Skkn một số biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao năng lực học tập và Định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm 12a7 trường thpt nguyễn Đức mậu

Các yếu tố tác động đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp ở lớp 12A7 trường THPT cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao

Lĩnh vực: Chủ nhiệm lớp

MS01

Nghệ An, tháng 4 năm 2025

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT NGUYỄN ĐỨC MẬU

Lĩnh vực: Chủ nhiệm lớp

MS01 Tác giả: Trương Thị Phượng

Dạy môn: Ngữ văn Đơn vị: Trường THPT Nguyễn Đức Mậu

Số điện thoại: 0982806990

Năm học: 2024 - 2025

4 VIII Bố cục của đề tài

cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp 10

I Cơ sở lí luận của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về

1 Các khái niệm cơ bản

10

Thực trạng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập

và định hướng nghề nghiệp ở lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức

3 Các yếu tố tác động đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về

năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp ở lớp 12A7 trường THPT

cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao năng lực

học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm 12A7

trường THPT Nguyễn Đức Mậu

2.1.5 Tôn trọng lựa chọn của con, tạo điều kiện để con hoàn thành ước

2.1.6 Tìm đến sự trợ giúp của các chuyên gia tâm lí chuyên nghiên

2.1.7 Kết hợp với nhà trường, giáo viên chủ nhiệm để tìm hiểu tâm

lí con cái và có những phương pháp giáo dục kịp thời 37 2.2 Về phía học sinh

3.4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh hiện nay, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái trong quá trình giáo dục đang gặp không ít khó khăn, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (THPT) Việc thiếu sự đồng thuận giữa cha mẹ và con cái về định hướng học tập và nghề nghiệp có thể dẫn đến mâu thuẫn, tạo ra áp lực tâm lý cho học sinh, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập

và phát triển cá nhân của các em Mâu thuẫn này không chỉ xuất phát từ sự khác biệt trong suy nghĩ, quan điểm của cha mẹ và con cái, mà còn từ những kỳ vọng, yêu cầu chưa phù hợp với năng lực, sở thích và đam mê của học sinh

Là cha mẹ, chắc hẳn ai cũng đặt những kì vọng nhất định vào con cái mình: muốn con có thành tích học tập tốt, đỗ vào những trường đại học danh tiếng, khi tốt nghiệp có công việc ổn định, Ở một góc độ nào đó, những kì vọng đó của cha mẹ thể hiện tình cảm,

sự quan tâm dành cho con cái, giúp con có động lực để phấn đấu, vươn lên Thế nhưng, thực tế cho thấy, có rất nhiều cha mẹ đang đặt lên vai con mình những kì vọng quá lớn, dành những sự quan tâm thái quá tới con cái dẫn đến tình trạng áp đặt con cái về mọi mặt, trong đó có vấn đề năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp Đó chính là khởi nguồn của những mâu thuẫn sâu sắc về tâm lí giữa cha mẹ và con cái Mâu thuẫn ấy được bộc lộ

rõ nét khi trẻ phát triển đến tuổi thanh niên, trong giai đoạn từ 15 đến 18 tuổi - độ tuổi chuyển tiếp từ lứa tuổi trẻ em sang tuổi trưởng thành, độ tuổi có nhiều biến đổi về thể chất cũng như tâm sinh lí Bản thân tôi cũng đã trải độ tuổi vị thành niên, hơn ai hết tôi hiểu rõ những biến đổi về tâm lí của các bạn trong độ tuổi này

Thanh niên là lứa tuổi mà ở đó các bạn trẻ muốn độc lập với cuộc sống riêng tư, muốn

tự chủ về suy nghĩ, về định hướng, muốn tự giải quyết các vấn đề cá nhân Đây là lứa tuổi

muốn khẳng định mình, khẳng định “cái tôi” của bản thân, nhất là trong vấn đề năng lực học

tập và định hướng nghề nghiệp cho tương lai Tuy nhiên, có một bộ phận không nhỏ các bậc cha mẹ không hiểu được tâm lí của con cái mình, luôn duy trì phong cách giáo dục truyền

thống của phương Đông là phải giám sát và áp đặt con cái: “con phải học như thế này”, “con phải học khối này”, “con phải thi trường này”, Chính những phương pháp giáo dục con

như vậy đã tạo ra mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái, gây ra những hậu nghiêm trọng: khủng hoảng tâm lí, có những suy nghĩ và hành vi lệch lạc so với yêu cầu và chuẩn mực đạo đức

xã hội Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp trên bản tin thời sự hay trên các trang báo điện tử, trang mạng xã hội những trường hợp trẻ bị trầm cảm do chịu áp lực học tập từ gia đình, hay những vụ tự tử thương tâm của các bạn trẻ mà nguyên nhân cũng chỉ bắt nguồn từ mâu thuẫn

về khả năng, năng lực học tập cũng như những áp lực mà cha mẹ tạo ra cho con cái…

Từ thực trạng trên, ta có thể thấy mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp đang là vấn đề cấp thiết mang tính thời sự đáng được quan

tâm Mâu thuẫn này nếu không được giải quyết triệt để sẽ để lại hậu quả rất lớn: làm đảo lộn cuộc sống gia đình, ảnh hưởng tới tâm lí của mọi người, gia tăng khoảng cách giữa các thành viên trong gia đình, Vì vậy mỗi gia đình, mỗi bậc phụ huynh cũng như các bạn trẻ

cần phải có những phương pháp để giải quyết mâu thuẫn Trong cuộc sống “Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”, tùy vào hoàn cảnh gia đình, những đặc điểm về tâm lí của cha mẹ

và con cái để có những biện pháp giải quyết mâu thuẫn một cách phù hợp, giúp xóa đi khoảng cách, ranh giới về tâm lí giữa cha mẹ và con cái, lập lại cuộc sống yên bình, giúp các bạn trẻ có cơ hội phát triển hết khả năng của bản thân, thực hiện được ước mơ mà mình theo đuổi

Với những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu” nhằm tìm ra những giải pháp cụ thể để hỗ trợ học

sinh giải quyết những mâu thuẫn này, đồng thời giúp các giáo viên chủ nhiệm nắm bắt được tâm lý học sinh, cải thiện mối quan hệ với phụ huynh, từ đó nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp Đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp học sinh tìm thấy sự cân bằng giữa nguyện vọng của bản thân và kỳ vọng của cha mẹ, từ đó phát huy tối đa năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp phù hợp Nghiên cứu cũng mong muốn đóng góp vào việc xây dựng môi trường giáo dục tích cực, thân thiện, nơi mà học sinh có thể phát triển toàn diện về cả trí thức và nhân cách, giúp các em tự tin và sáng suốt trong việc lựa chọn con đường nghề nghiệp trong tương lai

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích của đề tài

Qua việc phân tích và làm rõ thực trạng, tôi muốn làm sáng tỏ những khái niệm cơ bản và biểu hiện của mâu thuẫn giữa cha mẹ với con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp Từ đó, giúp các bậc phụ huynh và các bạn học sinh hiểu rõ hơn về vấn đề này

để có định hướng đúng đắn cho nghề nghiệp và tương lai của các em Đồng thời, tôi cũng

đề ra những giải pháp phù hợp và hiệu quả nhằm giảm thiểu tối đa tình trạng mâu thuẫn giữa các bậc phụ huynh và học sinh của lớp mình chủ nhiệm ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu nói riêng và các trường THPT nói chung

2.2 Nhiệm vụ của đề tài

Hệ thống hóa cơ sở lí luận liên quan đến vấn đề mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp ở độ tuổi từ 15 đến 18 tuổi

Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng mâu thuẫn của phụ huynh - học sinh liên quan đến năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp tại trường THPT Nguyễn Đức Mậu

Đề tài đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của cha mẹ

về tâm lí của con cái, có phương pháp giáo dục con hiệu quả mặt khác tạo điều kiện cho học sinh trong trường giảm bớt áp lực từ phía gia đình, ổn định tâm lí để yên tâm trau dồi kiến thức, nhận thức rõ năng lực học tập của bản thân, góp phần định hướng cho nghề nghiệp trong tương lai

III Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3.1.Ý nghĩa khoa học

Đề tài làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về khái niệm mâu thuẫn, năng lực học tập, định hướng nghề nghiệp, lý thuyết liên quan đến vấn đề mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái

về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Đề tài phân tích nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp tại trường THPT Nguyễn Đức Mậu dưới góc độ tâm - sinh lí

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Trên cơ sở nghiên cứu, chúng tôi đề xuất những giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái đang diễn ra ở môi trường THPT nói chung và tại lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu nói riêng

Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức của phụ huynh và của học sinh về vấn đề mâu thuẫn trên, giúp các bậc phụ huynh hiểu và tôn trọng con cái mình hơn, giúp

các bạn học sinh ổn định tâm lí và giải quyết khúc mắc với cha mẹ

IV Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Phụ huynh và học sinh lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Tìm hiểu mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề

V Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu văn bản

Phân tích tổng hợp hệ thống các tài liệu có sẵn từ nguồn tài liệu chính thức từ các công trình nghiên cứu của các tác giải trước đây, các sách chuyên luận ,

5.2 Phương pháp quan sát

5.3 Phương pháp điều tra bảng hỏi

Khảo sát thực trạng bằng 46 bảng hỏi với học sinh và 46 bảng hỏi với phụ huynh của lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu, Huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An Trong khuôn khổ bài nghiên cứu chỉ sử dụng số liệu điều tra của trường THPT Nguyễn Đức Mậu

5.4 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn với 05 phụ huynh và 05 học sinh ở 5 địa bàn dân cư và hoàn cảnh gia đình khác nhau

5.5 Phương pháp thống kê toán học

Dựa vào phiếu điều tra thực tiễn để chia phần trăm sắp xếp vào bảng biểu

5.6 Phương pháp so sánh

So sánh kết quả khảo sát thực nghiệm với kết quả khảo sát thực trạng

VI Kế hoạch nghiên cứu

Thời gian Nội dung công việc Ghi chú

- Thực hiện khảo sát, điều tra bằng phiếu hỏi

- Thu thập thông tin và phân tích, xử lý các số liệu

- Hoàn thành sáng kiến, hội đồng khoa học nhà trường thẩm định

- Nộp sáng kiến về Sở Giáo dục và Đào tạo

VII Điểm mới của đề tài

Đi sâu vào nghiên cứu mâu thuẫn thường xảy ra giữa cha mẹ và con cái

Xác định được mâu thuẫn cơ bản trong mối quan hệ giữa cha mẹ - con cái là mâu thuẫn về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Xây dựng mối quan hệ gắn kết giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Đề xuất biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp

VIII Bố cục của đề tài

+Chương II: Một số biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu.

