Việc giáo dục nếp sống thanh lịch và văn minh cho trẻ 5-6 tuổi không chỉ giúp hình thành các thói quen tốt mà còn là nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhân cách và các kỹ năng xã hội
Trang 11 Tính cấp thiết phải tiến hành sáng kiến:
Trong giai đoạn phát triển của trẻ em, đặc biệt là ở độ tuổi 5-6, trẻ đang ở một giai đoạn quan trọng của sự hình thành nhân cách và phát triển các kỹ năng xã hội Đây là thời điểm mà trẻ tiếp xúc nhiều hơn với môi trường ngoài gia đình, với bạn bè, thầy cô và các mối quan hệ xã hội khác Chính vì vậy, việc giáo dục trẻ về nếp sống thanh lịch và văn minh có vai trò vô cùng quan trọng, không chỉ giúp trẻ phát triển tốt về mặt tinh thần mà còn hỗ trợ trẻ hòa nhập và thành công trong cuộc sống
Việc giáo dục nếp sống thanh lịch và văn minh cho trẻ 5-6 tuổi không chỉ giúp hình thành các thói quen tốt mà còn là nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhân cách và các kỹ năng xã hội của trẻ Cơ sở lý luận cho việc này có thể được chia thành các lý thuyết tâm lý học, lý thuyết giáo dục và các nghiên cứu về sự phát triển của trẻ em
Jean Piaget, một trong những nhà tâm lý học nổi tiếng về sự phát triển của trẻ em, đã đưa ra các giai đoạn phát triển nhận thức, trong đó giai đoạn 5-6 tuổi là một trong những giai đoạn quan trọng trong việc hình thành các kỹ năng xã hội và nhân cách Theo Piaget, trẻ trong độ tuổi này đang ở giai đoạn "thực hành cụ thể", tức là trẻ bắt đầu hình thành khả năng nhận thức những hành động và hậu quả của chúng trong thế giới xung quanh Chính vì vậy, đây là thời điểm lý tưởng để giáo dục trẻ về những hành vi xã hội cơ bản, như lịch sự, tôn trọng người khác, chia sẻ
Theo Lev Vyg việc giáo dục nếp sống thanh lịch cho trẻ 5-6 tuổi không chỉ giúp trẻ hình thành các kỹ năng ứng xử, mà còn giúp trẻ xây dựng các mối quan hệ
xã hội lành mạnh, hiểu và tôn trọng những chuẩn mực xã hội, từ đó tăng cường khả năng hòa nhập và phát triển
Albert Bandura là người sáng lập lý thuyết học tập xã hội, ông cho rằng trẻ
em học qua mô hình, tức là học qua quan sát và bắt chước hành vi của người lớn và bạn bè xung quanh Theo lý thuyết này, khi trẻ em thấy người lớn hoặc các bạn bè
Trang 2thực hiện hành vi lịch sự, biết tôn trọng và cư xử văn minh, trẻ sẽ bắt chước hành vi
ấy
Giáo dục nếp sống thanh lịch cho trẻ 5-6 tuổi thông qua việc làm gương mẫu
sẽ giúp trẻ tiếp thu nhanh chóng các giá trị đạo đức và hành vi xã hội Khi phụ huynh và giáo viên thể hiện các hành vi lịch sự, tôn trọng và văn minh, trẻ sẽ dễ dàng học hỏi và áp dụng những hành động này trong cuộc sống
2 Mục tiêu của đề tài sáng kiến
Mục tiêu của sáng kiến này là nhằm xây dựng và phát triển các biện pháp giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho trẻ em ở độ tuổi mầm non, cụ thể là trẻ 5-6 tuổi, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện về nhân cách, hành vi và kỹ năng xã hội của trẻ
3 Thời gian, đối tượng, phạm vi nghiên cứu:
3.1 Thời gian nghiên cứu:
