Mặt khác, các em phải thường xuyên đối mặt với nhiều căng thẳng, áp lực đến từ việc học tập, gia đình, xã hội, nhà trường, bạn bè,….Hơn thế, xung quanh trẻ còn có hàng loạt các vấn đề cá
NỘI DUNG
Cơ sở lí luận của đề tài
Tâm lý là tổng thể các hiện tượng tinh thần trong đầu óc con người, điều hành mọi hoạt động và hành động của họ Nó bao gồm nhận thức, trí tuệ, cảm xúc, tình cảm, ý chí, tính cách, ý thức và tự ý thức Tâm lý còn phản ánh nhu cầu, năng lực, động cơ hành vi, hứng thú, khả năng sáng tạo, sức lao động, cũng như tâm thế xã hội và các định hướng giá trị của con người.
1.2 Tâm lí học lứa tuổi
Tâm lý học lứa tuổi là một chuyên ngành nghiên cứu quy luật và động lực phát triển tâm lý của con người theo từng lứa tuổi Chuyên ngành này xem xét quá trình hình thành nhân cách, nghiên cứu trạng thái và thuộc tính tâm lý ở các độ tuổi khác nhau, đồng thời phân tích sự khác biệt giữa các cá nhân trong cùng một lứa tuổi Nó cũng nghiên cứu các hoạt động như vui chơi, học tập và lao động, cùng với vai trò của chúng trong sự phát triển tâm lý cá nhân Qua đó, tâm lý học lứa tuổi nêu bật nguyên nhân và động lực của sự phát triển tâm lý, cũng như các đặc trưng tâm lý qua từng giai đoạn phát triển.
1.3 Khái niệm tìm hiểu, tư vấn tâm lí HS
Tư vấn tâm lý học đường là hoạt động hỗ trợ tâm lý trong môi trường trường học, không chỉ dành cho học sinh mà còn cho cán bộ, giáo viên và phụ huynh Mục tiêu chính của tư vấn này là tập trung vào việc cải thiện sức khỏe tâm lý cho học sinh, giúp họ phát triển tốt hơn trong học tập và cuộc sống.
Tư vấn tâm lý học đường giúp học sinh phát triển khả năng giải quyết các vấn đề học tập, thi cử, và mối quan hệ với bạn bè, thầy cô, cha mẹ Qua đó, học sinh có thể cảm thấy cuộc sống trở nên vui vẻ hơn, sống hồn nhiên và đúng với lứa tuổi của mình.
Tư vấn tâm lý cho học sinh là một hình thức hỗ trợ giúp các em nâng cao nhận thức về bản thân, gia đình và mối quan hệ xã hội Qua đó, học sinh có thể phát triển cảm xúc tích cực và tự tin hơn trong việc đưa ra quyết định khi đối mặt với những tình huống khó khăn trong quá trình học tập tại trường.
HS trong trường phổ thông, Số 31/2017/TT-BGDĐT)
1.4 Mục đích của việc tìm hiểu, tư vấn tâm lí HS THPT
Tìm hiểu và tư vấn tâm lý học đường giúp học sinh giải quyết những khó khăn trong học tập và cuộc sống Điều này giúp học sinh giảm bớt căng thẳng, áp lực và mệt mỏi, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và mang lại niềm vui trong cuộc sống.
Tìm hiểu và tư vấn tâm lý học đường giúp phụ huynh chăm sóc con cái tốt hơn, từ đó phát hiện sớm các vấn đề tâm lý mà trẻ gặp phải Việc này cũng tạo điều kiện cho sự phối hợp kịp thời giữa gia đình, nhà trường và các chuyên gia tâm lý, nhằm giải quyết nhanh chóng các vấn đề của trẻ.
Thực hiện tìm hiểu, tư vấn tâm lý học đường giúp GVCN có thể gần gũi với
HS hơn, dễ dàng giao tiếp và hiểu HS của mình Từ đó sẽ có những biện pháp can thiệp kịp thời
Tìm hiểu và tư vấn tâm lý học đường là cần thiết để nhà trường xây dựng chiến lược giáo dục hiệu quả cho học sinh Đồng thời, việc phối hợp với phụ huynh trong tổ chức các hoạt động tập thể sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng và ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh tâm lý học đường.
Theo Điều 3 Thông tư 31/2017/TT-BGDĐT, công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông nhằm mục đích hỗ trợ và phát triển tâm lý, giúp học sinh vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống Thông tư này, do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực từ ngày 02/02/2018.