+ Chương III: Kết quả đạt được sau khi thực hiện các giải pháp

Phần 3: Kết luận và Kiến nghị

IX Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Mâu thuẫn giữa cha mẹ- con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

không phải là vấn đề mới nhưng đã và đang là vấn đề được nhiều bậc phụ huynh và thế hệ trẻ quan tâm Đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến vấn đề này ở mức độ nhất định Cụ thể là:

9.1 Tài liệu trong nước:

9.1.1.Sách chuyên khảo

Cuốn “Con cái chúng ta khổ thật và chúng ta cũng thế!” của Chuyên gia nuôi dạy

con cái Hoàng Anh Tú

Tác giả đã chia sẻ những tâm sự từ góc nhìn của cha mẹ, góc nhìn thẳng từ sự kiện thời sự đau lòng xảy ra với trẻ em do ảnh hưởng của cha mẹ trong thời gian qua, đồng thời đưa ra những cơ sở lí luận thực tiễn về tác dụng của việc nuôi dạy trẻ và chia sẻ thông điệp

về phương pháp giáo dục con cái tới các bậc phụ huynh “Hãy dạy con bằng đôi tai mở - vòng tay chặt và trái tim nơi ngực phải của mình”

Cuốn “Con nghĩ đi mẹ không biết!” của tác giả Thu Hà

Tác giả đã nói lên tầm ảnh hưởng của cha mẹ tới con cái trong việc hình thành tính cách và thói quen của trẻ từ khi trẻ rất nhỏ đến khi trẻ trưởng thành và bước vào đời, đồng thời chia sẻ phương pháp giáo dục trẻ một cách hợp lí để trẻ lớn lên trong tự nhiên và lành mạnh, biết suy nghĩ tích cực và hành động tự lập

9.1.2 Các công trình nghiên cứu

Luận án “Xung đột tâm lí giữa cha mẹ và con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở tại thành phố Bắc Giang” của Ths.Thân Thị Nga là một công trình nghiên cứu khá đầy đủ và

toàn diện xoay quanh vấn đề mâu thuẫn, xung đột giữa cha mẹ và con cái trong đời sống của con, trong cách đi đứng, ăn mặc, giao tiếp, học tập, Tác giả đã đưa ra rất nhiều các dẫn chứng cụ thể về thực trạng số lượng của vấn đề xung đột, mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái trong trường THCS Tiền Phong Đồng thời, tác giả cũng đưa ra rất nhiều các phương pháp cụ thể để giải quyết mâu thuẫn đó Tuy nhiên, trong luận án này, tác giả chưa

đi nghiên cứu chuyên sâu về xung đột giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp Thừa kế những điều tác giả đã nghiên cứu trong luận văn của mình, chúng tôi tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hơn về mâu thuẫn gia đình giữa cha mẹ - con cái

về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Luận án “Tham vấn cho cha mẹ trong giáo dục trẻ em từ 11 tuổi đến 14 tuổi tại huyện

Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang” của Ths.Nguyễn Song Ngọc là công trình nghiên cứu cung cấp

các bằng chứng thực nghiệm về tính hiệu lực của một số lí thuyết xã hội học, góp phần bổ sung nhận thức trong nghiên cứu xã hội học về thực trạng mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp Từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận án cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng tâm lí của trẻ trong lứa tuổi vị thành niên, những áp lực mà trẻ phải chịu, đồng thời là vai trò của cha mẹ trong việc nuôi dạy con cái, những khó khăn trong việc giao tiếp và định hướng cho con, phương pháp giáo dục áp đặt truyền thống của phụ huynh ảnh hưởng trực tiếp đến con mình Từ đó, nêu ra những phương pháp dạy con hợp lí, hiệu quả và toàn diện

Luận án “Ảnh hưởng của phong cách làm cha mẹ đến hành vi không thích nghi của trẻ vị thành niên có rối loạn hành vi”của Ths Phạm Thị Bích Phượng đã hệ thống hóa

những vấn đề lý luận về trẻ em vị thành niên và rối loạn hành vi ở trẻ em vị thành niên; chỉ

rõ mối quan hệ giữa phong cách làm cha mẹ với việc hình thành hành vi tâm lí của trẻ trong tuổi vị thành niên Nghiên cứu từ thực tiễn phong cách làm cha mẹ với hành vi không thích nghi của trẻ có rối loạn hành vi từ đó đưa ra một số dự báo cũng như hướng phòng ngừa, hướng giáo dục hiệu quả đối với trẻ em vị thành niên nhằm tháo gỡ khúc mắc đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa cha mẹ và con cái

Tất cả những nghiên cứu được đề cập trên là cơ sở lí luận để tôi thực hiện đề tài “Một

số biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về khả năng học tập, lựa chọn ngành nghề giúp nâng cao năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh tại trường THPT Nguyễn Đức Mậu”

9.2 Tài liệu nước ngoài

9.2.1 Sách tham khảo

Cuốn “Con không ngốc con chỉ thông minh theo một cách khác” của nhà văn Lư Tô

Vỹ, người Đài Loan

Cuốn sách cũng chân thực nhất của một cậu bé mắc bệnh viêm não Nhật Bản với chỉ

số IQ chỉ còn 70 đã vươn lên trở thành thiên tài sở hữu hơn 500 phát minh, trở thành chuyên gia nổi tiếng trong lĩnh vực khai thác và phát triển năng lực tiềm ẩn của trẻ Tác phẩm này giúp các bậc phụ huynh tin tưởng vào năng lực của con cái mình và giúp họ biết cách khơi dậy khả năng tiềm tàng trong mỗi đứa con, không gò bó tư tưởng, suy nghĩ của con như cách bố mẹ của Lư Tô Vỹ đã làm

Cuốn “Con cái chúng ta đều giỏi” của Adam Khoo và Gary Lee

Cuốn sách nêu lên thực trạng và hệ thống lí luận tâm lí chung của cha mẹ với con cái, đồng thời là những phương pháp dạy trẻ khoa học, đưa ra những lời khuyên bổ ích cho cha

mẹ về hành vi cũng như tâm lí của trẻ trong độ tuổi vị thành niên, giúp cha mẹ tạo dựng mối quan hệ tốt với con Không chỉ vậy, những phương pháp trong sách cũng phù hợp với cách đối nhân xử thế hàng ngày, khoảng cách về độ tuổi, thế hệ đến tính cách, tư duy của cha mẹ và con cái cũng được kéo lại gần

9.2.2 Tài liệu khác

Ngoài những cuốn sách liên quan còn có rất nhiều các tài liệu khác cũng đã đề cập tới vấn đề này, cụ thể:

Bài báo mang tên: “Xung đột tâm lí giữa cha mẹ và trẻ từ 5-11 tuổi” của chuyên viên

Tâm lí Đoàn Bắc Việt Trân đăng tải trên trang Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe ngày 22/06/2011 đã phần nào nói lên được mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình chính là sự xung đột về tâm lí Tuy nhiên, bài báo chỉ đề ra thực trạng, biện pháp nhưng chưa có dẫn chứng cụ thể để thuyết phục

Một bài báo khác của giảng viên tâm lí học - Tiến sĩ Lê Phạm Phương Lan được đăng

tải trên trang Báo Giáo Dục Thành Phố Hồ Chí Minh ngày 15/4/2017 với tiêu đề “Mềm hóa xung đột tâm lí giữa cha mẹ và con cái” Bài báo đã nêu ra thực trạng mâu thuẫn cũng

như xung đột giữa cha mẹ và con cái về mọi mặt trong cuộc sống cũng như những vấn đề tâm sinh lí của trẻ khi bị tác động bởi mâu thuẫn, đồng thời cũng đề ra những biện pháp giải quyết mâu thuẫn, tuy nhiên chưa rõ ràng và chưa mang tính cụ thể

Một họa sĩ người Nhật đã đăng tải hai bức tranh màu lên trang cá nhân của mình Hai bức tranh này đều phản ánh thực trạng cha mẹ luôn áp đặt mọi thứ lên con cái mà không

hề quan tâm đến cảm xúc của con, từ đó biểu thị cho người xem thấy rõ mâu thuẫn sâu sắc giữa cha mẹ và con cái

Bức tranh thứ nhất là hình ảnh một cậu bé được cha mẹ đưa đến một cỗ máy lập trình

và sử dụng máy đó để lập trình bộ não, cơ quan thần kinh của chính con cái mình để con cái có những hành động, có những tư tưởng những định hướng theo sự áp đặt của cha mẹ Bức hình này biểu thị một sự thật vô cùng tàn ác, con cái không có quyền có suy nghĩ riêng cho bản thân, tất cả đều được cha mẹ lập trình như một cỗ máy

Hình ảnh 1.1 Bộ não của con cái bị đưa lên máy lập trình theo sự điều khiển của cha mẹ

Bức họa thứ 2 có tác động mạnh mẽ vào tâm lí và gây ra sự bàng hoàng cho người xem Bức họa là một bé gái với thân hình nhỏ nhắn nhưng lại gánh trên lưng số lượng sách

vở lớn gấp nhiều lần thân hình của bé gái đó Với bức họa này, tác giả muốn lên án những

áp lực quá lớn về học tập mà cha mẹ, xã hội đặt lên con cái khiến chúng không còn có thời gian thư giãn, thời gian nghỉ ngơi, lấy đi mất tuổi thơ của những đứa trẻ

Hình ảnh 1.2: Hình ảnh con đeo trên vai một khối lượng sách vở lớn gấp nhiều lần

trọng lượng cơ thể

Như vậy, chúng ta có thể hiểu mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về khả năng học tập

và lựa chọn ngành nghề đã trở thành một thực trạng tiêu cực phổ biến của mỗi gia đình không chỉ riêng ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, trở thành một vấn đề bức thiết cần được tìm hiểu sâu, nghiên cứu kĩ để từ đó đề ra giải pháp nhằm giải quyết những mâu thuẫn này

để góp phần nâng cao năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh

PHẦN II NỘI DUNG

Chương I Cơ sở lí luận và thực tiễn của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