Đề tài được thực hiện trong năm học 2024 - 2025 từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 3 năm 2025
3.2 Đối tượng Trẻ 5-6 tuổi lớp 5TA5 giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh
trong trường mầm non Tản Hồng
Trang 31 Hiện trạng vấn đề:
Việc giáo dục nếp sống thanh lịch và văn minh cho trẻ em ở độ tuổi mầm non (5-6 tuổi) đang là một vấn đề quan trọng nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong thực tế Mặc dù các giá trị này rất cần thiết để hình thành một thế hệ trẻ phát triển toàn diện, tuy nhiên hiện nay, việc triển khai giáo dục các giá trị này chưa được đồng bộ và hiệu quả ở nhiều địa phương
Một bộ phận phụ huynh và giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh ngay từ khi trẻ còn nhỏ Nhiều người vẫn chú trọng vào việc dạy chữ, học số mà chưa chú trọng đến việc giáo dục hành vi, đạo đức và kỹ năng sống cho trẻ
Các chương trình giáo dục mầm non hiện nay chủ yếu tập trung vào việc dạy kiến thức căn bản, kỹ năng học thuật mà chưa có một chương trình cụ thể để giáo dục kỹ năng sống và nếp sống văn minh cho trẻ em Một số trường học có thể tổ chức các hoạt động giáo dục nếp sống nhưng chưa đủ thường xuyên và chưa được triển khai bài bản
Sự giáo dục về nếp sống thanh lịch, văn minh không chỉ phụ thuộc vào nhà trường mà còn cần sự tham gia tích cực của gia đình Tuy nhiên, không phải tất cả phụ huynh đều có đủ thời gian hoặc kiến thức để hướng dẫn con cái về các giá trị văn minh Bên cạnh đó, môi trường học đường có thể chưa thực sự là nơi mẫu mực
để trẻ em học hỏi và thực hành các hành vi văn minh, do một số vấn đề về thiếu kiểm soát hành vi học sinh, bạo lực học đường hoặc mâu thuẫn giữa học sinh
Trẻ em hiện nay, ở nhiều nơi, vẫn thường xuyên có hành vi thiếu lịch sự như nói tục, xả rác bừa bãi, không tôn trọng người lớn hoặc các bạn bè trong lớp Những hành vi này không chỉ do trẻ em thiếu sự giáo dục mà còn xuất phát từ việc thiếu gương mẫu và sự quan tâm của người lớn trong việc xây dựng nếp sống văn minh
Mặc dù có một số trường học và trung tâm giáo dục đã thực hiện các chương trình giáo dục đạo đức, giá trị sống và văn minh cho trẻ, nhưng số lượng này chưa
Trang 4đủ để bao phủ hết mọi khu vực và tất cả trẻ em Ngoài ra, phương pháp giảng dạy
và tài liệu hỗ trợ cho việc giáo dục này còn thiếu tính hệ thống và chưa được cập nhật theo các phương pháp giáo dục hiện đại
Môi trường xã hội và truyền thông đại chúng đôi khi không phản ánh đúng các giá trị văn minh mà trẻ cần học hỏi Trẻ em dễ dàng bị ảnh hưởng bởi những hình ảnh tiêu cực, bạo lực hoặc hành vi thiếu văn minh xuất hiện trên các phương tiện truyền thông
*Phân tích nhược điểm:
Thực trạng giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho trẻ 5-6 tuổi hiện nay còn nhiều hạn chế và bất cập Mặc dù vấn đề này đã được nhận thức là quan trọng, nhưng việc triển khai giáo dục vẫn chưa được đồng bộ, thiếu tính hệ thống và chưa
đủ mạnh mẽ Để nâng cao hiệu quả giáo dục, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng, cùng với việc cải thiện phương pháp giảng dạy và tài liệu hỗ trợ
