Skkn giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong thế giới kỹ thuật số cho học sinh trường thpt quỳnh lưu 2 thông qua mô hình lớp học không vách ngăn

Tác động của thế giới kỹ thuật số đến đời sống các em học sinh 7 2.1 Thực trạng về công tác giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh trong các trường THPT hiện nay 8 2.2.. Cùng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN TRONG THẾ GIỚI KỸ THUẬT SỐ CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 2 THÔNG QUA MÔ HÌNH LỚP HỌC KHÔNG VÁCH NGĂN

Lĩnh vực: Kĩ năng sống

NĂM HỌC: 2024 - 2025

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN TRONG THẾ GIỚI KỸ THUẬT SỐ CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 2 THÔNG QUA MÔ HÌNH LỚP HỌC KHÔNG VÁCH NGĂN

Lĩnh vực: Kĩ năng sống

Nhóm tác giả:

Vũ Thị Kim Sự - Giáo viên môn Tiếng Anh

Lê Văn Duyến - Giáo viên môn Tiếng Anh

Tổ: Ngoại ngữ Sđt: 0972018305 Email: levubaoan@gmail.com

NĂM HỌC: 2024 - 2025

1.1 Đặc điểm tâm sinh lí và sự phát triển của học sinh THPT 5 1.2 Khái niệm kỹ năng tự bảo vệ bản thân 5 1.3 Tầm quan trọng của kỹ năng tự bảo vệ bản thân 5

1.5 Tại sao học sinh nên tham gia lớp học không vách ngăn? 6

1.7 Tác động của thế giới kỹ thuật số đến đời sống các em học sinh 7

2.1 Thực trạng về công tác giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học

sinh trong các trường THPT hiện nay

8

2.2 Khảo sát về thực trạng kỹ năng tự bảo vệ bản thân của học sinh trường

THPT Quỳnh Lưu 2

9

Chương II Các giải pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân

trong thế giới kỹ thuật số cho học sinh THPT Quỳnh Lưu 2 thông

qua mô hình lớp học không vách ngăn

1.2 Giáo dục kỹ năng ứng phó với tin giả, tin độc và các trào lưu độc

hại trên không gian mạng Internet

Chương III Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp

đề xuất

60

người ngoài có kiến thức thì thái độ và kĩ năng sống vô cùng quan trọng Kỹ năng

tự bảo vệ bản thân không chỉ dừng lại ở những kỹ năng áp dụng trong thế giới thật

mà việc trang bị kỹ năng phù hợp với thế giới ảo là điều vô cùng cần thiết Nếu không có kỹ năng tự bảo vệ bản thân, các em học sinh sẽ không biết cách ứng xử và

có thái độ phù hợp trên không gian mạng và cả trong thế giới thực dẫn đến dễ mắc sai lầm Với tâm lý tò mò, thích khám phá những điều mới mẻ và mong muốn thể hiện cái tôi của bản thân trước mọi người, lứa tuổi học sinh THPT chính là những người dễ dàng sa ngã vào những cạm bẫy đang ngày càng có xu hướng phổ biến trong xã hội hiện đại như bạo lực học đường, bạo lực mạng, sử dụng và buôn bán các chất kích thích, chất gây nghiện, đăng tin sai sự thật, phát tán thông tin cá nhân

tự do, nhục mạ người khác, gây ra những hậu quả nghiêm trọng Nhiều người có cuộc sống khép kín với thực tại, sống chìm trong thế giới ảo internet Họ quên đi những cơ hội giao lưu kết bạn, sống khép mình, ít tham gia vào các hoạt động tập thể, ít khám phá và thể hiện khả năng tiềm ẩn của mình Thiếu kỹ năng kỹ năng tự bảo vệ bản thân khiến các em không có khả năng tự ứng cứu và bảo vệ mình trước những nguy cơ khủng khiếp có thể xảy ra Điều này đặt giáo dục và đào tạo vào một thách thức mới, giáo dục không những chỉ cung cấp kiến thức cho học sinh mà phải giáo dục thái độ, kỹ năng sống cho học sinh Đặc biệt phải trang bị cho các em kỹ năng ứng phó với những tình huống không mong muốn trong cuộc sống để các em biết cách tự bảo vệ bản thân trong mọi hoàn cảnh

Là những giáo viên chủ nhiệm và giảng dạy bộ môn, chúng tôi nhận thấy rõ thực trạng đáng báo động đang xảy ra đối với các em học sinh nói chung và các em tại chính ngôi trường của mình nói riêng Sự trăn trở phải tìm ra giải pháp cho những vấn đề trên trở thành một nỗi niềm sâu thẳm và thôi thúc chúng tôi nghiên cứu đề tài này Cùng với việc nắm bắt những đặc điểm tâm lý của lứa tuổi học sinh THPT cũng như nghiên cứu chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 giúp chúng tôi nhận thấy việc trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân, vượt qua những cám dỗ của cuộc sống luôn mang tính cấp thiết Bên cạnh đó, việc mở rộng không gian học tập, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo đang trở thành xu thế của giáo dục hiện đại Sự xuất hiện của các lớp học không vách ngăn đã mang đến một làn gió mới Giúp học sinh hứng thú và chủ động hơn trong học tập Đây là một hình thức học tập không bó buộc trong không gian lớp học nhàm chán, một mô hình hoàn toàn mới trong chương trình cải cách của Bộ Giáo dục và Đào tạo, gắn liền với thực tiễn, nhiều “tình huống có vấn đề” nếu biết cách khai thác sẽ dễ tạo cơ hội cho các em thể hiện năng lực, năng khiếu của bản thân một cách đa dạng nhất Các hoạt động của mô hình này giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, hứng thú hơn là học lý thuyết khô khan, giúp làm tăng

tính hấp dẫn của bài học Ngoài ra học sinh được thực hành trực tiếp, được trải nghiệm thực tế, từ đó rút ra bài học hữu ích cho bản thân Thêm vào đó hình thức học tập này còn phát huy tính chủ động của học sinh, giúp các em được tự do sáng tạo, đưa ra ý kiến cá nhân, giúp tăng cường sự tự tin Đồng thời, nó còn có vai trò như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên tiếp cận với học sinh của mình trong tâm thế thoải mái, đa chiều, đa phương diện

Chính vì lẽ đó, ngoài việc đào tạo kiến thức chuyên môn, nhà trường cũng cần phải trang bị cho học sinh một số kỹ năng tự bảo vệ bản thân để không chỉ tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, mà còn phát triển đầy đủ

và tự do giá trị mỗi cá nhân, giúp cho con người có năng lực để cống hiến, góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, đồng thời có năng lực để sống một cuộc sống có chất lượng, an toàn và hạnh phúc Tuy nhiên một vấn đề đặt ra là hiện nay nhiều giáo viên cũng như nhiều nhà trường chưa chú ý việc tổ chức các hoạt động để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh Nhiều giáo viên cảm thấy lúng túng và gặp không ít khó khăn trong việc tìm ra các giải pháp thích hợp để trang bị kỹ năng cho các em

Thấy được tính cấp thiết của việc rèn luyện các kĩ năng sống cho HS, xuất phát

từ lí do trên chúng tôi chọn đề tài “ Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong

thế giới kỹ thuật số cho học sinh Trường THPT Quỳnh Lưu 2 thông qua mô hình lớp học không vách ngăn” Chúng tôi hi vọng những giải pháp mà đề tài đưa

ra sẽ là hành trang giúp các em học sinh hoàn thiện nhân cách, phát triển các kỹ năng ứng phó các tình huống, vấn đề có thể gặp phải trong cuộc sống hằng ngày, từ đó góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dạy học tại trường THPT

II Mục đích, phương pháp, đối tượng nghiên cứu

2.2 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh trường THPT Quỳnh Lưu 2

- Một số kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong thế giới kỹ thuật số cho học sinh trường THPT Quỳnh Lưu 2

3 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp có cơ sở khoa học, có tính cấp thiết và khả thi này vào các hoạt động trải nghiệm sáng tạo ở trường THPT thì có thể trang bị cho các em học sinh những kỹ năng cần thiết và quan trọng để tự bảo vệ bản thân trước những thay đổi nhanh chóng của thế giới kỹ thuật số, giúp các em tự tin ứng phó với các tình huống nguy hiểm, từ đó góp phần không nhỏ vào sự thành công trong tương lai của các em

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận: Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT, cảm xúc, kỹ năng sống, tình huống giáo dục

- Nghiên cứu thực trạng việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh THPT

- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh THPT

- Tiến hành thực nghiệm tại các lớp học hoặc không gian mở ngoài lớp học thông qua các buổi sinh hoạt và hoạt động giáo dục trong nhà trường, các hoạt động ngoại khóa

5 Phạm vi nghiên cứu

+ Về không gian: Đề tài được tiến hành thực nghiệm tại Trường THPT Quỳnh Lưu 2

+ Về thời gian: Đề tài được nghiên cứu trong 2 năm học: 2023-2024, 2024-2025

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết

+ Phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết: Sau khi thu thập tài liệu tham khảo, tiến hành đọc và phân tích để hiểu một cách đầy đủ về các nội dung cần thiết liên quan; chọn lọc và tập hợp theo từng nội dung cụ thể Tổng hợp các thông tin từ tài liệu thành một hệ thống toàn diện ở mức độ khái quát hơn

+ Phương pháp phân loại, hệ thống hoá lí thuyết: Phân loại các tài liệu thu thập được theo từng nội dung nghiên cứu Sắp xếp tài liệu, thông tin sắp xếp theo một hệ thống cấu trúc khoa học với một kết cấu chặt chẽ, từ đó xây dựng một lý thuyết mới hoàn toàn

- Phương pháp quan sát: Trong quá trình dạy học, giáo viên quan sát để nắm được đặc điểm tình hình, thế mạnh của từng học sinh cũng như biết được học sinh

có những kỹ năng gì để tự bảo vệ bản thân, thời đại kỹ thuật số có tác động như thế nào đến đời sống của các em, từ đó có sự chọn lọc nội dung và hình thức hoạt động

trải nghiệm phù hợp để mang lại hiệu quả cao nhất

- Phương pháp khảo sát, thống kê: Tạo đường link khảo sát học sinh về thực tiễn của vấn đề trước và sau khi tiến hành giải pháp, tiến hành khảo sát giáo viên và học sinh về tính khả thi, tính cấp thiết của đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp điều tra: thiết kế phiếu điều tra thực trạng tổ chức các hoạt động trong công tác giáo dục kỹ năng sống của giáo viên, phiếu điều tra mức độ hứng thú trong các hoạt động trải nghiệm giáo dục