I Cơ sở lí luận của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

1 Các khái niệm cơ bản

Mâu thuẫn ta vẫn thường hiểu theo một nghĩa tiêu cực, ảnh hưởng tới các mối quan

hệ trong xã hội Nhưng ở một góc độ nào đó, mâu thuẫn giữ vai trò quan trọng với quá trình vận động và phát triển của xã hội Theo Các Mác, mâu thuẫn giữ vai trò là nguồn động lực cơ bản của quá trình biến đổi, phát triển vì :

Biến đổi, phát triển là quá trình chuyển hóa từ sự vật này sáng sự vật khác theo mức

độ tăng tiến Đi theo sự phát triển đó là hàng loạt các mâu thuẫn sinh ra trong bản chất của

sự vật: Mâu thuẫn bên trong và bên ngoài, cơ bản và không cơ bản, Tuy nhiên, giữa những sự trái ngược của sự vật luôn có sự thống nhất chung khi diễn ra quá trình đấu tranh Mâu thuẫn của sự vật tạo ra sự bằng hài hòa và ổn định ở mức tương đối của một chất nhất định

Mâu thuẫn ở sự việc luôn diễn ra sự đấu tranh không ngừng, chính điều này dẫn tới

sự chuyển hóa giữa các mặt đối lập theo chiều hướng phát triển tăng tiến

Như vậy, mâu thuẫn là sự đối lập về quan điểm của hai lập trường khác nhau trên cùng một sự việc, mặt khác thúc đẩy sự phát triển của chất hình thành quá trình vận động phát triển của sự vật sự việc

* Biểu hiện và cách nhìn nhận về mâu thuẫn:

Bao quanh cuộc sống của con người tồn tại rất nhiều mâu thuẫn khác nhau về sự vật, hiện tượng, xã hội và tư duy Những mối quan hệ mâu thuẫn trong tự nhiên có thể chúng

ta không thấy rõ nhưng mâu thuẫn về xã hội, đặc biệt là giữa người với người rất dễ nhận

ra và thậm chí là phổ biến trong cuộc sống Cụ thể là các mối quan hệ trong gia đình giữa

bố mẹ và con cái trong một lập trường, một quan điểm nào đó; ở đây là vấn đề liên quan đến năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp: con muốn học khối xã hội nhưng cha mẹ

ép con theo tự nhiên, con cái muốn theo nghề nghiệp này nhưng cha mẹ lại định hướng, thậm chí là áp đặt con phải làm một nghề mà con không hề yêu thích khác, đó đều là những biểu hiện điển hình về mâu thuẫn giữa cha mẹ với con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp Tuy nhiên, mỗi người chúng ta đều phải biết chấp nhận và sống cùng với mâu thuẫn, tìm cách để giải quyết mâu thuẫn đó, có thể tự điều khiển được cuộc sống của mình, mâu thuẫn dần dần được giải quyết

* Phân loại về mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái

+ Đối tượng

Đối tượng của vấn đề mâu thuẫn chỉ bao hàm các thành viên trong gia đình (ở đây là cha mẹ và con cái) Mâu thuẫn hình thành và phát triển cũng chỉ dựa trên mối tương tác giữa cha mẹ và con cái

+ Mức độ

Dù mối quan hệ mâu thuẫn này không trực tiếp thể hiện bằng hành động (vũ lực) giữa các thành viên trong gia đình nhưng nó cũng được xếp vào một trong những hình thức của bạo lực gia đình và để lại những hậu quả khôn lường bởi hình thức và mức độ của mâu thuẫn Mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp biểu hiện dưới nhiều mức độ khác nhau: Ban đầu chỉ đơn giản là những kì vọng của cha

mẹ với con cái, lâu dần những kì vọng đó trở nên lớn lao hơn khiến con cái trở nên áp lực

và đỉnh cao của mức độ mâu thuẫn là sự áp đặt của cha mẹ lên con cái, ép buộc con cái phải theo một hướng nhất định từ việc học hành tới định hướng tương lai, con cái hoàn toàn không có quyền quyết định cuộc đời riêng của mình

Theo Cosmovici thì: “Năng lực là tổ hợp đặc điểm của cá nhân, giải thích sự khác biệt giữa người này với người khác ở khả năng đạt được những kiến thức và hành vi nhất định.”

Trong giáo trình Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, tác giả Nguyễn Công Khanh, Đào

Thị Oanh cho rằng “Năng lực của HS là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kĩ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào thực hiện

thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả các vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống”

Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng, về mặt thực hiện, kỹ năng phản ánh năng lực

làm, tri thức phản ánh năng lực nghĩ và thái độ phản ánh năng lực cảm nhận Năng lực là

“tổ hợp những hành động vật chất và tinh thần tương ứng với dạng hoạt động nhất định dựa vào những thuộc tính cá nhân (sinh học, tâm lý và giá trị xã hội) được thực hiện tự giác và dẫn đến kết quả phù hợp với trình độ thực tế của hoạt động.”

Bộ Giáo dục Quebec Canada, trong cuốn Công nghệ Giáo dục kỹ thuật và dạy nghề

(nguyên bản tiếng Pháp đã được dịch sang tiếng Việt), định nghĩa năng lực là “khả năng thực hiện một nhiệm vụ trọn vẹn, đạt chuẩn kỹ năng tương ứng với ngưỡng quy định” Do

đó, nếu định ra những năng lực quá rộng, quá chung chung có nguy cơ làm giảm tính thích đáng, làm mất ý nghĩa đối với sự phát triển toàn diện một con người

Năng lực là tổ hợp các thuộc tính cao của cá nhân phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động và đảm bảo cho hoạt động đó có hiệu quả Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện hoạt động tiếp thu và vận dụng kiến thức Đó chính là năng lực tư duy

Vấn đề năng lực - bản chất, nguồn gốc, biểu hiện, sự hình thành, của nó có lịch sử nghiên cứu từ lâu và cho đến nay chưa giải quyết được đến tận cùng Trong Tâm lí học hiện đại năng lực được chia thành các lĩnh vực khác nhau:

+ Tâm lí học phát triển năng lực

+ Tâm - sinh lí năng lực

+ Tâm lí học đại cương năng lực

+ Tâm lí học năng lực sai biệt và Tâm lí học chuẩn đoán năng lực

+ Năng lực và hoạt động, phát triển năng lực

+ Tâm lí học xã hội năng lực

+ Tâm lí học thường nhật năng lực

Việc phân loại các dạng năng lực dựa trên các tiêu chí nhất định Theo tiêu chí dạng các hệ thống chức năng tâm lí, năng lực được phân thành vận động cảm giác, tri giác, chú

ý, trí nhớ, tưởng tượng, tư duy, giao tiếp; Theo tiêu chí dạng hoạt động có năng lực khoa học (toán học, ngôn ngữ học, ); năng lực nghệ thuật (âm nhạc, văn học, nghệ thuật, ); năng lực kĩ thuật,

* Sự hình thành năng lực

Sự hình thành năng lực diễn ra trên cơ sở các yếu tố bẩm sinh của từng cá thể con người khác nhau Tuy nhiên, vấn đề về bản chất của những yếu tố bẩm sinh và vai trò của chúng trong sự hình thành năng lực đến ngày nay vẫn chưa có sự thống nhất Theo quan niệm của nhà tâm lí học B.Gaannhiew: yếu tố bẩm sinh là cái đặc trưng đối với năng lực, một năng lực có thể hình thành dựa trên cơ sở sự tương tác của nhiều nguồn yếu tố bẩm

sinh khác Bên cạnh đó, A.N.leontiev cho rằng trong sự hình thành năng lực của con người yếu tố bẩm sinh giữ vai trò rất ít, còn chủ yếu năng lực có được đều là do con người tiếp thu được kinh nghiệm từ việc va vấp trong xã hội trong một khoảng thời gian nhất định mới có được năng lực Sự hình thành năng lực diễn ra trong quá trình thực hiện và nắm bắt các dạng hoạt động trong đó phải sử dụng đến các năng lực tương tác Ngoài ra sự hình thành năng lực còn là kết quả gián tiếp của sự nắm bắt kiến thức, các kĩ năng, kĩ xảo và thói quen của con người trong cuộc sống

*Điều kiện phát triển năng lực

Tư chất: là những khả năng, những đặc điểm và tư chất bẩm sinh của bộ não, cơ quan thần kinh, cơ quan phân tích, của mỗi người nhằm tạo ra sự khác biệt

Thiên hướng hoạt động: là xu hướng, là khả năng hoạt động của mỗi người trên một lĩnh vực nào đó và đó chính là môi trường phù hợp để bộc lộ toàn bộ tư chất của bản thân Tri thức – kĩ năng: là phương pháp giáo dục, rèn luyện có hiệu quả của thế hệ trước giúp thế hệ sau có thể phát triển hết tố chất của bản thân trong môi trường phù hợp

1.3 Năng lực học tập:

Theo từ điển tâm lí, năng lực học tập:“Là loại năng lực đặc trưng được hình thành trong cuộc sống của cá nhân học sinh thể hiện ở những năng lực lĩnh hội thông tin khoa học, thực hiện hoạt động học tập, ghi nhớ tài liệu học tập, giải quyết nhiệm vụ, thực hiện những dạng kiểm tra học tập khác nhau và tự kiểm tra.” [3, tr.303]

Năng lực học tập theo nghĩa rộng được hiểu là sự xuất hiện những khả năng chung của con người thể hiện tính tích cực nhận thức của chủ thể và khả năng lĩnh hội những tri thức mới, những hành động, những hình thức hoạt động phức tạp Năng lực học tập nổi lên trong cuộc sống như năng lực chung của sự phát triển tâm lí, của việc đạt được những hệ thống tri thức khái quát, những cách thức chung của hành động

Ngoài ra, năng lực học tập còn bao gồm nhiều chỉ số và thông số nhân cách của con người Trước tiên, là năng lực nhận thức của con người Đặc điểm quan trọng của năng lực học tập là những đặc điểm quy định khả năng giao tiếp và những biểu hiện tương ứng của nhân cách

