Chúng ta phải giáo dục học sinh bằng cách này hay cách khác để các em thấy được những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, trong đó có lòng nhân ái.. Bởi vậy việc giáo dục lòng nhân ái
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO HỌC
SINH THÔNG QUA CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM
Ở TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 2- TỈNH NGHỆ AN
Lĩnh vực Chủ Nhiệm
Năm thực hiện: 2024 - 2025
Trang 2SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO HỌC
SINH THÔNG QUA CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM
Ở TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 2- TỈNH NGHỆ AN
Lĩnh vực Chủ Nhiệm
Tác giả 1: Trần Hồng Hà – ĐT: 0944422678 Tổ: Tiếng Anh
Tác giả 2: Tăng Thị Thương Huyền - ĐT: 0913890678
Tổ : Ngữ Văn
Năm thực hiện: 2024 - 2025
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 2 - -
Trang 31.1 Khái niệm về lòng nhân ái và ý nghĩa của lòng nhân ái trong cuộc
sống mỗi con người
ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI
THÔNG QUA CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THPT ĐÔ
LƯƠNG 2
11
1 Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong công tác giáo dục
lòng nhân ái cho học sinh
Trang 43.3 Kết quả đạt được 22
4 Giáo dục lòng nhân ái thông qua các hoạt động nhân đạo, thiện
nguyện do nhà trường và Đoàn trường tổ chức
6.4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã
đề xuất
26
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
33
Phục lục 1: Phần chuẩn bị của học sinh khi xem video
Phục lục 2: Học sinh chia sẻ cảm nhận khi vào vai người khác
Phục lục 3: Câu hỏi khảo sát tính khả thi và tính cấp thiết
Phụ lục 4: Bảng khảo sát học sinh
Trang 6PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Nhà thơ Tố Hữu từng viết:
Có gì đẹp trên đời hơn thế Người yêu người, sống để yêu nhau ( Bài ca mùa xuân 1961)
Vậy mà tôi ngỡ ngàng khi chứng kiến cảnh một nhóm học sinh vô cảm đứng nhìn 2 bạn nữ đánh nhau, xé quần áo rồi đưa điện thoại ra quay video chụp ảnh Phải chăng học sinh vô cảm đến mức đó sao? Điều đó khiến tôi nhận thấy, ở các
em lòng nhân ái và tình yêu thương đang dần mất đi Lòng nhân ái của nhân dân ta
từ xưa đến nay luôn là truyền thống quý báu, giúp gắn kết trái tim của mọi người với nhau, từ đó tạo ra sức mạnh toàn dân đại đoàn kết Phẩm chất đó giúp con người vượt qua khó khăn và đi đến thành công
Lòng nhân ái chính là sức mạnh to lớn nhất mà con người có được, có thể đánh tan được cái lạnh mùa đông, làm cho những trái tim băng giá trở nên ấm áp hơn, lòng nhân ái còn mang con người đến gần nhau hơn Từ đó, chúng ta sẽ tạo ra được nhiều điều tốt đẹp trong cuộc sống Nếu như lòng nhân ái được lan rộng khắp thế giới thì cuộc sống của con người sẽ hạnh phúc hơn rất nhiều Minh chứng cho lòng nhân ái chính là Bác Hồ, Người đã hi sinh cả một đời vì nước vì dân, mang lại hòa bình cho các thế hệ chúng ta
Ngày nay cùng với sự phát triển của nền công nghiệp theo hướng hiện đại hóa, sự phát triển của công nghệ 4.0, chúng ta đã đạt được nhiều những thành tựu
về mọi mặt Tuy nhiên, thực tế cho thấy, một số giá trị truyền thống, giá trị đạo đức và lòng nhân ái cũng bị biến tướng, lệch lạc phần nào trong giới trẻ Ở nhiều gia đình, sự đáp ứng quá mức của bố mẹ đối với đòi hỏi của con cái đã ảnh hưởng tiêu cực tới quá trình giáo dục học sinh của nhà trường Điều này dẫn đến các trường học xuất hiện ngày càng nhiều học sinh chỉ quen thói đòi hỏi, sống thiếu trách nhiệm với bản thân, thiếu sự chia sẻ với bạn bè và cộng đồng Trong các tiết học, khi trả bài kiểm tra, giáo viên bộ môn dễ dàng bắt gặp những ánh mắt không vui, nét mặt bất mãn của học sinh dành cho bạn bè khi biết bạn được điểm cao hơn mình Vấn nạn bạo lực học đường ngày càng gia tăng về số lượng và mức độ nguy hiểm Những mâu thuẫn xích mích, rất nhỏ hàng ngày cũng trở thành nguyên nhân dẫn đến những vụ tranh cãi, ẩu đả, đánh nhau gây hậu quả nghiêm trọng
Ở các gia đình, sự hối hả, tất bật của cha mẹ trong vòng xoáy mưu sinh, sự phụ thuộc của con người vào thiết bị điện tử với những thú tiêu khiển cá nhân đã làm giảm đi sự quan tâm dạy dỗ con cái của các bậc cha mẹ, tạo ra một lỗ hổng vô cùng lớn cho lối sống ích kỷ, nhỏ nhen, vô cảm Đặc biệt, lối hành xử nóng nảy, hung hăng được hình thành khá lớn trong một bộ phận học sinh, dẫn đến vấn nạn bạo lực học đường diễn ra thường xuyên, thậm chí ở mức độ nghiêm trọng Những biểu hiện trên cho ta thấy: vấn đề nổi cộm trong nhà trường phổ thông hiện nay là
Trang 7ngày càng có nhiều học sinh sống vô cảm, ích kỷ, thiếu lòng nhân ái
Môi trường giáo dục luôn có tác động rất lớn đến sự hình thành, phát triển nhân cách và lòng nhân ái của học sinh thông qua các mối quan hệ trong gia đình, nhà trường và xã hội Trường học là cái nôi đầu tiên cho mỗi học sinh, bắt đầu cuộc sống học tập, rèn luyện, hình thành nhân cách, lòng nhân ái Ở trường, học sinh không chỉ được tiếp thu những kiến thức, tri thức khoa học một cách có hệ thống mà còn được rèn luyện hành vi đạo đức, rèn luyện kỹ năng cần thiết để hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp của con người trong thời đại 4.0
Mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là hình thành và phát triển cho học sinh năm phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm.Việc quan tâm đến nhân cách, cá tính và đời sống tâm hồn là một việc quan trọng Bởi mỗi con người đều có những định hướng, tâm hồn, tính cách khác nhau, nếu không phát triển hoặc phát triển không phù hợp sẽ sinh chán nản và mất định hướng Như vậy, giáo dục lòng nhân ái cho học sinh là đang thực hiện mục tiêu hướng tới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018
Nhận thức sâu sắc rằng, nền tảng đạo đức, lòng nhân ái của con người cần phải được hình thành và phát triển ngay ở các bậc học Chúng ta phải giáo dục học sinh bằng cách này hay cách khác để các em thấy được những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, trong đó có lòng nhân ái Đó chính là một phẩm chất tốt đẹp của con người mà chúng ta cần phải gìn giữ và nhân rộng, đặc biệt là cho giới trẻ
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi nghiên cứu đề tài:“Một số giải
pháp giáo dục lòng nhân ái cho học sinh thông qua công tác chủ nhiệm ở trường THPT Đô Lương 2 - Tỉnh Nghệ An” để triển khai thực hiện
- Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm
- Tìm hiểu một số phương pháp giáo dục tích cực
- Đưa ra một số giải pháp cụ thể để giáo dục đạo đức và lòng nhân ái cho học sinh, thông qua các hoạt động và giờ học cụ thể
- Kiểm tra, đánh giá, thống kê hiệu quả đạt được
- Nghiên cứu, tìm hiểu và sáng tạo cho phương pháp
3 Đối tƣợng nghiên cứu
Chúng tôi nghiên cứu dựa trên việc xem xét các văn bản chỉ đạo, các báo cáo tổng kết, hồ sơ lưu trữ về giáo dục lòng nhân ái thông qua các tiết sinh hoạt,
Trang 8các hoạt động thiện nguyện, phối hợp với phụ huynh, cho HS THPT để tiến hành thu thập, xử lý thông tin; khảo sát ý kiến theo phiếu khảo sát Số lượng khách thể khảo sát bao gồm 90 GV, 225 PHHS và 243 HS
4 Giả thuyết khoa học
Nếu xây dựng được quy trình giáo dục lòng nhân ái trong các hoạt động hàng ngày một cách hợp lý, lòng nhân ái sẽ luôn được giữ gìn và phát triển
5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan đến giáo dục lòng nhân
- Nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn về mục
tiêu giáo dục lòng nhân ái; đề xuất một số giải pháp để thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo dục lòng nhân ái cho học sinh tại Trường THPT Đô Lương 2
- Không gian nghiên cứu: Đề tài được triển khai áp dụng cho học sinh
trường THPT Đô Lương 2, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An
- Thời gian nghiên cứu: Đề tài thực hiện trong 3 năm học 2022 - 2023; 2023 -2024; 2024 – 2025
6 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thu thập tài liệu: Tìm hiểu, thu thập tư liệu về giáo dục lòng
nhân ái cho học sinh
- Phương pháp thực nghiệm: áp dụng các biện pháp ở các lớp giảng dạy và
lớp chủ nhiệm
- Phương pháp phỏng vấn: phỏng vấn cá nhân một số học sinh nhằm thu thập
thông tin về hiệu quả của việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh
- Phương pháp điều tra, xử lý số liệu: sau khi đã thu thập được những số liệu
về hiệu quả của đề tài, cần có bước xử lí số liệu để rút ra những nhận xét khách quan, khoa học
- Phương pháp tổng hợp: tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình thành lý
luận của đề tài, vận dụng đề tài và rút ra những kết luận cần thiết
7 Tính mới của đề tài
Đây là năm học CTGD 2018 được triển khai dạy học đồng bộ ở tất cả các cấp
Trang 9học nên sáng kiến này có thể xem là một trong số ít những tài liệu đã trải qua thực nghiệm cho kết quả tốt, giúp các thầy cô giáo tham khảo để giáo dục lòng nhân ái trong những năm tới
Đề tài đã đề xuất một số giải pháp có hiệu quả trong giáo dục lòng nhân ái cho HS góp phần đáp ứng yêu cầu dạy học theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh Thông qua các giải pháp này giúp khơi dậy được lòng nhân ái trong học sinh, gia đình và xã hội Chính lòng nhân ái sẽ tạo nên một trường học hạnh phúc, không có bạo lực học đường Bên cạnh đó giáo dục lòng nhân ái trong nhà trường sẽ là tiền để tạo ra những công dân có ích cho xã hội giảu lòng yêu nước, yêu thương con người Đề tài không chỉ được áp dụng cho học sinh THPT mà còn có thể áp dụng cho nhiều cấp học khác nhau
Trang 10PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1 – CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
Lòng nhân ái là lòng yêu thương con người, biết đồng cảm, xót xa trước những khổ đau bất hạnh của người khác; biết trân trọng, đề cao những phẩm chất tốt đẹp, cái cao cả, thiện lương trong mỗi con người, căm ghét những thế lực tàn bạo chà đạp lên quyền sống, quyền hạnh phúc của người khác