Năm học 2024-2025 tôi được nhà trường phân công đứng lớp 5 tuổi A5 Học sinh 28 trẻ, trong đó: 11 trẻ nữ và 17 trẻ nam Đầu năm khi bắt đầu tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn như sau:
* Thuận lợi:
Nhà trường được công nhận trường đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục mức
độ 1 Có khuôn viên rộng, khang trang, sạch sẽ, có đầy đủ trang thiết bị, đồ chơi cho trẻ Lớp học đủ diện tích
Số trẻ trên lớp: 28 trẻ Trong đó trẻ nam: 17; Trẻ nữ: 11 Trẻ đi học chuyên cần, tỷ lệ bé ngoan cao, hầu hết trẻ khỏe mạnh, nhanh nhẹn thích tham gia hoạt động
Việc giáo dục nếp sống thanh lịch và văn minh cho trẻ 5-6 tuổi mang lại nhiều thuận lợi quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện của trẻ, giúp trẻ hình thành nhân cách tốt từ sớm, khả năng hòa nhập xã hội tốt hơn, phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác, giúp trẻ phát triển thói quen tự giác và trách nhiệm tạo nền
Trang 5tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai Việc giáo dục nếp sống thanh lịch
và văn minh cho trẻ 5-6 tuổi không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện về nhân cách,
mà còn tạo nền tảng vững chắc để trẻ hòa nhập vào xã hội, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người khác Những thuận lợi này sẽ giúp trẻ trở thành những công dân
có trách nhiệm, lịch sự và văn minh trong tương lai
* Khó khăn
Mặc dù việc giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho trẻ 5-6 tuổi mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít khó khăn và thách thức Trẻ em chưa đủ nhận thức về hành vi ứng xử đúng đắn, ảnh hưởng từ môi trường sống, khó khăn trong việc duy trì thói quen lâu dài, sự thiếu kiên nhẫn và tính hiếu động của trẻ, khó khăn trong việc đánh giá và theo dõi tiến độ… Những thách thức này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội, cũng như cần có sự kiên nhẫn, sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp giáo dục phù hợp Chỉ khi khắc phục được những khó khăn này, quá trình giáo dục trẻ mới có thể đạt được hiệu quả cao nhất
Từ những thuận lợi và khó khăn trên tôi đã khảo sát thực tế khả năng của trẻ như sau:
1.2 Số liệu khảo sát trước khi thực hiện đề tài:
Nội dung đánh giá Kết quả
Đạt Chưa đạt
Số trẻ Tỷ lệ
%
Số trẻ Tỷ lệ%
Kỹ năng chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi 24 86% 4 14%
Kỹ năng chia sẻ và hợp tác trong các hoạt động nhóm 20 71% 8 29%
Kỹ năng giải quyết xung đột một cách hòa nhã 16 57% 12 43%
Kỹ năng biết lắng nghe và tôn trọng người khác 18 64% 10 36% Qua kết quả khảo sát, tôi đã nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra một số biện pháp tốt nhất để nâng cao hiệu quả giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh cho trẻ
Trang 6Để khắc phục tình trạng hiện nay tôi đã mạnh dạn đưa ra các biện pháp như sau:
2 Giải pháp thực hiện sáng kiến để giải quyết vấn đề:
- Biện pháp 1: Dạy trẻ cách chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi
- Biện pháp 2: Dạy trẻ chia sẻ và hợp tác trong các hoạt động nhóm