Năng lực học tập hình thành từ thời thơ ấu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Sự hình thành năng lực học tập trong những giai đoạn chuyển tiếp từ lứa tuổi học đến việc học có

hệ thống trong nhà trường, từ việc học đến việc học chuyên biệt đòi hỏi nắm vững những dạng hoạt động chuyên nghiệp khác nhau Những đặc điểm căn bản nhất của các hoạt động nhận thức và nhân cách đảm bảo năng lực học tập là: năng lực ngôn ngữ của con người, năng lực hiểu và sử dụng những dạng khác nhau của hệ thống kí hiệu, năng lực tự học Như vậy, năng lực học tập là khả năng tư duy, khả năng tiếp thu và phương pháp vận dụng hiệu quả những kiến thức thu thập được trong sách vở Năng lực học tập của mỗi người có thể tốt, có thể chưa tốt, tùy vào khả năng, tố chất và thiên hướng hoạt động cũng như tri thức, kĩ năng của mỗi người Năng lực học tập của mỗi người không phải là cố định

mà sẽ tiến bộ nếu như có phương pháp đào tạo và kĩ năng rèn luyện đúng đắn Ngược lại,

nó sẽ suy giảm nếu như bị tác động bởi tâm lí, hệ thần kinh và những hành động, những thói quen tiêu cực Do đó, năng lực học tập của con cái có được không chỉ từ sự cố gắng của bản thân các em mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ cách định hướng và phương pháp giáo dục của cha mẹ

1.4 Định hướng nghề nghiệp

* Khái niệm định hướng

Là hoạt động phân tích nhằm giúp mỗi cá nhân, mỗi con người lựa chọn cho bản thân mình một mục tiêu, một con đường phát triển chuyên môn theo đúng khả năng của bản thân trong tương lai Đồng thời, định hướng quy định các hành động của mình để thực hiện mục tiêu đó

* Khái niệm nghề nghiệp

Nghề nghiệp là công việc chuyên môn của mỗi cá nhân mà họ bắt buộc phải hoàn thành nhiệm vụ của công việc sao cho phù hợp với khả năng, trình độ chuyên môn, lòng đam mê và sự yêu thích với công việc mà con người đang lao động Qua đó, mỗi cá nhân được trau dồi thêm nhiều tri thức chuyên môn, những kiến thức mới mẻ về kĩ năng để tạo

ra những sản phẩm vật chất hay sản phẩm tinh thần nào đó, có thể đáp ứng được nhu cầu của bản thân và xã hội

Định hướng nghề nghiệp tạo điều kiện cho việc chọn nghề phù hợp với năng lực và thiên hướng cá nhân cũng như với những yêu cầu mà xã hội đặt ra cho con người Định hướng nghề nghiệp bao gồm:

Tuyên truyền nghề - đảm bảo cung cấp cho thanh thiếu niên những thông tin về thế giới nghề nghiệp, những cơ sở dạy nghề, những khả năng thăng tiến trong nghề nghiệp Giáo dục nghề nghiệp - hình thành ở thanh thiếu niên có lòng yêu lao động, có khả năng lao động, trách nhiệm, năng lực và thiên hướng nghề nghiệp

Tư vấn nghề nghiệp cho học sinh, các bậc phụ huynh theo những vấn đề lựa chọn nghề, nơi làm việc, khả năng tiếp nhận đào tạo nghề

Phát triển nghề nghiệp và giúp đỡ cho sự thăng tiến nghề nghiệp bao gồm việc lựa chọn lại nghề nghiệp và đào tạo lại nghề nghiệp

* Vai trò định hướng nghề nghiệp

Định hướng nghề nghiệp đồng thời là định hướng tương lai, là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình lập nghiệp của bản thân mỗi người, là một trong những đòi hỏi cấp thiết đối với lứa tuổi học sinh THPT Định hướng nghề nghiệp tốt sẽ giúp phân bổ nguồn nhân lực một cách hiệu quả, giúp giảm tải tình trạng thất nghiệp, giúp phát huy tối

đa năng lực và phẩm chất của người lao động, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, của địa phương, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực quốc gia, hội nhập khu vực và quốc tế Muốn định hướng nghề nghiệp tốt, ngoài các nhân tố ảnh hưởng mang tính khách quan thì yếu tố chủ quan giữ vai trò đặc biệt quan trọng, đó là mỗi học sinh phải tự nhận thức đúng về bản thân mình Nói cách khác, hình

thành kỹ năng tự nhận thức là một yêu cầu thiết yếu đối với bản thân mỗi học sinh THPT

để giúp các bạn nhận ra được các giá trị sống, thông qua đó các bạn có thể định hướng nghề nghiệp một cách đúng đắn

Định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT tốt sẽ góp phần thực hiện đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn

2018 - 2025”

Như vậy, định hướng nghề nghiệp là hoạt động lựa chọn, xác định nghề nghiệp mỗi

cá nhân sẽ theo đuổi trong tương lai, từ đó đề ra những mục tiêu nhất định, tiếp tục rèn luyện kĩ năng, trau dồi tri thức để thành công trong định hướng của mỗi cá nhân Hoạt động định hướng nghề nghiệp dựa trên khả năng, năng lực và sự yêu thích của bản thân đối với nghề nghiệp hoặc có thể do cha mẹ, thầy cô hoặc những lớp người đi trước, những người

có kinh nghiệm định hướng nhưng dựa trên năng lực và sự quyết định lựa chọn của cá nhân

2 Đặc điểm tâm lí tuổi thanh niên (giai đoạn từ 15 - 18 tuổi)

Lứa tuổi 15 đến 18 là giai đoạn phát triển tâm lí chuyển tiếp từ thời thơ ấu sang tuổi trưởng thành, là giai đoạn đầu của lứa tuổi thanh niên và giai đoạn cuối của lứa tuổi thiếu niên Bước chuyển đổi từ tuổi thiếu niên sang tuổi thanh niên liên quan tới sự thay đổi và phát triển sinh học của cơ thể, tốc độ tăng trưởng cơ thể, sức mạnh cơ bắp và khả năng làm việc, sự hình thành cũng như phát triển chức năng của các tế bào và các cơ quan đang được kết thúc Bên cạnh đó, lứa tuổi thanh niên liên quan tới sự thay đổi mạnh mẽ lập trường bên trong, khi mà hướng về tương lai trở thành xu hướng cơ bản của nhân cách và vấn đề lựa chọn nghề nghiệp, con đường sống trong tương lai, sự tự xác định, sự tự đồng nhất bản thân Căn cứ vào điều đó, chúng tôi quyết định lựa chọn học sinh ở lứa tuổi thanh niên (từ

15 - 18 tuổi) để làm đối tượng nghiên cứu cho đề tài “Một số biện pháp cải thiện mâu thuẫn giữa cha mẹ- con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp ở trường THPT Nguyễn Đức Mậu ”

Thứ nhất: Học sinh ở độ tuổi thanh niên bắt đầu hình thành “ cái tôi” có tính hệ thống Học sinh bước sang lứa tuổi thanh niên - lứa tuổi điển hình của sự thay đổi tâm sinh lí so

với các giai đoạn trước- mối quan hệ được mở rộng Họ được nhận định là “những người chuẩn bị thành người lớn” và đòi hỏi họ phải có cách ứng xử phù hợp với tuổi tác và vị thế

của mình

Bước sang lứa tuổi thanh niên, mỗi người học sinh phải trải qua một thử thách khách quan của cuộc sống: lựa chọn cho mình một hướng đi phù hợp sau khi tốt nghiệp THPT, phải xây dựng cuộc sống độc lập với xã hội,…Học sinh trong lứa tuổi này cần phải có những hiểu biết nhất định về xã hội và các chuẩn mực quan hệ người - người, hiểu mình

và tự khẳng định mình trong xã hội

Trong giai đoạn đầu của lứa tuổi thanh niên, xu hướng “cái tôi” cá nhân được hình thành nhưng chưa có biểu tượng rõ nét Do đó, vấn đề tự đánh giá về bản thân không ổn định, có tính mâu thuẫn Nhu cầu giao tiếp với bạn bè đồng lứa phát triển mạnh đã giúp

thanh niên dần hiểu rõ mình hơn, đánh giá chính xác về mình hơn thông qua các cuộc trao đổi thông tin, trao đổi, đánh giá về các hiện tượng mà họ quan tâm

Ý thức về “cái tôi” rõ ràng và đầy đủ hơn đã làm cho thanh niên có khả năng lựa chọn con đường tiếp theo, đặt vấn đề tự khẳng định và tìm kiếm vị trí cho riêng mình trong cuộc sống

Thứ hai: Học sinh trong thời kì tuổi thanh niên còn hình thành những cảm nhận về

tính người lớn của bản thân Cảm nhận tính người lớn của cá nhân mình là một trong những

nét tâm lí đặc trưng xã hội trong giai đoạn chuyển từ lứa tuổi thiếu niên sang lứa tuổi thanh niên Chính sự nảy sinh cảm nhận đó là một trong những yếu tố tâm lí góp phần tạo nên những mối quan hệ bất bình ổn giữa cha mẹ và con cái, gia tăng khoảng cách tâm lí giữa cha mẹ và con cái Bởi khi bước sang lứa tuổi thanh niên, học sinh hướng tới các giá trị của người lớn, so sánh mình với người lớn, xây dựng hình mẫu cá nhân, mong muốn được

tự lập, tự chủ trong giải quyết các vấn đề riêng của mình Tuy nhiên, trong giai đoạn này, thanh niên vấp phải mối quan hệ mâu thuẫn giữa ý muốn chủ quan và hiện thực khách quan: muốn trở thành người lớn song lại ý thức được mình không đủ khả năng A.E.Litrco- tiến sĩ tâm lí học nổi tiếng của Liên Bang Nga về lứa tuổi thanh niên đã khẳng định: lứa tuổi 15-18 tuổi là lứa tuổi khủng hoảng tâm lí, hình thành các biểu hiện rối loạn nhân cách tăng lên rõ rệt Chúng là nguồn gốc sâu xa trong các mối mâu thuẫn trong gia đình