+ Phương pháp xử lí số liệu: Sau khi thu thập tài liệu, số liệu cần được xử lí bằng các phần mềm thống kê và excel

+ Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm khoa học các giải pháp và một số nội dung đã tiến hành xây dựng

- Phương pháp đóng vai, trải nghiệm thực tế: Giáo viên tạo cơ hội cho học sinh đóng vai, tạo ra những video liên quan đến kiến thức, nội dung các giải pháp mà sáng kiến kinh nghiệm đề cập

7 Tính mới của đề tài

- Đề tài đề cập đến những vấn đề rất mới, nảy sinh trong thời đại công nghệ số

- Các biện pháp giáo dục học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ giúp các em chủ động tiếp thu kiến thức, giáo viên khuyến khích việc khám phá, thử nghiệm trực tiếp với kiến thức Thông qua đó, học sinh có thể tự đưa

ra các phân tích và kết luận của bản thân về kiến thức thay vì chỉ thụ động nghe, chép bài hoặc học thuộc kiến thức từ lời giảng của thầy cô

- Lớp học không vách ngăn được tổ chức dưới nhiều hình thức phong phú và

đa dạng sẽ phát huy sức sáng tạo, năng lực chuyên môn, giúp giáo viên ngày càng

tự tin khẳng định bản thân trong hoạt động dạy và học cũng như các lĩnh vực khác

của cuộc sống như công nghệ thông tin, tư vấn tâm lý…

8 Đóng góp của đề tài

- Các giải pháp được đề xuất trong đề tài có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp học sinh có niềm tin vào bản thân, suy nghĩ tích cực và điều chỉnh hành vi của bản thân của học sinh Trường THPT Quỳnh Lưu 2 Các giải pháp đưa ra đã được triển

khai, kiểm nghiệm trong năm học vừa qua đã mang lại hiệu quả to lớn cho học sinh

- Đề tài chỉ ra sự cần thiết đối với việc rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS, nhằm đào tạo ra những công dân toàn cầu, đáp ứng xu thế của thời kì hội nhập

- Đóng góp một số kinh nghiệm, cách làm cụ thể và chi tiết để rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS trong trường phổ thông

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I Cơ sở khoa học

1 Cơ sở lí luận

1.1 Đặc điểm tâm sinh lí và sự phát triển của học sinh THPT

Học sinh THPT (từ 15 - 18 tuổi) là thời kỳ đầu của tuổi thanh niên, thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể nhưng còn kém hơn so với người lớn, là lứa tuổi nhạy cảm, dễ tiếp thu cả những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của xã hội Hoạt động của HS ngày càng phong phú và phức tạp, các em không còn là trẻ con nhưng chưa phải là người lớn, luôn luôn mong muốn thể hiện vai trò của người lớn cả trong gia đình và trong nhà trường Các mối quan hệ xã hội của HS được mở rộng, các em tự khẳng định mình trong các mối quan hệ, quyết định sự lựa chọn nghề của mình HS THPT là lứa tuổi dễ bị tác động xấu lôi kéo Sự bốc đồng tâm lý do bị kích động nếu không được định hướng dẫn tới bạo lực, ở lứa tuổi này các em có sự phát triển thiếu toàn diện, thiếu hụt về nhân cách, thiếu khả năng kiểm soát hành vi ứng xử của bản thân, non nớt trong kỹ năng sống và sai lệch trong quan điểm sống Ở lứa tuổi này các em khao khát khẳng định cái tôi mạnh mẽ hơn bao giờ hết, các em mong muốn thể hiện những suy nghĩ, quan điểm, niềm tin và hành động theo cách của riêng mình, không phụ thuộc vào người lớn

Học sinh THPT vào độ tuổi vị thành niên, các vấn đề tâm sinh lí mà học sinh THPT phải trải nghiệm thực sự rất phức tạp Nguyên nhân chính bởi sự nảy sinh hàng loạt các yếu tố mới để tạo nên một giai đoạn phát triển bứt phá cho học sinh THPT, chính điều này tạo nên một độ hẫng nhất định ở học sinh THPT vì bản thân học sinh THPT cũng chưa kịp hiểu rõ điều gì đang xảy ra với mình Từ sự không ổn định này, học sinh THPT dễ bị tác động bởi các yếu tố như sự xúi giục, hành động bạo hành, lợi dụng và lạm dụng tình dục Điều này đòi hỏi nhà trường và bố mẹ phải thực sự quan tâm đến học sinh THPT và trang bị kịp thời cho học sinh THPT những cách thức để tự bảo vệ chính mình

1.2 Khái niệm kỹ năng tự bảo vệ bản thân

Kỹ năng tự bảo vệ bản thân là khả năng của một người để tự bảo vệ mình khỏi những nguy hiểm tiềm tàng, bao gồm cả về thể chất lẫn tinh thần Nó bao gồm một loạt các kỹ năng và kiến thức, hiểu biết và cách ứng xử giúp chúng ta nhận biết, phòng tránh và ứng phó với các tình huống nguy hiểm và bảo vệ bản thân trong cuộc sống

Kỹ năng này bao gồm nhiều khía cạnh, từ việc nhận biết các tình huống nguy hiểm đến việc có hành động phù hợp để phòng tránh hoặc thoát khỏi chúng

1.3 Tầm quan trọng của kỹ năng tự bảo vệ bản thân

Kỹ năng tự bảo vệ bản thân mang lại vô số lợi ích bản thân của mỗi người đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều thách thức và rủi ro tiềm ẩn Khi được trang bị những kỹ năng này, các em sẽ có khả năng:

+ Tránh xa các nguy cơ tiềm ẩn gây hại cho bản thân

+ Giữ an toàn cho bản thân trong mọi tình huống

+ Sống tự chủ, không lệ thuộc vào người khác

+ Mang theo những kỹ năng này như hành trang quý giá suốt đời

+ Trở thành thành những người tự tin, năng động và thành công

+ Xây dựng mối quan hệ lành mạnh và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề

1.4 Khái niệm lớp học không vách ngăn

Lớp học không vách ngăn là hình thức học trải nghiệm ở ngoài lớp học - nơi

học sinh được học tập dưới nhiều hình thức khác nhau, giúp học sinh tự khám phá mọi thứ xung quanh Nhằm tăng cường hoạt động trải nghiệm, sáng tạo cho học sinh, một số trường học hiện nay đã áp dụng mô hình “lớp học không vách ngăn” trong giáo dục Đây là mô hình mới giúp học sinh khám phá thế giới tự nhiên bên ngoài, hứng thú và chủ động hơn trong học tập Những lớp học ngoài không gian trường lớp như thế này không chỉ là nơi trao truyền kiến thức, mà còn đóng vai trò bồi dưỡng kỹ năng sống, giúp học sinh thêm bản lĩnh, tự tin khi bước vào đời Đây là một cách dạy sáng tạo, trải nghiệm, lấy học sinh làm trung tâm Lớp học không vách ngăn có thể thực hiện ở bất cứ đâu, miễn là thầy cô giáo tìm ra được phương tiện và xác định được mục đích của buổi học Không chỉ vậy, thầy cô giáo phải đảm bảo an toàn cho học sinh ở khu vực ngoài không gian trường lớp

1.5 Tại sao học sinh nên tham gia lớp học không vách ngăn?

- Lớp học không vách ngăn trao cơ hội cho học sinh tự khám phá mọi thứ xung quanh thay vì dạy HS thế giới bên ngoài qua sách vở Những kiến thức đó sẽ được các em nắm bắt và ghi nhớ dễ dàng hơn Bên cạnh đó, nội dung được dạy ở các lớp học truyền thống cũng có thể dạy được ở lớp học không vách ngăn

- Nếu đặt học sinh trong một căn phòng, các em chỉ biết đến các thiết bị thông minh như tivi, điện thoại, ipad Nhưng nếu đặt HS trong một không gian mở, các em

sẽ được hòa mình với thiên nhiên Các em HS vốn luôn mang nguồn năng lượng dồi dào để khám phá mọi thứ Vì vậy, lớp học không vách ngăn sẽ là môi trường lý tưởng để mang đến cho học sinh nhiều lợi ích như: nắm bắt kiến thức một cách chủ động, hấp dẫn, ghi nhớ lâu hơn; rèn luyện khả năng tư duy và trí thông minh; tăng cường các kỹ năng sống, kỹ năng học tập; giáo dục tình yêu thiên nhiên, bồi dưỡng cảm xúc cho học sinh ngay từ nhỏ

- Trong mỗi lớp học không vách ngăn, các thầy cô đóng vai trò như những hướng dẫn viên, là người trực tiếp định hướng, khơi gợi ý tưởng và đảm bảo an toàn cho học sinh Hình thức tổ chức lớp học mới này đòi hỏi các thầy cô luôn sáng tạo không ngừng để tạo ra các giáo án hấp dẫn Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để các giáo viên có thêm trải nghiệm hay cùng học sinh của mình

- Chương trình “Lớp học không vách ngăn” giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sống, hoạt động thể chất và nghệ thuật Bên cạnh đó, học sinh được tham gia những buổi trải nghiệm, dã ngoại ngoài trời để hòa nhập với thiên nhiên, môi trường sống xung quanh Sự kết hợp này mang lại một chương trình giảng dạy phù hợp và cân bằng giữa lý thuyết – thực tế, giúp học sinh có những trải nghiệm cuối tuần đúng nghĩa không sách vở

- Với sự đa dạng về nội dung, phong phú về các hình thức học tập, học sinh sẽ được tận hưởng không gian cuối tuần với nhiều sắc màu thú vị, đan xen giữa học tập, vui chơi và không ngừng khám phá những điều mới lạ trong cuộc sống thông qua mỗi giờ học Để làm được điều đó, các nội dung trong mỗi bài học được xây dựng và thiết kế phù hợp với từng độ tuổi thông qua các hoạt động vui nhộn, hấp dẫn

- Học sinh tìm thấy niềm vui thích với việc vui chơi tự do ngoài trời, quên đi các thiết bị thông minh để tự do khám phá thế giới, tận hưởng cuộc sống tươi đẹp từ những điều bình dị nhất

- Phát triển các kỹ năng của thế kỷ 21: Kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tự tin

- Rèn luyện các kỹ năng tự lập, học tập đỉnh cao, ứng phó với các tình huống trong học tập và cuộc sống hiệu quả;

- Tham gia các hoạt động thể chất, nghệ thuật, dã ngoại

- Hào hứng với các kiến thức bổ ích, lý thú của chương trình

1.6 Thế giới kỹ thuật số là gì?

Thời đại kỹ thuật số (Digital age) còn gọi dưới các thuật ngữ khác như: thời đại máy tính, thời đại thông tin hoặc thời đại truyền thông mới Đây là một giai đoạn trong lịch sử nhân loại với sự chuyển đổi từ ngành công nghiệp truyền thống mà cách mạng công nghiệp đã mang lại thông qua công nghiệp hoá, tới nền kinh tế dựa trên tin học hoá Thời đại kỹ thuật số được hình thành bằng cách tận dụng sự tiến bộ của máy tính Sự tiến triển của công nghệ trong cuộc sống hàng ngày và tổ chức xã hội đã dẫn đến sự hiện đại hoá các quá trình thông tin và truyền thông, trở thành động lực của tiến hoá xã hội.