Phòng ngừa và can thiệp kịp thời cho học sinh gặp khó khăn tâm lý là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực Điều này góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, đồng thời phòng, chống bạo lực học đường.
Hỗ trợ học sinh phát triển kỹ năng sống, củng cố ý chí, niềm tin và bản lĩnh; nâng cao thái độ ứng xử trong các mối quan hệ xã hội; rèn luyện sức khỏe thể chất và tinh thần, từ đó góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách.
Cơ sở thực tiễn
2.1 Khảo sát tính cấp thiết của đề tài
Chúng tôi tiến hành khảo sát để đánh giá tính cấp thiết của giải pháp đối với chương trình giáo dục hiện tại, từ đó tạo cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu và áp dụng thực nghiệm.
- Phương pháp để sử dụng khảo sát là: Trao đổi bằng bảng hỏi, với thang đánh giá 04 mức (tương ứng với điểm số từ 1 đến 4)
- Sử dụng phần mềm R để tính điểm trung bình
TT Đối tượng Đơn vị Số lượng
1 Giáo viên Trường THPT Diễn Châu 2 18
2 Giáo viên Trường THPT Diễn Châu 4 03
3 Giáo viên Trường THPT Nghi Lộc 5 02
4 Học sinh Trường THPT Diễn Châu 2 165
2.1.1.4 Nội dung khảo sát Đối với giáo viên
CTGDPT 2018 đã được triển khai sang năm thứ 3, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong quá trình áp dụng Các giáo viên chủ nhiệm (GVCN) chưa chú trọng đến vai trò của kỹ năng tìm hiểu và tư vấn tâm lý học sinh trong công tác chủ nhiệm lớp Để làm rõ thực trạng này, chúng tôi đã tiến hành khảo sát đối với GVCN tại các trường THPT và gửi phiếu khảo sát để thu thập thông tin.
1) tới 16 giáo viên nhóm toán trường THPT Diễn Châu 2 và cả trong và các đơn vị trên địa bàn huyện Diễn Châu 03 GV trường THPT Diễn Châu 4, 02 GV THPT Nghi Lộc 5 thời điểm khảo sát là 09/2024, để xác minh tính cấp thiết và tính khả thi của vấn đề nghiên cứu:
Câu hỏi khảo sát và kết quả khảo sát thu được ở bảng như sau:
STT Câu hỏi Nội dung trả lời Giáo viên (23)
Theo các thầy/cô tính cấp thiết của kỹ năng 1: Kỹ năng tìm hiểu học sinh ?
Cấp thiết 05 21.7% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính cấp thiết của kỹ năng 2: Kỹ năng thu thập thông tin HS?
Cấp thiết 06 26.1% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính cấp thiết của kỹ năng 3: Kỹ năng lắng nghe HS?
Cấp thiết 03 13.0% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính cấp thiết của kỹ năng 4: Kỹ năng thể hiện sự thông cảm chia sẽ bằng khen ngợi, khích lệ ?
Cấp thiết 06 26.1% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính cấp thiết của kỹ năng 5: Kỹ năng sử dụng CNTT trong việc phối hợp với phụ huynh HS ?
Cấp thiết 07 30.4% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính khả thi của kỹ năng 1: Kỹ năng tìm hiểu học sinh ?
Cấp thiết 07 30.4% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính khả thi của kỹ năng 2: Kỹ năng thu thập thông tin HS?
Cấp thiết 07 30.4% Ít cấp thiết 0 0%
Theo các thầy/cô tính khả thi của kỹ năng 3: Kỹ năng lắng nghe HS?
Khả thi 05 21.7% Ít khả thi 0 0%
Theo các thầy/cô tính khả thi của kỹ năng 4: Kỹ năng thể hiện sự thông cảm chia sẽ bằng khen ngợi, khích lệ ?
Khả thi 09 39.1% Ít khả thi 0 0%
Theo các thầy/cô tính khả thi của kỹ năng 5: Kỹ năng sử dụng CNTT trong việc phối hợp với phụ huynh HS ?
Cấp thiết 07 30.4% Ít cấp thiết 0 0%
Bảng 1.1 Kết quả khảo sát giáo viên THPT trên địa bàn
Biểu đồ thể hiện kết quả khảo sát về chất lượng và mức độ cấp thiết của đề tài thu hút giáo viên thông qua các câu hỏi và đánh giá cụ thể.
