Skkn phát triển năng lực Định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông qua hoạt Động trải nghiệm trong dạy học môn sinh học 11

Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù cho học sinh nói chung và trong đó có năng lực định hướng nghề nghiệp.

SỞ GD & ĐT NGHỆ AN

===    ===

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP

CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC 11

LĨNH VỰC: SINH HỌC

Năm học : 2024 – 2025

SỞ GD & ĐT NGHỆ AN Trường THPT Quỳnh Lưu 1

===    ===

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP

CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC 11

LĨNH VỰC: SINH HỌC

Tác giả: NGUYỄN THỊ HỒNG Ý

Số điện thoại : 0967 806 627 Năm học : 2024 – 2025

MỤC LỤC

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

I Lý do chọn đề tài 1

II Tính mới và đóng góp của đề tài 2

1 Tính mới 2

2 Đóng góp của đề tài 2

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2

A CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2

I Cơ sở lí luận 2

1 Cơ sở lý luận của hoạt động trải nghiệm 2

1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm 2

1.2 Mô hình học tập trải nghiệm 2

1.3 Nguyên tắc lựa chọn hoạt động dạy học trải nghiệm 3

1.4 Quy trình thiết kế các hoạt động trải nghiệm 3

2 Năng lực định hướng nghề nghiệp 4

2.1 Khái niệm năng lực định hướng nghề nghiệp 4

2.2 Các biểu hiện của năng lực ĐHNN 5

3 Phương pháp dạy học nhằm phát triển NL ĐHNN cho học sinh THPT 6

4 Vai trò của dạy học trải nghiệm trong việc phát triển NL ĐHNN cho học sinh THPT 6

II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7

1 Phương pháp điều tra, khảo sát để xác định cơ sở thực tiễn của đề tài 7

2 Kết quả điều tra, khảo sát cơ sở thực tiễn của đề tài 7

2.1 Khảo sát giáo viên 7

2.2 Khảo sát HS 9

3 Nhận xét, kết luận chung 10

B THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 10

I Phân tích yêu cầu cần đạt, cấu trúc nội dung Sinh học 11 10

II Thiết kế HĐTN trong dạy học Sinh học 11 nhằm phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh 11

1 Thiết kế các hoạt động trải nghiệm nội dung “Tuần hoàn ở động vật” 11

1.1 Phân tích mục tiêu của bài học 11

1.2 Xác định các dạng HĐTN cụ thể trong bài học 12

1.3 Thiết kế các HĐTN theo mô hình 12

1.4 Dự kiến đánh giá hoạt động trải nghiệm 16

2 Thiết kế các hoạt động trải nghiệm nội dung “Sinh trưởng và phát triển ở động vật” 16

2.1 Phân tích mục tiêu của bài học 16

2.2 Xác định các dạng HĐTN cụ thể trong bài học 17

2.3 Thiết kế các HĐTN theo mô hình 17

2.4 Dự kiến đánh giá mỗi dạng HĐTN 22

III Phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm môn Sinh học 11 22

1 Dạy học nội dung “ Tuần hoàn ở động vật” 22

1.1 Chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm 22

1.2 Tổ chức HĐTN và báo cáo kết quả HĐTN 24

2 Dạy học nội dung “Sinh trưởng và phát triển ở động vật” 34

2.1 Chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm (thời lượng 1 tiết) 35

2.2 Tổ chức trải nghiệm 37

IV Thiết kế các tiêu chí đánh giá phát năng lực ĐHNN của học sinh 43

1 Bảng đánh giá HS 43

2 Thiết kế câu hỏi, bài tập 43

3 Hồ sơ học tập 46

V KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC GIẢI PHÁP ĐƯỢC ĐỀ XUẤT 46

1 Mục đích khảo sát 46

2 Nội dung và phương pháp khảo sát 46

2.1 Nội dung khảo sát 46

2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá 47

3 Đối tượng khảo sát 47

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết của và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 47

4.1 Kết quả của sự cấp thiết của các giải pháp đã được đề xuất 47

4.2 Kết quả của tính khả thi của các giải pháp đã được đề xuất 48

PHẦN IV KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 49

1 Kết luận 49

2 Đề nghị 50

1

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chọn đề tài

Hiện nay, ở nước ta mỗi năm có hàng vạn thanh niên sau khi tốt nghiệp THPT

đã trực tiếp lao động sản xuất ở các ngành nghề và cơ sở kinh tế khác nhau Một bộ phận khác được học lên ở các trường đại học, cao đẳng… để rồi trực tiếp hay gián tiếp tham gia vào các ngành nghề khác nhau Họ là những người phải đối đầu với nền kinh tế thị trường nhiều thành phần và sự phát triển như vũ bão của khoa học,

kĩ thuật và công nghệ Họ luôn phải giải quyết các bài toán kinh tế khác nhau do thực tiễn sản xuất yêu cầu Vì vậy, việc giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ xây dựng niềm tin, khả năng tư duy, trong đó năng lực định hướng nghề nghiệp là yêu cầu khách quan của cuộc sống mà bất cứ môn học nào trong nhà trường phổ thông cũng phải có trách nhiệm thực hiện tốt

Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn Sinh học có nhiều nội dung

để GV có thể lựa chọn thiết kế hoạt động trải nghiệm Hoạt động trải nghiệm giúp người học chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới từ đó phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống Hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và các năng lực đặc thù cho học sinh nói chung và trong đó có năng lực định hướng nghề nghiệp

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, cách mạng công nghiệp 4.0 và toàn cầu hóa, xuất hiện các ngành nghề quan trọng và có nhu cầu lao động cao trong những năm tới như công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, nông nghiệp sạch, Đồng thời, một số ngành nghề mới sẽ ra đời như kĩ sư nghiên cứu tế bào gốc, công nghệ y sinh, chuyên viên nghiên cứu các vấn đề về gen… Thực tế hiện nay, tỉ lệ HS lựa chọn các ngành khoa học, kĩ thuật hay nông, lâm, ngư nghiệp là rất thấp Định hướng nghề nghiệp giúp cho học sinh nhận thức về thế mạnh của bản thân, hiểu biết

về các lĩnh vực ngành nghề, biết đánh giá thông tin về nhu cầu lao động ở địa phương, ở Việt Nam và thế giới Từ đó, học sinh có thể lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân, phù hợp với điều kiện gia đình và đáp ứng

xu thế phát triển của kinh tế - xã hội

Nội dung chương trình sinh học 11 gắn liền với kiến thức của sinh học cơ thể động vật, thực vật nên các lĩnh vực này rất gần gũi, thiết thực trong cuộc sống và đặc biệt liên quan nhiều ngành nghề đang rất hấp dẫn hiện nay như y học, trồng trọt, chăn nuôi Ở nước ta, cho đến nay, trong lĩnh vực dạy học Sinh học, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển năng lực tư duy cho học sinh, như phát triển năng lực tư duy sáng tạo, tư duy giải quyết vấn đề … Nhưng hầu như chưa có những công trình nghiên cứu về phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển năng lực định hướng nghề

nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Sinh học 11”

sinh để Sinh học là một môn học có nhiều ứng dụng thiết thực và hấp dẫn

2 Đóng góp của đề tài

- Làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tiễn liên quan đến đề tài

- Đề xuất được các giải pháp hình thành phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm

- Tổ chức hoạt động trải nghiệm: Nội dung “Tuần hoàn ở động vật” và “Sinh trưởng phát triển ở động vật” góp phần phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho HS

- Thông qua hoạt động trải nghiệm góp phần định hướng nghề nghiệp tương lai cho HS