1.7 Tác động của thế giới kỹ thuật số đến đời sống các em học sinh

Công nghệ số đã trở thành một phần không thể thiếu trong hầu hết các khía cạnh của cuộc sống của chúng ta, đặc biệt đối với thanh niên tại Việt Nam, lứa tuổi HS THPT, công nghệ số mang lại cơ hội và đồng thời cũng gây ra những thách thức cho thanh niên Với tiềm năng của nó trong việc cải thiện giáo dục và kết quả giáo dục, công nghệ số có thể giúp nâng cao trình độ và kỹ năng của thanh niên Việt Nam Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ số cũng đã tạo ra những thách thức mới Thanh niên Việt Nam đang phải đối mặt với những rủi ro phức tạp liên quan đến thế giới

kỹ thuật số, bao gồm các mối đe dọa về an ninh mạng, tin tặc, bạo lực trực tuyến, nghiện game và nội dung trái phép Mặc dù có những thách thức, nhưng trong tương lai, công nghệ số vẫn có nhiều tiềm năng để trở thành một yếu tố tích cực tại Việt Nam Một cơ hội quan trọng cho thanh niên là khả năng tận dụng công nghệ số để bảo tồn giá trị và văn hóa truyền thống của Việt Nam Thông qua việc phát triển ứng dụng kết nối giữa công nghệ số và giá trị văn hóa, thanh niên có thể giúp đẩy mạnh việc bảo tồn và phát triển các giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại Tuy nhiên,

để đảm bảo việc sử dụng công nghệ số hợp lý, cần có những hướng dẫn và quy định phù hợp, cũng như việc giáo dục thanh niên để nâng cao nhận thức và trách nhiệm với việc sử dụng công nghệ số

Ưu điểm:

+ Nhận thức được nâng cao: Các trường học, giáo viên, phụ huynh đã nhận thức

rõ hơn về tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân đối với sự an toàn

và phát triển của HS

+ Nội dung đa dạng: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân được tích hợp vào

nhiều môn học, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt Đoàn, với nội dung phong phú, phù hợp với từng lứa tuổi

+ Hình thức phong phú: Nhiều hình thức giáo dục giáo dục kỹ năng tự bảo vệ

bản thân được triển khai như: diễn đàn, hội thảo, trò chơi, sân khấu hóa, thực hành

xử lý tình huống

+ Sự phối hợp: Có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội

trong việc giáo dục giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS

Hạn chế

+ Chưa đồng đều: Chất lượng giáo dục kỹ năng chưa đồng đều giữa các trường

học, khu vực, GV

+ Nội dung chưa sâu: Nội dung giáo dục kỹ năng còn nặng về lý thuyết, thiếu

thực hành, chưa trang bị đầy đủ kỹ năng cho HS

+ Hình thức chưa hấp dẫn: Hình thức giáo dục chưa thực sự hấp dẫn, thu hút sự

tham gia của HS

+ Thiếu nguồn lực: Nhiều trường học còn thiếu nguồn lực về cơ sở vật chất, tài

liệu, GV chuyên trách để triển khai hiệu quả công tác giáo dục kỹ năng

+ Đánh giá chưa hiệu quả: Công tác đánh giá hiệu quả giáo dục còn chưa được

chú trọng, chưa có tiêu chí cụ thể để đánh giá

Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS là một quá trình lâu dài, đòi hỏi

sự chung tay của toàn xã hội Hy vọng rằng, với những giải pháp đồng bộ, công tác này sẽ ngày càng được nâng cao, góp phần bảo vệ sự an toàn và phát triển toàn diện của HS

2.3 Khảo sát về thực trạng kỹ năng tự bảo vệ bản thân của học sinh trường THPT Quỳnh Lưu 2

❖ Khảo sát bằng ứng dụng google Forms:

Từ tính cấp bách của thực trạng về kỹ năng tự bảo vệ bản thân, trong năm học

2023 – 2024, 2024- 2025 chúng tôi đã điều tra khảo sát 42 giáo viên chủ nhiệm và

421 học sinh của trường THPT Quỳnh Lưu 2 để biết được nhận thức của giáo viên

và học sinh THPT về vai trò của kỹ năng tự bảo vệ bản thân đối với việc hình thành

và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh Qua khảo sát GV và HS (Phiếu khảo sát xem phụ lục 1) chúng tôi thu được kết quả như sau:

* Khảo sát GV:

Link khảo sát GV:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfu4Pw9vVxqP9dtm3h24ZQoz5ImlVWisDNVsFBwVUiQdvA26Q/viewform?usp=header

Bảng 1 Kết quả khảo sát giáo viên về thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh trường THPT Quỳnh Lưu 2

thức đầy đủ

15 35,7%

2 Trường của thầy/cô có tổ

chức các chương trình giáo dục

về kỹ năng tự bảo vệ bản thân

cho học sinh không?

Có, thường xuyên 1 0,02%

3 Theo thầy/cô, phương pháp

giáo dục nào hiệu quả nhất để

rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản

thân cho học sinh?

giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản

5 Theo thầy cô giáo dục kỹ

năng tự bảo vệ bản thân mang lại

6 Những nội dung nào về kỹ

năng tự bảo vệ bản thân đã từng

được giảng dạy cho học sinh tại

trường? (Có thể chọn nhiều đáp

án)

Kỹ năng tự vệ thể chất (phòng tránh bạo lực học đường, thoát hiểm…)

18 43,9%

Kỹ năng tự bảo vệ trong môi trường số (bảo vệ thông tin cá nhân, phòng tránh lừa đảo, bạo lực mạng…)

10 24,4%

Kỹ năng ứng phó khi gặp nguy hiểm (xử lý tình huống khẩn cấp, liên hệ người trợ giúp…)

9 22%

Kỹ năng khác (vui lòng ghi rõ)

9 22%

7 Thầy/cô có cho rằng việc

giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản

thân nên được tích hợp vào

chương trình giảng dạy chính

khóa không?

Có, rất cần thiết 5 12,2%

Có, nhưng chỉ ở mức độ bổ trợ

23 56,1%

Không cần thiết 13 31,7%

8 Thầy/cô có nhận thấy các

nguy cơ cụ thể nào mà học sinh

thường gặp phải khi không có

kỹ năng tự bảo vệ bản thân

không? (Có thể chọn nhiều đáp

án)

Bạo lực học đường 19 46,3% Quấy rối, xâm hại 8 19,5% Lừa đảo, tấn công trên môi

9 Theo thầy/cô, nhà trường có

nên phối hợp với tổ chức bên

ngoài (công an, chuyên gia tâm

24 58,5%

Không cần thiết 11 26,8%

Từ kết quả khảo sát, chúng tôi nhận thấy: Mặc dù GV đã nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng tự bảo vệ bản thân đối với sự hình thành phẩm chất năng lực của học sinh nhưng phần lớn GV chưa đầu tư thời gian và tâm huyết vào việc giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS Công tác giáo dục của họ còn nặng ở hoạt động quản lý HS và có tâm lý ỷ lại vào các chương trình ngoại khóa, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp do nhà trường và đoàn trường tổ chức Hoặc cũng có những giáo viên tâm huyết hơn họ có giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho HS thông qua tiết sinh hoạt lớp, tích hợp một số tiết học chính khóa, … nhưng thực hiện không thường xuyên và bài bản

* Khảo sát HS:

Link khảo sát HS:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdAx129pRqkzwUzYY8Tg11QRlp8SJhWt9Vz5SFMASGIoUjIrg/viewform?usp=header

Bảng 2 Kết quả khảo sát nhận thức về tầm quan trọng và khả năng ứng dụng

kỹ năng tự bảo vệ bản thân vào thực tiễn của học sinh trường THPT Quỳnh Lưu 2

1.Em có thường xuyên tìm

hiểu về kỹ năng tự bảo vệ

bản thân không?

2.Việc học kỹ năng tự bảo vệ

bản thân có ý nghĩa đối với

em như thế nào?

Giúp em xử lý được nhiều tình huống trong cuộc sống 187 44,5%

Có nhiều điều bổ ích 55 13,1% Không thực sự có ý nghĩa 170 40,2%

4 Em đã bao giờ ứng dụng

kỹ năng tự bảo vệ bản thân

vào các tình huống thực tiễn

6.Em đánh giá mức độ quan

trọng của kỹ năng tự bảo vệ

bản thân như thế nào?

kỳ khóa học/kỹ năng nào về

tự bảo vệ bản thân không?

việc trang bị kỹ năng tự bảo

vệ bản thân cho học sinh

- Kết quả khảo sát trên cho thấy:

+ Đa số các em HS trường THPT Quỳnh Lưu 2 chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của kỹ năng tự bảo vệ bản thân, một số em còn xem nhẹ lĩnh vực giáo dục này và cho rằng việc học các môn văn hóa quan trọng hơn Nhiều em chưa có ý thức tự rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân và còn chưa tự tin, lúng túng khi áp dụng vào các tình huống thực tế nên họ cảm thấy rất mệt mỏi và áp lực trong cuộc sống

+ HS trường THPT Quỳnh Lưu 2 chủ yếu không được học một cách thường xuyên, bài bản, có hệ thống về kỹ năng tự bảo vệ bản thân thông qua các hoạt động giáo dục của GV Có chăng, HS chủ yếu được học thông qua một số chương trình ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt tập thể do nhà trường tổ chức Nhà trường

ít xây dựng nội dung chương trình giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân đưa vào dạy học chính khóa, các tiết sinh hoạt lớp cho GVCN

+ Hầu hết HS trong trường đều mong muốn được GV/nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân để các em được trải nghiệm Kết quả khảo sát đó là một trong những minh chứng thuyết phục để tôi thực hiện nghiên cứu

