Bạn hãy phân tích và Đánh giá về Đạo Đức, lối sống của giới trẻ việt nam trong giai Đoạn hiện nay tiểu luận kết thúc học phần tâm lý học văn hóa của quách phạm phương anh

Bạn hãy phân tích và Đánh giá về Đạo Đức, lối sống của giới trẻ việt nam trong giai Đoạn hiện nay tiểu luận kết thúc học phần tâm lý học văn hóa của quách phạm phương anh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: TÂM LÝ HỌC VĂN HÓA

CÂU HỎI: DỰA VÀO BẰNG CHỨNG CÁC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ VÀ TỪ GÓC NHÌN CỦA TÂM LÝ HỌC VĂN HÓA BẠN HÃY PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ ĐẠO ĐỨC, LỐI SỐNG CỦA GIỚI TRẺ VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY?

Sinh viên thực hiện: Quách Phạm Phương Anh

Mã sinh viên: 22010331

Lớp: PSY3016 - 2

Hà Nội, 2024

PHẦN I MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của cách mạng công nghệ hiện đại ngày nay, đạo đức và lối sống của giới trẻ Việt Nam đang trải qua những biến đổi mạnh mẽ, phản ánh sự giao thoa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại

Từ góc nhìn của tâm lý học văn hóa – một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về cách văn hóa hình thành và định hình hành vi con người – những thay đổi này không chỉ là kết quả của sự phát triển kinh tế, xã hội mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố tâm lý, giáo dục và môi trường Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, giới trẻ hiện nay không chỉ tìm kiếm sự khẳng định bản thân qua việc tiếp cận các giá trị mới mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc dung hòa các giá trị truyền thống vốn là nền tảng đạo đức của xã hội Việt Nam Vấn

đề đang được đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa sự đổi mới và bản sắc, để giới trẻ vừa kế thừa được giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc, vừa phát triển toàn diện trong thời đại hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

PHẦN II NỘI DUNG

1 Tìm hiểu chung về đạo đức và lối sống

1.1 Đạo đức

1.1.1 Khái niệm

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Đạo đức được hiểu “Là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù họp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội” (1)

Đạo đức không chỉ phản ánh các giá trị cá nhân mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc

từ văn hóa, tôn giáo, và hệ thống pháp luật của từng cộng đồng

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến đạo đức

- Yếu tố cá nhân

Lương tâm của mỗi người, như một la bàn đạo đức bên trong mỗi người, đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi của chúng ta Cùng với đó, nhận thức đạo đức, được hình thành từ quá trình học hỏi và trải nghiệm, sẽ giúp chúng ta đánh giá đúng sai trong từng tình huống cụ thể Tính cách cá nhân, với những phẩm chất như trung thực, nhân hậu hay lòng vị tha, sẽ tác động trực tiếp đến quyết định và hành động của mỗi người Chẳng hạn, một người có lòng vị tha sẽ dễ dàng đưa ra những lựa chọn hướng tới lợi ích chung hơn là lợi ích cá nhân Bên cạnh đó, kinh nghiệm sống cũng đóng vai trò không nhỏ trong việc định hình giá trị đạo đức Những bài học rút ra từ cuộc sống sẽ giúp chúng ta rèn luyện và củng cố những phẩm chất tốt đẹp, từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn và chính xác hơn

- Yếu tố gia đình

Gia đình chínhlà môi trường đầu tiên truyền đạt các giá trị đạo đức trong mỗi con người Thông qua cách ứng xử, lời nói và hành động hàng ngày, ông bà và cha mẹ trở thành những tấm gương sáng cho cháu chắt, con cái noi theo Những giá trị đạo đức truyền thống như hiếu thảo, tôn sư trọng đạo, được truyền từ đời này sang đời khác, góp phần xây dựng nên một nền tảng đạo đức vững chắc cho mỗi cá nhân Bên cạnh đó, tình cảm gia đình ấm áp, sự quan tâm chia sẻ của các thành viên cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người Trong một môi trường gia đình hạnh phúc, vui vẻ sẽ tạo điều kiện thuận lợi để trẻ phát triển toàn diện về cả trí tuệ và đạo đức