- Biện pháp 3: Dạy trẻ cách giải quyết xung đột một cách hòa nhã
- Biện pháp 4: Dạy trẻ biết lắng nghe và tôn trọng người khác
- Biện pháp 5: Dạy trẻ qua các hoạt động trải nghiệm và thực hành
2.1.Biện pháp 1: Dạy trẻ cách chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi
Việc dạy trẻ chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi giúp trẻ biết cách giao tiếp lịch sự
và thể hiện sự tôn trọng đối với người khác Giáo viên hướng dẫn trẻ chào hỏi người lớn và bạn bè mỗi khi gặp gỡ hoặc chia tay Cụ thể, dạy trẻ sử dụng các câu như "Chào cô", "Chào bạn", "Chào mẹ" và "Tạm biệt"…
Giáo viên hoặc phụ huynh có thể đóng vai và yêu cầu trẻ thực hành các tình huống chào hỏi, kể cho trẻ những câu chuyện ngắn về những tình huống khi một người chào hỏi và những phản ứng lịch sự của người khác Ví dụ: “Một ngày nọ, bạn Nam gặp bạn Mai ở công viên và chào: 'Chào Mai! Hôm nay bạn khỏe không?' Mai trả lời: 'Chào Nam, mình khỏe lắm, cảm ơn bạn!' Dạy trẻ một bài hát chào hỏi đơn giản, ví dụ như bài "Chào bạn, chào bạn" để trẻ dễ dàng nhớ và thực hành
Dạy trẻ cách nói cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ từ người khác hoặc khi nhận quà Ví dụ: "Con cảm ơn cô", "Cảm ơn bạn"
Khi ai đó làm điều tốt cho mình, mình cần phải cảm ơn họ để thể hiện lòng biết ơn Giải thích cho trẻ rằng lời nói “Cảm ơn” rất quan trọng vì nó thể hiện sự tôn trọng và làm cho người khác cảm thấy vui vẻ, được ghi nhận.Cảm ơn có thể sử
dụng trong nhiều tình huống: Khi được tặng quà: “Cảm ơn bạn!”, Khi được
người khác giúp đỡ: “Cảm ơn cô/chú, bạn đã giúp tôi rất nhiều!” Thông qua trò chơi "Cảm ơn bạn": Giáo viên và trẻ có thể thực hiện các tình huống, ví dụ: Giáo
viên giả vờ giúp trẻ lấy đồ chơi: Trẻ sẽ nói “Cảm ơn cô!” Trẻ nhận quà từ bạn: Trẻ
Trang 7sẽ nói “Cảm ơn bạn!” Hoặc có thể kể cho trẻ những câu chuyện về những hành động tốt của bạn bè và cách họ cảm ơn nhau Ví dụ: "Bạn Lan thấy bạn Mai đang gặp khó khăn trong việc xếp đồ chơi, Lan giúp đỡ bạn Mai nói: 'Cảm ơn bạn Lan
đã giúp mình!' Khuyến khích trẻ nói "Cảm ơn" khi nhận sự giúp đỡ từ người lớn hoặc bạn bè trong lớp Giáo viên có thể khen ngợi khi trẻ thực hành đúng
Hình ảnh 1: Trẻ biết cảm ơn khi được nhận quà
Bên cạnh đó giáo viên giúp trẻ hiểu và thực hành cách xin lỗi khi mình vô tình làm tổn thương người khác hoặc khi có hành động sai trái, làm phiền, làm tổn thương hoặc vô ý gây khó chịu cho người khác, Ví dụ: "Xin lỗi bạn, mình không cố ý", "Xin lỗi cô, con sẽ không làm thế nữa" Xin lỗi là hành động thể hiện sự hối lỗi khi mình làm sai điều gì đó hoặc làm tổn thương người khác Xin lỗi giúp mối quan
hệ giữa mình và người khác không bị xấu đi và giúp trẻ nhận ra khi mình làm sai thì cần phải sửa chữa hành vi đó
Lý do trẻ phải xin lỗi: Khi làm bạn đau hoặc buồn khi làm vỡ đồ hoặc gây rối loạn cho bạn bè, lớp học Tạo tình huống giả định để trẻ thực hành xin lỗi, Ví
dụ, trẻ vô tình làm vỡ đồ chơi của bạn, trẻ sẽ nói: "Xin lỗi bạn nhé, mình sẽ giúp
