SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG PT DÂN TỘC NỘI TRÚ THPT SỐ 2 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA DÂN T
NỘI DUNG
1.1.Tổng quan chung về văn hóa, di sản văn hóa
Theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, văn hóa được nhìn nhận một cách biện chứng dựa trên triết học Mác - LêNin, từ đó hình thành một quan điểm toàn diện và phát triển về văn hóa Trong Đề cương văn hóa năm 1943, Đảng ta đã nêu rõ những định hướng quan trọng cho sự phát triển văn hóa trong bối cảnh đất nước.
Văn hóa Việt Nam bao gồm các giá trị vật chất và tinh thần được hình thành bởi các dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.
Văn hóa Việt Nam là nền tảng tinh thần của Tổ quốc và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nước Đảng ta luôn chú trọng đến việc phát triển và bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, nhấn mạnh trong Báo cáo chính trị rằng cần tiếp tục phát huy bản sắc văn hóa và loại bỏ mê tín dị đoan Đảng đã xây dựng chiến lược phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu xã hội và hội nhập quốc tế, khẳng định rằng văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển kinh tế xã hội Nền văn hóa tiên tiến cần mang đặc trưng yêu nước, độc lập và chủ nghĩa xã hội, đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết Bản sắc văn hóa dân tộc còn thể hiện qua những hình thức biểu hiện độc đáo, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của dân tộc.
Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, Đảng ta khẳng định chủ trương "hòa nhập" để phát triển đất nước mà không "hòa tan" bản sắc dân tộc Đảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng con người Việt Nam với tư tưởng, đạo đức và lối sống lành mạnh, đồng thời tạo ra môi trường văn hóa tích cực cho sự phát triển xã hội Việc kế thừa và phát huy các giá trị tinh thần, đạo đức, thẩm mỹ cùng di sản văn hóa, nghệ thuật của dân tộc cũng được coi là yếu tố then chốt trong quá trình này.
GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
Cơ sở lí luận
1.1.Tổng quan chung về văn hóa, di sản văn hóa
Theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, văn hóa được nhìn nhận từ góc độ biện chứng của triết học Mác - LêNin, dẫn đến một quan điểm toàn diện và phát triển về văn hóa Trong Đề cương văn hóa năm 1943, Đảng đã khẳng định rõ ràng tầm quan trọng của văn hóa trong sự phát triển của xã hội.
Văn hóa Việt Nam bao gồm các giá trị vật chất và tinh thần được hình thành bởi các dân tộc Việt Nam trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.
Văn hóa Việt Nam là nền tảng tinh thần của Tổ quốc và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển đất nước Đảng ta luôn chú trọng đến việc phát triển và bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc Trong Báo cáo chính trị của BCH TW Đảng khóa VI, Đảng nhấn mạnh việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời bài trừ mê tín dị đoan và các tệ nạn xã hội Đảng đã xây dựng chiến lược phát triển văn hóa phù hợp với yêu cầu xã hội và hội nhập quốc tế Tại Đại Hội lần thứ VIII, Đảng khẳng định văn hóa là mục tiêu và động lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, với mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nền văn hóa tiên tiến mang đặc trưng yêu nước, tiến bộ, độc lập và nhân văn, đồng thời giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy truyền thống yêu nước và tinh thần đoàn kết.
Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, Đảng ta khẳng định chủ trương "hòa nhập" để phát triển đất nước mà không "hòa tan" bản sắc dân tộc Đảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng con người Việt Nam với tư tưởng, đạo đức và lối sống lành mạnh, đồng thời tạo ra môi trường văn hóa tích cực cho sự phát triển xã hội Việc kế thừa và phát huy các giá trị tinh thần, đạo đức, thẩm mỹ cùng di sản văn hóa, nghệ thuật của dân tộc là cần thiết để xây dựng nền văn hóa mới giàu tính nhân văn.
“tiên tiên đậm đà bản sắc dân tộc”
Theo UNESCO, văn hóa là tổng thể các hoạt động và sáng tạo sống động từ quá khứ đến hiện tại Qua các thế kỷ, những hoạt động sáng tạo này đã hình thành một hệ thống giá trị, truyền thống và thị hiếu, tạo nên đặc trưng riêng của mỗi dân tộc.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để tồn tại và đạt được mục đích sống, con người đã sáng tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, cùng với các công cụ sinh hoạt hàng ngày như ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Tất cả những sáng tạo và phát minh này tạo thành văn hóa.
- Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam -
Bộ Giáo dục và đào tạo xuất bản năm 1998: Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử
Văn hóa bao gồm tất cả các khía cạnh của đời sống xã hội như ngôn ngữ, tôn giáo, tư tưởng, di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh của một dân tộc hay đất nước Nó mang lại giá trị tinh thần, phục vụ nhu cầu và lợi ích của cộng đồng.
-Theo Luật Di sản văn hóa của Việt Nam đã xác định:“Di sản văn hóa Việt
Di sản văn hóa là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước Đây là báu vật mà thế hệ trước để lại cho thế hệ sau, bao gồm các tác phẩm nghệ thuật dân gian, công trình kiến trúc, điêu khắc và văn học Di sản văn hóa được chia thành di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là những sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác tại nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Văn hóa vật thể bao gồm các giá trị văn hóa hữu hình mà con người có thể cảm nhận trực tiếp qua các giác quan, như cung điện, chùa tháp, hiện vật trong bảo tàng và thắng cảnh thiên nhiên Những giá trị này không chỉ có ý nghĩa văn hóa mà còn mang giá trị lịch sử và khoa học, được cộng đồng dân tộc và nhân loại công nhận.
Văn hóa phi vật thể bao gồm các sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học, được lưu giữ qua trí nhớ, chữ viết và truyền miệng Nó bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm nghệ thuật, ngữ văn, truyền thuyết, phong tục tập quán, lễ hội, bí quyết nghề thủ công, tri thức y dược cổ truyền, văn hóa ẩm thực, trang phục truyền thống và các tri thức dân gian khác.
1.2 Tổng quan về vấn đề giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa dân tộc
Theo triết học Mác - Lênin, ý thức là phạm trù song song với vật chất, phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người, đồng thời có sự cải biến và sáng tạo Trong tâm lý học, ý thức được xem là hình thức phản ánh tâm lý cao nhất chỉ có ở con người, thể hiện qua ngôn ngữ và khả năng hiểu biết từ các tri thức tiếp thu trong quá trình tương tác với thế giới Theo từ điển tiếng Việt, ý thức là khả năng phản ánh và tái hiện hiện thực trong tư duy, thể hiện sự nhận thức đúng đắn qua hành động và thái độ, đồng thời ý thức được việc làm của mình.
Ý thức bảo tồn và phát huy di sản văn hóa là sự kết hợp giữa tri thức, tình cảm và ý chí nhằm bảo vệ và phát triển giá trị di sản Điều này được thực hiện thông qua các hoạt động của con người, giúp hiểu rõ lịch sử và ý nghĩa của di sản Để đảm bảo sự an toàn và phát triển của di sản văn hóa, cần giới thiệu, trưng bày, khôi phục và tôn tạo, từ đó khai thác khả năng phục vụ cho sự tiến bộ của xã hội.