- Yếu tố văn hóa và xã hội

Văn hóa giống như là nguồn mạch nuôi dưỡng và định hình nên hệ thống giá trị đạo đức của mỗi dân tộc Như ở tại dân tộc Việt Nam, những giá trị truyền thống như hiếu thảo, đoàn kết, yêu nước được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, đã trở thành những chuẩn mực đạo đức sâu sắc trong tâm thức người dân Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự giao lưu văn hóa quốc tế ngày càng

mạnh mẽ đã mang đến những làn sóng văn hóa mới, đôi khi tạo ra những xung đột và thách thức đối với các giá trị truyền thống Bên cạnh đó, môi trường xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi đạo đức của cá nhân Một cộng đồng đoàn kết, tôn trọng pháp luật sẽ tạo ra một môi trường tích cực và lành mạnh, khuyến khích mọi người sống tốt Ngược lại, một xã hội đầy rẫy những tiêu cực như tham nhũng, bạo lực sẽ làm suy giảm đạo đức và đạo lý của con người

- Yếu tố giáo dục

Giáo dục, đóng vai trò quan trọng và là nền tảng trong việc hình thành, phát triển nhân cách Hệ thống giáo dục, với các môn học như đạo đức, công dân, không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp học sinh rèn luyện những phẩm chất tốt đẹp, hình thành lối sống văn minh, có văn hóa Thầy giáo, cô giáo, với vai trò người dẫn đường chỉ lối, không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là những tấm gương sáng để học sinh noi theo Phương pháp giảng dạy tích cực, khuyến khích học sinh tự suy nghĩ, tự đánh giá, sẽ giúp các bạn học sinh hình thành những quan điểm đúng đắn về đạo đức, từ đó tự giác rèn luyện bản thân

1.1.3 Vai trò của đạo đức

Đạo đức đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi của mỗi cá nhân

Nó cung cấp cho chúng ta một hệ thống các giá trị, chuẩn mực giúp phân biệt đúng sai, tốt xấu, từ đó định hướng hành động một cách phù hợp Nhờ đạo đức, con người có thể tự giác kiểm soát hành vi của mình, không cần phải đợi đến khi pháp luật can thiệp hoặc người khác nhắc nhở Hơn nữa, đạo đức còn góp phần xây dựng nhân cách, bồi dưỡng những phẩm chất cao quý như trung thực, nhân ái, trách nhiệm Khi sở hữu những phẩm chất này, con người không chỉ sống hạnh phúc mà còn đóng góp tích cực vào cộng đồng

Đạo đức, như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử, là linh hồn của văn hóa dân tộc Đạo đức đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội bền vững, nơi

con người sống hài hòa với thiên nhiên và tôn trọng các giá trị văn hóa Nó phản ánh những giá trị cốt lõi, những truyền thống tốt đẹp được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ Đạo đức không chỉ là những quy tắc ứng xử mà còn là thước

đo để đánh giá con người, là nền tảng để xây dựng một xã hội văn minh, tiến

bộ Trong quá trình hội nhập quốc tế, đạo đức giúp chúng ta bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tạo điều kiện để giao lưu, học hỏi những tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác Nhờ đó, chúng ta có thể vừa giữ gìn những giá trị truyền thống tốt đẹp, vừa thích ứng với những thay đổi của thời đại

Đạo đức đóng vai trò nền tảng trong việc xây dựng các mối quan hệ xã hội hài hòa Những giá trị đạo đức như tôn trọng, đồng cảm, và tin tưởng là những viên gạch xây nên những cây cầu nối liền các cá nhân, tạo nên sự gắn kết và đoàn kết trong cộng đồng Nhờ có đạo đức, chúng ta học cách sống vì người khác, chia

sẻ khó khăn, cùng nhau vượt qua thử thách Lòng khoan dung, công bằng, và nhân ái giúp giảm thiểu xung đột, mâu thuẫn, tạo ra một môi trường sống hòa bình và hạnh phúc Đạo đức giúp chúng ta tìm ra những giải pháp hòa bình để giải quyết các xung đột, mâu thuẫn Đạo đức không chỉ là lý thuyết mà còn là hành động cụ thể, thể hiện qua cách chúng ta đối xử với nhau trong cuộc sống hàng ngày

