SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC BÀI CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG ĐO XU THẾ TRUNG TÂM TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 10 LĨNH VỰC: TOÁN HỌC... Mặt khác, C
NỘI DUNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1 Hoạt động trải nghiệm a Định nghĩa hoạt động trải nghiệm
Theo Từ điển Tiếng Việt, "trải nghiệm" được định nghĩa là quá trình trải qua một hoàn cảnh, môi trường hoặc điều kiện nào đó nhằm suy ngẫm, xem xét hoặc chứng thực một điều gì đó.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, trải nghiệm là trạng thái tâm lý chứa đựng xúc cảm của chủ thể thông qua cảm nhận và tri thức Trong tâm lý học, trải nghiệm phản ánh tín hiệu nội tại, giúp chủ thể tiếp nhận sự kiện và phản hồi mang tính cá nhân từ ý tưởng đến hành vi.
Theo Lê Thị Thùy Linh, trải nghiệm là những tác động khách quan đến giác quan con người, tạo ra cảm giác và tri giác rõ rệt Những trải nghiệm này để lại ấn tượng sâu sắc, giúp con người rút ra bài học và áp dụng vào thực tiễn, từ đó hình thành các thái độ và giá trị sống.
Theo Nguyễn Thị Liên, hoạt động trải nghiệm là một không gian giáo dục quan trọng trong trường phổ thông, nơi tích hợp nội dung học tập từ các môn học với kinh nghiệm sống và sở trường của học sinh Điều này giúp học sinh thích nghi với cuộc sống thực tế bên trong và bên ngoài nhà trường.
Theo Chương trình giáo dục phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), hoạt động trải nghiệm (HĐTN) là một hình thức giáo dục do giáo viên thiết kế và hướng dẫn, giúp học sinh tiếp cận thực tế và trải nghiệm cảm xúc tích cực HĐTN khuyến khích học sinh khai thác kinh nghiệm sẵn có, kết hợp kiến thức và kỹ năng từ các môn học để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Qua đó, HĐTN không chỉ chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức mới mà còn phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường sống và nghề nghiệp tương lai.
Bản chất của giáo dục là trải nghiệm, và để giáo dục nhân cách của học sinh, cần tổ chức các hoạt động giáo dục thực tiễn thay vì chỉ dựa vào lý thuyết suông.
Theo Nguyễn Thị Liên, hoạt động trải nghiệm là một hình thức giáo dục, nhằm tạo điều kiện cho người học tham gia trực tiếp vào các hoạt động và mối quan hệ xã hội Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cần tuân thủ bản chất của quá trình giáo dục, tức là thông qua các hoạt động và bằng chính hoạt động đó để đạt được mục tiêu giáo dục.
Xuất phát từ mục tiêu, chiến lược đào tạo con người và yêu cầu đổi mới phương pháp, HĐTN đã đề ra ba mục tiêu:
- Hình thành và phát triển NL thích ứng với cuộc sống
- Hình thành NL thiết kế và tổ chức hoạt động
- Hình thành NL định hướng nghề nghiệp thông qua các chủ đề hoạt động gắn với nội dung cụ thể về bản thân, quê hương, đất nước, con người
HĐTN tạo cơ hội cho học sinh khám phá bản thân và thế giới, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên và tình người Điều này giúp học sinh hình thành quan niệm sống nhân văn, bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc Trong dạy học Toán, HĐTN giúp học sinh tiếp cận các khái niệm và tình huống toán học trong thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng ứng dụng kiến thức vào cuộc sống.
HS hiểu được ý nghĩa của kiến thức, đồng thời hình thành và phát triển các phẩm chất và NL d Nội dung của hoạt động trải nghiệm
Theo chương trình Giáo dục phổ thông - Hoạt động trải nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), nội dung của hoạt động trải nghiệm bao gồm việc phát triển kỹ năng sống, khám phá bản thân và định hướng nghề nghiệp cho học sinh Các hoạt động này nhằm giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo, đồng thời chuẩn bị cho tương lai nghề nghiệp của các em.