bạn sửa lại." Trẻ nói điều gì đó làm bạn buồn, trẻ sẽ nói: "Mình xin lỗi bạn, mình sẽ không làm bạn buồn nữa." Kể cho trẻ những câu chuyện về những tình huống xin lỗi, ví dụ: “Bạn Thảo vô tình làm bạn Linh khóc, bạn Thảo cảm thấy rất buồn Sau
đó, bạn Thảo lại gần và nói: 'Mình xin lỗi bạn Linh nhé! Mình không cố ý làm bạn
buồn.' Linh mỉm cười và nói: 'Không sao đâu, cảm ơn bạn đã xin lỗi.'” Khi có xung
đột nhỏ xảy ra giữa các bạn, giáo viên có thể hướng dẫn các trẻ nhận lỗi và xin lỗi bạn của mình Sau đó, giáo viên sẽ khen ngợi hành động xin lỗi đúng cách
Khi trẻ thực hiện tốt các hành vi này, giáo viên có thể khen ngợi, ví dụ: "Cô rất vui khi bạn đã biết chào hỏi và cảm ơn đúng cách, bạn là một người bạn rất lịch sự!" Nếu trẻ quên hoặc chưa thực hành đúng, giáo viên có thể nhắc nhở nhẹ nhàng
và khuyến khích trẻ sửa lỗi Việc dạy trẻ cách chào hỏi, cảm ơn và xin lỗi không chỉ giúp trẻ rèn luyện các kỹ năng giao tiếp, mà còn giúp trẻ hình thành phẩm chất
Trang 8đạo đức tốt như tôn trọng, khiêm tốn và biết nhận lỗi Những thói quen này sẽ là nền tảng cho sự phát triển nhân cách và hành vi văn minh trong suốt cuộc đời trẻ
2.2.Biện pháp 2: Dạy trẻ chia sẻ và hợp tác trong các hoạt động nhóm
Dạy trẻ chia sẻ và hợp tác trong các hoạt động nhóm là một trong những biện pháp quan trọng trong việc giáo dục nếp sống thanh lịch và văn minh cho trẻ 5-6 tuổi Việc này không chỉ giúp trẻ phát triển các kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xã hội
mà còn giúp trẻ hình thành thói quen tôn trọng người khác và làm việc nhóm hiệu quả Trẻ học cách chia sẻ đồ chơi, tài liệu học tập, công việc với các bạn trong nhóm, tạo ra một không gian làm việc hòa hợp và thấu hiểu
Có thể sử dụng các trò chơi như xếp hình, vẽ tranh chung hoặc chơi đố vui
để trẻ có cơ hội chia sẻ đồ vật, ý tưởng và cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ Trong mỗi hoạt động nhóm, giáo viên có thể nhắc nhở trẻ về tầm quan trọng của việc chia
sẻ, chẳng hạn như "Con có thể chia sẻ chiếc bút màu này với bạn không?" hoặc
"Hãy chờ đến lượt để chơi với đồ chơi nhé!" Khi trẻ thực hiện hành vi chia sẻ, giáo viên kịp thời khen ngợi, ví dụ: "Bạn Minh rất tốt khi chia sẻ đồ chơi với bạn Mai Đó là hành động rất đáng khen."
Hình ảnh 2a: Trẻ làm tranh chung với các bạn
Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ để thực hiện các nhiệm vụ học tập hoặc vui chơi, ví dụ: "Nhóm A sẽ vẽ bức tranh về chủ đề mùa xuân, nhóm B sẽ vẽ bức tranh về mùa hè." Hướng dẫn trẻ trong việc phân công công việc và hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ Ví dụ, trong một trò chơi xây dựng, giáo viên có thể hướng dẫn trẻ "Ai sẽ xây nhà? Ai sẽ đưa các khối gạch? Hãy cùng nhau làm nhé!" Trong quá trình thực hiện, giáo viên cần chú ý đến việc khuyến khích các trẻ hợp tác với nhau, tạo cơ hội cho mọi trẻ đều được tham gia vào hoạt động nhóm
Hình ảnh 2b: Trẻ chơi góc xây dựng
Ngoài ra có thể sử dụng các câu chuyện hoặc tình huống thực tế để giúp trẻ hiểu và học hỏi về giá trị của việc chia sẻ và hợp tác Kể cho trẻ nghe những câu chuyện về tình bạn, sự chia sẻ và hợp tác, ví dụ như câu chuyện "Hai con thỏ cùng