Lòng nhân ái là một trong những tiêu chí, là thước đo để đánh giá đạo đức, nhân cách của con người Thật vậy, từ xưa đến nay, tiền tài, danh vọng, địa vị, tài năng, học thức, không phải là những yếu tố quan trọng làm nên giá trị con người
mà chính lòng yêu thương con người Chính nếp sống đạo đức cao đẹp, biết hi sinh bản thân mình vì người khác mới là nhân tố quyết định, góp phần làm tôn lên giá trị mỗi con người chúng ta
Sống yêu thương, quan tâm giúp đỡ người khác là một lối sống đẹp được mọi người yêu quý kính trọng, khi gặp khó khăn sẽ được mọi người cưu mang giúp đỡ Ngược lại sống ích kỷ chỉ lo nghĩ cho bản thân mình, dửng dưng trước những đau khổ, bất hạnh của người khác chỉ khiến cho mình trở nên tầm thường nhỏ bé, bị mọi người coi thường xa lánh, nào có ích lợi gì
Lòng nhân ái là phẩm chất đặc biệt trong mỗi con người, luôn sẵn sàng giúp
đỡ người khác mà không cần sự đền đáp, đó là tình yêu giữa con người với con người trong xã hội, trong cuộc sống thường ngày Hay chính là sự cảm thông, chia
sẻ, giúp đỡ lần nhau khi gặp khó khăn hay đối với những niềm vui, bảo vệ, che chở cho những con người yếu đuối, kém may mắn hơn mình
Ý nghĩa của lòng nhân ái đó là liều thuốc tinh thần đối với những mảnh đời bất hạnh, lòng nhân ái có thể xua tan đi băng giá, sưởi ấm những mảnh đời khó khăn Từ đó, tạo ra sợi dây liên kết giữa con người với con người, giúp gây dựng lên một cộng đồng lành mạnh, gắn bó và luôn giúp đỡ và tương trợ lẫn nhau mỗi khi gặp khó khăn Là nền tảng xây dựng một xã hội văn minh, những người nhận được sự giúp đỡ về tinh thần và vật chất sẽ có thêm nguồn động lực lớn để vượt qua những khó khăn, thử thách Người giúp đỡ người khác được sống có ý nghĩa hơn trong cuộc đời này Lòng nhân ái cũng là cơ sở để xây dựng một xã hội văn minh, nhân đạo, là sợi dây chắc chắn, thiêng liêng kết nối con người
Là cơ sở vươn đến thành công trong cuộc sống, về bản chất, lòng nhân ái của con người không chỉ là bản tính sẵn có mà nó còn được hình thành từ trong chính
Trang 11gia đình và nhà trường, hay qua cuộc sống hàng ngày Những người có lòng nhân
ái thường tạo dựng được những mối quan hệ tốt đẹp, nhận lại sự giúp đỡ, tương trợ Bởi vậy, họ thường dễ đạt được thành công hơn người khác
Lòng nhân ái là một trong những phẩm chất quan trọng mà mục tiêu giáo dục
đề ra cho ngành giáo dục từ xưa đến nay
1.2 Phẩm chất nhân ái trong chương trình giáo dục phổ thông 2018
Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 sẽ hình thành và phát triển cho học sinh năm phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm
Yêu quý mọi người, yêu thương, quan tâm, chăm sóc người thân trong gia đình, yêu quý bạn bè, thầy cô, quan tâm, động viên, khích lệ bạn bè Tôn trọng người lớn tuổi; giúp đỡ người già, người ốm yếu, người khuyết tật; nhường nhịn và giúp đỡ em nhỏ Biết chia sẻ với những bạn có hoàn cảnh khó khăn, các bạn ở vùng sâu, vùng xa, người khuyết tật và đồng bào bị ảnh hưởng của thiên tai Tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người, của bạn bè trong lớp về cách ăn mặc, tính nết
và hoàn cảnh gia đình, dân tộc tôn giáo trong cộng đồng người Việt Nam, cảm thông sẵn sàng tha thứ cho những hành vi có lỗi của bạn
Giáo dục lòng nhân ái là giáo dục trẻ vừa có tình yêu thương, vừa biết cách trao gửi, chia sẻ, lan tỏa tình yêu đến với nhiều người Con người ta chỉ có lòng yêu thương, chỉ có cái tâm thiện thôi là chưa đủ, còn phải biết cách thể hiện tình yêu ấy một cách tế nhị Trên tinh thần ấy, người Việt sâu sắc có câu triết lý: “Của cho không bằng cách cho” Của cho có thể không nhiều nhưng tấm lòng thì lớn lao Không chỉ là quan hệ người với người mà ở bình diện quốc gia cũng vậy, sự chân thành là sứ giả trung thành nhất để gắn nối và kết nối các bên thêm gần gũi, thấu hiểu về nhau mà thấu cảm cùng nhau
1.3 Vai trò của việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh
Việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh có vai trò vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con người và cả xã hội Giáo dục lòng nhân ái giúp cho các em xích lại gần nhau hơn, gắn kết bền chặt với nhau hơn Nó tạo nên một khối đoàn kết mạnh mẽ khó có thể tách rời, tạo nên sức mạnh của tập thể Điều này đã được chứng minh trong suốt chặng dài lịch sử của dân tộc Việt Nam trong những năm kháng chiến oanh liệt Những người đứng lên trong khốn khó, đùm bọc lẫn nhau, yêu thương lẫn nhau và hi sinh vì nhau bằng tình yêu thương chân thành mà rộng hơn là lòng yêu nước Sức mạnh của lòng nhân ái, của sự đoàn kết ấy không một
kẻ thù nào đánh bại được
Sức mạnh của lòng nhân ái còn được thể hiện ở sự lan tỏa Lòng nhân ái có sức lan tỏa vô cùng lớn Nó có ảnh hưởng tích cực làm thay đổi suy nghĩ và hành động của con người trong xã hội Khi bạn làm một việc thiện, việc thiện ấy sẽ được đón nhận và trao gửi tới nhiều người khác nữa Như kênh VTV24 có chương trình
“Người tử tế” hay “Cặp lá yêu thương” là những chương trình tôn vinh những tấm