đề tài “Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong thế giới kỹ thuật số cho học

sinh Trường THPT Quỳnh Lưu 2 thông qua mô hình lớp học không vách ngăn”

❖ Khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong thế giới kỹ

thuật số của học sinh qua phỏng vấn giáo viên và học sinh:

Tôi đã tiến hành phỏng vấn một số thầy cô giáo và học sinh trong trường về kỹ năng tự bảo vệ bản thân của các em học sinh và thu được kết quả như sau:

- Cô Nguyễn Thị Thu, giáo viên môn Ngữ văn, chủ nhiệm lớp 12D1 nói rằng:

“Học sinh cần được trang bị những kỹ năng cần thiết để bảo vệ bản thân trước các nguy cơ trên không gian số, như nhận diện thông tin giả mạo, bảo vệ danh tính số,

và ứng phó với tình huống nguy hiểm Tuy nhiên, phương pháp giảng dạy truyền thống chưa thực sự hiệu quả trong việc nâng cao kỹ năng thực tế của học sinh”

- Cô Nguyễn Thị Nhung, giáo viên môn Giáo dục kinh tế pháp luật cho rằng:

“Học sinh chưa có kỹ năng bảo vệ bản thân Nhiều em chưa biết cách sử dụng thiết

bị điện tử để khai thác cho việc học, các em sa đà quá mức vào những thú vui trên mạng mà quên đi việc học, dẫn tới kết quả học tập ngày càng sa sút”

- Thầy Hồ Sỹ Danh, bí thư đoàn trường phân tích: “Từ đầu năm học 2024-2025 đến nay đoàn trường đã phát động phong trào “trường học không điện thoại” Tuy nhiên qua kiểm tra thì nhiều học sinh vẫn mang điện thoại đến trường và sử dụng trong cả giờ học như chơi game qua mạng, lướt tiktok, chat với bạn Đã xảy ra hiện tượng học sinh nam đánh bạc qua mạng và lâm vào cảnh nợ nần hàng chục triệu đồng Hơn nữa do sự phát triển của thời đại 4.0, các em quá phụ thuộc vào internet nên kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống của các em còn nhiều hạn chế”

- Em Trần Nguyễn Hà Vy, học sinh lớp 12 D7 cho biết: “Khái niệm kỹ năng tự

bảo vệ bản thân đối với em còn rất chung chung, mơ hồ Chúng em cũng chưa được học, chưa được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân trong nhà trường, do đó có nhiều tình huống bất ngờ xảy ra trong thực tế em chưa tự tin và không biết cách xử lý Nếu chúng em được trang bị kỹ năng này kỹ càng, chúng em sẽ vượt qua mọi rào cản nhẹ nhàng hơn” Bên cạnh đó một bộ phận nhỏ khá quan tâm đến kỹ năng tự bảo vệ

bản thân (chiếm 30%) họ cho rằng vấn đề kỹ năng sống khá quan trọng trong quá trình làm việc của bản thân Kết quả tìm hiểu thực tế cho thấy phần lớn học sinh đã hình thành và nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong quá trình làm việc và học tập

Qua phỏng vấn GV, kết quả cũng tương tự như với khảo sát HS, ta thấy rằng

kỹ năng tự bảo vệ bản thân của HS trường THPT Quỳnh Lưu 2 thực sự đang còn rất nhiều hạn chế, đặt ra một yêu cầu cấp thiết là phải giáo dục kỹ năng cho các em bằng nhiều hình thức với sự vào cuộc của các bộ phận, ban ngành của nhà trường

Chương II Các giải pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong thế giới kỹ thuật số cho học sinh THPT Quỳnh Lưu 2 thông qua mô hình lớp học không vách ngăn

❖ Nguyên tắc đề xuất giải pháp

- Phải đáp ứng yêu cầu phát triển nhân cách của học sinh

Phẩm chất và năng lực là hai thành phần chủ yếu cấu thành nhân cách con người Do vậy có thể xem quá trình hình thành và phát triển nhân cách gắn liền với quá trình tích tụ, phát triển các yếu tố của phẩm chất và năng lực Mặt khác, nhân cách được xem là một chỉnh thể thống nhất giữa hai mặt phẩm chất và năng lực Do vậy, quá trình phát triển phẩm chất và năng lực phải có sự cân đối và tương thích theo xu hướng đức và tài hài hòa nhau “tài đức vẹn toàn”

- Đảm bảo tính hoạt động thực tiễn giáo dục tại trường THPT Quỳnh Lưu 2 Các giải pháp phải đáp ứng mục tiêu đào tạo của nhà trường, giúp HS phát triển phẩm chất, năng lực tương ứng, có khả năng phát hiện, giải quyết những vấn đề cơ bản của GD ở trường THPT đặt ra Các giải pháp phải phù hợp với điều kiện của nhà trường, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, đảm bảo tính hiện đại, thiết thực, hài hòa, phù hợp về nội dung, phương pháp giáo dục, tạo điều kiện để học sinh phát huy nhiều phẩm chất, năng lực quan trọng

- Nguyên tắc tính đồng bộ: các biện pháp phải đa dạng nhiều mặt và trực diện giải quyết các vấn đề của thực tiễn Các biện pháp đề xuất có thể bổ trợ cho nhau và

có mối quan hệ đồng bộ

- Nguyên tắc tính khả thi: các biện pháp đề xuất phải có được khả năng thực thi Yêu cầu này đòi hỏi các biện pháp đề xuất phải có khả năng áp dụng vào hoạt động thực tiễn một cách thuận lợi, trở thành hiện thực, đem lại hiệu quả cao

- Nguyên tắc bảo đảm tính khoa học: các biện pháp phải dựa trên cơ sở lý luận khoa học, phải có luận cứ khoa học đầy đủ Các biện pháp để xuất phải có cơ sở khoa học Khi đề xuất phải hết sức tránh rơi vào chủ nghĩa kinh nghiệm

❖ Một số giải pháp cụ thể đã được áp dụng

1 Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân trước các mối nguy hại trực tuyến

Trong thời đại công nghệ số, các mối nguy hại trực tuyến ngày càng tinh vi và khó lường, học sinh THPT sử dụng Internet và mạng xã hội hàng ngày, nhưng nhiều

em chưa được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân trên không gian số Việc thiếu hiểu biết và kỹ năng có thể khiến các em trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, bạo lực mạng, và xâm phạm quyền riêng tư

Bảo vệ bản thân trước các mối nguy hại trực tuyến không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là kỹ năng quan trọng trong thời đại số Bằng cách nâng cao nhận thức,

áp dụng các biện pháp bảo mật và sử dụng Internet một cách thông minh, chúng ta

có thể giảm thiểu rủi ro và tạo ra một môi trường trực tuyến an toàn hơn

Dưới đây là những giải pháp giúp bảo vệ bản thân trước những rủi ro trên không gian mạng:

1.1 Giáo dục kỹ năng làm chủ thiết bị điện tử

Kỹ năng làm chủ thiết bị điện tử là một tập hợp các khả năng và kiến thức cần thiết để sử dụng các thiết bị điện tử một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm

Nó bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau, từ việc sử dụng các chức năng cơ bản đến việc hiểu rõ về các nguy cơ tiềm ẩn và cách bảo vệ bản thân trên môi trường số Dưới đây là một số thành phần chính của kỹ năng làm chủ thiết bị điện tử:

- Kỹ năng sử dụng cơ bản:

Đây là khả năng vận hành các thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại thông minh, máy tính bảng một cách thành thạo bao gồm việc sử dụng các chức năng, ứng dụng, phần mềm cơ bản

- Kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin:

Khả năng tìm kiếm thông tin hiệu quả trên internet

Biết cách đánh giá độ tin cậy của thông tin, phân biệt thông tin thật giả

- Kỹ năng an toàn thông tin:

Hiểu biết về các nguy cơ an ninh mạng như virus, phần mềm độc hại, lừa đảo trực tuyến Biết cách bảo vệ thông tin cá nhân, tài khoản trực tuyến Có ý thức về việc bảo mật thông tin khi sử dụng các thiết bị điện tử

- Kỹ năng quản lý thời gian:

Biết cách sử dụng thiết bị điện tử một cách có kiểm soát, tránh lạm dụng Cân bằng thời gian sử dụng thiết bị điện tử với các hoạt động khác trong cuộc sống

- Kỹ năng giao tiếp và ứng xử trên mạng:

Có văn hóa ứng xử lịch sự, tôn trọng người khác khi giao tiếp trên mạng Biết cách xử lý các tình huống tiêu cực như bắt nạt trực tuyến

- Kỹ năng sáng tạo và ứng dụng công nghệ:

Khả năng sử dụng các công cụ, ứng dụng công nghệ để phục vụ cho học tập, làm việc và giải trí Có khả năng sáng tạo ra các sản phẩm công nghệ đơn giản Tóm lại, kỹ năng làm chủ thiết bị điện tử không chỉ là việc sử dụng thành thạo

các thiết bị mà còn là việc sử dụng chúng một cách thông minh, an toàn và có trách nhiệm

* Mục tiêu của giải pháp giáo dục kỹ năng làm chủ thiết bị điện tử:

- Giúp học sinh THPT sử dụng thiết bị điện tử một cách an toàn, hiệu quả

- Trang bị cho học sinh các kỹ năng cần thiết để làm chủ công nghệ, phục vụ cho học tập, cuộc sống và định hướng nghề nghiệp

- Nâng cao nhận thức về các nguy cơ tiềm ẩn khi sử dụng thiết bị điện tử và cách phòng tránh

Các hoạt động cụ thể:

1 Giai đoạn 1: Nâng cao nhận thức của học sinh về kỹ năng làm chủ thiết bị

Hoạt động 1.1: Tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề:

Nội dung hoạt động: Mời các chuyên gia về công nghệ, tâm lý học, luật pháp

đến nói chuyện về các chủ đề:

+ Tác động của thiết bị điện tử đến sức khỏe thể chất và tinh thần

+ An toàn thông tin trên mạng (bảo mật thông tin cá nhân, phòng chống lừa đảo trực tuyến)

+ Văn hóa ứng xử trên mạng xã hội

+ Luật pháp liên quan đến việc sử dụng thiết bị điện tử

Hình thức hoạt động: Thuyết trình, thảo luận, hỏi đáp

Chương trình “Giáo dục luật an ninh mạng cho học sinh THPT Quỳnh Lưu 2”.

Chuyên Đề 1: Thiết bị điện tử – chủ hay tớ?