Trang 9giúp nhau xây tổ" hoặc "Những người bạn giúp đỡ nhau vượt qua khó khăn." Sau khi kể câu chuyện, giáo viên có thể tổ chức thảo luận nhóm để trẻ chia sẻ cảm nhận
và học hỏi từ câu chuyện Ví dụ, giáo viên có thể hỏi "Các bạn nghĩ sao về hành động giúp đỡ nhau trong câu chuyện? Chúng ta có thể làm gì để giúp đỡ bạn bè?" Thông qua các hoạt động cụ thể như trò chơi nhóm, các bài học hợp tác, kể chuyện,
và làm gương mẫu, trẻ không chỉ học được cách chia sẻ và hợp tác mà còn phát triển các kỹ năng xã hội quan trọng để trở thành những công dân có trách nhiệm và biết tôn trọng cộng đồng
2.3 Biện pháp 3: Dạy trẻ cách giải quyết xung đột một cách hòa nhã
Việc dạy trẻ cách giải quyết xung đột một cách hòa nhã là một kỹ năng quan trọng giúp trẻ hình thành nhân cách tích cực, biết kiềm chế cảm xúc, tôn trọng người khác và hòa nhập tốt với cộng đồng Đặc biệt đối với trẻ 5-6 tuổi, việc này giúp các em học được cách ứng xử đúng mực trong những tình huống tranh cãi hoặc mâu thuẫn, từ đó phát triển các kỹ năng giải quyết vấn đề và giao tiếp hiệu quả
Dạy trẻ cách sử dụng ngôn ngữ lịch sự khi gặp xung đột: Giúp trẻ học cách
sử dụng ngôn ngữ tích cực, lịch sự khi xảy ra tranh cãi, thay vì dùng lời nói khó chịu, xúc phạm hoặc làm tổn thương người khác Giáo viên hướng dẫn trẻ sử dụng các câu nói lịch sự trong trường hợp xung đột, ví dụ: "Mình không đồng ý với bạn, nhưng mình muốn nghe ý kiến của bạn", "Mình cảm thấy buồn vì bạn làm thế, bạn
có thể giải thích cho mình không?", "Chúng ta cùng tìm cách giải quyết vấn đề này nhé." Khuyến khích trẻ sử dụng từ "Xin lỗi" và "Cảm ơn": khi có sự hiểu lầm hoặc xung đột, lời xin lỗi và cảm ơn có thể giúp làm dịu đi tình hình Ví dụ: "Xin lỗi bạn
vì mình đã làm bạn buồn" hoặc "Cảm ơn bạn đã lắng nghe ý kiến của mình."
Hướng dẫn trẻ biết lắng nghe người khác một cách chủ động và thấu hiểu cảm xúc của họ, từ đó giúp giải quyết xung đột một cách hòa nhã và hiệu quả Dạy trẻ cách đưa ra các giải pháp hợp lý, thông qua thỏa thuận đôi bên cùng có lợi trong các tình huống mâu thuẫn Giáo viên có thể tạo ra các tình huống giả lập về xung
Trang 10đột, chẳng hạn như tranh giành đồ chơi, để trẻ cùng nhau thảo luận và đưa ra các giải pháp hợp lý Hướng dẫn trẻ cách tìm giải pháp chung, ví dụ: "Chúng ta có thể thay phiên chơi đồ chơi, hoặc mỗi bạn chơi một lúc, như vậy tất cả đều vui." Trong lớp học, khi có tình huống tranh cãi xảy ra, giáo viên có thể yêu cầu trẻ tự đưa ra các giải pháp và thỏa thuận với nhau, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ áp dụng các
kỹ năng đã học vào thực tế
Giáo viên giúp trẻ biết kiềm chế cảm xúc của mình, không để tức giận hoặc
lo lắng ảnh hưởng đến hành vi của bản thân trong các tình huống xung đột Hướng dẫn trẻ các kỹ thuật thư giãn cơ bản, như hít thở sâu, đếm từ 1 đến 5 khi cảm thấy tức giận để trẻ có thể bình tĩnh lại trước khi nói hoặc hành động Hướng dẫn trẻ nhận diện cảm xúc của bản thân và hiểu khi nào mình cảm thấy giận dữ hoặc buồn Điều này giúp trẻ nhận thức được khi nào cần phải dừng lại và thảo luận trước khi đưa ra quyết định hoặc hành động