Trang 12gương, những con người biết giúp đỡ người khác, giúp ích cho xã hội Lòng tốt, lòng nhân ái của những con người ấy đã truyền cảm hứng tích cực đến rất nhiều người
Có người từng nói: “Khi bạn cho đi hoa hồng, tay bạn sẽ lưu lại mùi hương”
Đúng vậy, khi bạn cho đi tình yêu thương của mình thì thứ bạn nhận lại dù không phải là thứ vật chất xa xỉ mà nó là lòng biết ơn, là tình người cao đẹp Mỗi lần cho
đi, tâm hồn bạn sẽ thanh thản hơn, bao dung hơn, sáng trong hơn Và điều đó đôi khi đã là một sự hạnh phúc
Hãy thử tưởng tượng một ngày mà thế giới không có lòng nhân ái thì sẽ như thế nào? Chắc chắn đó sẽ là một ngày u ám và tẻ nhạt Con người sống vô cảm với nhau và chẳng mấy chốc, con người sẽ biến thành những cỗ máy di động Bởi con người là những cá thể đơn lẻ nhưng sống trong một khối tập thể lớn Và cuộc sống thì biến đổi mỗi ngày, chúng ta không thể một mình đương đầu với tất cả Vai trò của lòng nhân ái chính là sự gắn kết với đồng loại để thấy được sự nhiệm màu của
sự gắn kết đó Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện nay có rất nhiều người chỉ biết nhận mà không biết cho đi yêu thương Sống bàng quan với cuộc sống, sống vô cảm với mọi người xung quanh Những con người đó đang tự bó mình, tự tách mình ra khỏi cộng đồng Họ cần có những thay đổi trong chính nhận thức của mình
để hòa nhập hơn với cuộc sống
Lòng nhân ái không phải tự nhiên mà có, nó xuất phát từ sự thật tâm và lòng chân thành Bởi vậy việc giáo dục lòng nhân ái cho các em học sinh mỗi ngày không chỉ giúp cho cuộc sống của các em thêm tươi đẹp, mà còn thúc đẩy các em thực hiện hành động giúp ích được cho những người khác và cho cả xã hội ngày một đẹp hơn, văn minh hơn
Lòng nhân ái ở gần ngay bên cạnh chúng ta Nó như một phép màu của cuộc sống vậy Và việc của chúng ta giáo dục cho các em nó có vai trò lớn đó là nhân rộng phép màu ấy tới tất cả mọi người
1.4 Vài nét về công tác chủ nhiệm ở các trường THPT
Giáo viên chủ nhiệm chiếm vị trí trung tâm, trụ cột trong quá trình giáo dục
HS, là linh hồn của lớp học, là người cố vấn đáng tin cậy dẫn dắt, định hướng, giúp học sinh biết vươn lên, tự hoàn thiện và phát triển nhân cách Giáo viên chủ nhiệm
có vai trò rất lớn tới chất lượng học tập của lớp Sự phát triển toàn diện của HS, sự
đi lên của tập thể lớp đều có sự đóng góp quan trọng của giáo viên chủ nhiệm lớp Giáo viên chủ nhiệm cùng một lúc phải đảm nhiệm nhiều vai trò: là “một đại diện của Hiệu trưởng”; một người thầy, một cầu nối đa năng giữa gia đình, học sinh với nhà trường; một người cha, một người mẹ thứ 2 của các em; một luật sư và cũng
có những lúc cần là người bạn lớn Như vậy có nghĩa là cùng một lúc giáo viên chủ nhiệm phải đóng nhiều vai trò mà vai nào cũng đòi hỏi phải hoàn thành xuất sắc Do đó, năng lực quản lí, lãnh đạo của giáo viên chủ nhiệm là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định đến sự thành công của một lớp học Giáo viên chủ nhiệm phải có đủ hiểu biết và các kỹ năng để điều tra khảo sát, xây dựng kế hoạch lớp
Trang 13chủ nhiệm, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục đến từng HS Ngoài việc thực hiện các chỉ đạo của Hiệu trưởng thì giáo viên chủ nhiệm cần phải biết xây dựng các hoạt động độc lập riêng, mang tính đặc thù của lớp mình Giáo viên chủ nhiệm cũng cần phải có tầm nhìn, phát hiện và giải quyết sớm các vấn đề nảy sinh ở lớp mình chủ nhiệm Người giáo viên chủ nhiệm cũng phải là người “Cầm cân, nẩy mực” trước những điều bất hợp lý xảy ra trong lớp Như vậy để giáo dục lòng nhân ái cho học thì không thể thiếu vai trò người giáo viên chủ nhiệm, giáo viên giảng dạy, tuy nhiên cần có sự phối hợp và hỗ trợ
đó sẽ cảm nhận được sự ấm áp của mình dành cho họ
Tất cả các bậc cha mẹ đều muốn con cái mình hạnh phúc Nhưng làm thế nào đạt được điều đó? Có cần thiết phải giành được thành công bằng mọi giá hay không? Thành tích của một đứa trẻ có luôn luôn quan trọng không? Tại sao phải quan tâm đến những người khác Nhà tâm lý học Adam Grant (Giáo sư trường Wharton, ĐH Pennsylvania, Mỹ) và nhà văn Allison Sweet Grant bàn về những ưu
tiên trong việc giáo dục con cái từng nói: “Dạy trẻ quan tâm đến người khác là
cách tốt nhất để chuẩn bị cho chúng một cuộc sống hạnh phúc và viên mãn”
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra, những đứa trẻ có lòng nhân ái biết giúp đỡ người khác, cuối cùng sẽ có cuộc sống hạnh phúc hơn những đứa trẻ không làm điều đó
Yêu thương con người là một trong những phẩm chất đạo dức tốt đẹp của dân tộc ta có từ ngàn đời nay Để phát huy phẩm chất lòng nhân ái cho học sinh đó
là điều mà người giáo viên, các bậc phụ huynh cần phải làm, để khi trưởng thành các con sẽ là người có ích cho xã hội
Ở tuổi trưởng thành, những người có lòng nhân ái sẽ xây dựng được nhiều mối quan hệ tốt đẹp, họ làm việc hiệu quả hơn và có nhiều điều kiện thuận lợi hơn