Đạo đức là nền tảng vững chắc cho sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi con người Từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng xã hội, giáo dục đạo đức luôn được coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu Đối với việc giáo dục đạo đức, thế hệ trẻ được trang bị những kiến thức, kỹ năng và thái độ sống cần thiết để trở thành những công dân có ích cho xã hội Việc rèn luyện đạo đức không chỉ giúp cá nhân biết phân biệt đúng sai, tốt xấu mà còn giúp họ hình thành ý thức trách nhiệm, biết tôn trọng bản thân và người khác, từ đó góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ Trong thời đại công nghệ đổi mới, giáo dục đạo đức giúp thế hệ trẻ sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, dùng với mục đích tích cực, tránh những tác động tiêu cực

1.2 Lối sống

1.2.1 Khái niệm

Theo Phạm Hồng Tung: “Lối sống của con người là các chiều cạnh chủ quan của văn hóa, là quá trình hiện thực hóa các giá trị văn hóa thông qua hoạt động sống của con người Lối sống bao gồm tất cả những hoạt động sống và phương thức tiến hành các hoạt động sống được một bộ phận lớn hoặc toàn thể nhóm hay cộng đồng người chấp nhận và thực hành trong một khoảng thời gian tương đối ổn định, đặt trong mối tương tác biện chứng của các điều kiện sống hiện hữu

và trong các mối liên hệ lịch sử của chúng” (2)

Bên cạnh khái niệm lối sống, hiện nay chúng ta cũng bàn nhiều đến khái niệm lối sống mới “Lối sống mới là phương thức sống của con người thể hiện ở sự lựa chọn các hoạt động và cách thức thực hiện các hoạt động đó mang tính dân tộc, hiện đại, nhân văn trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội nhằm thực hiện mục tiêu phát triển con người toàn diện trên các lĩnh vực đức, trí, thể, mỹ” (3)

Từ các định nghĩa trên, có thể thấy rằng lối sống không chỉ phản ánh những giá trị văn hóa đặc trưng mà còn thể hiện cách con người tương tác với điều kiện sống và môi trường lịch sử Lối sống truyền thống gắn bó với những chuẩn mực

đã được cộng đồng chấp nhận và duy trì qua thời gian, trong khi lối sống mới hướng đến sự hòa quyện giữa các giá trị dân tộc, tính hiện đại và tính nhân văn, phục vụ cho mục tiêu phát triển con người toàn diện Sự chuyển biến từ lối sống truyền thống sang lối sống mới không chỉ là một yêu cầu tất yếu trong quá trình hiện đại hóa, mà còn là cơ hội để con người khẳng định vai trò chủ thể văn hóa, xây dựng xã hội công bằng, văn minh và bền vững

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến lối sống

- Yếu tố cá nhân

Mỗi cá nhân là một cá thể riêng biệt, với những đặc trưng và nét độc đáo riêng Nhận thức, tư duy, tính cách, thái độ sống, sở thích và nhu cầu, tất cả các yếu tố trên đều góp phần tạo nên một bức tranh đa dạng về con người Mức độ hiểu biết, khả năng suy nghĩ phản biện và tri thức tích lũy sẽ định hình cách chúng ta nhìn nhận thế giới và đưa ra quyết định Tính cách, từ sự cởi mở, năng động đến nội tâm, bảo thủ, sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến cách chúng ta tương tác với mọi người và ứng xử trong các tình huống khác nhau Bên cạnh đó, sở thích và nhu cầu cơ bản như ăn, mặc, ở cũng góp phần định hình lối sống, thói quen hàng ngày và thậm chí cả phong cách cá nhân Sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố này tạo nên một cá thể độc lập, tự chủ và có những giá trị sống riêng