Biểu đồ 1.2: Biểu đồ thể hiện mức độ cấp thiết và khả thi của để tài mà Gv đón nhận Đối với học sinh
Xây dựng link khảo sát học sinh trên google form theo mẫu ở phụ lục (link khảo sát: https://docs.google.com/forms/d/1MMXqayfA2PUmhAPDwBgXWoTh9yKYBca 0NNo0Ea257U/edit#responses
Tổng hợp thu được từ khảo sát dành cho HS được thể hiện ở bảng như sau:
STT Câu hỏi Nội dung trả lời Học sinh (165)
1 Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp thầy/cô cần có kỹ năng tìm hiểu HS
Theo em là có cần thiết không?
Cần thiết 50 30.0% Ít cần thiết 08 4.8%
12 | P a g e Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp thầy/cô cần có: Kỹ năng thu thập thông tin HS Theo em là có cần thiết không?
Cần thiết 64 38.8% Ít cần thiết 10 6.1%
3 Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp thầy/cô cần có:
Kỹ năng lắng nghe HS
Theo em là có cần thiết không?
Cần thiết 44 26.7% Ít cần thiết 2 1.2%
4 Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp thầy/cô cần có:
Kỹ năng thể hiện sự cảm thông chia sẽ bằng khen ngợi, khích lệ Theo em là có cần thiết không?
Cần thiết 63 38.2% Ít cần thiết 2 1.2%
5 Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp thầy/cô cần có:
Kỹ năng sử dụng CNTT trong việc phối hợp với phụ huynh HS Theo em là có cần thiết không?
Cần thiết 66 40.0% Ít cần thiết 12 7.3%
Em cảm thấy thế nào khi
GVCN tìm hiểu kỹ về bản thân em và gia đình em?
Em cảm thấy thế nào khi
GVCN thu thập thông tin của em và gia đình em?
Em cảm thấy thế nào khi
GVCN thường xuyên lắng nghe HS? Đồng ý 46 27.9%
Em cảm thấy thế nào khi
GVCN thể hiện sự cảm thông chia sẽ bằng khen ngợi và khích lệ ?
Em cảm thấy thế nào khi
GVCN sử dụng CNTT trong việc phối hợp với phụ huynh HS ?
Bảng 1.2 Bảng tổng hợp kết quả khảo sát
Kết quả khảo sát cụ thể được minh hoạ theo biểu đồ thông kế từ Google Form:
Biểu đồ 1.3: Biểu đồ khảo sát học sinh
Kết quả điều tra cho thấy học sinh đồng ý với các kỹ năng tìm hiểu và tư vấn tâm lý của giáo viên chủ nhiệm, đồng thời nhận thức được tầm quan trọng của những kỹ năng này trong việc hỗ trợ giáo viên thực hiện tốt công tác chủ nhiệm lớp Do đó, chúng tôi nhận thấy tính cấp thiết của đề tài này.
2.2 Đặc điểm tâm sinh lí của HS THPT
Tuổi học sinh THPT là giai đoạn quan trọng trong sự trưởng thành về thể chất và tinh thần Ở độ tuổi này, cơ thể các em đã phát triển gần như hoàn thiện, với sự cân đối và hài hòa Khả năng tư duy và hoạt động trí tuệ của các em cũng đạt đến mức cao, với sự gia tăng rõ rệt trong khả năng hưng phấn và ức chế ở vỏ não Tư duy ngôn ngữ và phẩm chất ý chí phát triển mạnh mẽ, nhưng các em cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố sinh lý và lối sống cá nhân Sức khỏe và sức chịu đựng của các em tốt hơn so với tuổi thiếu niên, và sự phát triển thể chất này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý và nhân cách mà còn có tác động lớn đến sự lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.
Trong gia đình, trẻ em đã được trao nhiều quyền lợi và trách nhiệm tương tự như người lớn Cha mẹ bắt đầu thảo luận với các em về những vấn đề quan trọng trong gia đình.
Trong giai đoạn này, các em nhận thức rõ quyền hạn và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình, đồng thời quan tâm đến nề nếp, lối sống và điều kiện kinh tế, chính trị của gia đình Cuộc sống của các em là sự kết hợp giữa học tập và lao động, với học tập là hoạt động chủ đạo nhưng có tính chất phức tạp hơn so với tuổi thiếu niên Điều này đòi hỏi các em phải tự giác, tích cực và độc lập, biết vận dụng tri thức một cách sáng tạo Vai trò của nhà trường trở nên đặc biệt quan trọng, không chỉ trang bị kiến thức mà còn hình thành thế giới quan và nhân sinh quan cho các em Việc gia nhập Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh yêu cầu các em phải có tính độc lập, sáng tạo, nguyên tắc, tinh thần trách nhiệm, và khả năng phê bình cũng như tự phê bình.