Thứ ba: giai đoạn tuổi thanh niên là giai đoạn bắt đầu hình thành thế giới quan Bước sang tuổi thanh niên, bên cạnh sự phát triển của tư duy lí luận là một khối lượng tri thức lớn mang tính phương pháp luận về các quy luật tự nhiên, xã hội mà thanh niên tích lũy được qua quá trình trau dồi tri thức trong nhà trường, giúp họ nhận thức được các thành phần của thế giới Thanh niên bắt đầu biết liên kết các tri thức riêng lẻ lại với nhau để tạo nên một biểu tượng chung về thế giới riêng cho mình Đối với thanh niên, biểu tượng chung

về thế giới quan có một ý nghĩa rất rộng, gắn liền với nhu cầu tìm kiếm một chỗ đứng cho riêng mình, tìm kiếm một hướng đi, một nghề nghiệp, một dự định cho cuộc sống tương lai Bên cạnh đó, một trong những khía cạnh quan trọng của quá trình hình thành thế giới quan ở lứa tuổi thanh niên là lĩnh vực đạo đức Các bạn thanh niên biết đánh giá, phân loại hành vi của bản thân và của người khác theo phạm trù đạo đức khác nhau, có khả năng đưa

ra những chính kiến tương đối khái quát của riêng mình về các vấn đề đạo đức

3 Nội dung mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

3.1 Mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập

Giới trẻ ngày nay, đặc biệt là học sinh trong lứa tuổi thanh niên, ngoài việc phải đối mặt với những khó khăn, những rào cản tâm lí trong lứa tuổi khủng hoảng dẫn đến hình thành trong tư tưởng những suy nghĩ tiêu cực, mệt mỏi, chán nản thì còn phải chịu một áp lực mang tên “điểm số” Mà đối tượng gây ra áp lực này cho học sinh lại chính là gia đình Trong môi trường đào tạo giáo dục cấp trung học phổ thông - nơi mà áp lực “điểm số” đạt đến đỉnh điểm, bởi học sinh chuẩn bị bước vào một cuộc thử thách tất yếu của cuộc sống, quyết định tới tương lai của mình, đó là thi Tốt nghiệp THPT Hơn ai hết, học sinh mong

muốn nhận được những lời động viên, sự khích lệ tinh thần từ phía gia đình để có động lực phấn đấu Bởi gia đình là nền tảng, là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất và quan trọng nhất của mỗi con người Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều phụ huynh không hiểu được tâm lí con cái trong giai đoạn này Thay vì động viên con thì họ sẽ chỉ trích, đánh giá và so sánh thành tích học tập nếu có biểu hiện học hành sa sút, khiến học sinh rơi vào tuyệt vọng

Tháng 4/2022, cháu M (SN 2006 đang học chuyên Sinh tại Trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam) đã bước ra ban công rồi nhảy từ tầng cao xuống và không qua khỏi Nguyên nhân ban đầu được xác định do áp lực chuyện học hành Trước khi nhảy lầu cháu

M có viết lại 1 đoạn thư tuyệt mệnh Đây chỉ là một trong những trường hợp nhỏ trong bảng danh sách thống kê các trường hợp học sinh tự tử vì áp lực học tập Trong những năm gần đây, số liệu của bảng thống kê đó ngày càng tăng thêm chứng tỏ sự bất lực, sự bế tắc của học sinh đối với áp lực

Hình ảnh 3.1: Con cái bị cha mẹ chửi mắng vì bị điểm kém

Áp lực điểm số từ phía gia đình là những áp lực vô hình khiến nhiều học sinh không thể vượt qua Nếu không được giải quyết kịp thời, những áp lực này sẽ để lại những hậu quả đau lòng

Áp lực học tập không chỉ dừng lại ở áp lực điểm số mà còn kéo theo cả áp lực về bài

vở và thời gian học tập của học sinh Sau mỗi kì thi, nếu kết quả của học sinh không như mong muốn của cha mẹ, ngoài việc học sinh sẽ phải chịu những lời chỉ trích, thậm chí là những hành động bạo hành từ phía cha mẹ thì học sinh còn bị ép phải đi học thêm ở nhiều nơi với số lượng bài tập chất chồng như núi Cha mẹ buộc con cái của mình phải đi học thêm ở nhà thầy cô giáo, ở các lò luyện thi riêng hoặc mời gia sư về kèm riêng Đối với các bậc phụ huynh, chỉ học ở trường không thôi là chưa đủ Khi con cái không thể đạt được kết quả cao trong các kì thi thì lí do là con cái lười biếng và thời lượng học chưa đủ Khi tăng thời lượng học, kèm theo là số lượng bài tập lớn thì học sinh chỉ biết vùi đầu vào sách

vở, không còn thời gian nghỉ ngơi, thư giãn Việc quá tải thời gian học tập cũng như quá tải về số lượng bài tập là phản khoa học Nhưng đối với học sinh ngày nay, đặc biệt là học

sinh THPT, khi chuẩn bị bước vào kì thi Tốt nghiệp THPT, áp lực học tập từ phía gia đình

đè nặng thì thời gian học không chỉ dừng lại ở 8 tiếng mà thậm chí còn lên tới 10, 12 tiếng/ngày Học với thời lượng và số lượng lớn như vậy sẽ không làm học sinh nâng cao năng lực học tập và tiếp thu hết được kiến thức mà chỉ khiến học sinh thêm chán việc học của mình, chán đến trường, chán đến những lớp học thêm và những lò ôn thi Tuy nhiên, cha mẹ không hiểu được tâm lí của con cái mình Khi con cái tâm sự về áp lực học tập và mong muốn giải tỏa áp lực đó thì ngay lập tức sẽ bị chỉ trích là lười biếng Cha mẹ không biết rằng những áp lực mà họ đặt lên con cái mình sẽ để lại hậu quả vô cùng to lớn

Vào tháng 10/2019 buổi tọa đàm khoa học với chủ đề: “Trường học hạnh phúc” do

Viện Tâm lí và tâm thần Việt - Pháp phối hợp cùng sở GD&ĐT Hà Nội tổ chức, khi nói đến hậu quả của việc học sinh đến trường phải chịu những áp lực về điểm số và áp lực bài

vở và thời lượng học tập Giáo sư Agnes Florin (Chuyên gia tâm lí trẻ em và giáo dục, Cộng

hòa Pháp) đã nhấn mạnh: “Chính những áp lực do cha mẹ gây ra về vấn đề học tập gây ra

ức chế thần kinh cho trẻ, khiến chúng cảm thấy mệt mỏi mỗi khi tới trường Mỗi em sẽ biểu hiện ra bằng hành động khác nhau, tùy thuộc vào sự ức chế nhiều hay ít ở bên trong”

Không chỉ gây rối loạn tâm lí cho học sinh mà mức độ nguy hiểm của áp lực khiến

học sinh bị rối loạn lo âu, nguy cơ trầm cảm rất cao Nghiên cứu trong buổi tọa đàm “Trầm cảm - chuyện không của riêng ai” vào tối ngày 19/1/2018 trường ĐHKH Giáo dục (ĐH

Quốc gia Hà Nội) các nhà khoa học đã công bố số liệu điều tra nghiên cứu với học sinh lớp 12 Trường THPT Phan Bội Châu (Bình Thuận) cho thấy có khoảng 38% học sinh rơi vào rối loạn lo âu, áp lực vì điểm số học tập và thời lượng học tập

Như chúng ta đã biết, ngày 3/8/2017 tại Trung Quốc đã xảy ra một vụ tự tử thương tâm gây chấn động cộng đồng xã hội Cái chết của cô bé 12 tuổi đã thức tỉnh nhiều bậc cha

mẹ khi cố ép con cái mình phải dành thời lượng lớn để vùi đầu vào sách vở và các bài tập

Cô bé đã để lại một bức di thư và sau đó tự vẫn Bức di thư có nội dung như sau: “Con hận

ba mẹ Con muốn tự sát, đừng cứu con Ngày nào cũng làm bài, làm bài Con chết rồi, không sao, còn có em trai kế nghiệp gia đình Con không phải giãy giụa trong đống bài tập nữa Hãy chăm sóc tốt em trai, coi nó như con vậy Hãy xé bỏ hết đống bài tập của con đi” Bức thư là lời lên án về áp lực học tập mà cha mẹ đặt lên con cái, là lời nhắn gửi tới

nhiều bậc phụ huynh: hãy mở rộng tấm lòng để thấu hiểu con cái mình hơn, đừng ép con vào khuôn khổ áp lực mà cha mẹ đặt ra

3.2 Mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về định hướng nghề nghiệp

Cuộc cách mạng 4.0 đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo đó là hàng loạt các ngành nghề mới ra đời Vì thế, hoạt động định hướng nghề nghiệp ngày một trở nên quan trọng

và cần thiết với tất cả mọi người, nhất là những học sinh trong lứa tuổi THPT, chuẩn bị bước vào ngưỡng của của tương lai

Ở lứa tuổi học sinh THPT, có thể do khả năng hiểu biết, khả năng phân tích tình hình xã hội hạn chế, học sinh khó có thể nghiên cứu sâu và tự định hướng cho mình những ngành nghề mà dự kiến sẽ theo đuổi trong tương lai Học sinh khi nhờ tới sự giúp đỡ, định hướng từ phía cha mẹ thì sẽ xuất hiện hai trường hợp: thứ nhất, cha mẹ

sẽ định hướng nghề nghiệp cho con theo khả năng và sở thích cũng như sự phù hợp với

xu hướng xã hội; Thứ hai, cha mẹ sẽ ép buộc con phải chọn những ngành nghề hot, theo

“trend” của thời đại, có mức lương cao hoặc có thể chọn nghề của con theo sở thích của

cá nhân phụ huynh, mong muốn con viết tiếp ước mơ của mình và tiếp nối truyền thống của gia đình mặc dù con cái không muốn điều đó Sở thích và tính cách của phụ huynh

và học sinh trái ngược nhau làm nảy sinh mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về định hướng nghề nghiệp Sự ảnh hưởng của mâu thuẫn này cũng không hề nhỏ đối với con cái Ngoài việc ảnh hưởng tới tâm lí thì còn ảnh hưởng tới cả tương lai của con sau này, nếu như định hướng sai nghề nghiệp

Sự áp đặt của cha mẹ lên con cái xuất phát từ sự mong muốn con cái có công việc ổn định, có thu nhập cao để cân bằng cuộc sống, để tiếp nối truyền thống gia đình… Dường như, cha mẹ quên mất rằng để con cái đạt được kết quả như mong muốn thì còn phụ thuộc vào sở thích, năng lực của từng người Và khi năng lực của con cái bị giới hạn ở một ngưỡng nào đó, không thể thực hiện được nhu cầu định hướng của cha mẹ, lúc đó sẽ nảy sinh tiêu cực ở cả hai phía cha mẹ và con cái

Ths.Nguyễn Thị Loan - nguyên phó trưởng khoa Giáo dục (Học viện Quản lí Giáo dục)

cho biết: “Một thực tế đang diễn ra nhất là ở các thành phố lớn là các con thường bị cha mẹ