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

A CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

I Cơ sở lí luận

1 Cơ sở lý luận của hoạt động trải nghiệm

1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm (HĐTN) là hoạt động giáo dục mà học sinh (HS) được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc xã hội dưới sự hướng dẫn

và tổ chức của nhà giáo dục Hoạt động này phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân Bản chất của học tập trải nghiệm chính là học thông qua làm và phản ánh Khi được đưa vào các HĐTN thực tế, HS

sẽ có cơ hội nhìn vấn đề từ nhiều góc độ và quan điểm khác nhau, tránh bị áp đặt

và có cơ hội đưa ra giải pháp mang tính sáng tạo

1.2 Mô hình học tập trải nghiệm

Mô hình giáo dục trải nghiệm của David Kolb (1984) được biết đến khá phổ biến trên thế giới Ông đã xây dựng nên một mô hình học tập qua kinh nghiệm là một chu trình tuần hoàn xoắn ốc gồm 4 giai đoạn, trong đó người học thử nghiệm

và điều chỉnh các khái niệm mới như là kết quả của các hoạt động phản hồi và hình thành khái niệm Đó là các giai đoạn:

Giai đoạn 1: Khởi đầu bằng một kinh nghiệm (Kinh nghiệm cụ thể hay sẵn có) Giai đoạn 2: Hoạt động phản hồi (Quan sát và phản hồi)

Giai đoạn 3: Những phản hồi này được tích lũy trở thành một lý thuyết hoặc

3

giả định mới (Hình thành khái niệm trừu tượng)

Giai đoạn 4: Các giả định này lại được kiểm nghiệm trong các tình huống mới

(Thử nghiệm trong tình huống mới)

1.3 Nguyên tắc lựa chọn hoạt động dạy học trải nghiệm

- Lựa chọn cẩn thận, được hỗ trợ bởi sự phản chiếu, phân tích và tổng hợp quan trọng

- Tạo điều kiện cho HS chủ động, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả đạt được

- HS tích cực tham gia vào các câu hỏi đặt ra, điều tra, thử nghiệm, mày mò, giải quyết vấn đề, giả định trách nhiệm, sáng tạo và xây dựng ý tưởng

- HS phát triển được cả về trí tuệ, tình cảm, xã hội và thể chất

- Kết quả của việc học tập là cá nhân và tạo cơ sở cho kinh nghiệm và học tập trong tương lai

- Người hướng dẫn và HS có thể trải nghiệm thành công, thất bại, phiêu lưu, mạo hiểm…bởi vì kết quả của kinh nghiệm không thể được dự đoán hoàn toàn

- Vai trò chính của người GV bao gồm thiết lập các trải nghiệm phù hợp, đặt

ra các vấn đề, thiết lập ranh giới, hỗ trợ HS, đảm bảo an toàn về thể chất và tình cảm và tạo điều kiện cho quá trình học tập

- Người hướng dẫn công nhận và khuyến khích các cơ hội tự phát cho việc học

1.4 Quy trình thiết kế các hoạt động trải nghiệm

Dựa trên mô hình học tập trải nghiệm đã xác định, quy trình thiết kế các HĐTN được thực hiện như sau:

4

Bước 1: Xác định mục tiêu của chủ đề, chương

Để xác định mục tiêu HS cần đạt được sau HĐTN, GV cần trả lời được các câu hỏi: HS sẽ đạt được những gì sau khi tham gia chủ đề này? HS sẽ có khả năng làm được gì? Tạo được niềm tin vào giá trị nào? Các mục tiêu cần rõ ràng,

cụ thể và có thể đo được

Bước 2: Xác định các dạng hoạt động trải nghiệm

Căn cứ vào mục tiêu của chủ đề đã được xác định ở bước 2, từ đó xác định các nội dung hoạt động cần có trong chủ đề Thể hiện mối liên hệ chặt chẽ giữa mục tiêu, nôi dung và hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động Trong mỗi hoạt động cũng cần xác định mục tiêu và cách thực hiện

Bước 3: Thiết kế, tổ chức các hoạt động trải nghiệm

Khi thiết kế các hoạt động trong chủ đề HĐTN, ta dựa vào quy trình học tập trải nghiệm của Kolb gồm các giai đoạn cụ thể như sau:

Tiếp cận vấn đề: HS tiếp cận với vấn đề liên quan đến kiến thức trong chương/chủ đề thông qua các tình huống có vấn đề; bài tập tình huống

Trải nghiệm cụ thể: HS thực hiện các hoạt động/ tình huống thực tế như làm thí nghiệm, thực hiện dự án, tham quan,…

Trình bày, thảo luận kết quả trải nghiệm cụ thể: HS trình bày/ chia sẻ kết quả trải nghiệm cụ thể; thảo luận với các HS cùng nhóm; thảo luận giữa các nhóm với nhau hay toàn lớp

Kết luận, khái quát hóa kiến thức: HS trình bày các kiến thức/ sản phẩm đã đạt được dưới sự định hướng của GV Tự đánh giá kiến thức, kĩ năng đã đạt được

Vận dụng kiến thức: HS thực hiện các dạng bài tập vận dụng; bài tập tình huống; bài tập thực nghiệm; bài tập thực tiễn;…

Bước 4: Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá HS và tổ chức

đánh giá HS

Thiết kế công cụ, tiêu chí đánh giá phù hợp đo được mục tiêu của chủ đề, mức độ đạt được về phẩm chất và năng lực của từng HS, để đánh giá kết quả hoạt động

Tổ chức đánh giá HS thông qua HĐTN để hình thành năng lực cho HS

2 Năng lực định hướng nghề nghiệp

2.1 Khái niệm năng lực định hướng nghề nghiệp

Trong chương trình GDPT 2018 quan niệm rằng năng lực ĐHNN là năng lực thành phần của năng lực tự chủ và tự học Ở cấp THPT, yêu cầu cần đạt của năng

lực ĐHNN là HS “ nhận thức được cá tính giá trị sống của bản thân, nắm được thông tin chính về thị trường lao động, về yêu cầu và triển vọng của các ngành nghề, xác

5

định được hướng phát triển phù hợp sau THPT, lập được kế hoạch, lựa chọn học các

môn học phù hợp với ĐHNN của bản thân”

Như vậy “ năng lực ĐHNN là khả năng tự nhận thức về sở thích và thế mạnh của bản thân, khả năng nhận thức về nghề nghiệp và lập kế hoạch đáp ứng mục tiêu hướng nghiệp của cá nhân”

2.2 Các biểu hiện của năng lực ĐHNN

1 Kĩ năng

nhận thức về

bản thân

- Xác định được sở thích, khả năng của bản thân

- Thể hiện sự hiểu biết về các đặc điểm cá nhân liên quan đến việc đạt được mục tiêu nghề nghiệp cá nhân

- Xác định được mong muốn, ước mơ, mục tiêu cho mình

và dùng cho việc hướng nghiệp suốt đời

nghiệp liên quan

- Xác định được kiến thức cốt lõi của môn học

- Xác định và giải thích được mối liên quan giữa nội dung học tập và ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực ngành nghề

- Phân tích được thông tin về nghề, về các cơ quan, doanh nghiệp và dùng kiến thức này cho việc quyết định chọn nghề, nơi làm việc trong tương lai

3 Kĩ năng lập

kế hoạch hướng

nghiệp

- Xác định được những ngành nghề phù hợp với bản thân

- Lựa chọn ưu tiên nghề nghiệp dự kiến

- Xác định được mục tiêu học tập liên quan đến nghề nghiệp dự kiến

- Xác định được biện pháp phát triển các kĩ năng nghề nghiệp Xây dựng được kế hoạch hướng nghiệp cá nhân

6

3 Phương pháp dạy học nhằm phát triển NL ĐHNN cho học sinh THPT

Hình thành, phát triển NL ĐHNN cho HS được thực hiện thông qua nhiều hình thức, phương pháp, kĩ thuật khác nhau, giáo viên có thể sử dụng linh hoạt và phối hợp nhiều phương pháp Cụ thể như:- Trải nghiệm công việc thực tế (Practical work), học trải nghiệm (thường là thử nghiệm trong phòng thí nghiệm)