1.3.Tổng quan về vấn đề giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hóa cho học sinh trung học phổ thông
Theo triết học Mác - Lênin, ý thức là phạm trù song song với vật chất, phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người, đồng thời có sự cải biến và sáng tạo Trong tâm lý học, ý thức được xem là hình thức phản ánh tâm lý cao nhất chỉ có ở con người, thể hiện qua ngôn ngữ và khả năng hiểu biết từ các tri thức tiếp thu trong quá trình tương tác với thế giới Theo từ điển tiếng Việt, ý thức là khả năng phản ánh và tái hiện hiện thực trong tư duy, thể hiện sự nhận thức đúng đắn qua hành động và thái độ, đồng thời ý thức được việc làm của mình.
1.4 Những yêu cầu về việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Thái cho học sinh trung học phổ thông
Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Thái thông qua hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp ở trường phổ thông cần tuân thủ các yêu cầu nhất định.
+ Thứ nhất: Đảm bảo mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông của môn học và mục tiêu giáo dục văn hóa:
- Đảm bảo chương trình giáo dục phổ thông môn học theo quy định của Bộ
+ Thứ hai: Phải phù hợp với tình hình địa phương, điều kiện của nhà trường và nhu cầu tâm sinh lí lứa tuổi học sinh
Thứ ba, giáo viên cần xác định nội dung và chuẩn bị kỹ lưỡng cho quá trình giáo dục, bất kể địa điểm thực hiện Đối với các giá trị văn hóa, giáo viên nên xem xét các yêu cầu như tìm hiểu nguồn gốc, nguyên nhân hình thành cấu trúc văn hóa, sự phát triển qua thời gian, ý nghĩa của giá trị văn hóa, và cảm nhận của học sinh về những giá trị này Học sinh cũng cần được hướng dẫn về cách bảo vệ và tôn tạo các giá trị văn hóa.
Cơ sở thực tiễn
2.1 Một số nét cơ bản về văn hóa Thái ở Nghệ An và việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Thái trong trường THPT DTNT
2.1.1 Vài nét khái quát về dân tộc Thái ở Nghệ An
Nghệ An là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn, lên tới 16.250 km², chiếm 6% diện tích cả nước và 38% diện tích Bắc Trung Bộ Địa hình chủ yếu là miền núi, với 84% diện tích đất của tỉnh Tại Nghệ An, có 6 dân tộc anh em sinh sống, bao gồm Kinh, Thái, Thổ, H'mông, K'mú và Ơ đu Theo sách "Về phát triển kinh tế xã hội Nghệ An" (NXB Nghệ An, 2006), người Thái ở Nghệ An chiếm 21% tổng số người Thái của cả nước, đứng thứ 3 sau Sơn La và Thanh Hóa.
Người Thái đã di cư vào Nghệ An từ thế kỷ XV - XVII, chủ yếu do di cư tự nhiên từ Lào, cùng với các đợt di cư từ Tây Bắc và Thanh Hóa Hiện nay, cư dân Thái sinh sống chủ yếu ở các huyện miền núi và trung du như Anh Sơn, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, và một số xã thuộc huyện đồng bằng Quỳnh Lưu.
Văn hoá Thái luôn giữ vai trò quan trọng trong giao lưu văn hoá khu vực, với xu hướng “Thái hoá” diễn ra ở nhiều vùng, đặc biệt là giữa cư dân Ơđu, Khơ mú và người Thổ (nhóm Tày Poọng) Tại Nghệ An, dân tộc Thái bao gồm các nhóm Man Thanh, Hàng Tổng, Tày Mười, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái.
Thông qua lao động sản xuất và giao tiếp, cư dân Thái đã hình thành một nền văn hóa độc đáo, mang bản sắc riêng Văn hóa Thái không chỉ thể hiện sự phong phú của các dân tộc mà còn góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa Việt Nam.
2.1.2 Một số nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Thái
2.1.2.1 Về văn hoá vật chất:
Văn hóa vật chất tiêu biểu nhất ở người Thái là nhà cửa và trang phục
Nhà cửa của người Thái chủ yếu là nhà sàn, được xây dựng bằng gỗ lớn và chắc chắn, nổi bật hơn so với các cư dân khác trong vùng Mặt sàn được chia thành hai phần: một phần dành cho nơi ngủ của gia đình và phần còn lại cho bếp và tiếp khách nam Nhà ở của người Thái thường thoáng đãng và rộng rãi nhờ ít vách ngăn và cột giữa, có nơi chỉ sử dụng cột lửng trên xà ngang Hiện nay, xu hướng xây dựng nhà sàn đang chuyển dần sang nhà đất, với một số gia đình lựa chọn kiểu nhà nửa sàn nửa đất, tận dụng địa hình mái núi dốc.
Nhà Sàn dân tộc Thái
- Trang phục: Có nhiều nhóm địa phương với những phong cách trang phục khác nhau
Nam giới người Thái thường mặc áo cánh ngắn, xẻ ngực và quần xẻ đũng trong sinh hoạt và lao động Áo có cổ tròn, không cầu vai, với hai túi cài cúc vải hoặc xương Trong các dịp lễ, tết, họ chọn áo dài xẻ nách màu chàm, kết hợp với khăn quấn đầu và guốc Trong tang lễ, nam giới mặc áo tay may bằng vải thô màu trắng, dài và thụng Gần đây, âu phục đã trở nên phổ biến trong trang phục của nam giới người Thái.
Trang phục nữ Thái chia làm 2 loại phân biệt khá rõ theo hai ngành Thái Trắng (Táy khao) và Thái Đen (Táy đăm)
Phụ nữ Thái Trắng thường mặc áo cánh ngắn (xửa cóm) với màu sắc sáng, chủ yếu là trắng, được cài cúc bạc tạo hình bướm, ve, ong, kết hợp với váy màu đen không có hoa văn Trong khi đó, phụ nữ Thái Đen lại chọn áo ngắn (xửa cóm) với màu tối như chàm hoặc đen, và đội khăn "piêu" thêu hoa văn đa dạng, thể hiện phong cách đặc trưng của từng mường.
Trang phục phụ nữ Thái
Khăn Piêu của phụ nữ Thái không chỉ là trang phục hấp dẫn mà còn mang nét độc đáo và ý nghĩa văn hóa sâu sắc Được thêu hoa văn sặc sỡ hoặc làm từ vải bông nhuộm chàm, Piêu có nhiều loại khác nhau tùy theo vùng miền Nó không chỉ có tác dụng che nắng, giữ ấm mà còn là vật trang sức quan trọng trong sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt trong các dịp lễ hội Từ nhỏ, các cô gái Thái đã được dạy dệt vải và thêu khăn Piêu, điều này trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của họ Chiếc Piêu không chỉ thể hiện tài năng và sự chăm chỉ của người phụ nữ mà còn là tiêu chuẩn xã hội để đánh giá phẩm chất của họ Như vậy, khăn Piêu, cùng với các trang phục truyền thống khác, tạo nên vẻ đẹp riêng biệt và hấp dẫn của dân tộc Thái.