ép học tập, bị định hướng nghề nghiệp không theo ước mơ của chúng mà theo ước mơ của bố mẹ” cho thấy thực trạng học sinh theo nghề trái với chuyên môn và theo nghề theo mong muốn

của cha mẹ

Đó cũng chính là tâm lí chung của cha mẹ khi định hướng chọn ngành, nghề tương lai cho con để con dễ xin việc “rút kinh nghiệm đời bố để củng cố đời con” Chị Thúy Hương (quận Phú Nhận TP.HCM) chia sẻ thẳng thắn trong bài báo “Cha mẹ, xin đừng chọn nghề thay con!” đăng tải trên trang “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế!”: “chọn ngành nên định hướng cho con sau này dễ xin việc, dễ kiếm tiền trong tương lai Chiều ý con cho con học ngành nó thích mà sau này vứt xó thì học làm gì?” có vẻ rất thực dụng nhưng đây là suy nghĩ không chỉ của riêng ai

Hình ảnh 3.2 Mâu thuẫn khi cha mẹ chọn ngành nghề thay con

Bản thân chúng ta không ai có thể đoán trước được tương lai sau này sẽ như thế nào, thế giới sẽ thay đổi ra sao, ngành nghề nào sẽ lên ngôi trong thời gian tới Nếu như trước đây, những nghề như sư phạm, kế toán, là những ngành “hot” được mọi người lựa chọn vào thì giờ đây những ngành đó lại thất nghiệp nhan nhản Tương tự như vậy, trong thời đại cách mạng 4.0 thì những ngành đang “đăng quang” là: makerting, công nghệ thông tin, kiến trúc,…nhưng đến một thời điểm nào đó, những ngành nghề đó sẽ bão hòa, đặc biệt khi công nghệ AI đang phát triển như hiện nay Vậy tại sao cha mẹ lại chỉ áp đặt cho con những ngành nghề đang “hot” tạm thời và có khả thi trong vài năm tới, trong khi điều đó ngược lại với ước mơ và mong muốn của con cái? Tất cả sự áp đặt theo sở thích của cá nhân, hay theo thời thế, hay theo sự mách bảo của bạn bè hoặc do truyền thống gia đình của cá nhân mỗi bậc phụ huynh đã vô tình làm hỏng tương lai của biết bao thế hệ trẻ, tạo

ra vòng luẩn quẩn của sự phát triển trì trệ của xã hội

II Cơ sở thực tiễn

Thực trạng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp ở lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu

Để có được những kết luận chính xác, khoa học, khách quan trong cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng mâu thuẫn về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp của phụ huynh và học sinh của trường THPT Nguyễn Đức Mậu trong năm học 2023 – 2024 và năm học 2024 - 2025, tôi thông qua phỏng vấn trực tiếp, sử dụng phiếu điều tra với 46 học sinh

và 46 phụ huynh của lớp mình chủ nhiệm

1 Về phía học sinh

Nội dung 1: Những vấn đề mâu thuẫn thường xảy ra trong mối quan hệ giữa con cái

với cha mẹ (Giữa cha mẹ bạn và bạn thường xảy ra mâu thuẫn, tranh cãi về vấn đề gì?)

Bảng 1.1 Những vấn đề mâu thuẫn thường xảy ra trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái

Những vấn đề thường xảy ra mâu thuẫn trong mối

quan hệ giữa cha mẹ với con cái Số lựa chọn của học sinh

Về vấn đề lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai 38 (83%)

Mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái thời nào cũng có Hiện nay, mâu thuẫn ấy đang trở nên phổ biến, diễn ra trên nhiều phương diện và hình thức khác nhau, hết sức phức tạp Theo số liệu khảo sát đối với học sinh lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu, mâu thuẫn nhiều nhất là mâu thuẫn về năng lực học tập (với 40 học sinh lựa chọn chiếm 87% theo số liệu khảo sát) và định hướng nghề nghiệp (với 38 học sinh lựa chọn chiếm 83% ) Điều này chứng tỏ hai mâu thuẫn: về năng lực học tập và định hướng hướng nghề nghiệp

là cơ bản và chủ yếu trong mối quan hệ gia đình Đồng thời, đây cũng là nguồn cơn của hàng loạt sự xung đột khác trong gia đình Bên cạnh mâu thuẫn về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp, ta nhận thấy còn có những mối mâu thuẫn khác nhưng chiếm tỉ lệ nhỏ: Mâu thuẫn về vấn đề ăn mặc, sinh hoạt (chiếm 17,4%), mâu thuẫn trong cách cư xử với người lớn (chiếm 10,9%), mâu thuẫn trong việc sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử (chiếm 21,7%)

Nội dung 2: Những nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng

lực học tập và định hướng nghề nghiệp (Theo bạn, nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và bạn là do?)

Bảng 1.2 Những nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ với con cái Số lựa chọn của

học sinh

Sự áp đặt của cha mẹ lên con cái cùng phương pháp giáo dục

Sự khác biệt về tính cách, sở thích, tâm sinh lí giữa cha mẹ và

Cách giao tiếp, ứng xử của cha mẹ đối với bạn 4 (8,7%)

Bảng trên giúp ta nhận ra nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái rất

đa dạng Tuy nhiên, có bốn nguyên nhân cơ bản nhất dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp:

Thứ nhất: Sự áp đặt của cha mẹ lên con cái cùng phương pháp giáo dục con chưa hợp

lí (với 35/46 học sinh lựa chọn chiếm 76,1%) là nguyên nhân chủ quan tác động tới mối quan hệ mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái Chế độ phong kiến ở Việt Nam tuy đã sụp đổ nhưng những lề thói, tư tưởng phong kiến lỗi thời vẫn tồn tại trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình Rất nhiều cha mẹ vẫn áp dụng phương pháp giáo dục con truyền

thống “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” Sự áp đặt của cha mẹ lên con cái là quá lớn, từ việc

chọn trường học, chọn lớp học đến việc chọn khối học, sau này là chọn ngành nghề Cha

mẹ không hiểu được tâm lí gò bó của con cái khi không có quyền quyết định môn học, ngành nghề mình yêu thích Bà Diana Baumrind - Giáo sư tâm lý lâm sàng và tâm lý phát triển của Institute of Human Development, University of California, Berkeley đã đưa ra

mô hình giáo dục của cha mẹ và kết luận như sau: Cha mẹ nghiêm khắc độc đoán sẽ dẫn tới việc trẻ thiếu tự tin, có xu hướng rút lui, không tự độc lập để có thể đảm nhiệm các hoạt động của mình, sống khép kín và lệ thuộc Nếu mức độ độc đoán của cha mẹ gia tăng có thể làm cho trẻ suy nhược về tinh thần lẫn thể xác Mặt khác, nếu con cái không thực hiện theo sự áp đặt của cha mẹ thì ngay lập tức cha mẹ sẽ thực hiện hành vi bạo lực ngôn ngữ với con, thậm chí là dùng vũ lực để giáo dục con Nghiên cứu được thực hiện năm 2013 tại Đại học Pittsburgh chỉ ra rằng: cha mẹ dạy con bằng cách mắng chửi, quát nạt, thóa mạ sẽ khiến trẻ bị ảnh hưởng trầm trọng về nhân cách Thói quen xấu này khiến trẻ rơi vào trầm cảm, tinh thần bị ảnh hưởng không kém gì dạy bảo bằng roi vọt Cha mẹ càng bạo lực, trẻ càng có xu hướng học theo và trở nên lì lợm Nhưng việc giáo dục con cái bằng cách nuông chiều quá mức cũng ảnh hưởng tiêu cực tới mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, làm cho con cái thiếu chín chắn, thiếu trách nhiệm và không kiểm soát được sự nông nổi của mình,

có nguy cơ dẫn đến con đường sa đọa và tan vỡ gia đình Như vậy, có thể nói rằng, việc giáo dục trong gia đình vô cùng quan trọng, nó thể hiện được cách cha mẹ làm sao hướng dẫn con cái đi đúng hướng, có những suy nghĩ tích cực về cuộc sống, có ý chí vươn lên, Gia đình còn giúp chúng ta trong việc ổn định về mặt tâm lý, đảm bảo về các quyết định trọng đại, đảm bảo về mặt vật chất sinh hoạt và chăm sóc lẫn nhau, trách nhiệm của từng

cá nhân,…

Thứ hai: Hoàn cảnh và điều kiện kinh tế gia đình (với 30/46 học sinh lựa chọn chiếm 65,2%) Tùy vào điều kiện kinh tế gia đình mà định dạng mức độ của mâu thuẫn Thế kỉ XXI là thế kỉ “đồng tiền” Vì vậy, cha mẹ bị cuốn vào sự tất bật với cuộc sống mưu sinh,

lo toan về cơm áo gạo tiền nên nhiều lúc thờ ơ, không quan tâm đến con Điều này có ảnh hưởng trực tiếp tới con cái, sẽ khiến con cái bất ổn về mặt tâm lý; ảnh hưởng đến quá trình phát triển, hình thành nhân cách và bản ngã, khả năng kiểm soát được bản thân rất thấp, định hướng học tập bấp bênh, tình cảm bất ổn định Điều kiện kinh tế gia đình cũng có ảnh hưởng trực tiếp tới mối mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp trong trường hợp cha mẹ không có điều kiện vật chất nhưng con cái lại có năng lực học tập, muốn vươn lên học những trường có chất lượng cao, những ngành nghề phát triển mà mình yêu thích nhưng vì điều kiện gia đình có hạn nên cha mẹ không đồng ý

cho con theo học môi trường học tập đó; Cha mẹ có điều kiện về vật chất lại đặt những kì vọng lớn lên con cái, muốn con học những ngành nghề phát triển theo xu thế mới của xã hội, nhưng năng lực học tập của con cái có hạn

Thứ ba: Nề nếp và truyền thống gia đình (với 28/46 học sinh lựa chọn chiếm 60,9%) cũng là một trong những nguyên nhân khách quan quan trọng dẫn đến mâu thuẫn Bởi trong một gia đình nếu cha mẹ, anh chị em đều có trình độ học vấn cao, và họ đều duy trì nghề nghiệp truyền thống của gia đình nhưng đến bạn, khi bạn có năng lực học tập và trình

độ học vấn thấp hơn thì ngay lập tức bạn sẽ bị đem ra để so sánh, để chỉ trích Bên cạnh

đó, nếu việc lựa chọn nghề nghiệp không theo đúng với truyền thống gia đình sẽ xuất hiện những cuộc xung đột tâm lí rất gay gắt về việc ép buộc bạn phải theo ngành nghề truyền thống của gia đình mặc dù cá nhân không thích, điều này làm cho không khí gia đình thêm căng thẳng