- Yếu tố gia đình

Gia đình, như một tế bào gốc, đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách mỗi cá nhân.Gia đình là nơi cung cấp cho con người cảm giác an toàn, yêu thương, giúp họ hình thành lòng tự trọng, sự tự tin và khả năng giao tiếp xã hội Cha mẹ, ông bà chính là những người thầy đầu tiên, truyền dạy con cháu những kiến thức, kỹ năng sống thiết yếu, đồng thời gieo vào tâm hồn trẻ thơ những hạt giống yêu thương, lòng nhân ái Truyền thống gia đình, như một dòng sông chảy qua bao thế hệ, mang trong mình những giá trị văn hóa, những câu chuyện lịch sử, những bài học về sự đoàn kết, tình yêu thương Chính những giá trị truyền thống này đã góp phần định hình bản sắc văn hóa của mỗi gia đình, đồng thời tạo nên một sợi dây liên kết bền chặt giữa các thế hệ

- Yếu tố văn hóa

Văn hóa là yếu tố gắn kết cộng đồng, tạo nên sự đoàn kết và tương trợ giữa các thành viên Truyền thống, phong tục tập quán, những giá trị đạo đức cao đẹp được cha ông truyền lại đã trở thành kim chỉ nam cho hành động của mỗi cá nhân Chúng ta học cách sống, cách ứng xử, cách tôn trọng những giá trị chung của cộng đồng Tuy nhiên, trong thời đại toàn cầu hóa, sự giao lưu văn hóa quốc

tế ngày càng trở nên sôi động Điều này vừa là cơ hội để chúng ta học hỏi, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, vừa là thách thức khi đối mặt với sự đa dạng và phức tạp của các nền văn hóa khác nhau Sự giao thoa văn hóa không chỉ làm giàu thêm đời sống tinh thần của mỗi người mà còn đặt ra những vấn đề

về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

- Yếu tố giáo dục

Giáo dục không chỉ có vai trò cung cấp kiến thức mà còn có vai trò trong việc định hình tư duy, nhân cách và lối sống của mỗi cá nhân Thầy cô, những người lái đò đưa thế hệ trẻ đến bến bờ tri thức, không chỉ dạy kiến thức sách vở mà còn là những người bạn, người thầy tâm huyết, truyền cảm hứng và định hướng cho học sinh Qua những bài giảng, những hoạt động ngoại khóa, nhà trường và thầy cô đã góp phần xây dựng nên một thế hệ trẻ có tri thức, có kỹ năng, có đạo đức, sẵn sàng đối mặt với những thách thức của cuộc sống Giáo dục là động lực phát triển của xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của con người

1.2.3 Vai trò của lối sống

Lối sống là yếu tố phản ánh chân thực nhất bản sắc của mỗi cá nhân và cộng đồng Ở cấp độ cá nhân, lối sống là cách chúng ta thể hiện những giá trị, sở thích, và quan điểm sống riêng biệt Từ phong cách ăn mặc, sở thích âm nhạc, đến cách chúng ta tương tác với người khác, tất cả đều góp phần tạo nên một cá tính độc đáo và khác biệt Còn ở cấp độ cộng đồng, lối sống lại là biểu hiện của những giá trị văn hóa, truyền thống, và chuẩn mực xã hội chung Những lễ hội truyền thống, phong tục tập quán, và cách ứng xử trong cộng đồng đều phản ánh bản sắc văn hóa đặc trưng của một dân tộc hoặc một nhóm xã hội Chính sự giao thoa giữa bản sắc cá nhân và bản sắc cộng đồng đã tạo nên sự đa dạng và phong phú của cuộc sống

Lối sống không chỉ là một tập hợp các thói quen, mà còn là một hệ thống giá trị, niềm tin sâu sắc định hình con người Nó tác động đến hầu hết các khía cạnh của cuộc sống, từ những quyết định nhỏ nhặt hàng ngày đến những lựa chọn quan trọng định hình tương lai Chính vì vậy, lối sống đóng vai trò nền tảng, chi định hướng hành vi và cách sống của mỗi cá nhân

Lối sống của mỗi người chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa, xã hội, gia đình

và cộng đồng xung quanh Những yếu tố này tác động mạnh mẽ đến cách chúng

ta nhìn nhận thế giới, tương tác với người khác và hình thành những chuẩn mực riêng Tuy nhiên, mỗi cá nhân vẫn có quyền tự do lựa chọn và điều chỉnh lối sống của mình để phù hợp với giá trị cũng như là mục tiêu cá nhân

