Phát triển kinh tế tư nhân trở thành một Động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường Định hướng xhcn ở việt nam

Trong điều kiện đó, sự xuất hiện của thành phần kinh tế tư nhân đã góp phần không nhỏ đóng góp vào sự thay đổi của nền kinh tế Việt Nam theo hướng ngày càng tích cực như hiện nay mặc dù

TIỂU LUẬN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Môn : KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Đề tài

“Phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam”

Họ tên SV: Hoàng Yến Nhi

Mã SV: 2214410133

Lớp: TRI115(GD1+2-HK1 2223).2

Khóa: 61

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Ngọc Lan

Hà Nội năm 2022

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nền kinh tế quá độ của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay do trình độ phát triển chưa cao, chưa đồng đều của lực lượng sản xuất mà còn tồn tại khách quan với nhiều hình thức sở hữu Trong điều kiện đó, sự xuất hiện của thành phần kinh tế tư nhân đã góp phần không nhỏ đóng góp vào sự thay đổi của nền kinh tế Việt Nam theo hướng ngày càng tích cực như hiện nay mặc dù trước đó bộ phận kinh tế tư nhân được coi là bộ phận đối lập với kinh tế xã hội chủ nghĩa Vì vậy, nằm trong diện cải tạo và tiến tới xóa bỏ, song thực tế đã chứng minh rằng như vậy là cực đoan là đi ngược với hướng phát triển Cùng với chủ trương chuyển nền kinh tế sang kinh tế thị trường, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương chính sách để khuyến khích sự phát triển của các thành phần kinh tế, trong đó có kinh tế tư nhân Bắt đầu từ đại hội Đảng lần thứ VI, Đảng ta đã thấy được tầm quan trọng của bộ phận kinh tế tư nhân và chú trọng phát triển kinh tế tư nhân Cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: “Sự tồn tại của khu vực kinh tế tư nhân không chỉ là sự tồn tại khách quan chúng ta phải chấp nhận, mà nó còn rất cần thiết trong nền kinh

tế của thời kỳ phát triển, hội nhập kinh tế của nước ta hiện nay”

Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới Cơ hội phát triển đang mở rộng ra trước mắt và đang dần rút ngắn lại, với mục tiêu phấn đấu đưa Việt Nam về cơ bản thành một nước công nghiệp vào năm 2020 không phải là không tưởng mà có thể trở thành hiện thực với sự đóng góp tích cực

của tất cả các thành phần kinh tế Và kinh tế tư nhân tất nhiên không thể đứng ngoài cuộc chơi đó

Với mong muốn tìm hiểu rõ vai trò của việc phát triển kinh tế tư nhân đối với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, em quyết định chọn đề tài tiểu luận: “Phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam”

để từ đó có cái nhìn sâu sắc, toàn diện hơn về kinh tế tư nhân, ảnh hưởng của nó trong nền kinh tế để rút ra bài học, biện pháp phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung tiểu luận bao gồm 3 chương:

PHẦN I: Cơ sở lý luận và những vấn đề chung về kinh tế tư nhân PHẦN II: Những thực tế của kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay

PHẦN III: Giải pháp phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay và trong tương lai

Do còn hạn chế nhiều vấn đề trong một đề tài kinh tế mang tính nóng bỏng này nên vẫn còn nhiều sai sót nhất định mong cô có những đóng góp

và hướng dẫn để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!

2

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN I: Cơ sở lý luận và những vấn đề chung về kinh tế tư nhân 4

I Kinh tế tư nhân có những quan hệ kinh tế cơ bản sau: 4

II Các xu hướng vận động của kinh tế tư nhân 5

PHẦN II Những thực tế của kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay 8

I Sự biến đổi về chất của kinh tế tư nhân 8

II Phương tiện hiệu quả nhất để phát triển kinh tế 9

III Phát triển kinh tế tư nhân là phát triển năng lực con người 9

PHẦN III: Những thực trạng và giải pháp cho khu vực kinh tế tư nhân của nước ta hiện nay 10

I Thực trạng chung của kinh tế tư nhân 10

II Một số giải pháp cho khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta 12

III Ban hành chính sách thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư nhân 13

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

PHẦN I: Cơ sở lý luận và những vấn đề chung về kinh tế tư nhân

Kinh tế tư nhân là khu vực kinh tế bao gồm các thành phần kinh tế dựa trên sở hữu ta nhân về tư liệu sản xuất kinh tế tư nhân là khái niệm chỉ khu vực kinh tế tư nhân (KVKTTN) bao gồm các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh thuộc nhóm các thành phần kinh tế tư nhân Kinh tế tư nhân không phải là một thành phần kinh tế mà là phạm trù để chỉ nhóm thành phần kinh tế vừa có đặc trưng chung lại vừa có bản chất khác nhau

