Đó là hoạt động giáo dục do nhà trường định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể hiện các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đ
PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Trong giáo dục hiện đại, mục tiêu chính của Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) là phát triển phẩm chất và năng lực toàn diện cho học sinh.
Năm 2018, chương trình giáo dục chú trọng vào lòng yêu thương con người, điều này không chỉ giúp hình thành và phát triển nhân cách của học sinh mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực và hòa nhập.
Lòng yêu thương con người là giá trị đạo đức cốt lõi và là nền tảng cho mối quan hệ xã hội lành mạnh, đồng thời góp phần vào sự phát triển toàn diện của học sinh Tuy nhiên, giáo dục lòng yêu thương trong trường học hiện nay còn nhiều hạn chế, với các hoạt động giáo dục chưa chú trọng phát triển phẩm chất này Nhiều học sinh vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc yêu thương và quan tâm đến người khác.
Vào ngày 26/12/2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 32/2018/TT - BGDĐT, định hướng hình thành phẩm chất nhân ái cho học sinh Thông tư này nhằm nâng cao hiểu biết về nhân ái trong xã hội, củng cố và khắc sâu kiến thức đã học, đồng thời giúp học sinh có thái độ đúng đắn trước các vấn đề nhân ái khi ra trường Việc tổ chức các hoạt động giáo dục phẩm chất nhân ái là cần thiết và được thực hiện bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12.
Tại Trung tâm GDTX số 2 Nghệ An, giáo dục lòng nhân ái được nhà trường chú trọng, với giáo viên chủ nhiệm lớp là người chịu trách nhiệm chính Hoạt động giáo dục này do nhà trường định hướng và thiết kế, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể hiện cảm xúc tích cực và huy động kiến thức, kỹ năng từ các môn học Qua đó, học sinh có thể giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn trong cuộc sống, gia đình và xã hội, phù hợp với lứa tuổi, đồng thời chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức và kỹ năng mới Giáo viên chủ nhiệm lập kế hoạch phù hợp với tâm sinh lý học sinh, xây dựng nội dung tổ chức các hoạt động dựa trên mối quan hệ của học sinh với bản thân, xã hội, tự nhiên và nghề nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành phẩm chất nhân ái cho học sinh.
Qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, chúng tôi đã thực hiện các hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho học sinh và đạt được kết quả nhất định Dựa trên những kết quả đó, chúng tôi đã xây dựng đề tài “Thiết kế, tổ chức các hoạt động giáo dục nhằm phát triển lòng nhân ái cho học sinh Trung tâm GDTX số 2 Nghệ An đáp ứng chương trình GDPT 2018” Mục tiêu của đề tài là trao đổi với các đồng nghiệp về kinh nghiệm phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục phẩm chất nhân ái, hướng tới sự phát triển toàn diện cho học sinh trong thời gian học tập tại trường.
Mục đích và nhiệm vụ
Phát triển và thiết kế các hoạt động giáo dục cụ thể là cần thiết để nuôi dưỡng lòng yêu thương con người cho học sinh Điều này bao gồm việc xây dựng các chương trình học, tổ chức các hoạt động ngoại khóa và tổ chức các sự kiện giáo dục nhằm tạo ra môi trường học tập tích cực và ý nghĩa.
Xây dựng kế hoạch tổ chức và triển khai các hoạt động giáo dục trong trường học là rất quan trọng, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và khả thi trong việc thực hiện.
Xây dựng công cụ và tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục nhằm phát triển lòng yêu thương con người Theo dõi và đánh giá sự tiến bộ của học sinh để điều chỉnh các hoạt động giáo dục khi cần thiết.
Khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, giáo viên và phụ huynh trong các hoạt động giáo dục là rất quan trọng Cần xây dựng cơ chế phản hồi hiệu quả để tăng cường sự hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau.
Để phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của học sinh, cần đảm bảo rằng các hoạt động giáo dục được tích hợp một cách đồng bộ và hiệu quả với các yêu cầu và mục tiêu của chương trình GDPT 2018.