để thành công Sở dĩ như vậy là vì họ tìm thấy ý nghĩa trong việc giúp đỡ người khác, thúc đẩy họ tiếp tục học tập và nuôi dưỡng mối quan hệ sâu sắc hơn với những người xung quanh Và cuối cùng, dẫn tới khả năng sáng tạo và năng suất cao hơn Hơn nữa, lòng tốt có thể giúp các em cảm nhận được hạnh phúc, khi nhận
ra mình thực sự sống có ích và có ý nghĩa với mọi người Nếu dạy học sinh trở thành người nhân ái, không chỉ giúp học sinh thành công mà còn tạo điều kiện cho chúng có được những người bạn đích thực, là nền tảng để học sinh tìm được đích
Trang 14đến thành công và rèn luyện nhân cách thành công dân có ích cho xã hội
Tại trường THPT Đô Lương 2, học sinh đa số là con em nông thôn có đời sống khó khăn, bố mẹ có xu hướng đi làm ăn xa nhà hoặc mải mê công việc kiếm tiền, đặt nặng mục tiêu kinh tế lên hàng đầu Cho nên, bố mẹ ít có thời gian bên con, cùng con trưởng thành, việc giáo dục con có lúc chưa chu toàn Một số gia đình phụ huynh nhận thức chưa đầy đủ khi phó mặc việc giáo dục con cái cho nhà trường, thầy cô Bên cạnh đó, những tác động tiêu cực của xã hội bên ngoài đã dần hình thành cho các em lối sống thờ ơ, lạnh nhạt và vô cảm với chính người thân, bạn bè của mình Chính vì lẽ đó, giáo dục lòng nhân ái cho học sinh tại trường THPT Đô Lương là việc làm vô cùng cần thiết, có ý nghĩa với cuộc đời của các em sau này
2.2 Thực trạng việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trường THPT
Đô Lương 2
Hình thành cho học sinh phẩm chất nhân ái là việc làm cần thiết trong mỗi nhà trường và là mục tiêu cần đạt của chương trình GDPT 2018 Tuy nhiên việc giáo dục lòng nhân ái cho HS trong những năm gần đây tại trường THPT Đô Lương 2 nói riêng và các cơ sở giáo dục nói chung còn nhiều hạn chế, nhiều GV chỉ quan tâm và chú trọng đến việc dạy học kiến thức văn hóa mà xem nhẹ việc giáo dục đạo đức, giáo dục lòng nhân ái cho HS điều này đã để lại những hệ quả không tốt được biểu hiện thông qua nhận thức và hành động của HS như vẫn còn tình trạng chấp hành pháp luật chưa nghiêm, đặc biệt là luật giao thông đường bộ, vẫn còn tình trạng vô cảm trước những khó khăn của bạn bè, thầy cô, bạo lực học đường vẫn còn tiếp diễn, tình trạng vi phạm nội quy nhà trường vẫn còn xảy ra ở một bộphận học sinh trong nhà trường
- Một bộ phận cha mẹ học sinh và giáo viên chưa nhận thức được giá trị của lòng nhân ái đối với sự phát triển toàn diện nhân cách của con trẻ cũng như ảnh hưởng của nó đến sự thành công của các con trong cuộc đời
- Cha mẹ và giáo viên do thiếu thông tin, chưa nhận thức được vai trò và ý nghĩa to lớn của lòng nhân ái trong việc xây dựng thành công các mối quan hệ cũng như thành công trong cuộc sống nên không để ý đến việc tìm ra các phương pháp giáo dục tốt cho con
- Giáo viên còn chịu nhiều áp lực về kết quả dạy học các môn học bắt buộc được đánh giá qua các bài kiểm tra dẫn đến xem nhẹ hoạt động giáo dục lòng nhân
ái cho học sinh
- Các em vẫn còn bị đối xử bằng những hành vi mang tính bạo lực ở những cấp độ khác nhau Môi trường sống của các em chưa tạo điều kiện để các em hình thành và phát triển lòng nhân ái
Từ thực trạng đó chúng tôi đã thực hiện một số giải pháp nhằm giáo dục lòng nhân ái cho học sinh tại trường THPT Đô Lương, tỉnh Nghệ An
Trang 15mê học tập, nhưng một giáo viên chủ nhiệm tuyệt vời là người có thể chạm đến trái tim của học trò Nhận thức được tầm quan trọng và sự ảnh hưởng của GVCN trong công tác giáo dục nhân cách cho học sinh chúng tôi đã có những việc làm thiết thực như sau:
- Nắm bắt đặc điểm của học sinh ngay từ đầu năm học
Việc đầu tiên khi nhận lớp chủ nhiệm, chúng tôi tìm hiểu học sinh thông qua
sơ yếu lý lịch với các nội dung như: ngày tháng năm sinh, nơi ở, sở thích, năng khiếu, nghề nghiệp của bố mẹ, là con thứ mấy trong gia đình có mấy con, Nét tính cách của nhiều học sinh chịu tác động của hoàn cảnh gia đình Những em là con một thường ích kỷ và quen được phục vụ, những em là con cả thường tháo vát
và nhường nhịn
Chúng tôi gần gũi để nói chuyện với học sinh trong các giờ ra chơi, giờ nghỉ Tôi cho các em số điện thoại và đề nghị các em có thể trao đổi với giáo viên chủ nhiệm bất kì lúc nào các em muốn Trong thời gian ngắn chúng tôi đã có thể biết được em nào gia đình có hoàn cảnh khó khăn, em nào nhà ở sâu vùng xa, em nào
là con một, học sinh nào thiếu thốn tình cảm (chỉ ở với mẹ hoặc bố, cha mẹ làm ăn
xa, mồ côi ) Tôi cố gắng nhanh chóng nắm được tâm lý từng em để có biện pháp giáo dục tích cực, giúp học sinh khắc phục điểm yếu, phát huy mặt mạnh, từng bước khơi dậy lòng vị tha, sự chia sẻ, cảm thông trong học sinh, hình thành ở các em lòng nhân ái
Tôi còn nhớ đầu năm lớp 10, khi tôi nhận công tác chủ nhiệm em Hoàng Anh Đức là một học sinh có những biểu hiện khác biệt Trong con mắt của nhiều thầy