Khăn Piêu của người Thái
2.1.2.2 Về lao động sản xuất: Dân tộc Thái ở Nghệ An có nhiều kinh nghiệm đắp phai, đào mương, dựng cọn, bắc máng lấy nước làm ruộng Lúa nước là nguồn lương thực chính, đặc biệt là lúa nếp Dân tộc Thái cũng làm nương để trồng lúa, hoa màu và nhiều thứ cây khác Từng gia đình chăn nuôi gia súc, gia cầm, đan lát, dệt vải Sản phẩm nổi tiếng của người Thái là vải thổ cẩm, với những hoa văn độc đáo, màu sắc rực rỡ, bền đẹp.màu sắc rực rỡ, bền đẹp
Xe chỉ của dân tộc Thái Dệt vải thổ cẩm của phụ nữ Thái
2.1.2.3 Về văn hoá tinh thần:
- Văn hóa nghệ thuật dân gian:
Người Thái đã phát triển chữ viết từ sớm, với nhiều di sản văn hóa phong phú như văn học, luật lệ và dân ca được ghi chép trên giấy bản và lá cây, tạo nên kho tàng văn nghệ dân gian đặc sắc.
Văn tự Thái đã để lại cho chúng ta một kho tàng văn hóa phong phú, bao gồm các cuốn sử chép tay trên lá cọ và giấy gió, cùng với tài liệu gia phả, luật tục bản mường, bản trường ca, truyện thơ dài, bài đồng dao và sách dạy luân lý Những di sản này là những viên ngọc quý được nghiên cứu và dịch thuật qua nhiều thế hệ Các lễ hội dân gian như xên nhà, xên bản, xên mường đầu xuân và các buổi hạn khuống không chỉ mang đến trải nghiệm ca – vũ - nhạc độc đáo cho con người mà còn khẳng định vị thế văn hóa đặc sắc của vùng núi rừng phía Tây Nghệ An trong khu vực Đông Nam Á.
Truyện thần thoại của đồng bào Thái phản ánh thế giới quan của một xã hội phát triển cao, với kho tàng truyện cổ tích phong phú Những câu chuyện này không chỉ giải thích sự hình thành của con người mà còn chứa đựng yếu tố huyền thoại và tôn giáo Đồng bào rất ưa chuộng các loại truyện ngụ ngôn và chuyện cười dân gian, vì chúng mang ý nghĩa đạo đức và xã hội sâu sắc.
Chuyện dã sử và truyền thuyết thường kể về những bản trường ca và công tích của những người khai phá đất đai đầu tiên Họ là những anh hùng với kỳ tích trong việc dựng bản lập mường, chiến đấu dũng cảm và hy sinh vì quê hương.
Han ) được đồng bào kể hết đêm này qua đêm khác
Truyện thơ dân gian Thái nổi bật với nhiều tác phẩm nổi tiếng như Xống Chụ xôn xao và Khun Lú Nàng úa, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa thơ và hát Người hàng Tổng và Tày Mười thường ưa chuộng thể loại "xuối", trong đó có ngân vịnh kèm theo sáo đệm.
Man Thanh thích "khắp" (hát theo lời thơ có đệm đàn)
Thanh thích "khắp" (hát theo lời thơ có đệm đàn)
Hát nhuôn trong ngày vui của dân tộc Thái
Nhiều điệu "xuôi, lăm, khắp" đã trở thành những sắc thái đặc trưng của vùng quê miền núi Nghệ An, thể hiện sự hài hòa giữa nhạc và lời với tiết tấu trữ tình Các nhạc cụ như khèn bè, kèn đám ma, sáo nhuôn và sáo lăng (Hàng Tổng) góp phần làm phong phú thêm âm nhạc nơi đây.
Thực trạng học tập của học sinh về việc giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc nói chung và văn hóa dân tộc Thái nói riêng tại trường
Để đánh giá ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân tộc Thái tại Nghệ An, chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng học tập của học sinh Chúng tôi đã phát phiếu điều tra cho học sinh tại các trường, nhằm thu thập ý kiến và nguyện vọng của các em về giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa thông qua hoạt động trải nghiệm tại trường THPT Dân tộc nội trú.
Câu hỏi Đáp án % lựa chọn
Câu 1: Theo em thế nào là bảo A Bảo vệ và giữ gìn 80% tồn văn hóa dân tộc? B Giữ nguyên 20%
Câu 2: Theo em lễ hội đặc sắc A Lễ hội Đền Chín Gian 85%
B Lễ hội Làu Khà 15% của dân tộc Thái ở địa phương em là? C Lễ hội Bươn Xao 10%
Câu 3: Trang phục dân tộc của A Thái 85%
Câu 4: Theo em có cần thiết A Có 81% phải bảo tồn và phát huy? B Không 19%
Câu hỏi Đáp án % lựa chọn
Câu 5: Bảo tồn và phát huy A Tuyên truyền quảng bá 70% các giá trị văn hóa dân tộc Thái bằng cách nào? B Sử dụng sản phẩm 20%
Câu 6: Em đã tham gia vào A Trải nghiệm 35% hoạt động bảo tồn và phát huy B Tham quan 20% nào? C Trò chơi 45%
Câu 7: Địa phương em có làng
B Đan lát 19% nghề truyền thống nào?
Theo ý kiến của em, trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc được phân chia như sau: Cơ quan ban ngành liên quan chiếm 50%, học sinh đóng góp 30%, và nhân dân địa phương có trách nhiệm 20%.
Câu 9: Địa phương em có làng A Dệt 80%
B Đan lát 19% nghề truyền thống nào?
Theo đánh giá, 70% cho rằng hiệu quả giáo dục đạo đức thông qua trải nghiệm di sản Nghệ An là rất hiệu quả, trong khi 24% cho rằng hiệu quả ở mức vừa phải, và chỉ 5% cho rằng hiệu quả là ít.
Trải nghiệm này? D Không hiệu quả 1%
Qua khảo sát số liệu chúng tôi thấy được như sau:
Đa số học sinh nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân tộc Thái Cụ thể, 81% học sinh cho rằng việc này là cần thiết, trong khi 80% hiểu rõ khái niệm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa.
- Các em rất quan tâm đến việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc
- Phần lớn học sinh của trường đều có mong muốn nguyện vọng được học tập những chuyên đề về nội dung giáo dục này.
Thực trạng giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc nói
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân tộc Thái, thông qua hoạt động Trải nghiệm và Hướng nghiệp Nghiên cứu được thực hiện bằng phiếu điều tra đối với giáo viên các bộ môn khoa học xã hội như Ngữ Văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, cùng với môn tiếng Anh và môn Trải nghiệm, Hướng nghiệp tại một số trường THPT trong khu vực.