I Kinh tế tư nhân có những quan hệ kinh tế cơ bản sau:

Thứ nhất là quan hệ sở hữu : Kinh tế tư nhân thể hiện quan hệ sở hữu

tư nhân về tư liệu sản xuất cũng như phần của cải vật chất được tạo ra từ tư liệu sản xuất Nó bao gồm sở hữu tư nhân nhỏ, là sở hữu của những người lao động tự do, sản xuất ra sản phẩm nhờ lao động chính mình và các thành viên trong gia đình (như thợ thủ công, cá thể, tiểu thương) và sở hữu tư nhân lớn của các nhà sản xuất kinh doanh trong nước và ngoài nước ngoài đầu tư ở Việt Nam

Thứ hai là quan hệ quản lý : Xuất phát từ quan hệ sở hữu của kinh tế tư nhân, quan hệ quản lý của khu vực kinh tế này gồm các quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhân nhỏ và quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhân lớn Quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhân nhỏ là quan hệ dựa trên sự tổ chức, điều hành hay tổ chức Quan hệ quản lý dựa trên sở hữu tư nhân lớn

là quan hệ quản lý giữa người quản lý và người bị quản lý

Thứ ba là quan hệ phân phối: Trong kinh tế tư nhân, quan hệ phân phối dựa trên cơ sở các loại hình sở hữu khác nhau Trong các chế độ chính trị xã

4

hội khác nhau thì quan hệ phân phối của kinh tế tư nhân cũng có những sự khác biệt nhất định

Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tư nhân là một trong những nhân tố

có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế Song nếu để tự phát, không có định hướng cụ thể cho khu vực kinh tế tư nhân thì tất yếu sẽ dẫn đến tác động tiêu cực, gây nên bất ổn định về kinh tế xã hội Vì thế chúng ta cần xác định rõ những xu hướng phát triển của kinh tế tư nhân và có sự định hướng cho khu vực này

II Các xu hướng vận động của kinh tế tư nhân

Một là: Kinh tế tư nhân gắn liền với phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường

Mỗi thành phần kinh tế trong cơ chế thị trường không thể vận hành một cách bình thường nếu không thực hiện những mối quan hệ kinh tế giữa các thành phần kinh tế với nhau Các thành phần kinh tế, khu vực kinh tế vừa cạnh tranh với nhau, vừa hợp tác hỗ trợ, thúc đẩy nhau là tiền đề phát triển của nhau theo cơ chế thị trường trong một nền kinh tế thống nhất Đối với khu vực kinh tế tư nhân cần xác định phương hướng phát triển về ngành nghề, lĩnh vực kinh tế, phải đặt sự phát triển của kinh tế tư nhân trong quan

hệ phân công lao động xã hội phù hợp với trình độ thực tế của nó Phải chú trọng chiến lược lựa chọn quy mô kinh nghiệm các nước và thực tiễn phát triển khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam thời gian qua cho thấy “quy mô vừa

và nhỏ là phù hợp hơn cả trong điều kiện về vốn, năng lực tổ chức kinh doanh, tiếp cận thị trường của khu vực kinh tế này Đồng thời, thực hiện chiến lược sản phẩm hướng vào xuất khẩu và thay thế nhập khẩu, tạo điều

kiện cho kinh tế tư nhân nói riêng nền kinh tế nói chung để có khả năng hòa nhập nền kinh tế thế giới và khu vực

Hai là: Phát triển kinh tế tư nhân phải kết hợp với các mục tiêu độc lập, tự chủ XHCN trong cơ chế thị trường, mở cửa hội nhập quốc tế

Những thành tựu to lớn của những năm đổi mới phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển Vì vậy, phát triển kinh tế tư nhân cần phải quán triệt mục tiêu độc lập, dân tộc và chủ nghĩa xã hội Cần phải làm rõ vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước tạo điều kiện đảm bảo chức năng của Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong nền kinh

tế thị trường Không nên chỉ dừng lại ở việc đưa ra một quan niệm đúng đắn

về bản chất của kinh tế tư nhân mà còn phải xác định các chỉ tiêu số lượng, hình thức vận động của khu vực kinh tế tư nhân mà còn phải xác định các chỉ tiêu số lượng, hình thức vận động của khu vực kinh tế này trong cơ cấu chung của nền kinh tế Quan niệm đó còn thể hiện rõ lập trường, thái độ đối với khu vực kinh tế tư nhân Không được coi lợi ích kinh tế, mục tiêu kinh

tế lên trên hết trong chiến lược phát triển đất nước Mở cửa hội nhập nhưng không được hòa tan Trái lại phải làm cho kinh tế nước ta độc lập, tự chủ hơn, giữ vững con đường định hướng XHCN