Bảng 1.1 Nội dung của hoạt động trải nghiệm- hướng nghiệp trong chương trình giáo dục
Mạch nội dung hoạt động Hoạt động Nội dung hoạt động
Hoạt động hướng vào bản thân
Hoạt động khám phá bản thân
Tìm hiểu hình ảnh và tính cách của bản thân
Tìm hiểu khả năng của bản thân
Hoạt động rèn luyện bản thân
Rèn luyện nề nếp, thói quen tự phục vụ và ý thức trách nhiệm trong cuộc sống Rèn luyện các kĩ năng thích ứng với cuộc sống
Mạch nội dung hoạt động Hoạt động Nội dung hoạt động
Hoạt động hướng đến xã hội
Hoạt động chăm sóc gia đình
Quan tâm, chăm soc người thân và các quan hệ trong gia đình
Tham gia vào công việc của gia đình
Hoạt động xây dựng nhà trường
Xây dựng và phát triển quan hệ với bạn bè và thầy cô
Tham gia xây dựng và phát huy truyền thống của nhà trường và của tổ chức Đoàn, Đội
Hoạt động xây dựng cộng đồng
Xây dựng và phát triển quan hệ với mọi người
Tham gia hoạt động xã hội, hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật
Hoạt động hướng đến tự nhiên
Hoạt động tìm hiểu và bảo tồn cảnh quan thiên nhiên
Khám phá vẻ đẹp, ý nghĩa của cảnh quan thiên nhiên
Tham gia bảo tồn cảnh quan thiên nhiên
Hoạt động tìm hiểu và bảo vệ môi trường
Tìm hiểu thực trạng môi trường
Tham gia bảo vệ môi trường
Hoạt động tìm hiểu nghề nghiệp
Tìm hiểu ý nghĩa, đặc điểm và yêu cầu của nghề
Tìm hiểu yêu cầu về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp
Tìm hiểu thị trường lao động
Hoạt động rèn luyện phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp
Tự đánh giá sự phù hợp với định hướng nghề nghiệp
Rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp
Hoạt động rèn luyện Tự đánh giá sự phù hợp với định hướng
Mạch nội dung hoạt động Hoạt động Nội dung hoạt động
Hoạt động hướng nghiệp phẩm chất, năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp nghề nghiệp
Rèn luyện phẩm chất và năng lực phù hợp với định hướng nghề nghiệp
Hoạt động lựa chọn hướng nghề nghiệp và lập kế hoạch học tập theo định hướng nghề nghiệp
Tìm hiểu hệ thống trường trung cấp, cao đẳng, đại học và acsc cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác của địa phương, trung ương
Tham vấn ý kiến của thầy cô, người thân và chuyên gia về định hướng nghề nghiệp
Khi lựa chọn cơ sở đào tạo cho tương lai, việc lập kế hoạch học tập phù hợp với định hướng nghề nghiệp là rất quan trọng Phương thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cũng cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp sau này.
Theo chương trình Giáo dục phổ thông - Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm định hướng, hướng nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo - 2018, có một số phương thức tổ chức chủ yếu được áp dụng.
Phương thức khám phá là cách tổ chức hoạt động giúp học sinh trải nghiệm thế giới tự nhiên và thực tế cuộc sống, từ đó khám phá những điều mới lạ và phát hiện vấn đề từ môi trường xung quanh Các hoạt động này không chỉ bồi dưỡng cảm xúc tích cực mà còn nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước Nhóm phương thức tổ chức này bao gồm tham quan, cắm trại, thực địa và các hoạt động tương tự khác.
- Phương thức thể nghiệm, tương tác: là cách tổ chức hoạt động tạo cơ hội cho
HS giao lưu, tác nghiệp và thể nghiệm ý tưởng như diễn đàn, đóng kịch, hội thảo, hội thi, trò chơi và các phương thức tương tự khác
Phương thức cống hiến là tổ chức hoạt động nhằm tạo cơ hội cho học sinh đóng góp giá trị xã hội thông qua các hoạt động tình nguyện nhân đạo, lao động công ích, tuyên truyền và các hình thức tương tự.
Phương thức nghiên cứu là cách tổ chức hoạt động giúp học sinh tham gia vào các đề tài và dự án nghiên cứu khoa học, được khơi nguồn từ những trải nghiệm thực tế Qua đó, học sinh có thể đề xuất các biện pháp giải quyết vấn đề một cách khoa học Nhóm hình thức tổ chức này bao gồm các hoạt động như khảo sát, điều tra, thực hiện dự án nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, nghệ thuật và các phương thức tương tự khác.
Đề tài này tập trung vào việc áp dụng “phương thức nghiên cứu” nhằm thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong quá trình dạy học kiến thức bài học.
“Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm” trong chương trình môn Toán lớp 10 f Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán
THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC BÀI CÁC SỐ ĐẶC TRƯNG ĐO XU THẾ TRUNG TÂM TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 10
1 Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán
1.1 Mục đích của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán
Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học toán giúp học sinh tham gia trực tiếp vào các hoạt động cụ thể, từ đó hiểu rõ nguồn gốc tri thức toán trong thực tiễn Kiến thức mới được học sinh tự khám phá qua các hoạt động thực tiễn sẽ hỗ trợ quá trình học tập hiệu quả hơn.
Học sinh sẽ có cơ hội khắc sâu kiến thức và tăng cường hứng thú trong quá trình học toán thông qua các hoạt động trải nghiệm Việc này không chỉ giúp học sinh làm quen với việc áp dụng toán học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống mà còn nâng cao khả năng vận dụng toán học trong lao động thực tiễn, từ đó tạo ra những giá trị mới cho xã hội.
1.2 Cơ sở lựa chọn phương pháp dạy học trải nghiệm bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10 a Nội dung, yêu cầu cần đạt về Hoạt động thực hành và trải nghiệm ở lớp 10
Nhà trường tổ chức cho học sinh một số hoạt động sau và có thể bổ sung các hoạt động khác tuỳ vào điều kiện cụ thể
Hoạt động 1: Thực hành ứng dụng các kiến thức toán học vào thực tiễn và các chủ đề liên môn, chẳng hạn:
Thực hành tổng hợp các hoạt động liên quan đến tính toán, đo lường và ước lượng, bao gồm việc tính tiền taxi theo các khoảng cách khác nhau như dưới 1km, từ 1-10km, từ 10-31km và trên 31km Ngoài ra, chúng ta cũng đo đạc các yếu tố của vật thể mà không thể sử dụng dụng cụ đo trực tiếp, tính chiều cao của các công trình kiến trúc dạng Parabol như cầu Nhật Tân, cầu Trường Tiền và cầu Mỹ Thuận Cuối cùng, thực hành giải thích các hiện tượng và quy luật trong Vật lý, cũng như vẽ và cắt hình có dạng Ellipse.
- Thực hành mô tả và biểu diễn dữ liệu trên các bảng, biểu đồ
Hoạt động 2: Tìm hiểu một số kiến thức về tài chính, như:
- Hiểu sự khác biệt giữa tiết kiệm và đầu tư
- Thực hành thiết lập kế hoạch đầu tư cá nhân để đạt được tỉ lệ tăng trưởng như mong đợi
Tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính khoá như câu lạc bộ toán học, dự án học tập và trò chơi học toán là rất quan trọng Các cuộc thi về Toán, như thi tìm hiểu lịch sử toán học, cũng góp phần nâng cao kiến thức cho học sinh Bên cạnh đó, việc tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ theo các chủ đề, chẳng hạn như ứng dụng của hàm số bậc hai và vectơ trong thực tiễn, sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học này.
Tổ chức giao lưu giữa học sinh giỏi trong trường và các trường bạn, cùng với sự tham gia của các chuyên gia, sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò quan trọng của Toán học trong thực tiễn và các ngành nghề khác nhau.
(Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018, tr.87) b Dạy học khái niệm số trung bình, số trung vị theo sách giáo khoa Toán 10 Kết nối tri thức và cuộc sống
Với khái niệm Số trung vị, SGK Toán 10 KNTT và cuộc sống trình bày như sau:
Sách giáo khoa Toán 10 giới thiệu khái niệm số trung vị như một giá trị đại diện cho dãy số liệu, đặc biệt khi có sự chênh lệch lớn giữa các số liệu thống kê Trong trường hợp số trung bình không phản ánh chính xác các số liệu, số trung vị sẽ đóng vai trò thay thế, trở thành đại diện cho mẫu dữ liệu.
Trong quá trình nghiên cứu các ví dụ và hoạt động trong sách giáo khoa Toán 10, tác giả nhận thấy rằng dữ liệu được sắp xếp sẵn có thể khiến học sinh bỏ qua bước kiểm tra tính thứ tự của các giá trị trong mẫu số liệu Điều này đặt ra câu hỏi về việc trong tiết học về số trung vị, giáo viên có cung cấp các trường hợp mẫu số liệu chưa được sắp xếp thứ tự hay không Tác giả cũng quan tâm đến phản ứng của học sinh khi gặp phải những trường hợp này.