1.3 Mối quan hệ giữa đạo đức và lối sống

Đạo đức là nền tảng, lối sống dựa trên đó để thực hiện Những nguyên tắc đạo đức sẽ hướng dẫn và điều chỉnh hành vi, từ đó con người chúng ta sẽ hình thành lối sống phù hợp với các giá trị đạo đức

Lối sống thể hiện đạo đức trong từng hành vi cụ thể Lối sống chính là sự hiện thực hóa các giá trị đạo đức trong cuộc sống hàng ngày Các hành động, thói quen, và cách sống của mỗi cá nhân phản ánh trực tiếp các giá trị đạo đức mà họ tin tưởng và tuân thủ Chẳng hạn như, nếu một người sống theo nguyên tắc đạo đức của lòng trung thực sẽ thể hiện điều này trong lối sống của mình qua việc luôn trung thực trong công việc và mối quan hệ Lối sống cũng phản ánh sự tuân thủ hay vi phạm các chuẩn mực đạo đức Một cá nhân có lối sống nhân ái, biết chia sẻ và giúp đỡ người khác sẽ phản ánh đạo đức tốt đẹp của họ

Lối sống có thể thay đổi theo sự thay đổi của các giá trị đạo đức Đạo đức

không phải là một hệ thống cứng nhắc mà có thể thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh và sự phát triển xã hội Khi xã hội thay đổi, các giá trị đạo đức cũng có thể được điều chỉnh, và điều này dẫn đến sự thay đổi trong lối sống của con người

Ví dụ như, trong xã hội hiện đại ngày nay, các giá trị đạo đức về bảo vệ môi

trường ngày càng được coi trọng Điều này thúc đẩy sự thay đổi trong lối sống của nhiều người, từ việc sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường đến việc giảm thiểu chất thải và tiết kiệm tài nguyên Sự thay đổi của giá trị đạo đức không chỉ đơn thuần là một quá trình tự nhiên mà còn là cơ hội để chúng ta xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, vững mạnh hơn

2 Thực trạng đạo đức, lối sống của giới trẻ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

2.1 Thực trạng

Trong cuộc sống công nghệ hiện đại ngày nay, với những tiện ích mà công nghệ mang lại, chúng ta vô tình đang đánh mất đi những giá trị đạo đức truyền thống

Sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là sự bùng nổ của mạng

xã hội, đã tạo ra một xã hội tiêu dùng, nơi mà vật chất và thành công cá nhân được đặt lên hàng đầu Lối sống hưởng thụ, chạy theo xu hướng, đã trở thành chuẩn mực của một bộ phận giới trẻ Họ dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy của những trò chơi trực tuyến, các mối quan hệ ảo, và những cuộc đua thành tích vô tận Trong quá trình này, những giá trị nhân văn như lòng nhân ái, sự trung thực,

và sự tôn trọng đã dần bị phai nhạt, đây là một dấu hiệu đáng báo động

Về vấn đề mạng xã hội ảnh hưởng đến giới trẻ, PGS.TS Đinh Hồng Hải nêu thực tế: Tôi biết có rất nhiều trường hợp khá đau lòng và thậm chí có một số trường hợp các em chết gục trên bàn sau khi hàng tuần trời chỉ ăn mì tôm và chơi game online Đấy là một hồi chuông cảnh báo khắp nơi trên khắp thế giới chứ không riêng gì Việt Nam Cái mà chúng ta gọi là nghiện game hay là nghiện net ở đây chính là đời sống ảo, nó giúp cho người ta thăng hoa trong thế giới ảo

đó nhưng lại hủy hoại về thể chất, tinh thần con người trong đời sống thực Điều này vô cùng nguy hiểm Đấy là lý do vì sao mà trong gia đình Bill Gates, mặc

dù là một tỷ phú về công nghệ nhưng ông chỉ cho con cái mỗi ngày được phép dùng mạng xã hội trong hai tiếng (4)