Dạy trẻ cách giải quyết xung đột một cách hòa nhã là một bước quan trọng trong việc giáo dục kỹ năng sống và nếp sống thanh lịch, văn minh cho trẻ Thông qua các hoạt động thực tế, giáo viên có thể giúp trẻ hình thành các kỹ năng giao tiếp tích cực, học cách kiềm chế cảm xúc, đồng cảm và thỏa thuận với bạn bè Khi trẻ áp dụng những kỹ năng này, không chỉ giúp cải thiện mối quan hệ bạn bè mà còn giúp trẻ phát triển các phẩm chất như sự tôn trọng, hiểu biết và hòa đồng
2.4 Biện pháp 4: Dạy trẻ biết lắng nghe và tôn trọng người khác
Lắng nghe và tôn trọng là những kỹ năng cơ bản giúp trẻ xây dựng mối quan
hệ tốt với bạn bè, gia đình, thầy cô và những người xung quanh Đây là nền tảng để trẻ phát triển các kỹ năng giao tiếp, tạo dựng mối quan hệ hòa bình và cộng đồng
Giáo viên huyến khích hành vi lắng nghe qua các hoạt động thực tế nhằm tạo
ra những cơ hội để trẻ có thể thực hành lắng nghe trong các tình huống cụ thể
Hướng dẫn trẻ chơi trò chơi yêu cầu sự lắng nghe, ví dụ: "Chơi trò chơi 'Nghe và làm theo'" Giáo viên có thể ra lệnh bằng lời nói như "Đứng lên," "Quay sang trái,"
"Vỗ tay ba lần" và yêu cầu trẻ làm theo Giáo viên có thể kể một câu chuyện ngắn
Trang 11và yêu cầu trẻ kể lại nội dung hoặc mô tả chi tiết câu chuyện đã nghe Điều này giúp trẻ phát triển khả năng tập trung và lắng nghe Khuyến khích trẻ không làm phiền hoặc nói chuyện trong khi người khác đang phát biểu hoặc giảng bài Ví dụ:
"Khi bạn đang nói chuyện, các bạn khác hãy lắng nghe để hiểu bạn."
Hình ảnh 3: Cô và trẻ cùng kể lại câu chuyện
Hướng dẫn trẻ không chỉ nghe mà còn thể hiện sự quan tâm và hiểu ý của người nói Khi người khác đang nói, họ cần được nói hết câu và mình chỉ được nói sau khi người khác đã hoàn thành Ví dụ: "Khi bạn đang nói, tôi sẽ lắng nghe và sẽ nói khi bạn xong Điều này giúp chúng ta tôn trọng nhau." Giáo viên có thể sử dụng các dấu hiệu như giơ tay, đợi đến lượt hoặc đứng dậy để thể hiện rằng trẻ sẽ nói khi đến lượt mình Ví dụ: "Khi bạn muốn nói, hãy giơ tay và chờ cô mời." Khi trẻ giữ
im lặng và lắng nghe trong khi bạn khác đang nói, giáo viên cần khen ngợi, ví dụ:
"Con đã làm rất tốt khi lắng nghe bạn và không ngắt lời bạn."
Khuyến khích trẻ tôn trọng ý kiến và cảm xúc của người khác, giáo viên giúp
trẻ hiểu rằng mỗi người có những suy nghĩ và ý kiến khác nhau và tất cả các ý kiến đều đáng được tôn trọng Ví dụ: "Bạn có thể có suy nghĩ khác con, và điều đó
không sao cả Mỗi người đều có ý kiến riêng." Khi trẻ đưa ra ý kiến hoặc quan
điểm, giáo viên khuyến khích trẻ thể hiện sự đồng cảm và không làm tổn thương người khác Ví dụ: "Mặc dù chúng ta không đồng ý với nhau, nhưng hãy cố gắng hiểu cảm giác của bạn nhé." Khi trẻ không tôn trọng người khác, giáo viên có thể dạy trẻ cách nhận lỗi một cách hòa nhã và xin lỗi Ví dụ: "Con đã nói lời không hay với bạn Con có thể nói 'Xin lỗi bạn, tôi không nên như vậy.'"