Nghiên cứu của tác giả chỉ ra rằng việc hình thành cách xác định số trung bình một cách trực quan là rất quan trọng Cụ thể, việc sử dụng bảng số liệu ngẫu nhiên chưa có thứ tự giúp học sinh nhận thức rõ hơn về hoạt động sắp xếp các giá trị trong dãy số liệu Đây là bước cần thiết khi tìm số trung vị và là một hoạt động quan trọng không thể thiếu trong quá trình học tập.
Dựa trên kết quả nghiên cứu về số trung bình và số trung vị, việc tổ chức dạy học các khái niệm này thông qua phương pháp trải nghiệm sẽ tạo cơ hội cho học sinh tự tìm hiểu và khám phá kiến thức qua các hoạt động cụ thể Các bước trong tình huống thực hành trải nghiệm cần giúp học sinh hình thành thứ tự các bước để xác định số trung bình và số trung vị của một dãy số liệu.
2 Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10
2.1 Xây dựng kịch bản a Tình huống 1:
Pha 1 Trải nghiệm cụ thể
Chúng tôi thiết kế một hoạt động học tập cho học sinh, trong đó nhiệm vụ của các em là biểu diễn các giá trị của bộ dữ liệu thông qua biểu đồ 3D hình trụ dựa trên số liệu thống kê đã cho Qua hoạt động thực hành này, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về ý nghĩa của số trung bình thông qua biểu đồ mà các em đã xây dựng.
• GV phát mỗi nhóm một PHT số 1
PHIẾU CÂU HỎI THỰC NGHIỆM PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 NHÓM:
Trong một cuộc khảo sát về số lượng xe máy trong các hộ gia đình tại một khu phố, 8 hộ gia đình đã được điều tra và thu thập số liệu thống kê Kết quả khảo sát được trình bày trong bảng dưới đây.
Nhiệm vụ: Em hãy thực hiện các yêu cầu sau:
1 Từ bảng 1, em hãy dùng biểu đồ 3D biểu diễn số lượng xe máy trong mỗi gia đình của khu phố
Nắp chai màu vàng tương ứng với giá trị 1
Nắp chai màu hồng tương ứng với giá trị 2
Nắp chai màu đỏ tương ứng với giá trị 3
Nắp chai màu xanh tương ứng với giá trị 4
Xếp các trụ thành hàng ngang và chụp sản phẩm gửi vào Zalo GV(sản phẩm
2 Em hãy đổi hết các nắp chai trên các trụ về nắp chai màu vàng
3 Biết rằng mỗi trụ đại diện cho 1 hộ gia đình được điều tra, hãy điều chỉnh số nắp chai ở các trụ sao cho khi kết thúc quá trình điều chỉnh thì khoảng cách từ mặt bàn đến nắp chai trên cùng ở các trụ là bằng nhau
Chụp sản phẩm gửi vào Zalo GV (sản phẩm 2.2)
• Các nhóm thực hiện hoạt động 1 trong 10 phút
• Hết thời gian hoạt động nhóm, GV tổ chức sơ kết hoạt động 1
- GV nhận xét về độ chính xác khi biểu diễn biểu đồ 3D hình cột và số nắp chai còn lại ở các cột qua sản phẩm của các nhóm
Pha 2 Quan sát, suy ngẫm
Chúng tôi thiết kế hoạt động học tập nhằm giúp học sinh xem xét và phân tích các thao tác thực hành trong hoạt động 1, tạo cơ hội cho các em suy ngẫm về những gì đã thực hiện Qua đó, học sinh sẽ hiểu rõ hơn về ý nghĩa của số trung bình cộng trong dãy giá trị của dấu hiệu.
• GV phát cho mỗi nhóm một PHT số 1, một PHT số 2
PHIẾU CÂU HỎI THỰC NGHIỆM PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 NHÓM:
HS trong nhóm hãy thảo luận và trả lời các câu hỏi sau
Câu hỏi 1: Quan sát lại sản phẩm 1.2, cho biết số nắp chai còn lại trên mỗi trụ ở sản phẩm 1.2 là:
Câu hỏi 2: Số xe máy trung bình của mỗi gia đình trong khu phố là bao nhiêu?
Dựa vào đâu em có câu trả lời đó?