- Tổ chức dạy học khám phá

- Dạy học theo dự án

- Phương pháp tổ chức giải quyết vấn đề

- Phương pháp sử dụng bài tập tình huống

- Qua phân tích trải nghiệm thực tiễn ngành nghề có ứng dụng kiến thức của chủ

đề học tập HS có thể xác định được mối liên quan giữa chủ đề học tập và ứng dụng trong cuộc sống

- Khi tham gia HĐTN, HS phải tổng hợp và phân tích những gì quan sát được

Từ đó HS xác định được các kiến thức nền tảng và vận dụng kiến thức đó để giải thích ứng dụng trong thực tiễn ngành nghề

- Qua việc vận dụng kiến thức bài học để thực hiện thử nghiệm quy trình công nghệ đơn giản hoặc giải quyết vấn đề cụ thể ngành nghề, HS tích lũy được các kiến thức, kĩ năng cần có để đáp ứng cho ngành nghề đó Từ đó HS xác định được các biện pháp phát triển các kĩ năng nghề nghiệp muốn theo đuổi trong tương lai

- HĐTN giúp HS tự xây dựng cho mình quy trình sản xuất nhỏ dựa trên nền tảng kiến thức đã học: Từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm.Từ đó, xác định được các biện pháp phát triển các kĩ năng nghề nghiệp (tham gia tình nguyện, hoạt động ngoại khóa ), cập nhật thông tin cho kế hoạch hướng nghiệp của bản thân

7

II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1 Phương pháp điều tra, khảo sát để xác định cơ sở thực tiễn của đề tài

Để xác định cơ sở thực tiễn của đề tài về việc phát triển NL ĐHNN, thực trạng

sử dụng hình thức dạy học học trải nghiệm trong dạy học bộ môn Sinh học nói chung

và trong dạy học chủ đề Sinh học 11 nói riêng, tôi đã thực hiện như sau:

- Với giáo viên: Ứng dụng phần mềm Google Forms để soạn bộ câu hỏi và chuyển đường link đến 31 giáo viên dạy Sinh học cấp THPT trên địa bàn Quỳnh Lưu, Hoàng Mai thông qua các nhóm zalo, facebook

- Với học sinh: Ứng dụng phần mềm Google Forms để soạn bộ câu hỏi và chuyển đường link đến học sinh đang học lớp 11 năm học 2024 - 2025 ở các lớp có học môn Sinh học ở trường THPT Quỳnh Lưu 1 thông qua các nhóm zalo, facebook

Sau thời gian điều tra, thống kê và xử lý kết quả

2 Kết quả điều tra, khảo sát cơ sở thực tiễn của đề tài

2.1 Khảo sát giáo viên

2.1.1 Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Sinh học ở trường THPT

Từ kết quả trên có thể thấy GV đã quan tâm hơn đến công tác đổi mới PPDH Tuy nhiên phần lớn các GV thường xuyên sử sụng các PPDH như thuyết trình, hỏi đáp, vấn đáp tìm tòi, nêu và giải quyết vấn đề, hoạt động nhóm Còn các phương pháp như dạy học dự án, sử dụng bài tập tình huống, bài tập thực nghiệm, đặc biệt

là hoạt động trải nghiệm thì GV ít khi sử dụng

HOẠT ĐỘNG NHÓM

DẠY HỌC DỰ ÁN

BÀI TẬP TÌNH HUỐNG

BÀI TẬP THỰC NGHIỆM

HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Câu 1: Thầy (cô) sử dụng các phương pháp dạy học sau đây ở mức

độ nào?

Thường xuyên Không thường xuyên Không sử dụng

2.1.3 Thực trạng dạy học Sinh học 11 nhằm phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho HS

Khảo sát về thực tr ạng d ạ y h ọc của giáo viên về vai trò phát triển năng lực ĐHNN trong dạy học Sinh học lớp 11 ở trường trung học phổ thông, tôi thu được kết quả như sau:

Qua kết quả điều tra cho thấy mức độ dạy học nhằm phát triển NL ĐHNN cho học sinh qua dạy học Sinh học 11 của GV chưa đồng đều, chỉ có 16,1 % giáo viên thường xuyên tổ chức, 19,4% giáo viên thỉnh thoảng tổ chức và 64,5% giáo viên chưa bao giờ tổ chức Như vậy, việc phát triển năng lực ĐHNN cho học sinh thông qua môn học và tìm hiểu việc ứng dụng kiến thức môn học vào các ngành nghề và thông tin về nghề nghiệp còn ít được GV tổ chức trong giờ học

9

2.2 Khảo sát HS

2.2.1 Khảo sát vai trò của năng lực ĐHNN của bản thân học sinh

Qua biểu đồ trên cho thấy HS đều đánh giá cao vai trò của năng lực ĐHNN đối với học tập và mong muốn được phát triển ĐHNN Cụ thể có 70% cho rằng rất quan trọng, 20,2% cho rằng quan trọng phải có năng lực ĐHNN, bên cạnh đó 9,8

% HS thấy NL ĐHNN là bình thường, chưa quan trọng lắm, và không có HS nào cho rằng không quan trọng phải phát triển ĐHNN trong học tập

2.2.2 Khảo sát năng lực nhận biết các căn cứ trong ĐHNN của học sinh THPT

Kết quả khảo sát cho thấy HS lựa chọn nghề nghiệp chủ yếu do bản thân thích

và có hứng thú với nghề (82,8%), tiếp đến là do nghề đó có thu nhập cao (70,2% ) hay đó là nghề được xã hội tôn trọng( 65,5% ) Nguyên nhân ít được HS lựa chọn

và được đánh giá ở mức độ thấp hơn là do gia đình (32,6% ) và dễ thăng tiến (39,2%)

2.2.3 Khảo sát mức độ nhận thức và tiếp cận thông tin nghề nghiệp của

Câu 2: Khi lựa chọn nghề nghiệp em căn cứ vào những lí

do nào sau đây?

Đồng ý Không đồng ý

10

Qua kết quả khảo sát ở bảng cho thấy HS chưa biết rõ về thông tin nghề nghiệp liên quan đến Sinh học Như 59,4% HS không rõ về ngành nghề liên quan, 65.1% không rõ về thu nhập của các nghành nghề, 69.4% HS không rõ về nguồn thông tin tìm kiếm, 78.5% không rõ về cơ hội việc làm khi ra trường và 62.7% không nắm được các công ty tuyển dụng Như vậy có thể thấy thông tin về các ngành nghề liên quan đến Sinh học học sinh chưa được tiếp cận nhiều

3 Nhận xét, kết luận chung

Từ khảo sát thực trạng cho cả giáo viên và học sinh, có thể thấy số lượng giáo viên chưa thường xuyên phát triển năng lực ĐHNN cho HS bằng phương pháp HĐTN chiếm tỉ lệ khá cao Thông qua khảo sát, tôi nhận thấy nhu cầu cần tìm hiểu

và quan tâm đến các ngành nghề của HS rất cao, tuy nhiên việc tổ chức dạy học bằng các phương pháp truyền thống đã hạn chế việc tìm tòi và hứng thú của HS về nghề nghiệp liên quan đến lĩnh vực Sinh học nói chung và Sinh học 11 nói riêng Vì vậy

tôi thực hiện đề tài “Phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh

thông qua hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Sinh học 11”

B THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I Phân tích yêu cầu cần đạt, cấu trúc nội dung Sinh học 11

Căn cứ vào yêu cầu cần đạt, cấu trúc nội dung chương trình Sinh học 11, tôi nhận thấy có thể tổ chức những HĐTN sau nhằm phát triển NL ĐHNN cho HS:

- Trải nghiệm tìm hiểu về sinh lí động vật bằng các hoạt động như: Tìm hiểu cách sơ cứu người bị chảy máu, người bị đuối nước, người bị đột quỵ… tại các trung tâm y tế; mổ ếch tìm hiểu hoạt động của tim mạch; tham gia ngày hội hiến máu…Tìm hiểu

về yêu cầu để làm việc trong lĩnh vực y học, dược học…

- Trải nghiệm tìm hiểu sinh trưởng và phát triển ở động vật:

Tham quan cơ sở ấp trứng gia cầm, cơ sở nuôi ong, tìm hiểu các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại cây trồng…

+ Mô tả được quá trình vận chuyển máu trong hệ mạch (huyết áp, vận tốc máu và

sự trao đổi chất giữa máu với các tế bào) Nêu được hoạt động tim mạch được điều hoà bằng cơ chế thần kinh và thể dịch

+ Trình bày được vai trò của thể dục, thể thao đối với tuần hoàn

+ Kể được các bệnh thường gặp về hệ tuần hoàn Trình bày được một số biện pháp phòng hống các bệnh tim mạch

+ Thực hành: Đo được huyết áp ở người và nhận biết được trạng thái sức khoẻ từ kết quả đo Đo nhịp tim người ở các trạng thái hoạt động khác nhau và giải thích kết quả

- Năng lực tìm hiểu thế giới sống: Quan sát hoạt động của hệ tuần hoàn của cá,

giun đất, lợn…tại gia đình; Giải thích được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

ở động vật

- Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học: Vận dụng được hiểu biết về hệ tuần hoàn

để biết cách phòng tránh bệnh lý tim mạch: ăn uống khoa học, tập luyện thể thao, không hút thuốc, không sử dụng rượu bia,…cho bản thân và gia đình

- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn

đề và sáng tạo

- Phẩm chất:

+Trung thực: Trong tự đánh giá, báo cáo kết quả HĐTN

+ Trách nhiệm: Với bản thân và các bạn trong nhóm để hoàn thành các nhiệm vụ được giao Có trách nhiệm với cộng đồng trong việc tuyên truyền, hướng dẫn các biện pháp sơ cứu người bị thương chảy máu, người bị các bệnh tim mạch…

+ Phân tích được tác hại của việc lạm dụng rượu, bia đối với sức khoẻ của con người, đặc biệt là hệ tim mạch

12

+ Chăm chỉ thực hiện các nhiệm vụ HĐTN

+ Nhân ái: Giúp đỡ những người bị thương, người bị bệnh tim mạch, hiểu ý nghĩa hiến máu nhân đạo

1.2 Xác định các dạng HĐTN cụ thể trong bài học

Căn cứ vào yêu cầu cần đạt và mạch nội dung kiến thức; căn cứ vào điều kiện

thực tế địa phương, tôi lựa chọn các nội dung HĐTN cụ thể như sau:

HĐTN 1: Tìm hiểu cấu trúc hệ mạch, vận tốc máu, sơ cứu người bị thương chảy máu

HĐTN 2: Tìm hiểu huyết áp, cách đo huyết áp và sơ cứu nạn nhân tăng hoặc hạ huyết áp đột ngột, bệnh nhân đột quỵ

HĐTN 3: Truyền thông bảo vệ sức khỏe tim mạch

HĐTN 4: Mổ tim ếch, tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của tim

HĐTN 5: Thực hành về hệ tuần hoàn

HĐTN 6: Tìm hiểu hiến máu nhân đạo

1.3 Thiết kế các HĐTN theo mô hình

1.3.1 Tiếp cận vấn đề

Thiết kế bộ câu hỏi định hướng:

Gói 1: Nhóm 1

1 Cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn?

2 Phân biệt các dạng hệ tuần hoàn kín và tuần hoàn hở; tuần hoàn đơn và tuần hoàn kép?

3 Cấu tạo của hệ mạch? Thế nào là vận tốc máu? Nguyên nhân sự biến động vận tốc máu trong hệ mạch?

4 Vận dụng kiến thức hệ tuần hoàn để sơ cứu cho người bị thương chảy máu? Gói 2: Nhóm 2

1 Cấu tạo của hệ mạch?

2 Huyết áp là gì? Sự biến động của huyết áp trong hệ mạch? Yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp?

3 Cách đo huyết áp, đếm nhịp tim?

4 Phương pháp sơ cứu cho bệnh nhân tăng hoặc hạ huyết áp; bệnh nhân đột quỵ? Gói 3: Nhóm 3

1 Lợi ích của luyện tập thể dục thể thao thường xuyên đối với hệ tuần hoàn?

2 Tác hại của lạm dụng rượu bia đối với tim mạch và sức khỏe?

3 Các bệnh về hệ tuần hoàn?

13

4 Xây dựng kịch bản truyền thông về bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn

Gói 4: Nhóm 4

1 Cấu tạo và hoạt động của tim?

2 Điều hòa hoạt động tim mạch?

3 Phương pháp mổ ếch và tiến hành các thí nghiệm về hệ tuần hoàn?

1.3.2 Trải nghiệm cụ thể

Kế hoạch các hoạt động trải nghiệm như sau:

Thời gian Nội dung công việc thực hiện Người Sản phẩm dự kiến

- Bảng phân công nhiệm

vụ cụ thể cho từng thành viên và kế hoạch thực hiện của nhóm HS

- Bảng tiêu chí đánh giá các hoạt động

- Tiếp nhận nhiệm vụ

- Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư ký, trao đổi về nội dung công việc, phân công nhiệm vụ, lập kế thực hiện, đặt tên cho nhóm

Các nhóm HS

- Nhóm 4: Mổ tim ếch tại phòng thực hành bộ môn Sinh học của nhà trường

- Các nhóm: Thực hành về

hệ tuần hoàn

- Cả lớp: Hưởng ứng ngày hội hiến máu nhân đạo tại trung tâm văn hóa huyện Quỳnh Lưu

HS và GV

- Các hình ảnh, clip, số liệu, kiến thức liên quan

- Video, hình ảnh mổ tim ếch và các kết quả quan sát

- Kỹ năng sơ cứu nạn nhân bị thương chảy máu

- Kỹ năng đo huyết áp

- Số liệu bệnh nhân bị cao huyết áp và tụt huyết áp

- Nguyên nhân, nhóm đối tượng bị cao huyết áp, tụt huyết áp

- Kiến thức về sơ cứu nạn nhân bị cao huyết áp, tụt huyết áp, bệnh nhân đột quỵ …

14

- Kiến thức về bảo vệ sức khỏe tim mạch

- Tìm hiểu hiến máu nhân đạo:

+ Điều kiện hiến máu + Quy trình hiến máu + Ý nghĩa hiến máu + Hình ảnh ngày hội hiến máu nhân đạo

- Tập hợp, phân tích, xâu chuỗi các thông tin thu được

- Thảo luận, trao đổi, đánh giá giải quyết nhiệm vụ được giao

- Hoàn thành bài báo cáo bằng các hình thức mà nhóm lựa chọn

- Phân công người báo cáo, tập báo cáo thử trước các bạn trong nhóm

HS hoạt động theo nhóm dưới sự điều khiển của nhóm trưởng

Bản báo cáo kết quả của

4 nhóm

- Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ mỗi nhóm lập 1 group riêng qua zalo hoặc facebook để trao đổi thông tin