Xã hội đã trao quyền công dân cho học sinh THPT, cho phép các em tham gia bình đẳng vào mọi hoạt động Các em đã bắt đầu suy nghĩ về việc chọn nghề nghiệp Tham gia vào các hoạt động xã hội giúp các em tiếp xúc với nhiều tầng lớp khác nhau, mở rộng quan hệ xã hội và hòa nhập vào cuộc sống đa dạng, phức tạp Điều này không chỉ giúp các em tích lũy kinh nghiệm sống mà còn chuẩn bị cho cuộc sống tự lập trong tương lai.
Ở lứa tuổi THPT, học sinh có hình dáng và những đặc điểm của người lớn nhưng vẫn chưa hoàn toàn trưởng thành, đây là giai đoạn "tuổi nổi loạn, dễ vỡ" Do đó, quá trình trưởng thành của các em cần thời gian và sự định hướng từ bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội.
2.3 Thực trạng tâm lí của HS THPT hiện nay dưới sự tác động của môi trường bên ngoài và các yếu tố nội tại
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của học sinh Mối quan hệ và cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, cùng với môi trường văn hóa, trình độ nhận thức của cha mẹ, phương pháp dạy học và điều kiện kinh tế, đều là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tình cảm, thái độ, giá trị và hành vi của học sinh.
Trong xã hội hiện đại, sự cạnh tranh khốc liệt trong nguồn nhân lực và tác động của nền kinh tế thị trường đã làm gia tăng áp lực cuộc sống Nhu cầu của con người ngày càng cao và đa dạng, trong khi sự giao thoa văn hóa giữa các quốc gia dẫn đến sự thay đổi trong các giá trị chuẩn mực truyền thống, thay thế bằng những giá trị mới cởi mở hơn.
Thiếu hụt sự chăm sóc của cha mẹ dành cho con cái là biểu hiện rõ nhất của vấn đề này Dù con cái vẫn sống cùng bố mẹ, nhưng cha mẹ lại không có thời gian dành cho con, thường xuyên bận rộn với công việc mưu sinh hoặc sự nghiệp.
Áp lực kinh tế buộc nhiều gia đình phải xa cách, dẫn đến việc cha mẹ ủy thác việc nuôi dạy con cái cho ông bà hoặc người thân khác Sự thiếu quan tâm từ cha mẹ làm cho mối liên hệ giữa họ và con cái trở nên lỏng lẻo, thiếu sự định hướng và chăm sóc cần thiết.
HS phát triển tự do mà không có sự giám sát có thể dẫn đến nhiều hành vi lệch chuẩn, như chán học, bỏ học và bị bạn bè lôi kéo vào các tệ nạn Nhiều HS còn thu mình, hạn chế giao tiếp và gặp phải các vấn đề tâm lý như tự kỷ, trầm cảm và rối loạn hành vi chống đối.
Một số kĩ năng tìm hiểu tâm lí HS THPT của GVCN
3.1 Kỹ năng tìm hiểu HS
3.1.1 Các bước tìm hiểu HS
Để đạt hiệu quả trong việc tìm hiểu học sinh (HS), trước tiên cần xác định rõ các thời điểm và mục đích của việc này Việc hiểu rõ thời điểm sẽ giúp có thái độ và sự chuẩn bị phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả trong quá trình tìm hiểu HS.
HS thường được tổ chức vào các thời điểm quan trọng trong năm học Việc tìm hiểu tất cả HS trong lớp hay chỉ tập trung vào một số em cụ thể là cần thiết để hiểu rõ hơn về nhu cầu và khả năng của từng học sinh Mục đích của việc này là nhằm cải thiện phương pháp giảng dạy và hỗ trợ học sinh phát triển tốt nhất trong quá trình học tập.
Có thể xem đây như là là việc lập kế hoạch tổng thể cho cả năm học về việc tìm hiểu
HS thể hiện tính chủ động của GVCN
GVCN xác định rõ phạm vi nghiên cứu và các nguồn thông tin cần thu thập, đồng thời xác định những đối tượng cung cấp thông tin đáng tin cậy Cần làm rõ những vấn đề cụ thể cần tìm hiểu ở học sinh và ai là người cung cấp thông tin phù hợp trong từng trường hợp cụ thể.