- Kết quả thu được như sau:
Trường Chưa Hiệu quả giáo dục
THPT Chưa hài đầu tư phương Hài lòng lòng pháp
PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An
Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn giáo viên chưa chú trọng đổi mới phương pháp và hình thức giáo dục giá trị văn hóa dân tộc, chỉ dừng lại ở việc tích hợp sơ sài nội dung bảo tồn và phát huy văn hóa vào bài dạy chính khóa Điều này dẫn đến sự không hài lòng của nhiều giáo viên về hiệu quả giáo dục trong lĩnh vực này cho học sinh.
2.3 Thực trạng tổ chức giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc nói chung và văn hóa dân tộc Thái nói riêng thông qua hoạt động Trải nghiệm di sản ở trường trung học phổ thông dân tộc nội trú nói chung và trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An nói riêng
Trải nghiệm di sản là hoạt động quan trọng giúp học sinh nâng cao kiến thức, phát triển kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm sống, từ đó góp phần vào sự phát triển toàn diện và hình thành những công dân có ích cho xã hội.
Trong những năm gần đây, nhiều trường THPT trên toàn tỉnh đã tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú cho học sinh, bao gồm giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, đạo đức, văn học dân tộc và văn hóa dân gian thông qua các hình thức như tham quan, câu lạc bộ và sân khấu hóa Những hoạt động này đã thu hút sự quan tâm của phần lớn học sinh Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường chưa chú trọng đến việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm, coi đây là hoạt động phụ và giải trí, dẫn đến việc học sinh tham gia với tâm lý chơi nhiều hơn là học, từ đó chưa đạt được hiệu quả giáo dục như mong muốn.
Hoạt động trải nghiệm di sản tại nhiều trường hiện nay chủ yếu diễn ra qua sách vở và internet, thiếu sự trải nghiệm thực tế Nhiều trường chưa chú trọng đến hoạt động này do các lý do như tốn thời gian chuẩn bị, lập kế hoạch, chi phí cao và khó khăn trong việc quản lý học sinh Thêm vào đó, một số trường lại cho rằng việc tham quan trải nghiệm cần phải đi xa để tìm kiếm những điều mới lạ Hơn nữa, tâm lý của học sinh thường cho rằng những gì quen thuộc xung quanh đã quá rõ ràng, nên không cần khám phá ý nghĩa sâu xa của chúng.
Hoạt động trải nghiệm di sản tại trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An chưa đạt kết quả như mong muốn do nhiều nguyên nhân Tuy nhiên, nhà trường luôn chú trọng và đầu tư cho các hoạt động trải nghiệm, đặc biệt là trải nghiệm di sản văn hóa Các hoạt động này được tổ chức phong phú, đa dạng về nội dung và hình thức, với sự hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần từ ban giám hiệu nhằm đạt hiệu quả cao nhất.
Hoạt động trải nghiệm giáo dục di sản văn hóa qua các địa chỉ đỏ và làng nghề đã thu hút sự tham gia nhiệt tình của học sinh, giúp các em học tập một cách nghiêm túc, tích cực và sáng tạo Sự đồng thuận cao từ phụ huynh và đồng nghiệp cũng góp phần quan trọng vào thành công của hoạt động này.
Sau 3 năm nghiên cứu và đưa vào ứng dụng thực tế, hoạt động ngoại khóa giáo dục di sản tại trường chúng tôi đã đạt kết qủa khả quan, được các đồng chí trong Ban giám hiệu, hội đồng nhà trường, học sinh ghi nhận Để hoạt động mang tính giáo dục sâu rộng, nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh chúng tôi đã phối hợp với các tổ chức Đoàn đưa nội dung này vào hoạt động trải nghiệm hàng năm vào các ngày lễ trong năm học như: ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Ngày Lễ lúa mới
Dưới sự hỗ trợ của Ban giám hiệu và sự tham gia tích cực của giáo viên cùng học sinh, hoạt động trải nghiệm với chủ đề “Giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Thái” tại trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An đã đạt được thành công vượt bậc.
Hoạt động trải nghiệm này giúp học sinh hiểu rõ giá trị lịch sử quê hương, từ đó tăng cường lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội Chúng tôi mong muốn chia sẻ kinh nghiệm qua hoạt động này để bạn bè và đồng nghiệp có thể tham khảo và áp dụng linh hoạt vào thực tế tại đơn vị, địa phương của mình.
Giáo dục học sinh hiểu đúng đắn những nội dung cơ bản sau đây
Mỗi người đều thuộc về một dân tộc, tạo thành một cộng đồng với tên gọi, tiếng nói, ngôn ngữ, và đặc điểm văn hóa chung Các dân tộc đều có truyền thống lịch sử trong việc xây dựng và bảo vệ quê hương, cùng với những giá trị văn hóa quý báu Trong lĩnh vực văn hóa, không có sự phân biệt giữa dân tộc lớn hay nhỏ; tất cả các nền văn hóa đều bình đẳng trong một quốc gia chung.
Truyền thống và di sản văn hóa của tổ tiên là tài sản phong phú và vô giá, chứa đựng giá trị tinh thần và vật chất của dân tộc Những giá trị này đã được tích lũy qua nhiều thế hệ và được gìn giữ, phát triển, thậm chí phải hy sinh xương máu Di sản văn hóa này mang ý nghĩa thiêng liêng đối với mỗi dân tộc.
Văn hóa dân tộc được thể hiện qua nhiều lĩnh vực trong đời sống, từ trang phục đến cách thức ăn ở, từ tập quán lao động đến bản sắc văn hóa Những đặc điểm và tính cách riêng biệt của mỗi dân tộc đều được phản ánh qua những yếu tố này Dù là dân tộc ít người hay đông người, chậm tiến hay phát triển nhanh, mỗi dân tộc đều sở hữu bản sắc riêng Việc mất đi bản sắc dân tộc đồng nghĩa với việc đánh mất chính mình.
Trong văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc, tồn tại cả những yếu tố tiêu cực lạc hậu và những yếu tố tích cực, lành mạnh Cần phải từng bước hạn chế và loại bỏ những yếu tố tiêu cực, trong khi đó, những yếu tố tích cực cần được bảo tồn và phát huy một cách hợp lý.
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và giao thoa với các dân tộc khác, mọi dân tộc đều trải qua những biến đổi nhất định trong văn hóa và lối sống Những yếu tố văn hóa có thể bị biến dạng hoặc lãng quên, trong khi đó, các yếu tố mới có thể xuất hiện hoặc được du nhập từ bên ngoài.