Sử dụng tình huống thực tế để dạy trẻ như: cho trẻ thực hành lắng nghe và
tôn trọng trong các tình huống cụ thể trong lớp học hoặc gia đình Trong lớp học,
giáo viên có thể tạo ra các tình huống có xung đột hoặc tranh cãi nhỏ giữa các trẻ
và yêu cầu trẻ sử dụng các kỹ năng lắng nghe và tôn trọng để giải quyết vấn đề Ví
dụ, khi hai trẻ tranh giành đồ chơi, giáo viên có thể yêu cầu chúng lắng nghe nhau
và tìm cách giải quyết hòa nhã Giáo viên nên tạo ra tình huống để trẻ phản hồi và
Trang 12khen ngợi hành vi tôn trọng và lắng nghe của bạn bè Ví dụ, khi trẻ lắng nghe một bạn nói về cảm xúc của mình, giáo viên có thể nói: "Con đã rất tôn trọng bạn khi lắng nghe và không ngắt lời."
Thông qua các hoạt động và tình huống thực tế, trẻ sẽ học được cách giao tiếp lịch sự, lắng nghe tích cực và tôn trọng ý kiến và cảm xúc của người khác Đây
là những kỹ năng quan trọng không chỉ giúp trẻ xây dựng mối quan hệ tốt với bạn
bè và thầy cô, mà còn là nền tảng để trẻ phát triển nhân cách, sống hòa đồng và có trách nhiệm trong cộng đồng
2.5 Biện pháp 5: Dạy trẻ qua các hoạt động trải nghiệm và thực hành
Biện pháp dạy trẻ qua các hoạt động trải nghiệm và thực hành là một trong những phương pháp giáo dục rất hiệu quả, đặc biệt khi dạy trẻ em lứa tuổi mầm non (5-6 tuổi) Khi trẻ được tham gia vào các hoạt động thực tế, chúng sẽ không chỉ học qua lý thuyết mà còn tự mình trải nghiệm và cảm nhận những bài học qua cảm giác và hành động Phương pháp này giúp trẻ hiểu rõ hơn về những giá trị của việc sống thanh lịch, văn minh, đồng thời phát triển các kỹ năng xã hội và tình cảm Trẻ
sẽ học được cách cư xử lịch sự, biết tôn trọng người khác thông qua các tình huống thực tế, thay vì chỉ học qua lời giảng Các hoạt động trải nghiệm giúp trẻ học cách giao tiếp, chia sẻ và hợp tác với bạn bè, qua đó phát triển kỹ năng xã hội và xây dựng tình cảm đoàn kết, yêu thương Khi tham gia vào các tình huống thực tế, trẻ
có thể tự đưa ra quyết định, suy nghĩ về hành động của mình và những hậu quả đi kèm
Các hoạt động trải nghiệm có thể được tổ chức trong lớp học, ngoài trời,
hoặc tại các sự kiện và đều hướng tới việc khuyến khích trẻ học hỏi qua thực hành
Hoạt động trải nghiệm giao tiếp lễ phép ở đây dạy trẻ các cách chào hỏi, cảm
ơn, xin lỗi và xin phép một cách lịch sự Giáo viên có thể tạo ra các tình huống giả
định, ví dụ như "Trẻ chào hỏi bạn bè khi đến lớp", "Trẻ xin phép cô khi muốn ra ngoài" hay "Trẻ cảm ơn khi nhận quà" Trẻ sẽ đóng vai trong các tình huống này và
thực hành giao tiếp một cách lễ phép Sử dụng các câu chuyện ngắn để trẻ thực