• Các nhóm thực hiện hoạt động trong 5 phút
• Hết thời gian hoạt động nhóm, GV tổ chức sơ kết pha 2
– GV gọi đại diện các nhóm trả lời các câu hỏi trong PHT số 6
GV giúp HS nhận thức rõ ràng về sự bằng nhau của chiều cao các cột sau khi điều chỉnh các nắp chai, từ đó giúp HS hiểu được ý nghĩa thực tiễn của số trung bình.
– GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của các nhóm
Pha 3 Khái quát hóa, trừu tượng hóa
KHẢO SÁT SỰ CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT
Chúng tôi thực hiện khảo sát để đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất, nhằm đưa ra những giải pháp hiệu quả cho việc phát triển năng lực nghiên cứu khoa học Đề tài nghiên cứu tập trung vào việc "Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10", từ đó hoàn thiện các biện pháp phù hợp với thực tiễn.
2 Nội dung và phương pháp khảo sát
- Nội dung khảo sát được tập trung vào 2 vấn đề chính sau:
1) Các giải pháp được đề xuất có thực sự cấp thiết đối với vấn đề nghiên cứu hiện nay không?
2) Các biện pháp được đề xuất có khả thi đối với vấn đề nghiên cứu hiện tại không?
- Chúng tôi tiến hành khảo sát trên các đối tượng: Giáo viên giảng dạy bộ môn Toán trên địa bàn tỉnh Nghệ An
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát sự cấp thiết và khả thi của giải pháp "Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10" đối với 40 giáo viên bộ môn Toán thông qua biểu mẫu Google Form Kết quả khảo sát sẽ cung cấp cơ sở để đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp đã đề xuất, đồng thời đảm bảo thông tin của giáo viên được bảo mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học.
2.2 Phương pháp đánh giá và thang đánh giá
Phương pháp Trao đổi bằng bảng hỏi sử dụng thang đánh giá 04 mức, tương ứng với điểm số từ 1 đến 4, bao gồm các mức độ: Rất cấp thiết, Cấp thiết, Ít cấp thiết và Không cấp thiết.
Rất khả thi, Khả thi, Ít khả thi, Không khả thi
Sử dụng phần mềm Excel để tính điểm trung bình, tác giả đã khảo sát 40 giáo viên bộ môn Toán tại tỉnh Nghệ An nhằm đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất Khảo sát được thực hiện thông qua các câu hỏi đánh giá mức độ thực hiện các nội dung đã nêu, với thang điểm từ 1.0 đến 4.0.
Tính điểm trung bình của các bảng theo công thức: i i
Trong đó: X : là điểm trung bình
K i : là số người cho điểm ở mức độ X i n: là số người tham gia đánh giá Đánh giá:
Nếu X [3.25; 4.0]: Thì đánh giá là tốt/rất cấp thiết, rất khả thi/hoàn toàn đồng ý (A) Nếu X [2.5; 3.25): Thì đánh giá là khá/cấp thiết, khả thi/đồng ý (B)
Nếu X [1.75; 2.5): Thì đánh giá là trung bình/ít cấp thiết, ít khả thi/không đồng ý (C) Nếu X [1.0; 1.75): Thì đánh giá là yếu/không cấp thiết, không khả thi/không đồng ý (D)
Tác giả đã xử lý số liệu khảo sát và trình bày kết quả trong các mục dưới đây Để khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất, chúng tôi đã sử dụng phương pháp khảo sát thông qua bảng hỏi.
Nội dung khảo sát nhằm đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của từng biện pháp bằng Thang với cách cho điểm như sau:
- Rất cần thiết, rất khả thi: 4 điểm
- Cần thiết, khả thi : 3 điểm
- Ít cần thiết, ít khả thi: 2 điểm
- Không cần thiết, không khả thi: 1 điểm
Để tính điểm trung bình, bạn cần thu thập và tổng hợp số liệu từ biểu mẫu Google Form, sau đó sử dụng bảng tính Excel để tính toán điểm trung bình từ dữ liệu đã thu thập.