Ba là: Phát triển kinh tế tư nhân phải nhằm đạt tới các mục tiêu:

+ Huy động vốn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập của dân cư, tăng GDP

và tăng thu ngân sách cho Nhà nước

+ Quan điểm này thừa nhận sự tồn tại của khu vực kinh tế tư nhân không ngoài mục đích khai thác, phát huy tốt nhất mọi năng lực sản xuất

6

của họ để phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, tạo ra nhiều của cải cho xã hội

Bốn là: Phát triển kinh tế tư nhân theo hướng đa dạng hoá sở hữu đan xen các hình thức sở hữu theo các hình thức kinh tế tư bản Nhà nước - Muốn làm như vậy chúng ta cần khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển theo hướng tiến bộ như tăng mức độ xã hội hoá sở hữu, hiện đại hóa công nghệ, hướng sự phát triển của kinh tế tư nhân đi vào con đường chủ nghĩa tư bản Nhà nước dưới hình thức thích hợp, có sự kiểm kê, kiểm soát điều tiết của Nhà nước

Trên đây là tất cả xu hướng chủ yếu nhằm phát triển mạnh mẽ và có hiệu quả khu vực kinh tế tư nhân ở nước ta hiện nay và trong thời gian tới Những điều chúng ta cần lưu ý là phải lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn quan trọng nhằm đánh giá sự phát triển của kinh tế tư nhân trong tiến trình công nghiệp hóa đất nước theo định hướng XHCN

PHẦN II Những thực tế của kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay

Kinh tế tư nhân không chỉ có tiếng nói quyết định đến sức mạnh kinh tế của hầu hết quốc gia mà còn trở thành một lực lượng kinh tế có ý nghĩa chính trị toàn cầu Phát triển khu vực kinh tế tư nhân cũng có nghĩa bảo toàn tính đa dạng phong phú của đời sống kinh tế xem nó như nguồn gốc của mọi sự phát triển

I Sự biến đổi về chất của kinh tế tư nhân

Chúng ta, cả nhân loại đang hàng ngày chứng kiến một thời đại các rào cản đầu tư, thương mại hàng hoá và dịch vụ dần bị dỡ bỏ, nền kinh tế thị trường mở đang tạo điều kiện dễ dàng cho kinh tế tư nhân lớn mạnh không ngừng Trong quá trình phát triển kinh tế tư nhân đã tồn tại dưới nhiều dạng như kinh tế cả thể, công ty và ngày nay là các công ty đa quốc gia Sự lớn mạnh của các công ty đa quốc gia trong những năm cuối thế kỷ XX cho thấy kinh tế tư nhân đã có sự phát triển vượt bậc với những thay đổi về chất Công ty đa quốc gia chính là biểu hiện của kinh tế tư nhân được quốc

tế hảo và nó trở lên hùng mạnh nhất của kinh tế tư nhân

Trong nền kinh tế thị trường mở, quốc gia nào có nền kinh tế tư nhân tham gia nhiều nhất, đầy đủ nhất vào nền kinh tế toàn cầu thì quốc gia đó càng có ưu thế trong cạnh tranh Dựa trên bối cảnh và xu thế phát triển này mỗi quốc gia cần phải có chính sách phát triển kinh tế tư nhân thích hợp của mình, trong đó phải đặc biệt chú ý dến sự hợp tác của kinh tế tư nhân trong nước với các công ty đa quốc gia cũng như tham gia trực tiếp và các công ty

đa quốc gia

8

II Phương tiện hiệu quả nhất để phát triển kinh tế

Vấn đề đặt ra ở đây là kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân cùng song song tồn tại trong thế giới ngày nay nhưng tại sao kinh tế tư nhân lại tỏ ra năng động hơn, có sức sống hơn và phát triển mạnh mẽ hơn Câu trả lời đó chính là: tinh chất mở cửa thị trường ngày càng tăng, sự hợp tác và cạnh tranh quốc tế đòi hỏi các thực thể kinh tế phải rất linh hoạt và tự chủ trong hoạt động kinh doanh điều này lại là nhược điểm của kinh tế Nhà nước Tinh cạnh trạnh cao của kinh tế tư nhân không phải ngẫu nhiên mà có, nó được hình thành thông qua sự thất bại của các công ty trong quá trình phát triển Kinh tế có quy luật riêng của nó, không phụ thuộc vào tính chất của chúng ta Kinh tế tư nhân đối diện với các thử thách như vậy để phát triển giống như chúng ta cần trải qua những gian lao, thậm chí vấp ngã để vững vàng hơn trong cuộc sống

