ăn”thì ra khỏi bàn cờ

Ban tổ chức cuộc đấu thì tùy theo tình hình từng năm, dựa vào sốlượng người đăng ký dự đấu mà phân từng cặp đấu thủ Có khi là cáccặp đấu cá nhân; có khi là hai làng đăng ký đấu với nhau tranh giải.Thi đấu cũng có nhiều kiểu, tùy thuộc vào sự quyết định của ban tổchức, dựa trên ý kiến tham khảo của người am hiểu hoặc luật chơihội đã định ra có thể là đấu loại, đấu vòng tròn hay thách đấu bất kỳcủa mỗi cá nhân Cuộc đấu cờ được dân chủ bàn bạc nên càng hấpdẫn khách dự hội

Trong chùa Vua có điện thờ Đế Thích - ông tổ nghề cờ, có bia ghidanh cao thủ cờ, lại có truyền thống thi đấu cờ hằng năm Chùa Vuađược coi là “cờ miếu” giống Văn Miếu, Võ Miếu

Chùa Vua cũng là một ngôi chùa tiêu biểu cho truyền thống nhập thếcủa Phật giáo Việt Nam Từ 1926-1930, đồng chí Nguyễn Phong Sắc,một trong những đảng viên đầu tiên của Đông Dương Cộng sảnĐảng, đã dùng nơi đây làm cơ sở liên lạc

Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, chùa Vua là nơi cất giấu tài liệu, vũ khí

và luyện tập quân sự của Việt Minh

II.2.2 KIẾN TRÚC

Chùa Vua là được thiết kế theo hình chữ Đinh và là một quần thểkiến trúc trang nghiêm, đẹp đẽ và cầu kỳ Đi qua cổng tam quan với

gác chuông làm rất đẹp là tới sân đánh cờ Đây là nơi diễn ra trậnđấu cờ hàng năm Bàn cờ được kẻ bằng vôi trên một sân lát bằng đáxanh Trong những ngày thường, các vị trí đặt quân trên bàn cờ đượcđặt các chậu cảnh Trên thân chậu cũng ghi tên quân với tướng, sĩ,tượng, xe, pháo, mã.

Đi qua sân đánh cờ là đến thẳng điện Thiên Đế thờ tiên Đế Thích Phíabên trái điện là chùa Hưng Khánh thờ Phật Ngay sau điện Thiên Đế làđền thờ Mẫu, một trong tứ bất tử và thân phụ Trần Hưng Đạo Nghĩa làthờ Phật Lão, Nho, Tam giáo đồng lưu

Phía trước cổng điện Thiên Đế có một tấm bia đắp bằng gạch dùng

để vinh danh những người thắng cờ

II.3 SƠ ĐỒ TƯỢNG PHẬT

CHÚ GIẢI TƯỢNG PHẬT CHÙA VUA

2828

Khu A: Cổng Tam quan

III CHÙA NINH HIỆP (CHÙA NÀNH)

III.1 LỘ TRÌNH

III.1.1 ĐỊA ĐIỂM: phía Bắc Tổng Hạ Dương, phủ Từ Sơn, trấn Kinh

Bắc

III.1.2 ĐƯỜNG ĐI:

Đường đến chùa bằng xe máy: Tổng quãng đường là khoảng

20km và trải qua 3 chặng đường, nhưng hầu như là các trục đường thẳng nên đi rất dễ dàng

Đường tới Ninh Hiệp từ Hà Nội, , tới cầu Long Biên tại Hàng Đậu Từ

hồ Hoàn Kiếm, chúng ta đi qua cầu Long Biên để sang Gia Lâm, sau

đó thẳng tiến tới cầu Đuống, theo đường Nguyễn Văn Cừ Qua cầuĐuống,đi thẳng qua trường cấp ba Yên Viên, qua 1 cái nghĩa trangliệt sĩ rẽ ngã rẽ phải

Đường đến chùa bằng xe bus: Bạn sẽ phải bắt 2 chuyến xe bus:

+ Chuyến 1 tới bến xe Long Biên hoặc bến xe Gia Lâm

 Số 1 Long Biên - Bến xe Hà Đông

 Số 3 Bến xe Giáp Bát - Bến xe Gia Lâm

 Số 4 Long Biên - Lĩnh Nam

 Số 8 Long Biên - Đông Mỹ

 Số 15 Long Biên - Phố Nỉ

 Số 17 Long Biên - Phủ Lỗ - Sân Bay Nội Bài

 Số 18 Kim Mã - Long Biên - Kim Mã

 Số 23 Nguyễn Công Trứ - Vân Hồ - Long Biên - Nguyễn CôngTrứ

 Số 34 Bến xe Mỹ Đình - Bến xe Gia Lâm

 Số 47 Long Biên - Bát Tràng

+ Chuyến thứ 2 để tới Ninh Hiệp

 Số 54 Long Biên - Bắc Ninh

 Số 10 Long Biên - N inh Hiệp - Trung Mầu

(Ghi chú quan trọng: tiện nhất là đi xe số 10, có thể xuống xe ở chợBaza(chợ đầu làng) hoặc chợ cũ - chợ Nành Ninh Hiệp ở cuối làngđều có bến đỗ xe số 10)