3 Đối tượng khảo sát Đối tượng khảo sát là 40 Giáo viên giảng dạy bộ môn Toán trên địa bàn tỉnh Nghệ An
4.1 Kết quả khảo sát sự cấp thiết của giải pháp được đề xuất
TT Các giải pháp Các thông số
Giải pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán bài “Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn
(A) Trong khoảng rất cấp thiết (Tốt)
Từ số liệu thu được ở bảng trên chúng tôi rút ra nhận xét:
Sau khi phân tích kết quả khảo sát qua Google Form, chúng tôi nhận thấy điểm trung bình mà giáo viên lựa chọn chủ yếu nằm trong khoảng từ 3 đến dưới 4, cho thấy tính cấp thiết của giải pháp mà chúng tôi đề xuất trong đề tài “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10.” Điều này chứng tỏ rằng giải pháp này rất được các giáo viên quan tâm và có khả năng góp phần phát triển năng lực cho học sinh một cách toàn diện.
4.2 Kết quả khảo sát sự khả thi của giải pháp được đề xuất
TT Các giải pháp Các thông số
Giải pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán bài “Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp
(A) Trong khoảng rất khả thi (Hoàn toàn đồng ý)
Sau khi phân tích kết quả khảo sát qua Google Form, chúng tôi nhận thấy điểm trung bình mà giáo viên lựa chọn chủ yếu nằm trong khoảng từ 3 đến 4, cho thấy tính khả thi của các giải pháp đề xuất trong đề tài “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10” Điều này cho thấy các giải pháp này có thể thực hiện được và thu hút sự quan tâm của nhiều giáo viên, nhằm phát triển năng lực cho học sinh một cách tối ưu nhất.
THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
1 Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
Chúng tôi thực hiện khảo sát để đánh giá tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất, nhằm tìm ra giải pháp hiệu quả nhất cho việc phát triển năng lực nghiên cứu khoa học Qua đó, chúng tôi sẽ hoàn thiện các biện pháp phù hợp với thực tiễn thông qua đề tài: “Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học bài các số đặc trưng đo xu thế trung tâm trong chương trình môn Toán lớp 10”.
2 Hình thức và đối tượng thực nghiệm sư phạm a Hình thức thực nghiệm
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm tại trường THPT Tây Hiếu, thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An b Đối tượng thực nghiệm
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở lớp 10D2 năm học 2024-2025 trường THPT Tây Hiếu, thị xã Thái Hòa, tỉnh Nghệ An
3 Nội dung thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm được thực hiện trên học sinh lớp 10 đã học nội dung thống kê từ chương III SGK Toán lớp 7 theo chương trình GDPT 2006 Các em được chia thành 4 nhóm, và chúng tôi đã chọn dạy tiết 1 bài “Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm” trong chương trình môn Toán lớp 10.
4 Kết quả thực nghiệm sư phạm a Kết quả làm việc của học sinh
Pha 1 Pha trải nghiệm cụ thể
Học sinh sẽ được trải nghiệm xây dựng biểu đồ 3D hình trụ để biểu diễn số liệu từ bảng phân bố tần số, đồng thời tìm hiểu cách xác định giá trị trung bình của dãy số liệu thông qua việc thao tác với các nắp chai và các trụ.
Kết quả thực hiện nhiệm vụ trong hoạt động 1 của các nhóm:
Xây dựng biểu đồ 3D hình trụ bằng nắp chai và các trụ để thể hiện số xe máy của 8 hộ gia đình Mỗi nắp chai có giá trị khác nhau, và tổng số nắp chai được quy đổi thành giá trị vàng Điều chỉnh các nắp chai trên các trụ sao cho chiều cao của các trụ cuối cùng bằng nhau, đảm bảo số nắp chai còn lại trên mỗi trụ là như nhau.
Pha 2 Quan sát và suy ngẫm
Trong nhiệm vụ 1.2 và 1.3, các nhóm đã phân chia đều các nắp chai cho các trụ và suy ra rằng số trung bình của dãy số liệu là 2 mà không cần thực hiện phép toán Kết quả của các nhóm trong PHT số 2 đều đúng như mong đợi.
Hình 4.1 Kết quả thực hiện PHT số 2
5 Khái quát hóa, trừu tượng hóa
Trong hoạt động 3 của PHT số 3, các nhóm đã được yêu cầu đề xuất phương pháp tính số trung bình cho dãy số liệu Kết quả cho thấy 3 trên 4 nhóm đã đưa ra công thức tính số trung bình đúng như mong đợi, trong khi nhóm còn lại đã đề xuất ý tưởng chia đều để tìm số trung bình.