Chúng ta cần ứng xử một cách khôn ngoan trong việc gìn giữ văn hóa Không thể giữ nguyên mọi tập tục mà không thay đổi, nhưng cũng không nên tiếp nhận văn hóa mới một cách dễ dãi Việc coi dân tộc mình là nhất hay chỉ thấy cái mới là tốt đẹp đều là sai lầm Đảng và Nhà nước chú trọng bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc, tôn trọng truyền thống và ngôn ngữ của họ Văn hóa Việt Nam giống như một vườn hoa đa sắc, đẹp bởi sự kết hợp của 54 dân tộc Phát triển văn hóa cần kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa tính dân tộc và tính quốc tế, đồng thời kiên quyết giữ gìn bản sắc trong quá trình hội nhập.
Kinh tế, khoa học, kỹ thuật và thông tin đang phát triển mạnh mẽ, tạo ra sự giao lưu sôi nổi giữa các dân tộc trong nước và quốc tế Tuy nhiên, nếu không có biện pháp bảo vệ kịp thời, văn hóa và bản sắc dân tộc có thể bị xói mòn và mai một.
+ Đáng chú ý lớp trẻ hiện nay có nhiều người ít chú ý đến văn hóa cổ truyền
Nhiều người hiện nay mải mê theo đuổi những yếu tố mới lạ, thường lấy người Kinh làm mẫu một cách tùy tiện, dẫn đến sự tự ti và coi thường văn hóa truyền thống của dân tộc mình Tình trạng này đã khiến văn hóa truyền thống bị phai nhạt ở nhiều dân tộc và địa phương, đến mức cần phải rung lên tiếng chuông cảnh tỉnh cho mọi người, gây lo ngại cho nhiều người.
Việc mất bản sắc dân tộc và văn hóa là một tổn thất lớn lao, đánh mất chính mình và là một tội lỗi không thể chuộc lại Di sản văn hóa của cha ông được truyền lại cho các thế hệ sau, và học sinh có trách nhiệm quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp này Tương lai của dân tộc phụ thuộc vào khả năng của họ trong việc tiếp nối truyền thống và bảo vệ bản sắc văn hóa.
Xác định giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Thái là trách nhiệm chính của các cá nhân, tổ chức trong nhà trường
3.1.1 Quy định cho học mặc trang phục dân tộc trong ngày đầu tuần, ngày lễ hội và khi có những sự kiện đặc biệt khác
Qui định về trang phục dân tộc tại trường được học sinh và phụ huynh đồng tình ủng hộ Ngay từ ngày đầu nhập học, các em được bố mẹ chuẩn bị trang phục đẹp nhất của dân tộc mình Một số em dân tộc Thổ, K.mú, Đan lai, Ơ đu không có trang phục riêng mà phải mua trang phục của người Thái, cho thấy sự giao thoa văn hóa Trang phục học sinh Thái được thiết kế hiện đại nhưng vẫn giữ được cốt cách truyền thống với những bộ chân váy thêu rực rỡ, gần gũi với thiên nhiên Vào những ngày đầu tuần hay lễ hội, các em mặc trang phục Thái duyên dáng, tạo nên vẻ đẹp như một rừng hoa Nhiều em, dù chưa từng mặc váy dân tộc, đã dần quen và tự hào về trang phục của mình nhờ sự hỗ trợ từ bạn bè Ngay cả các em nữ dân tộc Kinh cũng tự tin diện trang phục Thái với niềm hãnh diện.
Quy định học sinh mặc trang phục dân tộc đã trở thành thói quen ổn định, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong môi trường học đường.
3.1.2 Tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ
Học sinh dân tộc rất yêu thích hoạt động văn hóa, văn nghệ Khi được hướng dẫn và tổ chức các hoạt động một cách bài bản, các em sẽ thể hiện sự hào hứng, tích cực và sáng tạo trong việc dàn dựng các tiết mục Nhà trường không chỉ tổ chức các chương trình văn hóa theo chủ đề năm học mà còn khuyến khích các em tham gia các hoạt động mang bản sắc văn hóa dân tộc Điều này giúp các em nhận thức sâu sắc về sự phong phú, đa dạng của văn hóa dân tộc, đồng thời giáo dục lòng tự hào và ý thức kế thừa, phát huy tinh hoa văn hóa cha ông, cũng như bài trừ những hủ tục lạc hậu và mê tín dị đoan.
Các chương trình văn hóa văn nghệ mà học sinh thường dàn dựng đó là:
- Các điệu múa mừng nhà mới, hội xăng khan, vui hội mùa, xến bản, xến mường, múa sạp
- Hát bằng tiếng Thái: Hát ru con, ru em, hát nhuôn, khắp, lăm, hát đồng dao; thổi sáo, khèn lá, khèn bè
- Phát thanh bằng tiếng Thái, thi hùng biện bằng tiếng Thái
- Thi học sinh mặc trang phục dân tộc Thái
- Thi thiết kế nhà sàn người Thái
- Thi thêu các hoa văn làm khăn piêu, chân váy thổ cẩm
Thi giới thiệu về dân tộc Thái, kể chuyện về các phong tục tập quán tại quê hương
- Thi làm quả còn, thi ném còn; thi vật; thi bắn nỏ, thi đánh cồng chiêng, khắc luống trong các ngày lễ hội
- Thi nấu các món ăn đặc sản của dân tộc Thái như nhoọc, canh pịa, cơm lam, cá nướng
Học sinh nấu ăn các món ăn dân tộc Học sinh thêu
Nhà trường không chỉ tạo ra sân chơi phong phú để học sinh thể hiện tài năng văn hóa Thái, mà còn tổ chức các chương trình ca múa nhạc dân tộc Các già làng và nhà nghiên cứu về dân tộc Thái được mời đến để chia sẻ và biểu diễn những nét văn hóa độc đáo như tập tục cưới hỏi, lễ làm vía buộc chỉ, quy trình làm rượu cần và văn hóa uống rượu cần Qua đó, học sinh được mở mang kiến thức về văn hóa đặc sắc của dân tộc Thái.
3.1.3 Tổ chức lễ hội mừng Đảng, mừng xuân Để có chương trình văn hóa, văn nghệ “Mừng Đảng mừng xuân” vừa “tiên tiến, hiện đại” vừa “đậm đà tính dân tộc” phù hợp với đặc thù đối tượng và tính chuyên biệt của trường DTNT, nhà trường cần có nội dung, kế hoạch cụ thể, phân công trách nhiệm cho các tổ chức để hướng học sinh chuẩn bị từng chủ đề chu đáo tạo sân chơi bổ ích, lý thú, chất lượng có tính giáo dục sâu sắc
+ Biểu diễn văn nghệ: Hát, khắp, nhuôn, ru bằng tiếng Thái;
Cuộc thi hái hoa dân chủ bao gồm các câu hỏi về chào hỏi, giới thiệu bản thân và quê hương bằng tiếng Thái Bên cạnh đó, nó cũng đề cập đến những chính sách của Đảng đối với các dân tộc miền núi ở vùng khó khăn nhằm phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục Sự đổi mới của quê hương em được thể hiện qua chính sách xóa đói giảm nghèo của Đảng Ngoài ra, cuộc thi còn khuyến khích việc giới thiệu một số nét văn hóa độc đáo của dân tộc Thái tại quê em, cũng như tổ chức các buổi hùng biện bằng tiếng Thái về Đảng, mùa xuân và văn hóa Thái.