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục lòng nhân ái bao gồm khái niệm, nội dung, yêu cầu và các hình thức tổ chức hoạt động học tập trong giáo dục Việc hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp nâng cao hiệu quả giáo dục và phát triển nhân cách cho học sinh.
- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của hoạt động giáo dục sáng tạo trong công tác chủ nhiệm
Nghiên cứu chương trình giáo dục trung học phổ thông nhằm xác định nội dung cho các hoạt động học tập Đề xuất các hình thức và biện pháp tổ chức hoạt động học tập sáng tạo cho học sinh, tập trung vào việc giáo dục lòng nhân ái tại trung tâm GDTX.
- Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm chứng tính khả thi của đề tài.
Đối tƣợng nghiên cứu
- Nghiên cứu áp dụng đối với học sinh lớp 11A1,12A1 tại Trung tâm GDTX số 2 Nghệ An
- Phương pháp dạy học theo hướng trải nghiệm liên hệ kết hợp với các phương pháp giáo dục khác
- Nội dung nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc xây dựng phương pháp trải nghiệm liên hệ trong giáo dục lòng nhân ái cho học sinh.
Giới hạn của đề tài
- Giúp phát triển phẩm chất nhân ái cho học sinh Trung tâm GDTX số 2 Nghệ An thông qua công tác chủ nhiệm lớp.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu này tập trung vào hiệu quả của việc áp dụng phương pháp giáo dục lòng nhân ái thông qua các hoạt động thực tiễn cụ thể.
- Nghiên cứu thông qua kinh nghiệm giảng dạy chủ nhiệm lớp và kinh nghiệm thực tiễn trong nhiều năm
- Lập bảng liệt kê nội dung giáo dục lòng nhân ái, có thể khai thác từ nhiều nguồn khác nhau trong chương trình giáo dục 2018
- Phương pháp thu thập thông tin, liên hệ, thử nghiệm trong các nội dung giáo dục hoạt động trải nghiệm
- Thiết kế nội dung phải có tính mềm dẻo, thích ứng với nhiều tình huống khác nhau, nhƣng đều đạt đƣợc mục tiêu giáo dục lòng nhân ái.
Tính mới của sáng kiến
Đề xuất thiết kế các hoạt động giáo dục cụ thể và chuyên biệt nhằm phát triển lòng yêu thương con người, điều này chưa được triển khai đầy đủ trong các chương trình hiện tại Các hoạt động này sẽ được xây dựng dựa trên nguyên tắc và mục tiêu của chương trình GDPT 2018, với mục tiêu tạo ra những trải nghiệm giáo dục thực tiễn và hiệu quả.
Nghiên cứu đề xuất một phương pháp tích hợp đồng bộ giữa các môn học, hoạt động ngoại khóa và các sự kiện giáo dục nhằm phát triển lòng yêu thương con người Cách tiếp cận này đảm bảo rằng lòng yêu thương không chỉ được giáo dục qua các bài học cụ thể mà còn được thể hiện trong các hoạt động hàng ngày và môi trường học tập.
Áp dụng các phương pháp giáo dục hiện đại và sáng tạo là cách hiệu quả để truyền tải giá trị lòng yêu thương Nghiên cứu sẽ khám phá và thực hiện các phương pháp như học tập trải nghiệm, dự án nhóm, và các hoạt động tương tác nhằm làm cho giáo dục lòng yêu thương trở nên sinh động và gần gũi với học sinh.
Xây dựng các công cụ và tiêu chí đánh giá mới là cần thiết để đo lường hiệu quả của hoạt động giáo dục trong việc phát triển lòng yêu thương con người Những công cụ này sẽ hỗ trợ trong việc theo dõi và đánh giá không chỉ kết quả học tập mà còn sự thay đổi trong thái độ và hành vi của học sinh.
Đề xuất các phương pháp và cơ chế nhằm khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, giáo viên và phụ huynh trong các hoạt động giáo dục Sáng kiến này sẽ thúc đẩy sự hợp tác và phản hồi từ các bên liên quan, góp phần xây dựng một mô hình giáo dục cộng đồng vững mạnh hơn.
Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo các hoạt động giáo dục không chỉ tuân thủ chương trình GDPT 2018 mà còn phát triển lòng yêu thương con người một cách đồng bộ và hiệu quả, từ đó làm phong phú thêm nội dung và phương pháp giáo dục theo chương trình mới.
Sáng kiến này sẽ phát triển một mô hình tổ chức và triển khai các hoạt động giáo dục nhằm nuôi dưỡng lòng yêu thương con người, có khả năng áp dụng và điều chỉnh cho nhiều trường học khác nhau Mô hình này sẽ cung cấp khung tham chiếu hữu ích cho các trường trong việc xây dựng chương trình giáo dục riêng của mình.
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Các hoạt động giáo dục trải nghiệm
1.1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm được hiểu là quá trình mà con người tham gia để thu thập kinh nghiệm và kiến thức, từ đó hình thành phẩm chất và năng lực, giúp áp dụng vào cuộc sống Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, hoạt động trải nghiệm được định nghĩa rõ ràng.
Hoạt động trải nghiệm là một phương pháp giáo dục do giáo viên thiết kế và hướng dẫn, giúp học sinh tiếp cận thực tế và phát triển cảm xúc tích cực Qua đó, học sinh có cơ hội khai thác kinh nghiệm, tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ các môn học khác nhau để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Hình thức trải nghiệm đa dạng, có thể diễn ra trong lớp học hoặc ngoài trời, và có thể bao gồm việc quan sát, làm theo hoặc hợp tác với người khác Hoạt động này không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng mà còn phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giao tiếp và phân tích, giúp học sinh thích ứng tốt hơn với cuộc sống và môi trường nghề nghiệp tương lai.
1.1.2 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm
Trải nghiệm là yếu tố cốt lõi của hoạt động, giúp học sinh (HS) tích lũy kiến thức từ thực tiễn và phát triển sự sáng tạo cá nhân Hoạt động trải nghiệm (HĐTN) khuyến khích HS tham gia tích cực vào mọi giai đoạn của quá trình, cho phép các em bày tỏ quan điểm, lựa chọn hoạt động sáng tạo, và khẳng định bản thân Qua đó, HS có cơ hội đánh giá và tự đánh giá kết quả hoạt động của mình và bạn bè, từ đó nâng cao khả năng tự nhận thức và phát triển bản thân.
Nội dung HĐTN có tính tích hợp và phân hóa cao, kết hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều môn học và lĩnh vực khác nhau Điều này bao gồm giáo dục đạo đức, trí tuệ, kỹ năng sống, giá trị sống, thẩm mỹ, thể chất, lao động, an toàn giao thông, và các phẩm chất của người lao động, nhà nghiên cứu Nhờ vậy, nội dung giáo dục trở nên thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em dễ dàng vận dụng vào thực tiễn.
Học sinh có thể lựa chọn các hoạt động chuyên biệt phù hợp với năng lực và sở thích cá nhân, từ đó phát triển khả năng sáng tạo riêng Những hoạt động này khai thác kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thể mang lại, đồng thời giúp phát triển các phẩm chất cá nhân khi tham gia trải nghiệm.
1.1.3 Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm
1.1.3.1 Tổ chức các hoạt động trải nghiệm theo quy mô lớp học
Giáo viên hỗ trợ có thể chia nhóm hoặc để học sinh tự tìm nhóm phù hợp với tính cách và đặc điểm cá nhân Mỗi thành viên trong nhóm đều có vai trò và trách nhiệm riêng, đồng thời hỗ trợ lẫn nhau để hoàn thành công việc và giải quyết các vấn đề phát sinh trong sinh hoạt nhóm.
+ Tận dụng sức mạnh của sự đa dạng
+ Học hỏi và phát triển
+ Nâng cao chất lƣợng công việc
- Sinh hoạt 15 phút đầu giờ
Sinh hoạt 15 là hoạt động nhằm tăng cường sự hào hứng trong học tập và chuẩn bị tâm thế cho buổi học Hoạt động tự quản này có nhiều hình thức và nội dung đa dạng, giúp học sinh phát huy tinh thần tập thể, kỹ năng sáng tạo và khả năng hoạt động ngoại khóa Đồng thời, nó cũng bổ sung kỹ năng sống và kiến thức xã hội phong phú, khuyến khích tinh thần tự học và tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ được giao.