Thứ tư: Sự khác biệt về tính cách, sở thích, tâm sinh lí giữa cha mẹ với con cái (với 24/46 học sinh lựa chọn chiếm 52,2%): Thời kì từ 15 - 18 tuổi là khoảng thời gian vô cùng quan trọng trong cuộc đời của mỗi con người Đây là khoảng thời gian các bạn có thay đổi

rõ rệt về mặt sinh lí và tâm lí Cơ thể của các bạn đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành; song về mặt tâm lí, các bạn vẫn chịu sự chi phối (một cách thụ động) rất lớn từ bên ngoài Việc phát triển tâm lí của các bạn học sinh không chỉ phụ thuộc vào giới hạn lứa tuổi mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: vị trí trong xã hội, khối lượng kiến thức đang

sở hữu, kỹ năng đang có, nền tảng văn … Ở tuổi này, các bạn dễ bị kích thích, dễ bị tự ái, dẫn đến sự hiếu động và mất kiểm soát trong lời nói, trong cách hành xử với người lớn Vì vậy, khủng hoảng tâm lí này dẫn đến mâu thuẫn với cha mẹ Nếu không được cải thiện kịp thời sẽ rất khó giải quyết, thậm chí xuất hiện xung đột và những hành vi lệch chuẩn Mặt khác, không phải bậc cha mẹ nào cũng hiểu được hết tâm sinh lí và cách suy nghĩ của con cái mình, họ vô tình đặt lên vai con mình những áp lực vô cùng lớn

Nội dung 3: Thái độ của con cái khi xảy ra mâu thuẫn gay gắt với cha mẹ về năng

lực học tập và định hướng nghề nghiệp Khi có mâu thuẫn với cha mẹ, bạn thường có thái

Chán nản với cuộc sống, muốn tự tử 10 (21,7%)

Khi được khảo sát về thái độ của con cái khi có mâu thuẫn với cha mẹ thì phần lớn các bạn học sinh sẽ tỏ thái độ phản đối lại sự áp đặt của cha mẹ (với 46 học sinh lựa chọn chiếm 43,4%) Tuy nhiên, thái độ này của các bạn không làm cho mối quan hệ gia đình tốt hơn mà chỉ khiến mâu thuẫn càng thêm sâu sắc , sự xung đột càng gay gắt

Bên cạnh đó, tỏ thái độ khó chịu và căng thẳng cũng là giải pháp mà khá nhiều các bạn học sinh lựa chọn để giải quyết mâu thuẫn với cha mẹ (với 22/46 học sinh lựa chọn chiếm 47,8%) Đây cũng không phải là một giải pháp khôn khéo để giải quyết mâu thuẫn trên

Việc im lặng không phản ứng gì khi xảy ra mâu thuẫn (với 13/46 học sinh chiếm 28,3%) không giúp các bạn giải quyết được mâu thuẫn với cha mẹ mà chỉ làm mối mâu thuẫn đó kéo dài âm ỉ Một bộ phận không nhỏ các bạn học sinh lại lựa chọn thái độ chán nản với cuộc sống

và thực hiện hành vi bỏ học, muốn tự tử (với 10/46 học sinh lựa chọn chiếm 21,7%) Ở một góc

độ nào đó, đây chính là hành vi thể hiện sự nông cạn của bản thân

Ngoài ra, một số bạn có thái độ khác khi mâu thuẫn với cha mẹ như: mất niềm tin vào cha

mẹ (với 11/46 học sinh lựa chọn chiếm 23,9%), xa lánh cha mẹ (với 6/46 học sinh lựa chọn chiếm 13%), bi quan không muốn làm gì (với 5/46 học sinh lựa chọn chiếm 10,9%), bỏ học đi lang thang (với 3/46 học sinh lựa chọn chiếm 6,5%), biện pháp khác (với 3/46 học sinh lựa chọn chiếm 6,5%)

Nội dung 4: Mức độ hậu quả của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập

và định hướng nghề nghiệp (Theo bạn, mức độ hậu quả của việc mâu thuẫn với cha mẹ về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp là gì?)

Bảng 1.4 Mức độ hậu quả của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Hậu quả của mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái Số lựa chọn của học

Mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp gây ra những ảnh hưởng không nhỏ, không chỉ làm kết quả học tập của các bạn học sinh thêm phần

sa sút mà còn để lại những tổn thương sâu sắc về tâm hồn Hậu quả ở mức độ nhẹ là khiến cho con cái cảm thấy khó chịu, buồn bã, bi quan, ảnh hưởng trực tiếp tới thành tích học tập của con Ở mức độ cao hơn, mâu thuẫn khiến cho con cái mất niềm tin và xa lánh cha mẹ, khoảng cách tâm lí giữa các thành viên trong gia đình càng trở nên xa cách, Những hậu quả ấy, tích

tụ dần dần, tăng lên về mức độ còn có thể gây cho các bạn học sinh những sang chấn về tâm

lý hay bệnh thần kinh Năng nề hơn cả là nhiều học sinh, khi thường xuyên chịu hậu quả từ mâu thuẫn này trong một thời gian dài, cấp độ ngày càng gay gắt thì đã mắc căn bệnh trầm cảm, muốn tìm tới cái chết

Số liệu ở bảng trên sẽ cho ta nhìn tổng quan về hậu quả mà mâu thuẫn về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp để lại: kết quả học tập giảm sút (với 22/46 học sinh lựa chọn chiếm 47,8%), bi quan chán nản không muốn làm gì (với 17/46 học sinh lựa chọn chiếm 37%), mất niềm tin vào cha mẹ (với 4/46 học sinh lựa chọn chiếm 8,7%), xa lánh cha mẹ (với 13/46 học sinh lựa chọn chiếm 28,3%), chấn động tâm lí dẫn đến trầm cảm thậm chí là tự tử (với 9/46 học sinh lựa chọn chiếm 19,6%) Từ đó, ta thấy hậu quả nguy hiểm nhất của mâu thuẫn này là chấn động tâm lí dẫn đến trầm cảm thậm chí là tự tử đang ở mức tương đối cao

Nội dung 5 Những biện pháp học sinh đã làm để giải quyết mâu thuẫn với cha mẹ

(Những biện pháp bạn thực hiện để giải quyết mâu thuẫn với cha mẹ là gì?)

Bảng 1.5 Những biện pháp học sinh đã làm để giải quyết mâu thuẫn với cha mẹ

Biện pháp học sinh đã làm để giải quyết mâu thuẫn với

cha mẹ

Số lựa chọn của học sinh

Tìm ra nguyên nhân và tự tìm cách giải quyết 10 (21,7%)

Tìm sự giúp đỡ của các nhà tâm lí qua Facebook 3 (6,5%)

Khi xảy ra những mâu thuẫn, cá nhân mỗi học sinh sẽ tự tìm cách để giải quyết mâu thuẫn với cha mẹ, giảm thiểu áp lực cho bản thân và giảm sự căng thẳng trong mối quan

hệ gia đình Theo số liệu khảo sát, biện pháp được nhiều bạn học sinh lựa chọn giải quyết mâu thuẫn là tâm sự với bạn thân (với 19/46 học sinh lựa chọn chiếm 41,3%) Tuy nhiên biện pháp này chỉ là một chiều, hoàn toàn không có tác dụng mang lại hiệu quả cho việc cải thiện quan hệ mâu thuẫn với cha mẹ Biện pháp tâm sự với thầy cô giáo (với 17/46 học sinh lựa chọn chiếm 37%) để mong có sự cảm thông từ phía thầy cô, mong muốn thầy cô đưa ra lời khuyên giải quyết mâu thuẫn, nhưng thầy cô giáo chỉ có thể can thiệp được một

góc độ nào đó mà không thể can thiệp quá sâu Biện pháp chỉ có thể làm mâu thuẫn lắng xuống một thời gian sau đó lại nổi lên

Trên đây là 2 biện pháp chủ yếu được các bạn học sinh trong lớp lựa chọn Ngoài ra, còn có những biện pháp khác: tìm ra nguyên nhân và tự tìm cách giải quyết (với 10/46 học sinh lựa chọn chiếm 21,7%), tâm sự với những người thân khác trong gia đình: cô, dì, chú, bác (với 6/46 học sinh lựa chọn chiếm 13%), tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia tâm

lí qua Facebook (với 3/46 học sinh lựa chọn chiếm 6,5%), những biện pháp khác (với 5/46 học sinh lựa chọn chiếm 10,9%) Nhưng những biện pháp các bạn học sinh đã thực hiện còn nông nổi, tự phát chưa thực sự khoa học và chưa mang lại hiệu quả

2 Về phía phụ huynh

Nội dung 1: Những vấn đề mâu thuẫn thường xảy ra trong mối quan hệ giữa cha mẹ

với con cái

Bảng 2.1 Những vấn đề mâu thuẫn thường xảy ra trong mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái

Những vấn đề thường xảy ra mâu thuẫn trong mối

quan hệ giữa cha mẹ với con cái

Số lựa chọn của phụ

huynh

Về vấn đề lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai 34 (73,9%)

Từ bảng số liệu khảo sát phụ huynh, ta thấy mâu thuẫn về năng lực học tập (với 40/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 87%) và định hướng nghề nghiệp (với 34/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 73,9%) trong mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái là mâu thuẫn chủ yếu Bảng

số liệu khảo sát học sinh (bảng 1.1) cũng đã xác định hai mâu thuẫn này là hai mâu thuẫn chủ yếu trong mối quan hệ gia đình Điều này chứng tỏ mâu thuẫn có sự tương tác từ hai phía cha mẹ và con cái chứ không phải xuất phát từ một phía Chính sự tương tác mâu thuẫn giữa hai bên làm cho mâu thuẫn trở nên phức tạp và khó giải quyết hơn Cùng với

đó, những mâu thuẫn khác cũng được các bậc phụ huynh chỉ ra như: về vấn đề với bạn khác giới của con (với 3/46 phụ huynh lựa chọn), vấn đề ăn mặc, sinh hoạt của con (với 7/46 phụ huynh lực chọn chiếm 15,2%), về cách ứng xử của con với người lớn (với 4/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 8,7%), về vấn đề thần tượng của con (với 2/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 4,3%), về vấn đề sử dụng điện thoại của con (với 7 phụ huynh lựa chọn chiếm