- Mục tiêu: Giúp học sinh nhận thức về sự phụ thuộc vào thiết bị điện tử và cách

kiểm soát thời gian sử dụng

- Diễn giả: Chuyên gia tâm lý học hoặc người có kinh nghiệm về cai nghiện

công nghệ

- Nội dung: Dấu hiệu nhận biết khi bị nghiện thiết bị điện tử

Ảnh hưởng của việc lạm dụng thiết bị điện tử đến sức khỏe và tinh thần

Cách xây dựng thói quen sử dụng thiết bị điện tử lành mạnh

- Hoạt động tương tác:

Trắc nghiệm nhanh: "Bạn có đang kiểm soát thiết bị điện tử hay không?" Chia sẻ cảm nhận về thói quen sử dụng điện thoại và giải pháp điều chỉnh

Chuyên Đề 2: An toàn kỹ thuật số – khi bấm like cũng cần cẩn trọng

- Mục tiêu: Giúp học sinh nhận thức về bảo mật thông tin cá nhân và các rủi ro

khi chia sẻ thông tin trên mạng Qua đó các bạn học sinh đã có thêm hiểu biết, kinh nghiệm và kỹ năng để đảm bảo an toàn cho bản thân và những người xung quanh khi sử dụng các nền tảng mạng xã hội, đồng thời có ý thức sử dụng internet một cách thông thái để không lạm dụng, bị lệ thuộc bởi trí tuệ AI trong thời đại công nghệ số 4.0, 5.0 đầy phức tạp này

- Diễn giả: Chuyên gia an ninh mạng hoặc chuyên viên về giáo dục số

- Nội dung: Cách nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến, phishing, đánh

cắp tài khoản Hậu quả của việc chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng Quyền riêng tư và trách nhiệm khi sử dụng thiết bị điện tử

- Mục tiêu: Hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ để phục vụ học tập và phát

triển bản thân

- Diễn giả: Giảng viên công nghệ giáo dục, nhà sáng tạo nội dung số

- Nội dung: Ứng dụng công nghệ vào học tập hiệu quả (ghi chú thông minh,

lập kế hoạch học tập, sử dụng AI hỗ trợ…)

Cách sáng tạo nội dung lành mạnh và có ích trên nền tảng số

Giới thiệu các công cụ giúp quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử

- Hoạt động tương tác:

Học sinh thực hành tạo nội dung học tập bằng thiết bị (video ngắn, bài viết, infographic…)

Hình ảnh cắt từ video của HS chủ đề

“Sáng tạo số – Biến thiết bị thành công cụ học tập”

Trải nghiệm các ứng dụng học tập hữu ích (Quizlet, Notion, Khan Academy…)

Hoạt động 1.2: Chiếu phim và thảo luận

Mục tiêu của hoạt động: Giúp học sinh nhận thức về mặt tích cực và tiêu cực

của việc sử dụng thiết bị điện tử

Khơi gợi tư duy phản biện thông qua việc phân tích nội dung phim

Định hướng cách sử dụng công nghệ một cách thông minh và hiệu quả

Lựa chọn phim phù hợp: Tùy vào độ tuổi của học sinh, có thể chọn các phim tài liệu hoặc phim có cốt truyện gần gũi:

Phim tài liệu:

"The Social Dilemma" (2020) – Phim tài liệu về tác động của mạng xã hội và công nghệ đối với tâm lý con người

"Screenagers" (2016) – Phim tài liệu về cách công nghệ ảnh hưởng đến học sinh và cách kiểm soát việc sử dụng thiết bị điện tử

Phim có cốt truyện:

"Her" (2013) – Câu chuyện về sự kết nối giữa con người và AI, giúp học sinh suy ngẫm về sự lệ thuộc vào công nghệ

"Ready Player One" (2018) – Khám phá sự hòa trộn giữa thế giới ảo và thực

tế, đặt ra câu hỏi về sự cân bằng trong cuộc sống số

Em có thấy mình hoặc bạn bè có hành vi giống các nhân vật trong phim không?

Có tình huống nào trong phim khiến em cảm thấy bất ngờ hoặc đáng suy ngẫm?

- Ảnh hưởng của thiết bị điện tử:

Công nghệ trong phim tác động như thế nào đến cuộc sống con người?

Thiết bị điện tử mang lại lợi ích gì, nhưng cũng có nguy cơ nào?

- Hành động thực tế:

Nếu được thay đổi một thói quen sử dụng thiết bị điện tử, em sẽ làm gì?

Em có ý tưởng nào để giúp mọi người xung quanh sử dụng công nghệ một cách thông minh hơn?

Thảo luận sau khi xem phim Hoạt động bổ trợ: Sau buổi thảo luận, có thể tổ chức một số hoạt động thực

hành:

* Thử thách 24h không mạng xã hội, không màn hình:

- Học sinh thử không sử dụng mạng xã hội hay bất kỳ thiết bị điện tử nào trong

24 giờ và ghi lại trải nghiệm

- Mục tiêu: Giúp học sinh trải nghiệm cuộc sống không mạng xã hội trong một ngày

- Nhận thức về mức độ phụ thuộc vào mạng xã hội và thiết bị điện tử và tác động của nó đến cảm xúc, sự tập trung và các mối quan hệ

- Khuyến khích học sinh suy ngẫm về cách sử dụng mạng xã hội một cách cân bằng

- Hướng dẫn thực hiện:

+ Bước chuẩn bị: Học sinh cam kết không sử dụng bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào, thiết bị điện tử nào trong 24 giờ Có thể tắt thông báo hoặc đăng xuất khỏi các tài khoản để tránh bị cám dỗ

+ Bước thực hiện: Trong 24 giờ, học sinh không sử dụng Facebook, Instagram,

TikTok, X (Twitter), v.v

Ghi lại trải nghiệm trong suốt thời gian này, bao gồm:

Cảm giác trong những giờ đầu tiên khi không lướt mạng xã hội

Có phát hiện nào về thói quen của bản thân không?

Dành thời gian vào những hoạt động nào thay vì sử dụng mạng xã hội?

Có cảm thấy thay đổi về tâm trạng, sự tập trung hay không?

+ Bước tổng kết: Sau 24 giờ, học sinh viết lại nhật ký trải nghiệm (có thể dưới

dạng bài viết, video, hoặc chia sẻ miệng)

Nhật ký trải nghiệm 24h không mạng xã hội, không màn hình

Tổ chức một buổi thảo luận để chia sẻ cảm nhận: Điều gì khó khăn nhất? Có điều gì tích cực từ thử thách này không? Sau trải nghiệm này, học sinh có muốn thay đổi thói quen sử dụng mạng xã hội của mình không?

Hoạt động này có thể giúp học sinh ý thức rõ hơn về cách mạng xã hội, ảnh hưởng đến tâm lý và cuộc sống hàng ngày, từ đó phát triển tư duy sử dụng công nghệ một cách có kiểm soát hơn

* Viết thư cho chính mình – Học sinh viết một lá thư gửi cho bản thân về cách

họ muốn kiểm soát việc sử dụng thiết bị điện tử trong tương lai

* Trải nghiệm cuộc sống ảo

- Mục tiêu: Giúp học sinh nhận thức về tác động của công nghệ đối với cuộc sống

- Hoạt động: Chia nhóm học sinh và cho mỗi nhóm một kịch bản khác nhau về

việc lạm dụng thiết bị điện tử (nghiện mạng xã hội, bị lừa đảo online, thiếu kiểm soát thời gian sử dụng…)

Mỗi nhóm sẽ diễn lại tình huống đó bằng hình thức đóng vai hoặc video ngắn

Cả lớp thảo luận: Nếu là nhân vật chính, em sẽ làm gì để kiểm soát tình huống tốt hơn?

* Giải cứu dữ liệu

Mục tiêu: Giúp học sinh hiểu về bảo mật thông tin cá nhân

Nội dung hoạt động: Xây dựng một câu chuyện giả lập: Một hacker đã đánh cắp

dữ liệu cá nhân của một nhân vật và nhiệm vụ của học sinh là giải mã thử thách để lấy lại dữ liệu Học sinh sẽ phải tìm mật khẩu, giải mã QR, vượt qua câu đố về bảo mật (ví dụ: đặt mật khẩu mạnh, xác minh hai lớp, nhận diện email lừa đảo…)

Đội giải được thử thách nhanh nhất sẽ chiến thắng

* Chủ nhân công nghệ – Thiết kế ứng dụng

Mục tiêu: Giúp học sinh sử dụng công nghệ một cách sáng tạo, có ích Nội dung hoạt động: Chia nhóm học sinh và giao nhiệm vụ thiết kế một ứng dụng

đơn giản giúp giải quyết một vấn đề thực tế (quản lý thời gian sử dụng điện thoại, ứng dụng nhắc nhở an toàn trên mạng…)

HS thử thiết kế ứng dụng “SmartTime”

Công dụng của “SmartTime”:

- Giới hạn thời gian sử dụng

- Cho phép đặt giới hạn thời gian sử dụng điện thoại theo ngày hoặc theo khung giờ nhất định

- Tùy chỉnh hạn chế các ứng dụng gây xao nhãng như mạng xã hội, trò chơi

- Khi kích hoạt, chỉ các ứng dụng học tập (như từ điển, tài liệu) mới có thể mở

Có thể cài đặt hẹn giờ cho từng phiên tập trung (ví dụ: 25 phút theo phương pháp Pomodoro)

- Hiển thị thời gian sử dụng từng ứng dụng điện thoại mỗi ngày/tuần/tháng giúp người dùng điều chỉnh thói quen

- Khuyến khích người dùng giảm thời gian sử dụng điện thoại bằng các thử thách như "Giảm 10% thời gian dùng trong tuần" Cung cấp huy hiệu hoặc điểm thưởng khi hoàn thành thử thách

- Phụ huynh có thể thiết lập quy tắc sử dụng điện thoại cho con cái và nhận thông báo nếu trẻ vượt quá giới hạn sử dụng

Các nhóm sẽ thuyết trình về ý tưởng của mình trước lớp

Giáo viên cùng học sinh thảo luận về tính ứng dụng, bảo mật và tác động của sản phẩm lên người dùng

Hoạt động 1.3: Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu

Tổ chức các cuộc thi trực tuyến hoặc trên giấy về kiến thức an toàn thông tin, văn hóa mạng Phần thưởng là quà tặng, điểm cộng

+ Mục tiêu của cuộc thi

Giúp học sinh hiểu sâu hơn về lợi ích và tác hại của thiết bị điện tử

Khuyến khích tư duy phản biện và kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả

Thúc đẩy tinh thần làm việc nhóm và sáng tạo trong cách tiếp cận chủ đề + Các hình thức cuộc thi

Cuộc thi 1: Thử thách thông thái số (Cuộc thi trắc nghiệm và giải tình huống) Thi theo nhóm hoặc cá nhân, trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và tình huống thực tế về thiết bị điện tử, bảo mật thông tin và sức khỏe số

Áp dụng hình thức game hóa (Kahoot, Quizizz) để tăng tính hấp dẫn

Ví dụ câu hỏi: Đâu là cách đặt mật khẩu mạnh?

a) 123456789 b) qwertyuiop c) P@ssw0rd2025!