- HS nạp bài đúng tiến độ và GV xem xét nếu chưa đạt cần bổ sung thêm

1.3.3 Trình bày, thảo luận kết quả trải nghiệm

Thời

gian Nội dung công việc

Người thực hiện Sản phẩm dự kiến Tiết

- Kiến thức về cấu trúc hệ mạch và vận tốc máu

- Kỹ năng cơ bản cách sơ cứu người bị vết thương

- Kiến thức về khái niệm

và các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp

15

- Hướng dẫn cách đo huyết

áp, sơ cứu bệnh nhân trong

trường hợp tăng, tụt huyết áp

đột ngột, bệnh nhân đột quỵ

- Kỹ năng đo huyết áp

- Kỹ năng cơ bản cách sơ cứu người bị tăng huyết áp

và tụt huyết áp, người bị đột quỵ

Nhóm 3:Báo cáo truyền thông

kiến thức bảo vệ sức khỏe hệ

tuần hoàn

GV và các nhóm HS

Thông tin và kiến thức bảo

vệ sức khỏe hệ tuần hoàn

Nhóm 4: Báo cáo kết quả trải

nghiệm mổ tim ếch

GV và các nhóm HS

- Bài báo cáo kết quả nhóm

- Hướng dẫn mổ tim ếch

- HS trang bị những kiến thức về cấu tạo và hoạt động của tim

Tiết 4

Tại lớp

Đại diện 1 nhóm cáo kết quả

tìm hiểu ngày hội hiến máu

nhân đạo

GV và

HS cả lớp

- Điều kiện hiến máu

- Quy trình hiến máu

- Ý nghĩa hiến máu

- Hình ảnh ngày hội hiến máu

Tổng kết đánh giá, rút kinh

nghiệm

- Học sinh đánh giá theo các

mẫu phiếu đánh giá

- GV lắng nghe ý kiến của các

- GV và các nhóm trao đổi và thảo luận

về kết quả của việc

- Hoàn thành các phiếu đánh giá :

- Phiếu tự đánh giá của nhóm

- Phiếu đánh giá chéo của các nhóm

- Phiếu đánh giá tổng hợp của giáo viên

- Công bố điểm của từng nhóm

16

học theo HĐTN

1.3.4 Kết luận, khái quát hóa kiến thức thu được qua trải nghiệm

- Các dạng hệ tuần hoàn

- Cấu tạo và hoạt động của tim

- Cấu tạo và hoạt động hệ mạch

- Phương pháp bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn

- Phương pháp sơ cứu cho người bị chảy máu, người bị bệnh huyết áp, người bị bệnh đột quỵ

- Ý nghĩa của việc hiến máu nhân đạo

1.3.5 Vận dụng

Trên cơ sở kiến thức về hệ tuần hoàn, tìm hiểu thêm thông tin qua mạng internet

và các kênh thông tin khác các nhóm thảo luận, đề xuất những biện pháp nâng cao sức khỏe hệ tuần hoàn, sơ cứu cho người bị chảy máu, người bị bệnh huyết áp, người

bị bệnh đột quỵ…

1.4 Dự kiến đánh giá hoạt động trải nghiệm

- Học sinh từng nhóm tự đánh giá bản thân, nhóm đánh giá từng bạn, các nhóm đánh giá chéo nhau vào trong các mẫu phiếu đánh giá

- GV lắng nghe ý kiến của các nhóm về những khó khăn, lợi ích đem lại của việc

học theo HĐTN

- GV nhận xét hoạt động của các nhóm trong quá trình thực hiện: ưu điểm, khuyết điểm từ đó rút kinh nghiệm để khắc phục

- GV đánh giá, chấm điểm vào phiếu đánh giá

2 Thiết kế các hoạt động trải nghiệm nội dung “Sinh trưởng và phát triển

ở động vật”

2.1 Phân tích mục tiêu của bài học

- Năng lực nhận thức sinh học:

+ Biết được đặc điểm sinh trưởng và phát triển ở động vật

+ Biết được các giai đoạn sinh trưởng và phát triển ở động vật

+ Phân tích được những yếu tố tác động đến sinh trưởng và phát triển ở động vật

17

+ Phân biệt được các loại hormone và ứng dụng của việc việc sử dụng

hormone trong chăn nuôi

+ Biết điều khiển sinh trưởng và phát triển ở động vật

- Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết

vấn đề và sáng tạo

- Về phẩm chất

+Nhân ái: Tích cực nghiên cứu tài liệu, thường xuyên theo dõi việc thực hiện

các nhiệm vụ được phân công

+Trung thực: Trong kiểm tra, đánh giá để tự hoàn thiện bản thân

+Trách nhiệm: Tự giác hoàn thành các nhiệm vụ được giao

2.2 Xác định các dạng HĐTN cụ thể trong bài học

Căn cứ vào yêu cầu cần đạt và mạch nội dung kiến thức; căn cứ vào điều kiện

thực tế địa phương, tôi lựa chọn các nội dung HĐTN cụ thể như sau:

- HĐTN 1: Tham quan cơ sở ấp trứng gia cầm, trang trại chăn nuôi và tìm hiểu quá trình phát triển không qua biến thái

- HĐTN 2: Điều tra tình hình côn trùng hại cây trồng, tìm hiểu quá trình phát triển của động vật qua biến thái và tìm hiểu một số phương pháp phòng trừ sâu hại bằng bẫy, bả độc tại các cơ sở làm vườn

- TĐTN 3: Tham quan cơ sở nuôi ong mật và tìm hiểu quá trình phát triển qua biến thái

- HĐTN 4: Cuộc thi “Ai nhanh hơn”

2.3 Thiết kế các HĐTN theo mô hình

2.3.1 Tiếp cận vấn đề

Câu hỏi định hướng:

Gói 1: Nhóm 1

1 Đặc điểm và các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của động vật?

2 Gà có kiểu phát triển gì? Nêu các giai đoạn phát triển của gà?

3 Trong quá trình ấp trứng gà, vịt sau bao nhiêu thời gian để có trứng lộn, con giống?

Gói 2: Nhóm 2

4 Sâu hại cây trồng, ong, ruồi đục quả, châu chấu có kiểu phát triển nào?

5 Ứng dụng hiểu biết về sinh trưởng và phát triển vào thực tiễn?

* Câu hỏi phỏng vấn người làm vườn:

1 Thời gian nào cây trồng bị sâu hại mạnh nhất?

18

2 Các loại côn trùng gây hại thường hoạt động vào thời điểm nào?

3 Đã áp dụng những biện pháp phòng trừ sâu hại nào tại vườn? Cách tiến hành? Hiệu quả và hạn chế của mỗi biện pháp?

*Qua hoạt động điều tra hãy làm rõ:

- Kiểu sinh trưởng phát triển của các loài côn trùng hại cây trồng

- Ứng dụng quá trình sinh trưởng phát triển của nhóm côn trùng gây hại cây trồng, đề xuất các biện pháp phòng trừ có hiệu quả

- Quy trình làm bẫy, bả phòng trừ côn trùng gây hại

Gói 3: Nhóm 3

9 Thế nào là biến thái?

10 Phân biệt biến thái hoàn toàn và không hoàn toàn? Cho ví dụ

11 Trong các giai đoạn phát triển của ong mật, hãy cho biết:

- Giai đoạn tạo sản phẩm?

- Giai đoạn nhân giống?

12 Để nâng cao hiệu quả của nghề nuôi ong mật, cần áp dụng những biện pháp nào?

GV - Hình thành các

nhóm và phân công nhiệm vụ cho từng nhóm

- Bảng phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên và kế hoạch thực hiện của nhóm HS

- Bảng tiêu chí đánh giá các hoạt động

- Tiếp nhận nhiệm vụ

- Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư

ký, trao đổi về nội dung công việc, phân công nhiệm vụ, lập kế thực hiện, đặt tên cho nhóm

Các nhóm

HS

- Thống nhất tiêu chí đánh giá học sinh

- Ảnh, video các giai đoạn khác nhau của

19

hiểu quá trình sinh trưởng phát triển không qua biến thái

- Nghiên cứu SGK, mạng internet

về khái niệm sinh trưởng phát triển, sinh trưởng phát triển không qua biến thái

- Gặp gỡ chủ trang trại để làm rõ thời điểm xuất chuồng vật nuôi hiệu quả

- Gặp gỡ chủ cơ sở ấp trứng trao đổi để biết thời gian ấp để có trứng lộn, con giống

- Chụp ảnh minh hoạ các giai đoạn phôi của gà, vịt

- Thảo luận, xử lý, phân tích, tổng hợp thông tin

- Báo cáo nội dung học tập

theo nhóm dưới sự điều khiển của nhóm trưởng

phôi trong trứng gà, vịt

- Bài phỏng vấn chủ

cơ sử ấp trứng gà vịt

về thời gian ấp để được trứng lộn, con giống

- Bài báo cáo powerpoi quá trình phát triển của động

- Nghiên cứu SGK, mạng internet

về sinh trưởng phát triển qua biến thái

- Điều tra: Quan sát, thống kê số lượng sâu hại trên rau, cây ăn quả;

cách trừ sâu hại

Nhóm 2: Trải nghiệm tại cơ sở các cơ sở làm vườn, gặp gỡ người làm vườn để trao đổi trực tiếp:

1.Thời gian nào cây trồng bị sâu hại mạnh nhất?