+ Đốt lửa trại, hát, múa lăm vông, múa sạp, múa “inh lả ơi” bên chum rượu cần;
Múa lăm vông cùng với đơn vị kết nghĩa bên chum rượu cần
+ Thi đánh cồng chiêng, khắc luống, ném còn, bắn nỏ
Các hình thức tổ chức đã tạo ra không khí vui tươi, sôi nổi trong trường học, đồng thời mở rộng hiểu biết về văn hóa và xã hội cho học sinh Điều này giúp học sinh nhớ về cội nguồn dân tộc và nâng cao ý thức giữ gìn, phát huy vốn văn hóa dân tộc.
3.1.4 Tổ chức thi sáng tác, sưu tầm văn hóa, văn nghệ dân gian Thái
Chương trình do trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An chỉ đạo, được thực hiện bởi Đoàn thanh niên và tổ Văn mỗi học kỳ một lần Ban thường trực tổ chức thu bài để ban giám khảo chấm, xếp loại và tổng kết thi đua, đồng thời đề xuất khen thưởng Các tác phẩm đạt chuẩn sẽ được biên tập thành tập san lưu giữ tại thư viện hoặc phòng truyền thống của trường, tạo điều kiện cho mọi người đọc và thưởng thức Những bài viết chất lượng tốt sẽ được bình giảng cho toàn trường vào đầu tuần hoặc phát thanh hàng tuần Học sinh rất vui mừng khi tác phẩm của mình được đăng trên tập san hoặc bảng tin, từ đó khuyến khích các em nỗ lực sáng tác và sưu tầm những tác phẩm hay hơn.
Nhà trường đã đóng góp quan trọng trong việc rèn luyện kỹ năng sáng tác, sáng tạo và thẩm mỹ cho học sinh Môi trường Dân tộc nội trú không chỉ nâng đỡ các em khôn lớn mà còn dạy cho các em nhiều điều hay và lẽ phải, ươm mầm cho những tài năng tương lai.
3.1.5 Tổ chức cho học sinh xem biểu diễn nghệ thuật
Dân tộc Thái nổi bật với các tiết mục nghệ thuật đặc sắc như Hội xăng khan, xến bản, xến mường, mừng nhà mới và mừng lúa mới Các em có thể tìm hiểu về văn hóa dân tộc qua phim, ti vi và sách báo, đồng thời nắm bắt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về việc bảo tồn và phát huy nét văn hóa các dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay.
Thông qua các hoạt động tuyên truyền giáo dục và vui chơi, trẻ em sẽ nhận thức được không gian văn hóa độc đáo của người Thái Nghệ An Điều này giúp giáo dục lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa Thái.
3.1.6 Tổ chức giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc Thái qua các hình thức sinh hoạt chủ đề, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp:
Chúng tôi tổ chức các hoạt động nhằm khuyến khích các em hiểu biết về cội nguồn dân tộc, từ đó giúp các em trân trọng, kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp, đồng thời giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc.
Trong dịp này, học sinh các dân tộc cùng tham gia không chỉ tìm hiểu về truyền thống của dân tộc mình mà còn khám phá truyền thống dân tộc Thái Bên cạnh việc nhận diện những nét đẹp văn hóa, các em cũng cần nhận thức về những tập tục cần hạn chế và xóa bỏ, đồng thời thể hiện suy nghĩ và thái độ của mình Hình thức thể hiện có thể là diễn thuyết, tranh luận hoặc trao đổi ý kiến với nhau.
+ Liên hoan biểu diễn trang phục dân tộc, ca múa nhạc dân tộc, tổ chức các trò chơi dân tộc như nén còn, bắn nỏ, vật…
+ Thi thêu thùa, đan lát, nấu ăn theo cách thức cổ truyền của dân tộc Thái
Bài viết này tập trung vào việc giới thiệu về dân tộc Thái qua các chủ đề cụ thể như quê hương, di tích văn hóa, ngày Tết, lễ hội, nương rẫy và các món ăn đặc sắc Mỗi chủ đề sẽ được trình bày bằng tiếng dân tộc, giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa và truyền thống của dân tộc mình.
+ Mời người am hiểu nói chuyện với các em về truyền thống văn hóa của dân tộc Thái
Diện trang phục dân tộc và tổ chức các hoạt động văn nghệ dân tộc trong những dịp lễ hội, khai giảng, tổng kết năm học, kỷ niệm các ngày lễ lớn, cũng như đón tiếp khách quý đến thăm trường là những hoạt động quan trọng, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
+ Cắm trại, dựng mô hình nhà sàn, đốt lửa trại, uống rượu cần, múa, hát lăm vông, hát nhuôn, khắp
+ Tổ chức cho học sinh đi tham quan trong tỉnh, ngoài tỉnh…
Tổ chức tuyên truyền giáo dục học sinh hiểu đúng đắn về bản sắc văn hóa và có ý thức giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc nói chung, dân tộc Thái nói riêng
Hiện nay, sự giao thoa và cách tân văn hóa giữa các dân tộc đang diễn ra mạnh mẽ, khiến nét đặc sắc của văn hóa cổ bị bào mòn theo thời gian Thế hệ trẻ, tiếp xúc với khoa học và kỹ thuật tiên tiến trong môi trường hội nhập quốc tế, có nguy cơ mất đi kiến thức về cội nguồn dân tộc và văn hóa cha ông Nhiều em, do sống ở thành phố và ít về quê, không nói được tiếng mẹ đẻ và không quen với trang phục dân tộc Do đó, các nhà trường cần tổ chức giáo dục và tuyên truyền đa dạng để giúp học sinh nhận thức về văn hóa dân tộc, từ đó nuôi dưỡng lòng tự hào và ý thức giữ gìn, phát huy nét văn hóa đặc sắc của dân tộc, đặc biệt là văn hóa Thái.
Học sinh mặc trang phục dân tộc Thái trong các hoạt động
Khắc luống Thi Tò lẻ
Tổ chức hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa dân tộc
Nhà trường tổ chức các khóa học cho học sinh tham quan cả nội tỉnh và ngoại tỉnh, trong đó có những chuyến đi đến các thôn bản Thái cổ ở Môn Sơn.
Con Cuông là một điểm đến độc đáo với mô hình làng bản nhà sàn được sắp xếp theo ô bàn cờ, nơi có di tích cây đa Cồn chùa ghi dấu sự ra đời của chi bộ Đảng đầu tiên ở miền Tây xứ Nghệ Du khách có thể tham quan làng dệt thổ cẩm Tân Hợp Lục Dạ, nơi sản phẩm được dệt từ bàn tay khéo léo của người Thái và đã được xuất khẩu đi khắp nơi Ngoài ra, du khách cũng có thể khám phá làng nghề đan lát mây song ở Châu Cường Quỳ Hợp và các di tích văn hóa gắn liền với sinh hoạt tín ngưỡng của người Thái, như lễ hội ở Hang Bua tại Quỳ Châu và lễ hội Đền Chín Gian ở Quế Phong.