Hình 4.2 Kết quả thực hiện PHT số 3 của nhóm 1
Hình 4.3 Kết quả thực hiện PHT số 3 của nhóm 2
Hình 4.4 Kết quả thực hiện PHT số 3 của nhóm 3
Hình 4.5 Kết quả thực hiện PHT số 3 của nhóm 4
Tình huống 2 Pha 1 Trải nghiệm cụ thể
Hoạt động 4: Các nhóm làm việc với bộ học liệu với nhiệm vụ được giao trong PHT số 4
Hình 4.6 Kết quả của trải nghiệm tìm số trung vị trong trường hợp kích thước mẫu lẻ
Kết quả từ trải nghiệm tìm số trung vị trong trường hợp kích thước mẫu chẵn cho thấy rằng trong hoạt động xây dựng biểu đồ điểm kiểm tra của lớp 10A và lớp 10B, cả 4 nhóm đều đạt được sản phẩm như mong đợi.
Trong hoạt động 5, mỗi nhóm sẽ quan sát sản phẩm của mình và trả lời các câu hỏi trong PHT số 5 Qua việc xếp các nắp chai theo thứ tự không giảm và di chuyển đồng thời hai nắp chai ở hai đầu hàng lên và xuống trong hoạt động 4, học sinh đã xác định được hai điều quan trọng.
Vị trí của nắp chai còn lại và giá trị tương ứng của nó trong dãy nắp chai được sắp xếp theo hàng ngang sẽ được xác định khi hoạt động kết thúc.
Khoảng phân nửa số giá trị lớn hơn hoặc bằng giá trị của nắp chai được tìm thấy, trong khi khoảng phân nửa số giá trị nhỏ hơn hoặc bằng giá trị của nắp chai còn lại trên dải băng keo khi kết thúc hoạt động Điều này giúp học sinh hình thành biểu tượng số trung vị của dãy số liệu.
Hình 4.8 Kết quả PHT số 4 của nhóm 4
Kết quả từ 4 nhóm đều đáp ứng mong đợi của chúng tôi cho các câu hỏi từ 1 đến 8 Đối với câu hỏi số 9, cả 4 nhóm đều sử dụng tỷ lệ phần trăm để trả lời, cho thấy khoảng 50% số giá trị lớn hơn và gần 50% số giá trị nhỏ hơn Giáo viên đã giải thích để học sinh hiểu rõ hơn về cụm từ “khoảng phân nửa số giá trị lớn hơn.”
“khoảng phân nửa số giá trị nhỏ hơn”
Trong PHT số 6, các nhóm đã được yêu cầu đề xuất phương pháp tính số trung vị của dãy số liệu Kết quả cho thấy cả 4 nhóm đều nhận ra rằng cần phải chia dãy số liệu để xác định số trung vị.
2 trường hợp khi xác định số trung vị đó là: khi kích thước mẫu là số chăn và khi kích thước mẫu là số lẻ
Hình 4.9 Kết quả PHT số 6 của nhóm 1
Qua hoạt động trải nghiệm về số trung vị, học sinh đã thực hiện các thao tác cụ thể trên học liệu và quan sát sản phẩm, từ đó suy nghĩ về các hoạt động tham gia để rút ra kiến thức mới về số trung vị dưới sự hướng dẫn của giáo viên Kết quả sau thực nghiệm cho thấy sự tiến bộ trong việc hiểu và áp dụng khái niệm số trung vị.
Sau khi thực hiện tiết dạy thực nghiệm, chúng tôi đã tiến hành kiểm tra hiệu quả của đề tài tại hai lớp của trường THPT Tây Hiếu, với năng lực học sinh tương đương Kết quả thu được từ bài kiểm tra 15 phút (đính kèm ở phụ lục) đã được thống kê trong bảng dưới đây.
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %
Qua kết quả thu được cho thấy:
Kết quả bài kiểm tra cho thấy 100% học sinh tính được số trung bình Trong khi đó, lớp đối chứng gặp khó khăn trong việc tính số trung vị do không kiểm tra thứ tự của các giá trị Ngược lại, lớp TN có tỷ lệ học sinh tính đúng số trung vị cao, cho thấy các em đã nắm vững cách sắp xếp giá trị trong mẫu số liệu Vì vậy, tỷ lệ điểm khá, giỏi của nhóm TN luôn cao hơn nhóm ĐC, đặc biệt là tỷ lệ điểm giỏi.