2 Các loại côn trùng gây hại thường hoạt động vào thời điểm nào?

3 Đã áp dụng những biện pháp phòng trừ sâu hại nào tại vườn?

Cách tiến hành? Hiệu quả và hạn chế của mỗi biện pháp?

HS hoạt động theo nhóm dưới sự điều khiển của nhóm trưởng

- Phiếu giao việc của từng thành viên

- Bài báo cáo powerpoi về kết quả thu thập được

- Bài tuyên truyền sử dụng biện pháp vật lí sinh học phòng trừ sâu hại cây trồng

- Nghiên cứu SGK, mạng internet

về khái niệm sinh trưởng phát triển, sinh trưởng phát triển qua biến thái

- Gặp gỡ chủ trang trại nuôi ong

để làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển của ong

- Phiếu giao việc của từng thành viên

- Bài báo cáo powerpoi về kết quả thu thập được

- Bài tuyên truyền lợi ích của mật ong và biện pháp nuôi ong hiệu quả

2 ngày

ở nhà

- Tìm kiếm các kiến thức liên quan đến vấn đề nghiên cứu từ SGK, mạng internet, báo

- Tập hợp, phân tích, xâu chuỗi các thông tin thu được

- Thảo luận, trao đổi, đánh giá giải quyết nhiệm vụ được giao

- Hoàn thành bài báo cáo bằng các hình thức mà nhóm lựa chọn

- Phân công người báo cáo, tập báo cáo thử trước các bạn trong nhóm

HS hoạt động theo nhóm dưới sự điều khiển của nhóm trưởng

Bản báo cáo kết quả của 4 nhóm

2.3.3 Trình bày thảo luận kết quả trải nghiệm

Thời

gian Nội dung công việc

Người thực hiện Sản phẩm dự kiến Tiết 2, 3

Tại lớp

Nhóm 1: Báo cáo kết quả trải nghiệm của nhóm

GV và các nhóm

21

Nhóm 2: Báo cáo kết quả trải nghiệm của nhóm

- Hướng dẫn các nhóm làm bẫy, bả trừ sâu

GV và các nhóm

HS

- Bài báo cáo kết quả của nhóm 2

- Phòng trừ sâu bằng phương pháp vật lí, sinh học

Nhóm 3: Báo cáo kết quả trải nghiệm của nhóm

GV và các nhóm

- Học sinh theo các mẫu phiếu đánh giá

- GV lắng nghe ý kiến của các

nhóm về những khó khăn, lợi ích đem lại của việc học theo HĐTN

- GV nhận xét hoạt động của các nhóm trong quá trình thực hiện

- GV đánh giá, chấm điểm vào phiếu đánh giá

Các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm

- GV và các nhóm trao đổi

và thảo luận về kết quả của việc học theo HĐTN

- Hoàn thành các phiếu đánh giá :

- Phiếu tự đánh giá của nhóm

- Phiếu đánh giá chéo của các nhóm

- Phiếu đánh giá tổng hợp của giáo viên

- Công bố điểm của từng nhóm

2.3.4 Kết luận, khái quát hóa kiến thức thu được qua trải nghiệm

- Khái niệm sinh trưởng và phát triển ở động vật

- Phát triển không qua biến thái và qua biến thái

- Ứng dụng sinh trưởng và phát triển trong thực tiễn

2.3.5 Vận dụng

Trên cơ sở kiến thức thu thập được từ hoạt động tải nghiệm, từ người thân, mạng internet và các kênh thông tin khác các nhóm thảo luận, đề xuất các vấn đề:

- Đề xuất quy trình nuôi ong mật hiệu quả

2.4 Dự kiến đánh giá mỗi dạng HĐTN

- Căn cứ đánh giá:

+ Dựa trên các tiêu chí đánh giá về các yêu cầu đạt được qua gói câu hỏi định hướng

+ Cách thức và thời gian tiến hành

+ Ý thức tham gia trải nghiệm

+ Mức độ đảm bảo an toàn lao động

- Cách thức đánh giá thông qua phiếu đánh giá (phiếu đánh giá ở phần phụ lục):

+ Học sinh tự đánh giá

+ Các nhóm đánh giá lẫn nhau

+ Giáo viên đánh giá

III Phát triển năng lực định hướng nghề nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm môn Sinh học 11

1 Dạy học nội dung “ Tuần hoàn ở động vật”

1.1 Chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm

Trước khi dạy bài 10 (Sinh 11, bộ sách KNTT & CS) khoảng tuần 5-6 GV triển

khai nhiệm vụ trải nghiệm qua nhóm zalo, messenger của lớp

Bước 1: Phân nhóm và giao nhiệm vụ trải nghiệm

- Dựa trên sĩ số, năng lực, sở thích, nhu cầu và nhiệm vụ học tập, GV chia lớp

1 Nghiên cứu tình huống có vấn đề

2 Trải nghiệm tại cơ sở y tế tìm hiểu về cách sơ cứu nạn nhân bi thương chảy máu

3 Thảo luận các vấn đề:

+ Vận tốc máu ở mao mạch chậm có ý nghĩa gì?

- Luyện tập cách sơ cứu cho nanh nhân bị thương chảy nhiều máu

4 Hoàn thành bản báo cáo

5 Báo cáo trước lớp, hướng dẫn các nhóm thực hiện sơ cứu

1 Nghiên cứu tình huống có vấn đề

2 Trải nghiệm tại cơ sở y tế tìm hiểu về cách đo huyết áp, xử lý

khi bị tăng hoặc tụt huyết áp, bệnh nhân đột quỵ

3 Thảo luận các vấn đề:

+ Huyết áp là gì?

+ Thế nào là HA tâm thu và HA tâm trương + Huyết áp thay đổi như thế nào trong hệ mạch?

+ Đo huyết áp như thế nào?

+ Cách xử lý với người bị tăng hoặc tụt huyết áp đột ngột, người bị đột quỵ

4 Hoàn thành bản báo cáo

5 Báo cáo trước lớp, hướng dẫn các nhóm thực hiện đo huyết

áp, sơ cứu cho bệnh nhân bị tăng hoặc tụt huyết áp, bệnh nhân đột quỵ

1 Nghiên cứu tình huống có vấn đề

2 Trải nghiệm tại cơ sở y tế tìm hiểu kiến thức về bảo vệ sức khỏe tim mạch

3 Thảo luận các vấn đề:

- Thực trạng bệnh tim mạch hiện nay trên thế giới nói chung

và Việt Nam nói riêng

- Những yếu tố gây nguy cơ mắc bệnh

- Lợi ích của luyện tập thể dục thể thao

- Tác hại của lạm dụng rượu bia đối với sức khỏe tim mạch

- Một số biện pháp bảo vệ sức khỏe tim mạch

- Hoàn thành bản báo cáo

- Báo cáo trước lớp

1 Nghiên cứu tình huống có vấn đề

2 Mổ tim ếch chứng minh giả thuyết về hoạt động của tim

3 Thảo luận các vấn đề và hoàn thành phiếu học tập

+ Tại sao tim tách rời khỏi cơ thể vẫn có khả năng co dãn nhịp nhàng?