15,2%),… Tuy nhiên, những mâu thuẫn này chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian ngắn, không trở nên gay gắt và không để lại những hậu quả to lớn

Nội dung 2: Những nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn thuẫn giữa cha mẹ với con cái

Bảng 2.2 Những nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn thuẫn giữa cha mẹ với con cái

Nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa cha mẹ với

con cái

Số lựa chọn của phụ huynh

Sự áp đặt của cha mẹ lên con cái cùng phương pháp giáo dục

Sự khác biệt về tính cách, sở thích, tâm sinh lí giữa cha mẹ và

Cách giao tiếp, ứng xử cuả con cái đối với cha mẹ 4 (8,7%)

tế gia đình (với 22/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 47,8%), nề nếp và truyền thống gia đình (với 23/46 học sinh lựa chọn chiếm 50%) Bốn nguyên nhân này chiếm số lượng khảo sát lớn nhất trong bảng khảo sát của học sinh (bảng 1.2) Ngoài ra, còn có những nguyên nhân khác: cha mẹ chưa thật sự hiểu rõ con cái (với 6/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 13%), cách giao tiếp, ứng xử của con cái đối với cha mẹ (với 4/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 8,7%), thời gian cha mẹ dành cho con cái quá ít (6/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 13%), trình độ học vấn của cha mẹ (với 2/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 4,3%), những tác động từ bạn bè,

họ hàng, xã hội (với 4/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 8,7%), Những nguyên nhân khác (với 2/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 4,3%)

Nội dung 3: Hành động của cha mẹ khi xảy ra mâu thuẫn với con cái

Bảng 2.3 Hành động của cha mẹ khi xảy ra mâu thuẫn với con cái

Những hành động của phụ huynh khi xảy ra mâu thuẫn với

con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp

Số lựa chọn của phụ huynh

Trách mắng, quát tháo con, sử dụng bạo lực ngôn ngữ với con cái 30 (65%)

Trong 46 phụ huynh tham gia khảo sát với câu hỏi: “phụ huynh thường có hành động

gì khi xảy ra mâu thuẫn với con cái” có tới 30 phụ huynh lựa chọn đáp án 3 (chiếm 65%):

trách mắng, quát tháo con, sử dụng bạo lực ngôn ngữ với con cái Như vậy, chúng ta có thể thấy mâu thuẫn về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp giữa cha mẹ với con cái là nguồn cơn của bạo lực ngôn ngữ trong gia đình và ở đó con cái là những nạn nhân Hành động đánh đập, bạo hành con cũng được khá nhiều phụ huynh sử dụng khi xảy

ra mâu thuẫn với con (với 19 phụ huynh lựa chọn chiếm 41%) Một lần nữa mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái là nguồn cơn gây ra thực trạng bạo lực gia đình - một vấn đề nhức nhối của toàn xã hội trong thời kì phát triển mới Còn lại những hành động như: im lặng, không làm gì giống như một sự buông xuôi, bất lực trong giáo dục con (với 10 phụ huynh lựa chọn chiếm 21%), trò chuyện, tâm sự để hiểu con hơn (9 phụ huynh lựa chọn chiếm 19,6%), hành động khác (với 2 phụ huynh lựa chọn chiếm 4,3%) chỉ chiếm phần nhỏ trong

số lượng phụ huynh được khảo sát

Nội dung 4: Những ảnh hưởng của mâu thuẫn đến cha mẹ trong mối quan hệ với con

cái

Bảng 2.4 Những ảnh hưởng của mâu thuẫn đến các bậc phụ huynh trong mối quan

hệ với con cái

Ảnh hưởng của mâu thuẫn đến các bậc phụ huynh

trong mối quan hệ với con cái

Số lựa chọn của phụ huynh

Buồn bã, có khoảng cách tâm lí với con 38 (80,4%)

Mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp là mâu thuẫn dựa trên sự tương tác giữa cha mẹ và con cái Vì thế, nó không chỉ có ảnh hưởng với học sinh mà còn có những ảnh hưởng nhất định tới phụ huynh Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy: buồn bã, có khoảng cách tâm lí với con (với 38/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 80,4%), bực tức (với 17/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 37%), lo lắng đến việc học tập của con (với 20/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 43,5%), ảnh hưởng đến công việc của bản thân (với 22/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 47,8%) Tuy những ảnh hưởng của mâu thuẫn đối với phụ huynh không nặng nề như ảnh hưởng với học sinh, nhưng nó cũng cho chúng ta biết sự nguy hại của mâu thuẫn tới các thành viên trong gia đình

Nội dung 5: Những biện pháp mà cha mẹ thường dùng để giải quyết mâu thuẫn với

con

Bảng 2.5.Những biện pháp mà cha mẹ thường dùng để giải quyết mâu thuẫn với con

Những biện pháp cha mẹ thường sử dụng để giải quyết mâu

thuẫn với con

Số lựa chọn của phụ huynh

Kiềm chế, giữ bình tĩnh để giải quyết mâu thuẫn 11 (23,9%)

Hạn chế đề cập vấn đề gây tranh cãi với con 9 (19,6%) Trao đổi nêu ra suy nghĩ, ý kiến của mình để hiểu và định hướng

Theo số liệu của bảng biểu trên, có rất ít phụ huynh sử dụng những biện pháp tích cực

để giải quyết mâu thuẫn với con: kiềm chế, giữ bình tĩnh để giải quyết mâu thuẫn (với 11/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 23,9%), trao đổi nêu ra suy nghĩ, ý kiến của mình để hiểu và định hướng cho con (với 8/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 17,4%), luôn tỏ ra vui vẻ tôn trọng quyết định trong học tập cũng như trong ước mơ nghề nghiệp tương lai của con, hết lòng hỗ trợ con (với 4/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 8,7%), hạn chế đề cập đến vấn đề gây tranh cãi với con (với 9/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 19,6%) Trong những biện pháp trên, ngoài biện pháp: trao đổi nêu ra suy nghĩ, ý kiến của mình để hiểu và định hướng cho con (với 8 phụ huynh lựa chọn chiếm 17,4%) thì hai biện pháp còn lại chưa có giá trị thực sự trong việc giải quyết mâu thuẫn giữa cha mẹ - con cái về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp, thậm chí còn làm cho mâu thuẫn trở nên phức tạp hơn Im lặng, cho qua chuyện thực chất không

thể xoa dịu xung đột mà chỉ làm cho mâu thuẫn đó tạm dừng lại trong một thời gian và nó

sẽ bùng phát lên bất cứ lúc nào Những biện pháp tiêu cực được phần lớn phụ huynh lựa chọn: chiều theo sở thích về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp (với 20/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 43,5%) sẽ làm cho con cái thiếu chín chắn, thiếu trách nhiệm và không kiểm soát được sự nông nổi của mình, có nguy cơ dẫn đến con đường sa đọa và tan vỡ gia đình; dùng biện pháp cứng rắn để bắt con làm theo ý mình (với 37/46 phụ huynh lựa chọn chiếm 80,4%), tức là sử dụng những hành động vũ lực để bắt con cái tuân theo hoặc có thể

sử dụng bạo lực ngôn ngữ không những không giải quyết được mâu thuẫn, ngược lại khiến cho con có những hành động, suy nghĩ tiêu cực và hậu quả nguy hiểm nhất là trầm cảm, muốn tự tử

3 Các yếu tố tác động đến mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái về năng lực học tập

và định hướng nghề nghiệp ở lớp 12A7 trường THPT Nguyễn Đức Mậu

3.1 Từ phía gia đình

Yếu tố tác động tới mâu thuẫn cha mẹ - con cái đầu tiên không thể không kể đến đó chính là gia đình Gia đình- nơi bao hàm các đối tượng mâu thuẫn, đồng thời cũng là môi trường giáo dục quan trọng nhất của mỗi cá nhân con người

Yếu tố đầu tiên trong gia đình tác động đến mâu thuẫn là những thói quen, tính cách,

tư tưởng, suy nghĩ và những hành động hàng ngày của các thành viên Yếu tố thói quen, tính cách là những yếu tố tác động trực tiếp tới mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái Trong một gia đình, khi xảy ra mâu thuẫn, nếu như cha mẹ có những thói quen tốt, những suy nghĩ tích cực, hành động tích cực, là tấm gương cho con cái thì con cái sẽ theo đó mà học tập Khi có mâu thuẫn xảy ra, các thành viên trong gia đình có thể tránh sự xung đột căng thẳng, có thể bình tĩnh để giải quyết Ngược lại, nếu cha mẹ có những thói quen xấu, những suy nghĩ tiêu cực thì con cái sẽ học theo những thói quen tiêu cực đó Khi xảy ra mâu thuẫn

sẽ không kiểm soát được hành vi, sẽ gây ra những hậu quả khôn lường Lớp 12A7 tôi chủ nhiệm có 46 HS ở các địa bàn dân cư và hoàn cảnh gia đình khác nhau Địa bàn trường đóng là vùng biển, bố mẹ các em làm nghề chài lưới, nội trợ; một số ít làm nông, làm muối, buôn bán…với suy nghĩ, nhận thức, quan niệm, cách ứng xử với con khác nhau

Yếu tố tiếp theo tác động tới mâu thuẫn là sự biến đổi tâm sinh lí trong độ tuổi thanh niên Tuổi thanh niên thể hiện tính chất phức tạp về nhiều mặt của hiện tượng: sinh lí và tâm lí Đây là vấn đề khó khăn và phức tạp vì không phải lúc nào nhịp điệu và các giai đoạn của sự phát triển tâm sinh lí cũng trùng hợp với các thời gian phát triển của lứa tuổi Trong thời đại ngày nay, hoạt động lao động và xã hội ngày càng phức tạp, thời gian học của học sinh kéo dài làm cho sự trưởng thành thực sự về mặt xã hội càng đến chậm Bởi thế khi xảy ra mâu thuẫn với cha mẹ về năng lực học tập và định hướng nghề nghiệp, dù cho mâu thuẫn đang ở mức rất nhẹ, chưa đến mức gay gắt nhưng cũng dễ làm các bạn trong

độ tuổi này có những suy nghĩ và hành động tiêu cực

Năm học 2024 - 2025 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 12A7, khi đó trong năm học trước (năm học 2023 - 2024) lớp 11A7 đứng cuối trong bảng thi đua của khối, một lớp được đánh giá là có khá nhiều học sinh chưa tích cực Thú thực lúc đó tôi có