Nếu nhận được email yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, em nên làm gì?

Giải thưởng: Nhóm hoặc cá nhân có số điểm cao nhất sẽ nhận giải thưởng Cuộc Thi 2: Sáng tạo nội dung số tích cực

Mô tả: Học sinh thiết kế một sản phẩm truyền thông sáng tạo về chủ đề làm chủ thiết bị điện tử

Các hình thức dự thi: Video ngắn, poster, truyện tranh, bài viết, infographic…

Sản phẩm sẽ được trưng bày và bình chọn công khai

Chủ đề gợi ý:

"Cách bảo vệ bản thân trên không gian mạng"

"Sử dụng điện thoại thông minh – Đừng để điện thoại điều khiển bạn!"

"Tác động của mạng xã hội đến sức khỏe tâm lý"

Giải thưởng:

Giải sáng tạo: Dành cho ý tưởng độc đáo nhất

Giải bình chọn: Sản phẩm có nhiều lượt bình chọn nhất

Giải nội dung xuất sắc: Sản phẩm có thông điệp ý nghĩa nhất

Giải thưởng có thể là sách, học bổng khóa học kỹ năng số, huy hiệu danh dự

hoặc giấy chứng nhận Các sản phẩm xuất sắc sẽ được trưng bày hoặc đăng trên

mạng xã hội/trang web của trường.Vinh danh học sinh trong buổi tổng kết chuyên

đề để khuyến khích tinh thần học tập

2 Giai đoạn 2: Rèn luyện kỹ năng

Tổ chức các lớp học kỹ năng tìm kiếm và đánh giá độ tin cậy của thông tin cho

HS

* Tìm kiếm thông tin hiệu quả trên internet

+ Sử dụng trình duyệt web để khám phá thế giới số?

Trình duyệt web là phần mềm giúp người dùng tìm kiếm, tiếp cận với thông tin trên World Wide Web (www) Cụ thể, trình duyệt web cho phép người dùng dễ dàng truy cập và xem các thông tin và nội dung ở trên web một cách nhanh chóng, giúp

ta mở cánh cổng kết nối tới thế giới số, đưa ta đến mọi nơi trên Internet, cho phép xem văn bản, hình ảnh và video từ mọi nơi trên thế giới Trình duyệt web có thể cài đặt trên điện thoại thông minh, máy tính, máy tính bảng, và một số dòng ti vi thông minh

+ Lựa chọn các ứng dụng trình duyệt uy tín

Để truy cập Internet an toàn và hiệu quả, người dùng cần tìm hiểu và lựa chọn

sử dụng những trình duyệt uy tín, có nhiều tính năng phù hợp với nhu cầu và có độ bảo mật cao Theo đó, người dùng có thể lựa chọn các trình duyệt được phát triển bởi các đơn vị uy tín, được đánh giá cao trên chợ ứng dụng (CH Play, App Store) để

an tâm truy cập cánh cổng tới thế giới số

* Đánh giá độ tin cậy của thông tin

Sử dụng các công cụ hỗ trợ học tập trực tuyến

Quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử

Sử dụng các phần mềm, ứng dụng để bảo vệ thông tin cá nhân

Hình thức: Thực hành trên máy tính, điện thoại

3 Giai đoạn 3: Thực hành và lan tỏa

Học sinh chia sẻ kinh nghiệm sử dụng thiết bị điện tử hiệu quả

Mời các cựu học sinh thành công trong lĩnh vực công nghệ đến chia sẻ

Xây dựng bộ tài liệu

Tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị điện tử an toàn, hiệu quả

Tài liệu tham khảo về các vấn đề liên quan đến công nghệ

Đánh giá hiệu quả:

Khảo sát học sinh trước và sau khi tham gia chương trình

Quan sát thái độ và hành vi của học sinh khi sử dụng thiết bị điện tử

Đánh giá kết quả các dự án của học sinh

* Lưu ý:

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên, phụ huynh và các chuyên gia Nội dung và hình thức hoạt động cần phù hợp với lứa tuổi và trình độ của học sinh Cần cập nhật thường xuyên các kiến thức và kỹ năng mới về công nghệ

1.2 Giáo dục kỹ năng ứng phó với tin giả, tin độc và các trào lưu độc hại trên không gian mạng Internet

Hiện nay, mạng xã hội như Facebook, Zalo, Youtube, Tiktok, Lotus… đang là nơi gặp gỡ, giao lưu, gắn kết cộng đồng, tìm kiếm việc làm, quảng cáo, kinh doanh

và giải trí phổ biến ở nước ta Sự xuất hiện của các trang mạng xã hội này đã tạo ra những giá trị mới, đem lại hiệu quả cho nền kinh tế, thúc đẩy sự phát triển giáo dục

- đào tạo và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội

Nhà nước

* Nhận diện thông tin giả, tin xấu, độc

Những thông tin sai trái, bịa đặt, bóp méo, xuyên tạc sự thật, đúng sai, thật giả lẫn lộn hoặc có một phần sự thật nhưng được đưa tin với dụng ý xấu, thông tin chưa được kiểm chứng gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức; thông tin có những ngôn từ thô tục, nội dung phản cảm, soi mói, xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân, vi phạm chuẩn mực đạo đức, văn hóa, thuần phong mỹ tục; kích động, đồi trụy, bạo lực… được coi là tin giả, tin xấu, độc

*Thủ đoạn thông tin giả, tin xấu, độc trên mạng xã hội

Một số dạng thông tin xấu, độc hiện đang lưu hành trên mạng xã hội ở nước ta là:

1 Thông tin chống phá chính quyền, xuyên tạc lịch sử dân tộc, nhất là lịch sử các cuộc kháng chiến, các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta; vu cáo, bôi nhọ, giả mạo các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước, tướng lĩnh trong quân đội;

2 Truyền bá lối sống ích kỷ, vụ lợi, xa hoa, trụy lạc, bạo lực và thù hận đối với

cá nhân và tổ chức;

3 Sử dụng các hình thức như đưa tin trúng thưởng, khuyến mãi, bán hàng đa cấp… để lừa đảo, trộm cắp tài sản trên mạng, đánh cắp thông tin, mật khẩu, phát tán virus…

*Một số phương thức phòng ngừa thông tin giả, tin xấu, độc

- Tuyên truyền cho các em học sinh cần nâng cao ý thức cảnh giác, phòng ngừa khi tham gia mạng xã hội; nghiên cứu các quy định của pháp luật về việc sử dụng dịch vụ Internet, thông tin trên mạng đảm bảo an toàn và an ninh thông tin Đặc biệt cần tìm hiểu kỹ về trách nhiệm của các cá nhân, tập thể khi tham gia sử dụng không gian mạng

- Khi tìm hiểu thông tin trên mạng xã hội nên chọn những trang thông tin, những tờ báo chính thống, những trang tin cậy, uy tín; biết đặt ra nghi vấn đối với các thông tin nhận được; không tò mò bấm xem các tin, bài giật tít câu view; chủ động kiểm chứng thông tin nhận được từ các nguồn không tin tưởng; không chia sẻ khi chưa kiểm chứng thông tin…

- Khi phát hiện thông tin giả, tin xấu, độc, có dấu hiệu lừa đảo, trộm cắp tài sản, đánh cắp thông tin cá nhân, bôi nhọ, làm nhục người khác, lôi kéo tham gia các hành vi vi phạm pháp luật… qua không gia mạng phải kiên quyết đấu tranh, phê phán, phản bác mạnh mẽ, đồng thời báo cho cơ quan công an để xác minh, làm rõ, kịp thời ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật

- Cùng với thói quen chia sẻ thông tin tùy tiện, không kiểm chứng và thiếu trách nhiệm, không ít người vô tình đã tiếp tay cho những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội lan truyền chóng mặt theo cấp số nhân Nhằm nâng cao sự hiểu biết, ý thức phòng tránh những ảnh hưởng tiêu cực từ tin giả, tin xấu, độc mang đến cho các em

HS, chúng tôi đã tổ chức một số hoạt động nhằm giáo dục học sinh ứng phó với tin giả, tin độc và các trào lưu độc hại trên không gian mạng Internet

Hoạt động 1: Trò chơi nhập vai thám tử không gian mạng

Mô hình: Lớp học mở, kết hợp nhập vai – tranh biện – thực tế ảo

Mục tiêu:

- Nhận diện tin giả, tin độc hại thông qua tình huống thực tế

- Phát triển tư duy phản biện và kỹ năng kiểm chứng thông tin

- Rèn luyện khả năng ứng phó nhanh với thông tin xấu trên mạng

Giai đoạn 1: Khởi động

Mục tiêu: Rèn luyện phản xạ nhận diện tin tức trong thời gian ngắn

Nội dung hoạt động: Hack não thông tin

Cách thức thực hiện: Giáo viên chiếu 3 tiêu đề tin tức gây sốc (có thể lấy từ báo

chí, MXH)

Ví dụ: + “Uống nước đá gây ung thư?” hay "Nước chanh nóng có thể tiêu diệt virus SARS-CoV-2 trong 5 giây!"

+ “Nhấn link này để nhận quà miễn phí từ Apple!”

+ Chương trình "Phê duyệt dự án tham gia nhận quà online" của Bộ Công Thương và Tiki

Nhiệm vụ của HS: Làm việc theo nhóm, đọc tiêu đề trong 5 giây và nhanh chóng bày tỏ quan điểm: Tin thật hay tin giả?

Thảo luận nhanh: Vì sao lại tin/không tin?

HS xem tin và phân tích tin thật hay giả

Giai đoạn 2: Trải nghiệm- nhập vai

* Phòng thí nghiệm tin tức

Cách làm: HS được chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm nhận 1 "hồ sơ vụ án" gồm:

Nhóm 1: Trào lưu độc hại trên TikTok

Nhóm 2: Tin giả về sức khỏe

Nhóm 3: Lừa đảo qua mạng

Nhóm 4: Tin xuyên tạc trên MXH

Nhiệm vụ:

Phân tích thông tin trong hồ sơ: Tín hiệu nào đáng nghi?