Mỗi tuần, lớp sẽ tổ chức một buổi sinh hoạt để giáo viên có thể hiểu rõ hơn về tình hình chung của lớp Buổi sinh hoạt này giúp giáo viên giao tiếp, gần gũi và chia sẻ kinh nghiệm học tập cũng như cuộc sống với học sinh Đồng thời, giáo viên cũng nắm bắt được tâm tư, tình cảm và những khó khăn mà học sinh đang gặp phải.
1.1.3.2 Tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngoại khoá
Trong trường phổ thông hiện nay, các hoạt động ngoại khoá phổ biến:
Hoạt động văn hóa văn nghệ trong trường học có thể được tổ chức đa dạng thông qua các câu lạc bộ, sinh hoạt nhóm và các cuộc thi tìm kiếm tài năng nghệ thuật.
Hoạt động hỗ trợ xã hội cộng đồng đang ngày càng phát triển trong bối cảnh hiện nay, với nhiều hình thức đa dạng như chiến dịch mùa hè xanh, đội thanh niên xung kích tình nguyện, và các hoạt động gây quỹ quyên góp nhằm hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn.
Câu lạc bộ là hình thức giáo dục sinh động, đa dạng về nội dung và phương diện, bao gồm các loại như câu lạc bộ môn học, câu lạc bộ năng khiếu, câu lạc bộ thể thao, câu lạc bộ văn nghệ, và câu lạc bộ ghita.
MC, CLB xã hội, CLB thiện nguyện…
- Hoạt động thể thao: có thể tổ chức hình thức nhƣ tự tập luyện, CLB bóng đá, CLB bóng chuyền… dưới sự hướng dẫn và thi đấu
1.2 Phát triển phẩm chất nhân ái ở học sinh Trung tâm GDTX số 2 Nghệ An
1.2.1 Khái niệm về lòng nhân ái a Quan điểm truyền thống
Lòng nhân ái là tình yêu thương và sự quan tâm giữa con người với nhau, thể hiện qua việc giúp đỡ mà không mong đền đáp Nó không chỉ là tình cảm cá nhân mà còn mở rộng thành tình đồng bào và đoàn kết dân tộc, phản ánh nét đẹp tâm hồn của mỗi người.
Lòng nhân ái là sự đồng cảm và che chở cho những số phận kém may mắn trong xã hội, thể hiện qua tình yêu thương và giúp đỡ lẫn nhau Dù trong hoàn cảnh nào, lòng nhân ái luôn mang lại niềm tin để vượt qua khó khăn Trong chiến tranh, nó còn thể hiện tình yêu quê hương và tinh thần bảo vệ tổ quốc, là truyền thống quý báu của dân tộc ta từ ngàn đời nay Quan điểm nhân ái trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh giá trị này.
Lòng nhân ái của Chủ tịch Hồ Chí Minh được hình thành từ triết lý sống “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” và thể hiện sự cống hiến cho tất cả mọi người Quan điểm này kết hợp giá trị truyền thống của dân tộc với tinh thần “lá lành đùm lá rách”, phản ánh bản chất giàu lòng bác ái của dân tộc Việt Nam.
Lòng nhân ái của Hồ Chí Minh thể hiện qua tình yêu thương đối với nhân dân, đặc biệt là những người lao động, nghèo khổ và bị áp bức Tình yêu này không phân biệt miền, tuổi tác hay giới tính; tất cả người Việt Nam yêu nước đều có chỗ trong trái tim của Người Tấm lòng nhân ái của Bác không chỉ dành cho nhân dân Việt Nam mà còn mở rộng ra toàn thế giới Suốt cuộc đời, Bác đã đấu tranh cho tự do và hạnh phúc của dân tộc Trong Di chúc ngày 10 tháng 5 năm 1969, Người để lại tình thân yêu cho toàn dân, Đảng, bộ đội và thanh niên, nhi đồng Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng của lòng nhân ái và khoan dung Việt Nam.