+ Chu kỳ tim là gì? Một chu kỳ tim gồm những pha nào?

+ Mối quan hệ giữa nhịp tim với kích thước (khối lượng) cơ thể

và giải thích vì sao?

4 Hoàn thành bản báo cáo

5 Báo cáo trước lớp và hướng dẫn các nhóm mổ ếch

1 Những người nào đủ điều kiện tham gia hiến máu?

2 Quy trình hiến máu gồm những bước nào?

3.Ý nghĩa của việc hiến máu nhân đạo ?

4 Hình ảnh tư liệu ngày hội hiến máu nhân đạo

5 Nạp bản báo cáo cá nhân cho GV

Bước 2: Thảo luận về nhiệm vụ trải nghiệm

- HS mỗi nhóm nhận nhiệm vụ, tiến hành bầu nhóm trưởng, thư ký, phân công

nhiệm vụ cho từng thành viên Bảng phân công nhiệm vụ các nhóm (xem phụ lục 3)

- Nhóm trưởng điều hành nhóm thảo luận lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ, dự

kiến sản phẩm đạt được

- GV giám sát, hướng dẫn, đôn đốc các nhóm hoàn thành việc phân công nhiệm

vụ, lập kế hoạch thực hiện, giải thích các khúc mắc của học sinh…

- GV hướng dẫn tài liệu cần nghiên cứu, các kiến thức liên môn học sinh cần vận dụng để hoàn thành nhiệm vụ, hướng dẫn học sinh đặt câu hỏi phỏng vấn khi tới các

cơ sở y tế, cách quay phim, chụp ảnh lấy tư liệu

- HS có ý kiến trao đổi những vấn đề còn chưa rõ

Bước 3: Thảo luận, thống nhất tiêu chí đánh giá

- Giáo viên thống nhất về tiêu chí, quy trình, kết quả đánh giá

- Điểm cá nhân = (điểm cá nhân tự đánh giá + điểm đánh giá của nhóm + điểm đánh giá của giáo viên + điểm đánh giá chéo của nhóm khác + Điểm bài kiểm tra trắc nghiệm)/5

- HS lắng nghe, tham gia xây dựng tiêu chí đánh giá

1.2 Tổ chức HĐTN và báo cáo kết quả HĐTN

1.2.1 Trải nghiệm: Tìm hiểu cấu trúc hệ mạch, vận tốc máu, sơ cứu người

bị thương chảy máu

a Thời gian và địa điểm:

Một buổi tại trạm y tế Cầu Giát

25

b Chuẩn bị:

- Tìm hiểu kiến thức nền về: Khái quát hệ tuần hoàn, các dạng hệ tuần hoàn, vận tốc máu

- Thiết bị quay phim, chụp ảnh, giấy, bút

- Tài liệu SGK Sinh học 11 (KNTT& CS), phiếu học tập và một số tài liệu khác…

c Tiến trình trải nghiệm

- GV nêu tình huống có vấn đề:

Làm thế nào để cầm máu cho

người bị thương đứt mạch máu lớn ở

tay?

- GV: Nếu sơ cứu đúng cách có thể

giúp kéo dài sự sống cho người bị

- HS tiến hành trải nghiệm theo bảng phân công nhiệm vụ của nhóm và hướng dẫn của GV

+ Phỏng vấn cán bộ y tế về các vấn

đề liên quan + Ghi chép, quay phim, chụp ảnh làm

tư liệu báo cáo

Hình 1 Sơ cứu nạn nhân khi bị chảy máu ở cánh tay

d Báo cáo kết quả trải nghiệm

- Đại diện nhóm 1 trình bày sản phẩm bằng bản powerpoint đã được chuẩn bị

- Trả lời các câu hỏi của nhóm 1: Gói 1 câu 1, 2, 3

- Các thành viên trong lớp theo dõi, thảo luận, phản biện, nêu các tình huống

- GV: Thống nhất nội dung kiến thức: Khái quát hệ tuần hoàn, các dạng hệ tuần hoàn, vận tốc máu và yêu cầu HS tự hoàn thành dưới dạng bài tập ở nhà

26

Hình 2: Nhóm 1 báo cáo kết quả HĐTN tại lớp

1.2.2 Trải nghiệm đo huyết áp và sơ cứu nạn nhân tăng hoặc tụt huyết áp đột ngột, bệnh nhân đột quỵ

a Thời gian và địa điểm:

Một buổi tại trạm y tế thị trấn Cầu Giát

b.Chuẩn bị:

- Tìm hiểu kiến thức nền về: Cấu tạo của hệ mạch, huyết áp, bệnh huyết

áp và đột quỵ

- Thiết bị quay phim, chụp ảnh, giấy, bút

- Tài liệu SGK Sinh học 11 (KNTT& CS), phiếu học tập và một số tài liệu khác…

c Tiến trình trải nghiệm

- GV nêu tình huống có vấn đề:

Huyết áp là gì? Phụ thuộc

những yếu tố nào?

- GV định hướng cho HS quan

sát, thu thập kết quả trải nghiệm

Bước 1: Trải nghiệm đo huyết

áp, sơ cứu bệnh nhân bị bệnh

HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ:

- Nghiên cứu SGK về huyết áp

- Thực hiện nhiệm vụ trải nghiệm tại bệnh viện hoặc trạm y tế địa phương

- Thực hành đo huyết áp dưới sự hướng dẫn của cán bộ y tế

- Phỏng vấn cán bộ y tế về các vấn đề liên quan, ghi chép, quay phim, chụp ảnh làm tư

liệu báo cáo

27

Bước 4: Hoàn thành bản thu

hoạch và báo cáo

Hình 3 Bác sỹ hướng dẫn đo huyết áp và sơ cứu cho bệnh nhân đột quỵ ngừng tuần hoàn

d Báo cáo kết quả trải nghiệm:

- Đại diện nhóm 1 trình bày sản phẩm bằng bản powerpoint đã được chuẩn bị

- Trả lời các câu hỏi của nhóm 2: Gói 2 câu 1, 2, 3

- Các thành viên trong lớp theo dõi, thảo luận, phản biện, nêu các tình huống

- GV: Thống nhất nội dung kiến thức: Cấu tạo của hệ mạch, huyết áp và yêu cầu

HS tự hoàn thành dưới dạng bài tập ở nhà

Hình 4: Nhóm 2 báo cáo kết quả HĐTN tại lớp

28

1.2.3 Truyền thông bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn

a Thời gian và địa điểm:

- Thiết bị quay phim, chụp ảnh, giấy, bút

- Tài liệu SGK Sinh học 11 (KNTT& CS), phiếu học tập và một số tài liệu khác…

c Tiến trình trải nghiệm

GV nêu tình huống thực tiễn:

Thực trạng sức khỏe tim mạch hiện nay

rất đáng báo động Theo WHO - Tổ chức Y

tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 17,5 triệu

người tử vong do mắc các bệnh lý về tim và

mạch máu Cứ mỗi 2 giây sẽ có một người

chết vì bệnh tim mạch, cứ 5 giây sẽ có một

người bị nhồi máu cơ tim Tỷ lệ bệnh tim

mạch đang ngày càng tăng cao ở các nước

đang phát triển trong đó có Việt Nam Tại

Hội nghị Tim mạch Việt Nam các chuyên

gia cho biết Việt Nam hiện có khoảng 25%

dân số đang mắc bệnh tim mạch và 46%

mắc tăng huyết áp Hơn nữa, tỷ lệ bệnh tim

mạch ở Việt Nam ngày càng trẻ hóa

- GV định hướng cho HS quan sát, thu

thập kết quả trải nghiệm

Bước 1: Tìm hiểu ở trạm y tế và qua các

tài liệu về thực trạng bệnh tim mạch, lợi ích

của luyện tập thể dục thể thao, tác hại của

+ Các yếu tố nguy cơ gây bệnh + Một số bệnh tim mạch phổ biến

+ Biện pháp bảo vệ sức khỏe tim mạch

- Thực hiện nhiệm vụ trải nghiệm tại bệnh viện hoặc trạm y tế địa phương

- Phỏng vấn cán bộ y tế về các vấn đề liên quan, ghi chép, quay phim, chụp ảnh làm tư liệu báo cáo