III Phát triển kinh tế tư nhân là phát triển năng lực con người

Kinh tế tư nhân bắt nguồn từ cá nhân nên phát triển kinh tế tư nhân phải trên cơ sở phát triển các giá trị cá nhân, phát triển năng lực cá nhân, phát triển con người Có thể nói, không phát triển năng lực cá nhân sẽ không phát triển kinh tế tư nhân Một trong những yếu tố cạnh tranh của một cộng đồng xã hội là tính đa dạng của sáng tạo, và tính đa dạng của sáng tạo là hệ quả tất yếu của sự đa dạng về năng lực của từng cá nhân Sự đa dạng của các khả năng cá nhân là kết quả trực tiếp của việc tôn trọng các giá trị cá nhân Như vậy, có thể nói lý thuyết phát triển kinh tế tư nhân bắt nguồn từ lý thuyết phát triển con người Đến lượt mình, sự phát triển của các quyền cá nhân sẽ thúc đẩy khu vực tư nhân

PHẦN III: Những thực trạng và giải pháp cho khu vực kinh tế tư nhân của nước ta hiện nay

I Thực trạng chung của kinh tế tư nhân

Nền kinh tế mà Nhà nước ta lựa chọn là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Theo định hướng này thì nếu không có nền kinh tế thị trường sẽ không có nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa, còn nếu không có nền kinh tế tư nhân thì kinh tế thị trường cũng không tồn tại

Trước thời kì đổi mới, nền kinh tế tư nhân nói riêng, các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa nói chung vẫn gặp nhiều rào cản Nhìn nhận và

sự khẳng định của Đảng về kinh tế tư nhân là kinh tế tư nhân được phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, theo sự quản lý của Nhà nước và mọi người được tự do kinh doanh theo pháp luật, được bảo hộ quyền ở hữu và thu nhập hợp pháp

Tính từ thời điểm đổi mới đến nay, Đảng ta càng ngày càng coi trọng vị thế của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế nước ta Nói về mức độ đóng góp vào nền kinh tế tổng thể nước ta, khu vực kinh tế tư nhân thời gian qua đã tạo ra khoảng hơn 40% GDP, 30% ngân sách nhà nước, thu hút 85% lực lượng lao động cả nước

Hiện nay doanh nghiệp tư nhân chiếm khoảng 98% trong tổng số hơn 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động Trong đó, nhiều doanh nghiệp đã đạt những kỳ vọng trên trường quốc tế với quy mô tầm cỡ đáng kể đến như Tập đoàn Vingroup, FLC, Công ty sữa Vinamilk, Thaco, hãng hàng không Vietjet,… và có ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu Cùng với đó, hiện nay Việt Nam có khoảng hơn 29 doanh nghiệp tư nhân có giá trị vốn hóa

10

trên thị trường chứng khoán vượt con số 1 tỷ USD, có 6 tỷ phú tham gia vào câu lạc bộ tỷ phú thế giới năm 2021 Nhiều doạn nghiệp tư nhân đạt kim ngạch xuất khẩu cao, góp phần quan trọng trong việc tăng trưởng kinh

tế, thu ngân sách cho nhà nước và giả quyết vấn đề việc làm cho rất nhiều lao động, đảm bảo an sinh xã hội Bên cạnh đó, kinh tế tư nhân còn cùng với Nhà nước góp sức phòng, chống dịch bệnh, thiên tai, giúp đỡ nhân dân

bị nạn, tài trợ cho các lĩnh vực giải trí như thể thao đặc biệt là môn bóng đá, những sự kiện kinh tế - xã hội trọng điểm của đất nước

Tuy nhiên bên cạnh những đóng góp to lớn của khu vực kinh tế tư nhân, vẫn còn tồn tại những mặt hạn chế sau:

Thứ nhất là khu vực kinh tế tư nhân thiếu sự liên kết, khó tạo tiếng nói chung để nâng cao cạnh thanh, tham gia đầy đủ vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu còn hạn chế Thống kê cho thấy hiện mới có khoảng 20% doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu nào đó, 14% liên kết thành công với các đối tác nước ngoài

Thứ hai là trình độ quản lý của các chủ doanh nghiệp còn hạn chế Các chủ doanh nghiệp tư nhân muốn trưởng thành cần trải qua quá trình học hỏi, qua bạn hàng, ước tính khoảng trên 80% trưởng thành từ kinh nghiệm thực tiễn và chỉ một số được đào tạo qua trường lớp chính quy về quản trị doanh nghiệp hay quản lý kinh tế chung Chính bởi sự điều hành và quản lý phải dựa vào kinh nghiệm được tích lũy, chưa qua đào tạo và không có bằng cấp chuyên môn nên các chủ doanh nghiệp phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, đặc biệt là vấn đề thời gian Họ bắt buộc phải trải qua rất nhiều thất bại mới

có thể tìm ra phương pháp điều hành, quản lý phù hợp Hơn nữa, trong điều kiện hội nhập quốc tế như hiện nay, với kiểu kinh doanh như trên sẽ không