Múa trong lễ hội Hang Bua ở Quỳ Châu Múa trong lễ hội Đền Chín Gian ở Quế Phong
Tham quan Bảo tàng dân tộc ở Hà Nội giúp các em hiểu rõ hơn về văn hóa phong phú và đặc sắc của dân tộc Thái cũng như cộng đồng các dân tộc Việt Nam Qua những trải nghiệm thực tế, các em được tiếp cận với các hiện vật, thước phim và thuyết minh từ hướng dẫn viên, từ đó mở rộng kiến thức và nhận thức về di sản văn hóa dân tộc.
Nhà trường đã giúp học sinh nhận biết văn hóa đặc sắc của người Thái Nghệ An, đồng thời giáo dục lòng tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái Điều này góp phần quan trọng vào việc thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, hiện đại, và bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc.
Trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An đã thành công trong việc giáo dục học sinh về bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Thái thông qua việc lồng ghép các hoạt động văn hóa, văn nghệ vào chương trình học Một số minh họa về sinh hoạt văn nghệ dân gian của dân tộc Thái đã được tổ chức, góp phần nâng cao ý thức bảo tồn nét đặc sắc văn hóa của dân tộc này.
*Bài đồng dao: Ông trăng Ống áng ơi bươn lào Dịch: Ông trăng ơi trăng sáng,
Xong mé ngù phắn chước, Hai mẹ rắn bện dây,
Xong mé ngước khò lèn Hai mẹ rồng cổ vằn
Tặc ten hụ pau pì, Châu chấu biết thổi sáo,
Chi hó hụ phưa nà Dế mèn biết bừa ruộng
Mènh la hụ pặc ca dăng pay háy Cà cuống biết mang giỏ đi nương Cay cúm hụ ừ nọng nòn ngình Gà cộc biết ru em ngủ trưa,
Búng lìn hụ tay khua mừa bán Sâu đo biết qua cầu về bản,
Mừa boóc tán ti coong Về nói bản đánh trống,
Mừa boóc long khay lấu Về nói thông gia mở rượu cần
Mừa boóc cháu ti lệch, ti lài Về nói mường đánh kẻng, đánh mõ Chung khoài khứn bán bông Dắt trâu lên bản bông
Hặp pợ mơ khứn xơ hườn hồng Đón dâu mới đến ỏ nhà đẹp
Phi phôồng chặp ná tang Cú mèo đậu cửa sổ
Mu bang chặp hua lay Lợn khoang dậm bậc thang;
Mènh day chặp chài khà tọt ẹt, tọt ẹt Tò vò đậu mái hiên cọt kẹt, cọt kẹt.
Học sinh diễn bài đồng dao bằng tiếng Thái
Dàn dựng hoạt động với một người đảm nhận vai “ông Trăng” dẫn đầu, trong khi một nhóm nam nữ học sinh nắm tay nhau đi theo hình vòng tròn, vừa di chuyển vừa đọc toàn bộ bài Ở lượt thứ hai, một người sẽ đọc, và từng nhóm sẽ thực hiện các hành động minh họa phù hợp với ý nghĩa của từng câu cho đến khi hoàn thành bài.
Bài đồng dao thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên, với hình ảnh sống động của cuộc sống hạnh phúc và phồn thịnh Trong ánh trăng sáng, con người và vật như hòa quyện, với những con vật mang tâm hồn và khát vọng sống Cuộc sống sinh hoạt vui tươi, tràn đầy sức sống của đôi lứa và làng bản được thể hiện qua những câu thơ như “xoong mé ngù phắn chước” và “Tặc ten hụ pau pi” Những hình ảnh như “mừa boóc tán ti coong” và “hặp pợ mơ khứn xơ hườn hồng” tạo nên bức tranh sinh động về niềm vui và sự thịnh vượng trong cuộc sống.
Việc cho học sinh học thuộc và diễn xuất bài đồng dao không chỉ giúp lưu giữ bản sắc văn hóa dân gian của người Thái mà còn đảm bảo sự bền vững của di sản này trong tâm trí các thế hệ trẻ.
* Bài khắp đối đáp nam - nữ:
Chài ơi… ê lơ tộc on khòn lắm nơ, Anh ơi… Sao mà mòn mỏi thế,
Tộc on khòn púc mòn ken phái, Mòn mỏi nhớ về thời trồng dâu, trỉa bông
Phái lương lẹo mòn kéo lương bơ, bông đã chín vàng và dâu đà vàng lá Phi khon phơ mà pờ khoăn nọng, Vía của ai về vờn hồn em đó Đáp của nam: Ơi, xiêng xộp phơ hê, Ơi, tiếng ai thế.
Xiêng on dòi dọi, Tiếng nghe ngọt ngào
On khừ nặm ói dọi Ngọt như nước mía lùi nhỏ xuống Lung xơ phươn ngài ái chê… Mâm cơm của anh đó…
Tiếng khắp vang lên trong những lúc lao động như leo núi, chặt củi hay hái măng, hòa quyện với âm thanh của suối chảy và chim hót Âm thanh này không chỉ xua tan mệt nhọc mà còn thể hiện nỗi lòng và tình cảm sâu sắc của các chàng trai, cô gái Thái trong khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ.
3 Bài ru con: Ư, ừ, ư - non du nơ lúc ơi,
Non du mệ chăng pi, non du đi mệ chăng túm
Mệ pay háy tin pha, mệ pay na tín bán,
Mệ chăng au xay nộc mà ha, âu xay ca mà tón, À, ơi…Ngủ đi con nhé
Ngủ đi mẹ xít võng Ngủ cho say mẹ đắp chăn
Mẹ đi nương chân lèn, mẹ đi ruộng dưới bản
Mẹ lấy trứng cút về cho, mẹ lấy trứng quạ về đón
Lấy củ khoai từ về đón con yêu nhé…
Lời ru là biểu hiện sâu sắc của tình yêu thương mà người mẹ dành cho con Mặc dù yêu thương con, mẹ vẫn không quên trách nhiệm lao động để nuôi dưỡng gia đình Tình yêu dành cho con càng lớn, mẹ càng chăm chỉ làm việc, và trong quá trình lao động, mẹ luôn nhớ đến những món quà giản dị nhưng đầy ý nghĩa để mang về cho đứa con yêu quý của mình.
Dàn dựng là một phương pháp hiệu quả để thuyết minh về vốn văn hóa phong phú của đồng bào Thái Qua việc cho học sinh diễn xuất minh họa trên sân khấu hoặc phân tích, bình giảng, các em sẽ nhận thấy cái hay, cái đẹp trong dân ca Thái Điều này không chỉ giúp giáo dục các em về đạo đức và lẽ sống, mà còn nuôi dưỡng tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước và tình yêu lứa đôi.