- Viết kịch bản talk show và tập luyện

29

Bước 4: Hoàn thành bản thu hoạch, viết

kịch bản talk show và diễn thử

Hình 5: Nhóm 3 trải nghiệm tại trạm y tế Cầu Giát

d Báo cáo kết quả trải nghiệm

- Đại diện nhóm 3 trình bày sản phẩm bằng bản powerpoint đã được chuẩn bị

- Trả lời câu hỏi của nhóm 3: Gói 3 câu 1,2,3

- Các thành viên trong lớp theo dõi, thảo luận, phản biện, nêu các tình huống có vấn đề

- GV: Thống nhất nội dung kiến thức: Lợi ích của luyện tập thể dục thể thao, tác hại của lạm dụng rượu bia đối với tim mạch, bệnh về hệ tuần hoàn và yêu cầu HS tự hoàn thành dưới dạng bài tập ở nhà

Hình 6: Talk show tại lớp của nhóm 3

1.2.4 Trải nghiệm: Mổ tim ếch, tìm hiểu hoạt động của tim

a Thời gian và địa điểm:

b Chuẩn bị:

- Thiết bị quay phim, chụp ảnh, giấy, bút

- Tài liệu SGK Sinh học 11 (KNTT& CS), phiếu học tập và một số tài liệu khác…

c Tiến trình trải nghiệm

GV nêu tình huống có

vấn đề:

Tim có chức năng

như một cái bơm, vừa

đẩy vừa hút máu, trong

- HS mổ tim ếch, tìm hiểu tính tự đông của tim

Bước 1 Huỷ tuỷ ếch: Chọc kim dài vào điểm lõm

trên đầu ếch (chếch góc 45 độ), ếch có phản xạ che mặt sau đó đẩy kim theo cột sống xuống khoảng 4 cm, khi thấy ếch hoàn toàn không cử động là kết quả chính xác

d Báo cáo kết quả trải nghiệm

- Đại diện nhóm 4 trình bày sản phẩm bằng bản powerpoint đã được chuẩn bị và

hướng dẫn các nhóm khác mổ tim ếch

- Trả lời câu hỏi của nhóm 4: Gói 4 câu 1,2,3

- Các thành viên trong lớp theo dõi, thảo luận, phản biện, nêu các tình huống có

vấn đề

- GV: Thống nhất nội dung kiến thức: Cấu tạo, hoạt động của tim và yêu cầu

HS tự hoàn thành dưới dạng bài tập ở nhà

Hình 8: Nhóm 4 báo cáo kết quả hoạt động trải nghiệm

1.2.5 Trải nghiệm thí nghiệm về hệ tuần hoàn

a.Thời gian và địa điểm: 1 tiết tại phòng thực hành

b Chuẩn bị

- Hóa chất: NaCl 0,9%; adrenalin

- Máy đo huyết áp: 2 cái

c Tiến trình trải nghiệm và báo cáo kết quả

Sau tiết 2 khi nhóm 4 đã hoàn thành báo cáo, đại diện

4 nhóm bắt thăm nội dung trải nghiệm ở tiết tiếp theo:

+Đo huyết áp, đếm mạch đập cổ tay: Khi nghỉ ngơi

và sau khi chạy tại chỗ 2-3 phút

+ Mổ tim ếch và chứng minh tính tự động của tim

+ Thí nghiệm tìm hiểu vai trò của dây thần kinh giao

1.2.6 Trải nghiệm ngày hội hiến máu

a.Thời gian và địa điểm: 1 buổi tại trung tâm văn hóa huyện Quỳnh Lưu

b Chuẩn bị

- Kiến thức nề về cấu tạo và chức năng của hệ tuần hoàn

- Thiết bị quay phim, chụp ảnh, giấy, bút, tài liệu học tập…

33

c Tiến trình trải nghiệm

GV nêu tình huống có vấn đề: Với thông

điệp “một giọt máu cho đi, một cuộc đời ở

lại” Hiến máu tình nguyện đã trở thành nét

đẹp và truyền thống nhân ái "Thương người

như thể thương thân" của con người Việt

Nam Để tham gia hiến máu cần có những

điều kiện nào?

GV giao nhiệm vụ: Tham gia hưởng ứng

ngày hội hiến máu tình nguyện tổ chức hàng

năm tại nhà văn hóa huyện Quỳnh Lưu

+ Chụp ảnh tư liệu ngày hội hiến máu nhân đạo

+ HS làm báo cáo cá nhân

Hình 10 Tìm hiểu ngày hội hiến máu

d Báo cáo kết quả trải nghiệm

- Đại diện 1 nhóm bắt thăm báo cáo kết quả bằng bản powerpoint về: Điều kiện, quy trình và ý nghĩa hiến máu nhân đạo

34

- Các nhóm góp ý và nêu các tình huống có vấn đề

- GV chốt vấn đề

Hình 11 Báo cáo kết quả trải nghiệm hiến máu nhân đạo

1.2.7 Nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm

* Nhận xét, đánh giá:

- GV nhận xét quá trình học tập trải nghiệm và sản phẩm báo cáo của các nhóm

- GV đánh giá hoạt động của các nhóm, đánh giá kết quả trải nghiệm thông qua các phiếu đánh giá

+ Giáo viên tổ chức cho học sinh tự đánh giá, HS đánh giá lẫn nhau, GV đánh giá HS về kết quả làm việc của từng nhóm

+ Giáo viên tổ chức học sinh bình bầu học sinh hoàn thành xuất sắc nhất, học sinh tiến bộ nhất

+ Giáo viên thông báo kết quả chung của từng nhóm

* Rút kinh nghiệm

- GV trao đổi trực tiếp với học sinh sau khi thực hiện HĐTN theo các câu hỏi sau

Câu 1 Em có hài lòng về kết quả nghiên cứu không?

Câu 2 Em đã gặp khó khăn nào và đã giải quyết ra sao?

Câu 3 Theo em, để trở thành y, bác sĩ cần có những điều kiện nào? Cảm nhận

của em sau khi thực hiện xong HĐTN?

- Giáo viên rút kinh nghiệm cho học sinh; động viên, gợi ý cho học sinh về hướng phát triển tiếp theo của dạy học HĐTN

2 Dạy học nội dung “Sinh trưởng và phát triển ở động vật”

Nòng nọc anh: Mẹ chúng ta ở đâu nhỉ?

Nòng nọc em: Mẹ ơi mẹ ở đâu? Chúng con muốn có mẹ!

Nòng nọc anh: Các bác ơi có biết mẹ chúng cháu ở đâu không?

Bác rùa: Ta ở hồ này rất lâu rồi nhưng vẫn không biết mẹ các cháu là ai cả

Cả đàn nòng nọc đồng thanh: Vậy chúng ta đi tìm mẹ thôi

ta tìm hiểu nội dung bài “Sinh trưởng và phát triển của động vật”

- GV giới thiệu với học sinh mục tiêu, nhiệm vụ của hoạt động trải nghiệm

Bước 2: Phân nhóm và giao nhiệm vụ trải nghiệm

Hoạt động 1: Phân nhóm và giao nhiệm vụ cho HS

- Dựa trên sĩ số, năng lực, sở thích, nhu cầu và nhiệm vụ học tập, GV chia lớp thành nhóm

- GV chuyển giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm và thông báo cho HS kế hoạch học

1 Nghiên cứu tình huống có vấn đề

2 Trải nghiệm tại cơ sở ấp trứng gà, vịt

3 Thảo luận các vấn đề:

+ Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của động vật?