cô giáo em là một học sinh cá biệt lầm lì ít nói, không làm bài tập, thầy cô nhắc nhở vẫn thờ ơ, trong mắt bạn bè em là học sinh phá phách “kiểu anh chị” nên các bạn không dám gần Nhưng khi nói chuyện với một số học sinh trong lớp kết hợp với tìm hiểu sơ yếu lí lịch tôi biết em có hoàn cảnh rất đặc biệt, em là người dân tộc Thổ, trong giấy khai sinh không có bố, mang họ mẹ, hiện tại mẹ bỏ đi lấy chồng biệt xứ không rõ ở đâu, em ở với ông bà ngoại đã rất già yếu, nhưng em Đức có năng khiếu thể thao và vẽ rất giỏi Sau khi nắm bắt được hoàn cảnh gia đình của em Đức, tôi đã gần gũi nói chuyện, chia sẻ và dặn dò nếu có gì khó khăn
Trang 16cần cô giúp em cứ liên lạc với cô Mặt khác, tổ chức các trận giao lưu bóng chuyền giữa các tổ để em Đức hòa nhập với tập thể lớp, gần gũi với bạn bè Một thời gian sau Đức đã có biểu hiện tiến bộ, em đã hòa đồng với các bạn, vui vẻ với mọi người
và rất tích cực học bài Sự tiến bộ đó chưa nhiều nhưng tôi vui vì tôi đã làm được điều gì đó cho em
- Quản lý, giáo dục học sinh
Để giáo dục lòng nhân ái cho đối tượng học sinh, ngay từ đầu năm học tôi tổ chức cho học sinh trong lớp tự xây dựng nội qui của lớp Nội qui do các em xây dựng một cách dân chủ và thẳng thắn nên các em sẽ tự giác hơn khi thực hiện nội qui lớp học
Chúng tôi luôn phối hợp chặt chẽ với các giáo viên bộ môn, tổ chức Đoàn thanh niên, ban an ninh, bảo vệ để biết những vấn đề xảy ra với lớp và có các biện pháp uốn nắn kịp thời những hành vi chưa đẹp của học sinh
Học sinh tôi chủ nhiệm đều từ các xã miền núi của huyện Anh sơn như Tào Sơn, Lạng Sơn, các xã khó khăn của huyện Đô Lương như Giang sơn, Bài Sơn, Hồng Sơn… Đây là những xã khó khăn của huyện nên phần lớn bố mẹ thường đi làm ăn xa để các em ở nhà với ông bà hoặc chị em tự ở nhà với nhau Học sinh tôi chủ nhiệm có em Nguyễn Thị Mơ quê Giang Sơn (Đô Lương) vừa đi học, vừa cáng đáng công việc nhà: Sáng dậy sớm nấu cơm cho em ăn, chở em đi học rồi mới đến trường Những ngày lễ tết tôi đặc biệt quan tâm tới em có khi tôi nấu một món ăn ngon hoặc mua ít thức ăn, dây sữa, gói bánh gửi cho em Kỷ niệm tôi nhớ mãi là dịp Tết nguyên đán vì điều kiện kinh tế khó khăn bố mẹ em Mơ không về ăn tết, chị em tự ăn tết với nhau Sáng mùng 1 tết tôi gọi chúc tết, nghe tiếng cô em đã khóc vì cảm động Mặt khác, tôi đã tạo lập nhóm Zalo, Messenger phụ huynh để
dễ liên hệ, trao đổi tình hình học tập và sức khỏe của học sinh Vì thiếu sự giám sát của bố mẹ nên nếu không có tính tự giác các em dễ bị lôi kéo vào các tệ nạn như: chơi điện tử, lên mạng Internet để chat, sớm có bạn khác giới Sự quan tâm của GVCN sẽ giúp các em tránh được những thói hư tật xấu ngoài xã hội Nhiều học sinh đã xúc động trước sự quan tâm của cô giáo chủ nhiệm mà từ đó sống có trách nhiệm hơn Tôi từng nhủ bản thân mình luôn dành tình yêu thương cho các em bởi sau này ra trường các em có thể quên những bài giảng, nhưng sẽ không bao giờ quên một giáo viên chủ nhiệm đã luôn yêu thương và tin tưởng mình
Tôi thường nói với các em: “Có một thứ không nên tiết kiệm, đó là tình cảm,
sự quan tâm dành cho mọi người Nếu mỗi chúng ta biết cách trao đi yêu thương
từ những hành động rất nhỏ thì hạnh phúc của người nhận sẽ lớn vô bờ”
Những ngày lễ 20/10 và 8/3 tôi thường tổ chức cho học sinh nhiều hoạt động như làm hoa tặng mẹ, viết thiếp tặng mẹ, thấu hiểu mẹ mình như thế nào để thể hiện lòng biết ơn của mình đối với bà, với mẹ, với chị em của mình Bởi đó là những người phụ nữ mà các em cần phải biết ơn và bày tỏ tình cảm Tôi thường nhắc nhở các em dù đi đâu làm gì nhưng trước hết các em phải yêu quý và cảm ơn những người phụ nữ trong gia đình mình Họ đã hy sinh cả cuộc đời cho các em
Trang 17Hình 1: Hình ảnh học sinh làm hoa tặng mẹ và viết thư gửi mẹ dịp 8/3
- Tạo uy tín của giáo viên chủ nhiệm với học sinh
Muốn nói mà học sinh nghe, muốn học sinh là những con người nhân ái, trước hết giáo viên chủ nhiệm phải là tấm gương cho các em học tập, phải tạo được niềm tin cho trò thì con đường giáo dục mới có hiệu quả
Chúng tôi luôn ý thức được rằng trình độ chuyên môn của giáo viên chủ nhiệm là một trong những yếu tố quyết định uy tín của giáo viên chủ nhiệm Tôi
Trang 18dành nhiều thời gian để thiết kế các bài dạy sao cho dễ hiểu và hấp dẫn học sinh Mỗi khi vào lớp, tôi mong chờ ánh mắt tin yêu của các em dành cho tôi Chính tình yêu học trò, tình yêu nghề giúp tôi phấn đấu nhiều hơn trong giảng dạy Mặt khác, chúng tôi luôn tâm niệm rằng muốn thành công với công tác chủ nhiệm, GVCN phải là người làm việc bằng cả tấm lòng, đặt chữ tâm lên đầu trong công việc Luôn quan niệm học sinh chủ nhiệm như con của mình, GVCN là người mẹ thứ 2 của các em khi ở trường Cho nên, chúng tôi luôn giữ đúng lời hứa với học sinh, dành cho học sinh những điều tốt đẹp nhất, đối xử công bằng, đảm bảo mọi quyền lợi cho trò khi đến trường Xử lý học sinh cũng trên dựa trên tình thương để bao dung che chở và tha thứ cho các em Chính những việc làm của chúng tôi sẽ đánh thức lòng nhân ái trong học sinh
Chúng tôi luôn học hỏi để nâng cao khả năng tổ chức các hoạt động tập thể, phấn đấu trở thành cố vấn cho các em trong việc xây dựng các tiết mục văn nghệ, làm báo tường, tập kịch thậm chí cùng tham gia tập với các em để tạo nên mối quan hệ gần gũi sau những giờ học Cô trò cùng cười tươi hò reo trước những thành tích đạt được nhờ đó tạo được tinh thần đoàn kết trong tập thể lớp Đây cũng