Tìm cách xác thực thông tin (sử dụng Google, kiểm tra nguồn gốc, đối chiếu sự thật)

Đề xuất phương án phản ứng phù hợp nếu gặp trường hợp này ngoài đời thực

* Tòa án mạng- đối đầu tranh biện

Mục tiêu: HS không chỉ phân tích mà còn học cách bảo vệ quan điểm của mình

dựa trên dữ liệu thực tế

Đóng vai lan truyền tin Người phản biện

Giai đoạn 3: Vận dụng- lan tỏa

Hoạt động: Sáng tạo "Đội cứu hộ thông tin"

Nhiệm vụ: HS thiết kế một kênh truyền thông ảo trên MXH để chống lại tin giả Tạo tên nhóm (VD: "Thám tử mạng", "Bóc phốt tin giả")

Thiết kế một bài đăng cảnh báo tin giả hoặc video ngắn để chia sẻ với cộng đồng Hình thức trình bày:

Một số nhóm sẽ thử đăng thật trên MXH (nếu có sự cho phép)

Nhóm còn lại chia sẻ qua video trình bày

Hiệu quả của hoạt động:

Hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ về tin giả mà còn giúp các em rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng tranh biện, làm việc nhóm, sáng tạo nội dung

số – tất cả đều cần thiết trong thế giới số hôm nay

Hoạt động 2: Nói chuyện chuyên đề: "Tin giả, tội phạm mạng và chiến thuật truyền thông trên mạng"

Mục tiêu: Rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng kiểm chứng thông tin trên

mạng

Diễn giả: Nhà báo, viện kiểm sát nhân dân hoặc chuyên gia truyền thông

Nội dung chuyên đề:

Thế giới ngày càng phát triển, và mạng xã hội ra đời như một tất yếu Mạng xã hội giúp thế giới "phẳng hơn, nhỏ hơn, gần hơn" Tuy nhiên, mạng xã hội cũng luôn

ẩn chứa những nguy hiểm khôn lường, đặc biệt là thời gian gần đây, việc lừa đảo, phạm tội trên không gian mạng xuất hiện ngày một nhiều mà trong các đối tượng bị ảnh hưởng có không ít học sinh THPT

Nhận thức được điều đó, ngày 17/5/024, trường THPT Quỳnh Lưu 2 phối hợp với Công an huyện Quỳnh Lưu, Viện Kiểm sát nhân dân huyện Quỳnh Lưu tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp, hướng nghiệp với chủ đề "Tuyên truyền pháp luật phòng chống tội phạm trên không gian mạng" với các nội dung cụ thể:

- Cách các thuật toán mạng xã hội định hướng thông tin người dùng

- Cách phân biệt tin giả và tin thật trên Internet

- Tác động của tin giả và cách đối phó

- Hướng dẫn sử dụng công cụ kiểm chứng thông tin (Google Fact Check…)

Hoạt động ngoài giờ lên lớp, hướng nghiệp với chủ đề "Tuyên truyền pháp luật

phòng chống tội phạm trên không gian mạng"

1.3 Giáo dục kỹ năng phòng tránh bạo lực học đường và bạo lực học đường trực tuyến

Không giống như bạo lực học đường “truyền thống”, bạo lực học đường trực tuyến xảy ra thông qua các nền tảng trực tuyến như mạng xã hội, diễn đàn và các hội nhóm trên internet Nó bao gồm việc sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội như tin nhắn, email, và các nền tảng khác như facebook, instagram, zalo, … để gây hại, xúc phạm hoặc đe dọa người khác trong cộng đồng học đường, là một vấn đề nghiêm trọng và đang ngày càng phổ biến Đây là một hiện tượng đáng lo ngại của cộng đồng và gây tổn hại đến sức khỏe tâm lý và tinh thần của hàng triệu học sinh Các hình thức bạo lực học đường trực tuyến thường bao gồm xúc phạm, sỉ nhục, quấy rối, đe dọa, uy hiếp tinh thần, thao túng tâm lý… đối phương bằng lời lẽ, hình ảnh, quay clip xâm phạm quyền riêng tư, lăng mạ, hay chia sẻ thông tin xấu của người khác trong cộng đồng học đường

Một số hoạt động giáo dục kỹ năng phòng tránh bạo lực học đường trực tuyến

Hoạt động1 Sử dụng các nền tảng trực tuyến tương tác

- Tạo các buổi hội thảo trực tuyến: Mời các chuyên gia tâm lý, luật sư, hoặc người có kinh nghiệm chia sẻ về các hình thức bạo lực học đường trực tuyến, cách nhận biết và phòng tránh

- Tổ chức các phiên hỏi đáp trực tiếp để học sinh có thể đặt câu hỏi và nhận tư vấn

- Xây dựng các khóa học trực tuyến: Thiết kế các bài giảng ngắn gọn, sinh động với hình ảnh, video minh họa

- Kết hợp các trò chơi tương tác, câu đố, tình huống giả định để học sinh thực hành kỹ năng

- Tạo diễn đàn trực tuyến để học sinh thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau

- Sử dụng mạng xã hội: Tạo các nhóm kín trên Facebook, Zalo để chia sẻ thông tin, tài liệu, video về phòng tránh bạo lực học đường trực tuyến

- Tổ chức các cuộc thi, thử thách trực tuyến để khuyến khích học sinh tìm hiểu

và chia sẻ kiến thức

Một số hình ảnh cuộc thi phòng chống bạo lực học đường trực tuyến

Hoạt động 2 Tổ chức các hoạt động sáng tạo

Yêu cầu học sinh thiết kế các poster, infographic, video về các hình thức bạo lực học đường, cách phòng tránh và các kênh hỗ trợ

Lớp 11D2

https://www.facebook.com/Doantruongthptquynhluu2/videos/374391232226862?locale=vi_VN

- Tổ chức cuộc thi thiết kế và trưng bày các sản phẩm trên website của trường

- Khuyến khích học sinh viết truyện ngắn, làm phim ngắn về các tình huống bạo lực học đường trực tuyến và cách giải quyết

- Tổ chức cuộc thi sáng tác và chiếu phim trực tuyến

- Sắm vai xử lý tình huống:

- Tạo các tình huống giả định về bạo lực học đường trực tuyến và yêu cầu học sinh sắm vai để xử lý

Tình huống 1: Tung tin đồn trên mạng

Mô tả: Một ngày nọ, Linh phát hiện có một bài đăng trên Facebook nói rằng cô

ấy đã gian lận trong kỳ thi vừa qua Dưới bài đăng, nhiều bạn trong lớp bình luận và chia sẻ, làm cho tin đồn lan rộng Linh cảm thấy áp lực và không biết phải làm gì

Sắm vai:

Nhóm 1: Linh (nạn nhân) – thể hiện cảm xúc và suy nghĩ khi bị tung tin đồn Nhóm 2: Người đăng tin đồn – giải thích lý do tung tin và suy nghĩ của họ khi

bị chất vấn

Nhóm 3: Bạn bè của Linh – thảo luận về cách giúp đỡ bạn

Nhóm 4: Giáo viên và phụ huynh – tìm giải pháp để xử lý vụ việc

Câu hỏi thảo luận: Nếu là Linh, bạn sẽ làm gì?

Là bạn của Linh, bạn có giúp đỡ hay đứng ngoài cuộc?

Nếu là người đã đăng tin đồn, bạn có suy nghĩ lại hành động của mình không? Tình huống 2: Chế giễu ngoại hình qua nhóm chat

Mô tả:Một nhóm học sinh lập nhóm chat riêng để bàn tán và chế giễu ngoại

hình của An Những lời bình luận tiêu cực này khiến An mất tự tin, không muốn đến trường và luôn buồn bã

HS lập nhóm chat riêng An- nạn nhân bị bạo lực học đường trực tuyến

Sắm vai:

Nhóm 1: An (nạn nhân) – thể hiện cảm xúc và cách phản ứng khi biết bị nói xấu Nhóm 2: Người tạo nhóm chat – giải thích lý do làm vậy và phản ứng khi bị phát hiện

Nhóm 3: Bạn cùng lớp – thể hiện thái độ khi thấy hành vi này

Nhóm 4: Giáo viên – tìm cách giải quyết khi biết chuyện

Câu hỏi thảo luận: Nếu là An, bạn sẽ làm gì?

Nếu bạn biết có nhóm chat như vậy, bạn có báo với ai không?

Giáo viên và nhà trường nên làm gì để ngăn chặn tình trạng này?

Tình huống 3: Quấy rối qua tin nhắn ẩn danh

Mô tả: Minh liên tục nhận được tin nhắn từ một tài khoản có tên Lê Thị Thùy

Trinh với lời lẽ tấn công, đe dọa Người này còn gửi tin nhắn xấu đến bạn bè Minh

để cô lập bạn ấy Minh cảm thấy lo lắng và mất ngủ vì sự quấy rối này

Sắm vai:

Nhóm 1: Minh (nạn nhân): thể hiện phản ứng khi bị quấy rối liên tục

Nhóm 2: Trinh- Người gửi tin nhắn: thể hiện suy nghĩ khi bị phát hiện và đối mặt với hậu quả

Nhóm 3: Bạn bè của Minh: quyết định có giúp đỡ Minh hay không

Nhóm 4: Cha mẹ và giáo viên: thảo luận cách hỗ trợ Minh và xử lý kẻ quấy rối

Câu hỏi thảo luận: Minh nên làm gì để ngăn chặn sự quấy rối này?

Có cách nào tìm ra kẻ đứng sau tài khoản ẩn danh không?

Vai trò của phụ huynh và giáo viên trong trường hợp này là gì?

Tình huống 4: Lộ thông tin cá nhân

Mô tả: Lam vô tình chia sẻ mật khẩu tài khoản mạng xã hội với một người bạn

Sau đó, tài khoản của cô bị chiếm đoạt, thông tin cá nhân và tin nhắn riêng tư bị công khai Lam rất hoang mang và sợ bị bạn bè xa lánh

Câu hỏi thảo luận: Nếu bạn là Lam, bạn sẽ làm gì để lấy lại tài khoản?

Làm sao để bảo vệ thông tin cá nhân trên mạng?

Nếu phát hiện ai đó bị hack tài khoản, bạn sẽ làm gì?