Hiệu quả của sáng kiến
Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục học sinh thực hiện chính sách của Đảng về việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc Đồng thời, nhà trường cũng giúp học sinh phê phán và loại bỏ các tập tục lạc hậu, tiếp thu những giá trị văn hóa tiên tiến, nhằm xây dựng nền văn hóa dân tộc Thái phát triển bền vững, nâng cao đời sống tinh thần và thúc đẩy kinh tế xã hội trong vùng.
+ Nhà trường đã xây dựng được nề nếp hoạt động ổn định như: Mặc trang phục dân tộc vào đầu tuần hay các ngày lễ, ngày hội.
Các em đã tiếp thu kiến thức về khoa học xã hội và tự nhiên, đồng thời khám phá những tinh hoa văn hóa nhân loại, đặc biệt là giá trị văn hóa dân tộc Thái ở Nghệ An Điều này giúp giáo dục lòng tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy kho tàng văn hóa đặc sắc của dân tộc Thái tại Nghệ An.
Các kết quả khảo sát cụ thể:
Bảng khảo sát thái độ học tập của học sinh sau bài học
PT Dân tộc nội trú
Không sử dụng phương pháp Sử dụng phương pháp của
Khó hiểu Thích Không thích
Bảng khảo sát kết quả học tập qua bài kiểm tra TNKQ
PT Dân tộc nội trú
Lớp dạy thực nghiệm Lớp đối chứng Điểm Điểm Điểm Điểm Lớp Điểm Điểm Điểm Điểm
- Sau khi sử dụng đề tài vào thực nghiệm dạy học, tiến hành khảo sát giáo viên, chúng tôi thu được kết quả như sau:
Kết quả khảo sát ý kiến của giáo viên sau bài dạy:
PT Dân tộc nội trú
Dễ thực hiện và có hiệu quả
Khó thực hiện và hiệu quả không cao
Tiếp tục thực hiện và nhân rộng
Không tiếp tục sử dụng
Sử dụng có cải tiến
Kết quả khảo sát học sinh một số nội dung và đạt kết quả như sau:
Nội dung khảo sát Đầu năm Cuối năm
520 Biết nói tiếng dân tộc
520 Biết mặc trang phục dân tộc
520 Biết thêu váy, khăn piêu 25% 30% 45% 40% 45% 15%
520 Biết phong tục tập quán
520 Biết các món ăn đặc sắc của Người Thái
520 Biết qui trình làm rượu cần
520 Biết kể chuyện của DT
520 Biết phong tục cưới vợ của người Thái
520 Biết phong tục ăn tết của Người Thái
Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp được đề xuất
Mục đích của khảo sát là thu thập thông tin để đánh giá tính cấp thiết và khả thi của giải pháp trong sáng kiến king nghiệm, từ đó điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao nhất.
3.6.2 Nội dung và phương pháp khảo sát:
* Nội dung tập trung vào 2 vấn đề chính:
- Các giải pháp có thật sự cấp thiết đối với vấn đề nghiên cứu hiện nay không?
- Các giải pháp đề xuất có khả thi đối với vấn đề nghiên cứu hiện tại không? Mẫu phiếu khảo sát:
PHIẾU KHẢO SÁT TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA
CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT TRONG ĐỀ TÀI Đường link khảo sát: https://forms.gle/GHrG4yEuf3Hi5Dxg8
* Phương pháp khảo sát và thang đánh giá:
+ Phương pháp được sử dụng để khảo sát là tiến hành lấy phiếu khảo sát kết hợp trao đổi bằng câu hỏi trực tiếp với thang đánh giá 8 mức:
Để khẳng định tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đã đề ra, chúng tôi đã tiến hành khảo sát ý kiến từ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh tại trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An.
Kết quả khảo sát cho thấy tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp giáo dục ý thức bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Thái cho học sinh tại trường PT Dân tộc nội trú THPT số 2 Nghệ An Từ năm 2023, các giải pháp này đã được áp dụng hiệu quả tại các trường trong tỉnh Nghệ An, đặc biệt là tại trường PT Dân tộc nội trú số 2 Giáo viên thực hiện các phương pháp giảng dạy thuận lợi, khuyến khích tính tích cực và chủ động của học sinh, giúp các em thích ứng tốt với hoạt động giáo dục và vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn học tập.
3.6.3 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất
Kết quả khảo sát tính cấp thiết của các giải pháp:
Dựa trên số liệu và biểu đồ trong bảng, chúng tôi nhận thấy rằng các biện pháp đề xuất trong sáng kiến đều cần thiết và khả thi Tuy nhiên, khi xếp hạng theo tổng điểm từ cao đến thấp, chúng tôi nhận ra mức độ cấp thiết của từng biện pháp.
Xác định tầm quan trọng của giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Thái trong nhà trường là biện pháp cần thiết nhất, với tỷ lệ 85,4%.
Giải pháp 1 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong nhà trường Việc này không chỉ giúp học sinh nhận thức rõ về bản sắc văn hóa của dân tộc mà còn góp phần bảo tồn và phát triển những giá trị văn hóa quý báu cho thế hệ mai sau.
Tính cấp thiết của giải pháp 2: Xác định giáo dục giá trị sống là trách nhiệm chính của các cá nhân, tổ chức trong nhà trường
Giải pháp 3 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuyên truyền và giáo dục học sinh về bản sắc văn hóa Điều này không chỉ giúp các em hiểu đúng đắn về giá trị văn hóa dân tộc mà còn nâng cao ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Thái cũng như các dân tộc khác.
Tính cấp thiết của giải pháp 4: Tổ chức hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa dân tộc
3.6.4 Tính khả thi của các giải pháp đề xuất
Biểu đồ kết quả khảo sát tính khả thi của các giải pháp:
Kết quả khảo sát cho thấy các biện pháp đề xuất đều khả thi Trong đó, biện pháp 3: “Tuyên truyền giáo dục học sinh hiểu đúng đắn về bản sắc văn hóa và có ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc nói chung, dân tộc Thái nói riêng” được đánh giá là khả thi nhất với 73,2%.
Chúng tôi đã thực hiện các cuộc trao đổi trực tiếp với Ban lãnh đạo và giáo viên của trường PT DTNT THPT Số 2 Nghệ, bên cạnh việc thu thập kết quả từ các cuộc thăm dò bằng phiếu.
Các ý kiến chung đều nhất trí rằng các biện pháp trong sáng kiến là cần thiết và có khả năng thực hiện hiệu quả, nhờ vào cơ sở vật chất đầy đủ và sự quan tâm từ ngành cũng như ban chuyên môn.
Giải pháp 1 nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục ý thức giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong nhà trường Giải pháp 2 xác định rằng việc giáo dục ý thức này là trách nhiệm chính của các cá nhân và tổ chức trong môi trường giáo dục.
Tính khả thi của giải pháp 4: Tổ chức hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa dân tộc
Giải pháp 3 tập trung vào việc tuyên truyền và giáo dục học sinh về bản sắc văn hóa, nhằm giúp các em hiểu đúng và có ý thức trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa dân tộc Thái.