là cách tôi giáo dục các em và bày tỏ tình cảm trách nhiệm của mình với các em Khi xây dựng được uy tín, tạo dựng được niềm tin với học sinh chúng tôi mới có thể giáo dục được các em Bởi chỉ có giáo dục thông qua hành động mới là giáo dục có ý nghĩa nhất, hiệu quả hơn giáo dục bằng lý thuyết suông
- Thăm hỏi gia đình học sinh
“Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà một cảnh” mỗi gia đình học sinh đều có những
hoàn cảnh khác nhau, chắc chắn các em sẽ có những nỗi niềm riêng về gia đình của mình Cho nên trong suốt quá trình chủ nhiệm, chúng tôi cố gắng dành thời gian đến thăm hỏi gia đình phụ huynh Chúng tôi thường tổ chức cho các em trong lớp đi cùng Các em rất hào hứng khi đến nhà bạn và cũng hiểu hơn hoàn cảnh của bạn Trước hết, là dành thời gian thăm hỏi những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt, những phụ huynh đau ốm hoặc bị tai nạn trong quá trình lao động Việc thăm hỏi gia đình học sinh để tạo mối quan hệ gần gũi giữa gia đình và nhà trường, đồng thời thể hiện được tình cảm nhân văn giữa người với người, qua đó giáo dục các
em sự đồng cảm, thấu hiểu để chia sẻ Những chuyến đi luôn để lại trong tôi và các
em học sinh những kỷ niệm đẹp của tuổi học trò Và tôi tin rằng các em sẽ có cái nhìn nhân văn hơn khi được tiếp xúc với những hoàn cảnh, những cuộc đời khác nhau Tôi thường dạy học sinh bài học trước khi than vãn cho rằng mình bất hạnh hay khổ sở hãy nghĩ đến câu nói này: “Tôi đã khóc vì không có giày để đi cho đến
khi tôi nhìn thấy một người không có chân để đi giày" Qua lời tâm sự chân thành
của nhà văn Mĩ Hellen Keller tôi tin sẽ đánh thức được cảm xúc trong trái tim các
em
Trang 19Hình 2: GVCN và học sinh thăm hỏi gia đình học sinh có hoàn cảnh khó khăn
- Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp
Ngay từ đầu năm học, tôi đã chọn lọc những em học sinh nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm cao, có khả năng học tập tốt và được các bạn yêu mến để làm cán bộ lớp
Tôi luôn phân công trách nhiệm rõ ràng và hướng dẫn để cán bộ lớp biết phối hợp với nhau để hoàn thành các công việc được giao một cách hiệu quả Tìm ra một đội ngũ cán bộ lớp tốt sẽ giúp tôi nhanh chóng nắm bắt được tình hình trong lớp học, để kịp thời uốn nắn những biểu hiện chưa tốt của học sinh, khen ngợi động viên những HS chăm ngoan học tập tiến bộ Đồng thời đội ngũ cán bộ lớp sẽ giúp tôi nắm bắt kịp thời tình hình hoàn cảnh gia đình của các học sinh trong lớp, nắm bắt tâm tư tình cảm của từng bạn Đây cũng là cách mà tôi muốn giáo dục lòng nhân ái, sự quan tâm của học sinh bắt đầu từ đội ngũ cán bộ lớp
Để khuyến khích, động viên học sinh sống đẹp, hàng tuần trong quy định xét hạnh kiểm tôi có khen thưởng bằng cách cộng điểm cho những HS được điểm tốt, làm được việc tốt hoặc những HS có tiến bộ về kỷ luật và học tập Trong giờ sinh hoạt lớp tôi hướng dẫn cán bộ lớp tổ chức bình bầu học sinh có hành vi ứng xử đẹp
để khen thưởng trước lớp
2 Giáo dục lòng nhân ái qua tiết sinh hoạt lớp
2.1 Mục đích
Nhà văn M.Go-rơ-ki đã từng nói “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc cực mà là
nơi không có tình thương” Chính vì điều đó, là người giáo viên, người làm cha,
mẹ cần giáo dục cho học trò, con cái mình sống trong cuộc đời cần phải biết yêu
thương, có lòng nhân ái Tố Hữu đã từng viết: “Sống là cho đâu chỉ nhận riêng
Trang 20mình”, bởi vậy cho và nhận đã trở thành quy luật của cuộc sống, cho đi để nhận lại
nhiều hơn Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục lòng nhân ái, những tiết sinh hoạt lớp tôi luôn dành thời gian để các em được học những bài học làm người, những bài học ứng xử nhân văn, rèn luyện các kỹ năng, năng lực làm chủ tương lai
Ở tiết sinh hoạt lớp với thời lượng 45 phút Tôi dành 15 phút để tổng kết tuần,
và triển khai kế hoạch thực hiện tuần mới 30 phút còn lại tôi ưu tiên cho nội dung giáo dục đạo đức học sinh theo chủ đề tuần Với phạm vi đề tài này tôi xin được
nêu kinh nghiệm xây dựng tiết sinh hoạt lớp với các chủ đề: “Kỷ luật yêu thương”;
“Thấu hiểu để yêu thương”; “Khi tôi là bạn” để giáo dục cho các em
Trước mỗi tuần diễn ra tiết sinh hoạt, GVCN cần trao đổi, định hướng trước với cán bộ lớp về mục đích nhiệm vụ của tiết sinh hoạt sắp tới Thống nhất nội dung, hình thức tiết sinh hoạt, thu thập ý tưởng tổ chức sinh hoạt qua các nguồn kênh thông tin khác nhau như trao đổi nhóm Facebook, Zalo trên cơ sở nguyện vọng của học sinh và mục đích giáo dục, hướng dẫn đội ngũ cán bộ lớp phân công các nhiệm vụ cho các nhóm GVCN theo sát các nhóm trong quá trình chuẩn bị, định hướng, duyệt nội dung
2.2 Cách thức thực hiện
* Chủ đề “Thấu hiểu để yêu thương”
Bước 1: Giáo viên gửi đường link video:
https://www.youtube.com/watch?v=1poutAqFTBU
Yêu cầu các em xem video và thực hiện các yêu cầu:
1 Hãy cho biết nội dung của video?
2 Vì sao nội dung trong video lại chạm đến trái tim của người xem?
3 Sau khi xem video thông điệp nào có ý nghĩa nhất với các em?
4 Hãy kể lại một câu chuyện mà em từng gặp trong cuộc sống có nội dung tương tự như trong video
Hình 3: Hình ảnh những chia sẻ của các em sau khi xem video (Phụ lục 1)
Trang 21Bước 2: Tổ chức sinh hoạt chủ đề theo phương pháp đóng vai
Học sinh đóng vai MC tổ chức cho các bạn trong lớp trình bày phần chuẩn bị của mình Giáo viên nhận xét và khen thưởng những bạn chuẩn bị tốt và có những thông điệp sâu sắc ý nghĩa
Bước 3 Giáo viên chốt và nhấn mạnh thông điệp của chủ đề:
Video được xây dựng từ câu chuyện có thật, là sự ứng xử nhân văn giữa 2 cậu
bé Cậu bé nhà nghèo bất lực khi đôi dép duy nhất của mình bị hư mà không thể sửa được vì đã quá cũ Trong khi đó cậu bé con nhà giàu có đôi giày bóng loáng rất đẹp Cậu bé có đôi giày đẹp chuẩn bị lên tàu với người thân Khi tàu đến cậu vội
vã lên cho kịp nên đã đánh rơi một chiếc giày xuống đường Tàu lăn bánh cậu bé không kịp xuống nhặt Cậu bé có đôi dép hư phát hiện ra chiếc giày bị đánh rơi trên sân ga đã chạy lại nhặt chiếc giày, cố gắng chạy theo ném trả lại cho cậu bé trên tàu Tuy nhiên, tàu chạy nhanh quá cậu không thể ném trúng Cảm động trước ứng xử cao đẹp của cậu bé nhà nghèo, cậu bé trên tàu rút chiếc giày còn lại trong chân mình ném xuống tặng lại cho bạn Kết thúc video là hình ảnh nụ cười nở trên
môi của cả 2 cậu bé, nụ cười đó đã chạm tới trái tim của người xem
Từ video tôi đã dành thời gian chia sẻ cho học sinh mình những tình cảm đẹp: Trong cuộc sống, mỗi người có một hoàn cảnh Vậy nên sự thấu hiểu đóng một vai trò rất quan trọng Thấu hiểu là khả năng nhận biết và nhận thức một cách sâu sắc
về cảm xúc của người khác Người có khả năng thấu hiểu sẻ đồng cảm và liên kết với người khác và họ có thể đặt mình và hoàn cảnh của người khác Thấu hiểu không đơn giản chỉ là hiểu cảm xúc của người khác, mà còn là kỹ năng vô cùng quan trọng mà ai cũng cần có trong cuộc sống Sự thấu hiểu bắt nguồn từ lòng trắc
ẩn, vì vậy nó khiến con người xích lại gần nhau hơn, trở nên gần gũi tương thân, tương ái Một người biết thấu hiểu sẽ là con người đưa ra những phán đoán chính xác và bao dung với những lỗi lầm của người xung quanh Sự thấu hiểu sẽ mang lại sức mạnh vô cùng to lớn, làm nên những điều kỳ diệu Kết thúc vi deo cả 2 cậu
bé đều mỉm cười hạnh phúc, hạnh phúc được cho đi và hạnh phúc được nhận lại
Đó chính là sự thay đổi tâm tính của một con người, dẫn đến việc hoàn thiện bản thân, nhân cách và suy nghĩ Hơn nữa, một thế giới mà mọi người đều thấu hiểu cho nhau sẽ là một thế giới tốt đẹp, tràn đầy yêu thương Tuy nhiên, sự thấu hiểu không đồng nghĩa với nhân nhượng, dung túng và bao che Bởi nó là những hành
vi trái với đạo đức, trái với đạo lý làm người Thấu hiểu đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống con người, nhưng nó cũng không phải điều dễ dàng gì Vậy nên hãy học cách bao dung cho những lỗi lầm, khó khăn của người khác để tạo điều
kiện cho mọi người cùng sửa đổi, cùng cố gắng, để xã hội tốt đẹp hơn
Chúng ta thường ít nghĩ đến người khác mà chỉ nghĩ đến bản thân mình Khi chúng ta bị mất mát, điều đầu tiên chúng ta nghĩ đến là những thiệt thòi và bất hạnh của mình, chúng ta mất quá nhiều thì giờ cho sự tiếc nuối, than thở, chán nản thậm chí trở nên cáu gắt và bực bội vì những rủi ro đã xảy ra Trong đoạn video cậu bé ném chiếc giày còn lại điều đó cho thấy đó là một hành động đẹp bởi trong