III.2 CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG

III.2.1 LỊCH SỬ

Chùa Nành (Pháp Vân cổ tự), tọa lạc tại làng Nành, xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, HàNội được khởi dựng vào thời Lý Theo truyền thuyết, đây là một trong bốn ngôi chùathờ Tứ Pháp vào loại lớn nhất ở miền Bắc nước ta

Làng Nành tên chữ là Phù Ninh, trước cách mạng tháng Tám, làng thuộc Tổng HạDương, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.Tổng Hạ Dương còn được gọi

là tổng Nành Chùa làng Nành là một ngôi chùa lớn, cũng được xem là chùa của tổngNành Chùa lớn nên người dân địa phương còn gọi là chùa Cả và tên ghi trong Phả kýcủa chùa là Đại Thiền, còn trên bia cổ, chuông đồng và khánh đồng đều ghi tên chữ làPháp Vân tự

Theo bản Phả Ký chùa Đại Thiền này, vào thời Tiền Lê có rước tượng Pháp Vân từchùa Dâu về thành Đại La để làm lễ cầu đảo Sau khi trời đã cho mưa thuận bèn rướctrả lại chùa Dâu, nhưng đến chùa Dâu thì không thấy tượng đá Thạch Quang đâu nữa.Bỗng trong chùa làng Nành có ánh sáng lạ, thì ra trên chạc cây mận ở vườn chùa cópho tượng đá Dân làng dựng ngôi đền và rước tượng vào thờ, còn cây mận ở vườnchùa được hạ xuống tạc thành tượng Pháp Vân, từ đó những cuộc cầu đảo ở chùa nàyrất linh ứng Như vậy chùa Làng Nành có nguồn gốc từ rất lâu đời và có thể nói là mộttrong những trung tâm của Phật giáo Cổ Pháp

III.2.2 KIẾN TRÚC

Chùa đã qua nhiều lần trùng tu nhưng vẫn giữ được đường nét cổ kính trong kiến trúc

và điêu khắc Với sự kết hợp đền Thần với chùa Phật, nhân vật trung tâm ở đây là bàNành đã hoá thành cả Phật và Pháp Vân, khuôn viên chùa Nành không mở đầu bằngtam quan mà bằng toà ngũ môn giống như một nghi môn ở các đền Toà ngũ môn chùaNành được xây dựng khoảng đầu thế kỉ XX, là một khối vuông bề thế, dàn ra, vươncao ở tầng lầu phía trên, khẳng định một diện mạo của một làng văn hiến Sau ngũmôn là một sân rộng để tôn lên những dãy nhà của khu Tam Bảo Hai bên ngũ môn làhai dãy nhà năm gian, dãy bên trái dành cho các quan chức, dãy bên phải dành chotuần đinh Hai bên của toà tiền đường cũng có hai dãy nhà ba gian, dãy bên trái dànhcho thủ cờ, dãy bên phải dành cho thủ vật Hai bên sân còn hai dãy hành lang dài bảygian, đều để dựng bia trong đó có một tấm bia được dựng từ thế kỉ XVI nói về cácquận công, đại thần, công chúa nhà Mạc mở mang cảnh chùa và làm ba pho tượng tamthế, chín tấm bia hậu Phật dựng vào thế kỉ VIII

 Phía sau sân mới thực sự là khu kiến trúc tôn giáo được dàn ra theo kiểu chữ Côngnằm lọt trong chữ Quốc, gồm toà tiền đường ở phía trước và hậu đường ở phía sau, haibên là hai dãy hành lang dài Chính trong lòng của khu chữ quốc này là khu Tam bảovới kiến trúc chữ công gồm hai dãy nhà ba gian được nối với nhau bằng một dãy nhàchạy dọc năm gian Toà thiêu hương chạy dọc được ngăn làm ba gian trong làm điệnthờ Bà Nành/ Pháp Vân nhưng không tách biệt mà liền không gian với thượng điệntheo nguyên tắc bố cục tiền Thần hậu Phật như thường gặp trong các chùa thuộc hệthống Tứ Pháp

III.3 SƠ ĐỒ TUỢNG PHẬT

CHÚ GIẢI TƯỢNG PHẬT CHÙA NÀNH

1 Tam Thế

2 Di Đà Tam Tôn

3 Thích ca

4 Quan Âm Tống Tử (Quan Âm Thị Kính)

5 Quan Âm Chuẩn Đề

IV.1.1 ĐỊA ĐIỂM: phía Tây Bắc Hồ Tây,

thuộc đất thôn Quảng Bá, phường Quảng

An, quận Tây Hồ

IV.1.2 ĐƯỜNG ĐI:

20 Thập điện kim cương

21 Bát bộ kim cương

22 Gác khánh

23 Gác chuông

24 Hộ pháp25.Hộ pháp26.Tứ trấn

27 Tượng phật trên đá

28 Thạch công

29 18 Vị La Hán

30 Tượng đá mẹ côngchúa Ngọc Hân

Bắt đầu từ Bờ Hồ, Hà Nội, bạn có thể đi theo hai cách:

- Đường đến chùa bằng xe máy: Xuất phát từ hồ Hoàn Kiếm , đi về hướng Bắc,

rẽ trái về hướng Đinh Tiên Hoàng, đi qua đường Cầu Gỗ, lên Hàng Thùng, rẽtrái lên hàng Tre, rồi lên Hàng Muối, chếch sang hướng đuờng Trần Nhật Duật,lên đường Yên Phụ, tại chỗ đường vòng đi theo lối lên Nghi Tàm, đi thẳngđường Nghi Tàm lên Âu Cơ, rẽ vào đường Xuân Diệu và tìm ngõ Đặng ThaiMai, chùa nằm tại địa chỉ ngõ 12 Đặng Thai Mai

- Đường đến chùa bằng xe bus:

Để đi xe bus từ hồ Hoàn Kiếm tới Chùa Hoằng Ân thì phải bắt xe hai tuyến đường đó là từ hồ Hoàn Kiếm tới bến xe Long Biên và từ bến

xe Long Biên tới Nghi Tàm Sau đó phải bắt xe ôm từ Nghi Tàm vào chùa Hoằng Ân Có những tuyến xe bus sau:

Tuyến xe bus từ hồ Hoàn Kiếm tới Long Biên:

+ Xe bus số 36 (Yên Phụ - Bờ Hồ - Linh Đàm)

Tuyến xe bus từ bến xe Long Biên tới Nghi Tàm:

+ Xe bus số 31 (Bách Khoa - Đại Học Mỏ)

+ Xe bus số 55 (Long Biên - Cầu Giấy)

+ Xe bus số 58 (Yên Phụ - Mê Linh -Thanh Tước))

IV.2 CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA ĐẶC TRƯNG

IV.2.1 LỊCH SỬ

Chùa Hoằng Ân (hay còn gọi là chùa Quảng Bá) tọa lạc gần mé nước) là một trong sốrất ít những ngôi chùa cổ nhất ở Hà Nội đã nghìn năm tuổi Được khởi dựng từ thời

Lý, ngay từ khi ra đời chùa đã là một danh lam của kinh thành Thăng Long Chùacũng từng là nơi ngự giá, thăm viếng của các bậc đế vương Triều Lý, năm ThôngThụỵ, đạo sĩ Trần Tuệ Long cho nhập xương cốt của các nhà sư về tại chùa Thời TrầnAnh Tông, nhà sư Huyền Trang từ núi Yên Tử cũng chọn nơi đây để giảng kinh ThủLăng Nghiêm Triều Nguyễn, vua Minh Mạng, vua Thiệu Trị đều chọn chùa là nơidừng chân vãn cảnh

Theo Tây Hồ chí, chùa được lập thời nhà Lý và có tên là Báo Ân tự (chùa Báo Ân).Tương truyền, thiền sư Ngô Ân (1019-1088) đã khởi lập một am thờ Phật, đời sau mớidựng thành chùa Đến niên hiệu Thuận Thiên nhà Lê (1428 - 1433), chùa được trùng

tu Thời Hồng Đức (1470 - 1497) thường có cầu đảo tại Báo Ân tự Trải qua một thờigian dài trong lịch sử, Báo Ân tự vừa là nơi thờ Phật, vừa là nơi tu theo Đạo giáo, cũng

là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh của cộng đồng dân cư Vào năm Vĩnh Tộ thứ 10 đời

Lê Thần Tông (1628), chùa đã được xây dựng lớn bởi công của con gái Thái Tổ Gia

Dụ Hoàng đế Nguyễn Hoàng là Công chúa Nguyễn Thị Ngọc Tú, vợ chúa Trịnh Tráng(1623 -1657) và vẫn giữ nguyên tên là Báo Ân tự Về sau, bà Ngọc Tú xuất gia, tu trìtại chùa Theo văn bia dựng ngày 12/8/1844 hiện lưu giữ ở chùa, chùa còn có một sốtên khác Nguyên tên chùa từ thời Lê là Long Ân Năm Minh Mạng thứ hai (1821),nhân chuyến tuần du ra Bắc, vua đã đến thăm chùa, lúc này chùa đã mang tên Sùng Ân

tự Năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị đến thăm chùa Sùng Ân mới cho đổi thànhchùa Hoằng Ân và cho sửa chùa

Sau này do chùa ở làng Quảng Bá, nên người đời cứ gọi là chùa Quảng Bá Thời kỳkháng chiến chống Pháp, chùa Hoằng Ân là một trong những cơ sở cách mạng an toàncủa Đảng ta Nhiều vị tăng ni trong chùa đã có công nuôi và bảo vệ cán bộ Nền nhà

Tổ của chùa có một căn hầm bí mật cho cán bộ cách mạng trú ẩn Gác cao kề nhà Tổ

là nơi các nhà sư quan sát rất thuận lợi để canh chừng cho những lần hội họp của cán

bộ Đầu năm 1969, Bác Hồ đến thăm chùa, thăm lớp bồi dưỡng chư tăng có công vớicách mạng

IV.2.2 KIẾN TRÚC