GVCN xác định các phương thức và công cụ cần thiết để thu thập thông tin, bao gồm việc tìm hiểu qua các cách trực tiếp hoặc gián tiếp, cũng như lựa chọn phương tiện phù hợp để thực hiện việc thu thập này.
GVCN xác định phương pháp xử lý và phân tích thông tin thu thập được, đồng thời có thể yêu cầu sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý giáo dục khi cần thiết.
- GVCN cần lên kế hoạch cụ thể, hợp lý để thu thập được đầy đủ thông tin nhất ở từng thời điểm em về HS với thời gian ngắn nhất
Để đảm bảo việc tìm hiểu học sinh diễn ra một cách khách quan và chính xác, cần chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết Trong trường hợp gặp khó khăn hoặc hạn chế về thời gian, giáo viên chủ nhiệm có thể phối hợp với các giáo viên bộ môn khác hoặc yêu cầu sự hỗ trợ từ nhà tâm lý học nếu trường có phòng tâm lý học đường.
Tiến hành xử lý và phân tích thông tin về học sinh cần có sự phối hợp chặt chẽ với các giáo viên khác, gia đình học sinh, cũng như các chuyên gia tâm lý giáo dục khi cần thiết.
Tổ chức lưu trữ thông tin về học sinh một cách an toàn và bí mật, đặc biệt là với những thông tin nhạy cảm, đồng thời đảm bảo khả năng khai thác và cập nhật dễ dàng, thuận tiện khi cần thiết.
Để thực hiện tốt công tác chủ nhiệm, việc tìm hiểu học sinh là rất quan trọng Chúng tôi khuyên rằng cần thường xuyên nỗ lực để hiểu biết về học sinh của mình một cách sâu sắc và toàn diện.
Vào đầu năm học, giáo viên cần thu thập thông tin về học sinh, tìm hiểu mong muốn và quan niệm của các em về việc học tập, cũng như cách thức suy nghĩ và các mô hình nhận thức mà học sinh đang sở hữu.
GVCN có thể thu thập thông tin từ học sinh thông qua các bảng điều tra và trò chuyện thân mật trước và sau mỗi tuần học Việc yêu cầu học sinh làm bài kiểm tra nhỏ có thể tiết lộ nhiều điều về suy nghĩ và cảm xúc của các em, chẳng hạn như yêu cầu định nghĩa một số từ theo cách hiểu của mình.
Các bài tập cụ thể là cần thiết, nhưng việc hiểu và cảm nhận sự sinh động của học sinh (HS) khi đến lớp học mới là điều quan trọng hơn Giáo viên chủ nhiệm (GVCN) cần phát triển thói quen quan sát và cảm nhận tính cách của HS để thu thập những ấn tượng mạnh mẽ và tinh tế Những kỹ năng và kinh nghiệm này sẽ được GVCN tích lũy theo thời gian, nhưng không nên trở thành những quan niệm cứng nhắc Mặc dù các giả định dựa trên kinh nghiệm có thể vững chắc, chúng cần được kiểm chứng thường xuyên Thông tin mà GVCN thu thập không phải để phê phán, mà nhằm mục đích hỗ trợ và giúp đỡ HS.
Quá trình tìm hiểu học sinh diễn ra liên tục trong suốt năm học, với sự chú ý đến việc lớp học đã ảnh hưởng đến từng học sinh ra sao và phản ứng của các em đối với môi trường học tập Nhiều biện pháp và kỹ thuật khác nhau đều mang lại hiệu quả tương tự trong việc hỗ trợ học sinh.
Giáo viên có thể yêu cầu học sinh viết nhận xét tức thời về buổi sinh hoạt lớp trong 5 phút, nhằm thu thập ý kiến khái quát về giờ sinh hoạt Học sinh sẽ nêu lý do cho nhận xét của mình và chia sẻ những bức xúc còn tồn tại trong tâm trí Đồng thời, các em cũng có thể bày tỏ mong muốn về những điều cần được cải thiện trong buổi sinh hoạt Để thực hiện hiệu quả, giáo viên chủ nhiệm cần chuẩn bị sẵn những tờ phiếu nhỏ cho học sinh điền vào, giúp tiết kiệm thời gian chung.
GVCN có thể yêu cầu học sinh viết những bài luận ngắn về các chủ đề do giáo viên đưa ra, nhằm phản ánh suy nghĩ và cảm xúc của học sinh tại thời điểm đó.