Hiệu quả của hoạt động: Những hoạt động sắm vai này không chỉ giúp học sinh

hiểu sâu hơn về bạo lực học đường trực tuyến mà còn giúp các em rèn luyện kỹ năng phản ứng và bảo vệ bản thân trước những tình huống thực tế

Ghi lại các video sắm vai và chia sẻ trên mạng xã hội để lan tỏa thông điệp

Hoạt động 3: Tăng cường sự tham gia của học sinh vào các hoạt động phòng chống bạo lực học đường trực tuyến

- Thành lập các câu lạc bộ phòng chống bạo lực học đường trực tuyến, tổ chức các buổi sinh hoạt định kỳ để học sinh chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp

- Tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động tuyên truyền, giáo dục

về phòng chống bạo lực học đường trực tuyến Tổ chức các buổi nói chuyện, khuyến khích các em chia sẻ những câu chuyện, kinh nghiệm của bản thân về bạo lực học đường trực tuyến Tạo không gian an toàn và tin tưởng để học sinh có thể bày tỏ cảm xúc và nhận được sự hỗ trợ

- Xây dựng "hộp thư tố giác" trực tuyến, tạo ra một kênh ẩn danh để học sinh

có thể báo cáo các trường hợp bạo lực học đường mà các em chứng kiến hoặc trải qua

Hoạt động 4 Phối hợp với các bên liên quan

- Phối hợp với phụ huynh:

Tổ chức các buổi hội thảo trực tuyến cho phụ huynh về cách nhận biết và phòng tránh bạo lực học đường trực tuyến

Cung cấp cho phụ huynh các tài liệu, công cụ để hỗ trợ con em mình

- Phối hợp với các tổ chức xã hội:

Hợp tác với các tổ chức xã hội để tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục

về phòng chống bạo lực học đường trực tuyến

Mời các chuyên gia từ các tổ chức xã hội tham gia vào các buổi hội thảo, tập huấn

- Phối hợp với các cơ quan chức năng:

Khi có các tình huống về bạo lực xẩy ra, cần thông báo ngay với các cơ quan chức năng để được hỗ trợ và giải quyết

Lưu ý: Các hoạt động cần được thiết kế phù hợp với lứa tuổi và đặc điểm tâm

lý của học sinh THPT Nội dung cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi của môi trường trực tuyến Cần tạo ra một môi trường an toàn và tin tưởng

để học sinh có thể chia sẻ và nhận được sự hỗ trợ

1.4 Giáo dục kỹ năng thực hành quản lý dấu chân số

Dấu chân số (Digital footprint) không còn là khái niệm xa lạ đối với thế hệ công dân số nói riêng, và toàn xã hội Do đó, quản lý dấu chân số cũng trở thành một trong những kỹ năng quan trọng, bởi thuộc tính "không thể lãng quên" của dấu chân số có thể gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống thực của người dùng

Nhìn vào mặt tích cực, khi dấu chân số được khai thác đúng cách, có thể tạo ra những giá trị Đây là một phương thức hiệu quả để chúng ta lưu trữ kỷ niệm, hay để xem lại bản thân trong quá khứ và thay đổi phù hợp cho hiện tại Nhưng rõ ràng, dấu chân số cũng là con dao hai lưỡi khi những hệ lụy nó mang lại cũng nguy hiểm không kém Điều đầu tiên phải khẳng định, dấu vết số ảnh hưởng lớn nhất đến quyền riêng tư của người dùng, khi ai cũng có thể xem, theo dõi mọi hành động của chúng

ta trên môi trường số Người dùng có thể bị phát tán, lan truyền video, hình ảnh nhạy cảm; có thể bị ảnh hưởng danh dự, mất cơ hội việc làm do bị lan truyền những dấu vết không phù hợp; nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến; nguy cơ bị tống tiền qua thao túng thông tin nhạy cảm

Khi mỗi chúng ta tham gia nền tảng internet, chỉ cần gõ một từ khóa tìm kiếm, viết một bình luận trên mạng xã hội, xem một bức ảnh hay một bộ phim trên YouTube,… tất cả đều được lưu lại thành dấu chân số, tập hợp tạo nên danh tính số của mỗi cá nhân", do đó điều này ảnh hưởng rất lớn đến đời sống thực của mỗi cá nhân

Năng lực số cần được đưa vào chương trình giảng dạy ở các bậc học khác nhau, với nhiều cấp độ tiếp cận khác nhau và cần thường xuyên có các chương trình khảo sát, đánh giá năng lực số dựa trên các khung năng lực số tương ứng với các nhóm đối tượng cụ thể

* Một số giải pháp cho học sinh quản lý dấu chân kỹ thuật số

HS có thể kiểm soát hình ảnh của mình bằng cách dọn dẹp hồ sơ trực tuyến Các em cũng có thể tăng cường bảo mật trực tuyến bằng cách làm theo các bước dưới đây để biết cách bảo vệ dấu vết phương tiện truyền thông xã hội của mình:

- Tìm kiếm thông tin về mình trực tuyến: Nhập tên của mình vào các công cụ

tìm kiếm như Google, Bing hoặc Yahoo Ghi chú lại bất kỳ thông tin tiêu cực nào xuất hiện trong kết quả tìm kiếm Bật cảnh báo của Google cho tên của mình để được thông báo nếu có thông tin gì đó về mình xuất hiện trực tuyến

- Liệt kê tất cả các tài khoản của mình: Chỉ giữ lại những tài khoản sử dụng

Xóa những tài khoản không sử dụng Theo cách này, danh tính trực tuyến của mình

dễ quản lý hơn và giảm khả năng dữ liệu của mình bị lộ thông qua vi phạm dữ liệu

- Sử dụng cài đặt quyền riêng tư: Biết các cài đặt quyền riêng tư khác nhau có

sẵn trên phương tiện truyền thông xã hội Trên Facebook, HS có thể kiểm soát những

ai có thể xem bài đăng của mình, những ai có thể thêm mình làm bạn bè và các thẻ hiển thị trên dòng thời gian của mình Trên Twitter, HS có thể bảo vệ các tweet của mình để chỉ những người theo dõi mới có thể xem chúng

- Cập nhật hồ sơ: Một phần trong cách quản lý dấu chân kỹ thuật số của mình

là thể hiện phiên bản tốt nhất của chính mình Duy trì hồ sơ trực tuyến của mình với thông tin hiện tại, đặc biệt là đối với các trang web tìm kiếm việc làm hoặc chuyên nghiệp

- Không chia sẻ quá nhiều: Tránh đăng thông tin nhạy cảm như số nhà hoặc số

điện thoại di động, thông tin thẻ tín dụng, giấy phép lái xe, v.v Hãy cân nhắc lại việc chia sẻ tên đầy đủ, ngày sinh, công việc hiện tại và các thông tin cá nhân khác

mà kẻ trộm danh tính có thể dễ dàng lợi dụng

- Bảo vệ mật khẩu: Không bao giờ chia sẻ mật khẩu của mình với bất kỳ ai

khác, dù là vì mục đích công việc hay cá nhân Nếu không thể theo dõi tất cả mật khẩu của mình, hãy viết chúng vào sổ tay hoặc sổ kế hoạch và lưu trữ ở nơi an toàn Tốt hơn nữa, hãy sử dụng trình quản lý mật khẩu trực tuyến

- Sử dụng mật khẩu mạnh: Mật khẩu phải có ít nhất tám ký tự và bao gồm sự

kết hợp của chữ hoa và chữ thường, cùng với số và ký hiệu Tránh sử dụng mật khẩu phổ biến như "mypassword", số tuần tự như "1234" Không bao gồm thông tin cá nhân như ngày sinh, tên thành viên gia đình hoặc thông tin khác có thể dễ dàng tra cứu trực tuyến

- Tạo một tài khoản email thứ hai: HS có thể tạo một hoặc hai địa chỉ email dùng

một lần để có thể đăng ký nhiều loại dịch vụ khác nhau và tránh xa email spam khỏi hộp thư chính của mình Chúng cũng hoạt động như email phục hồi hoặc email dự phòng trong trường hợp email chính của HS bị hack hoặc gặp trục trặc

- Chia sẻ thành tích: Thể hiện bản thân theo hướng tích cực bằng cách đăng về

những thành tích cá nhân hoặc chuyên môn mà mình tự hào Chỉ cần cẩn thận không khoe khoang và ghi nhận những người đã giúp mình đạt được mục tiêu HS cũng có thể chia sẻ công việc tình nguyện và tư cách thành viên của mình trong các tổ chức chuyên nghiệp

- Hãy suy nghĩ trước khi đăng: Hãy kiềm chế sự cám dỗ trút giận trực tuyến

Trước khi mở phương tiện truyền thông xã hội, hãy nhớ đến phương pháp ghi nhớ này do Melissa Pilakowski thiết kế Đánh giá xem những gì mình đang chia sẻ có Đúng (T), Hữu ích (H), Truyền cảm hứng (I), Cần thiết (N) và Tử tế (K) hay nói ngắn gọn là SUY NGHĨ trước khi đăng

- Luôn cập nhật phần mềm: Phần mềm lỗi thời có thể cung cấp cho tin tặc một

cửa hậu để truy cập thông tin riêng tư của mình Giữ cho phần mềm diệt vi-rút và các chương trình khác của mình được cập nhật có nghĩa là mình nhận được các bản

vá bảo mật sẽ giúp sửa hoặc xóa lỗi trong hệ thống của mình HS có thể thiết lập các chương trình và ứng dụng tự động cập nhật để chắc chắn rằng mình đã cài đặt phần mềm mới nhất

- Sử dụng các công cụ kỹ thuật số: Với sự Google hóa của các trường học trên

toàn cầu, việc bảo vệ quyền riêng tư trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Để làm được điều này, HS có thể sử dụng các công cụ chống theo dõi, công cụ tìm kiếm riêng tư hoặc trình duyệt ẩn danh Một công cụ đã trở nên phổ biến gần đây là mạng riêng ảo, giúp che giấu địa chỉ IP của mình để có thể giữ vị trí, lịch sử duyệt web và các thông tin khác của mình ở chế độ riêng tư

- Nếu gặp phải tình trạng vi phạm dữ liệu nghiêm trọng, lựa chọn duy nhất là

sử dụng vũ khí hạt nhân Việc xóa sổ sự tồn tại của mình khỏi internet đòi hỏi một chút công sức, nhưng đây là những gì chúng ta có thể làm

- Từ chối các trang web môi giới dữ liệu: Các nhà môi giới dữ liệu thu thập thông tin về chúng ta mà không có sự đồng ý Sau đó, họ bán thông tin đó cho các công ty dữ liệu, công ty hoặc cá nhân khác để quảng cáo có mục tiêu và lập hồ sơ người tiêu dùng Nếu thấy mình đang ở trên các trang web như WhitePages, Spokeo

và MyLife, HS sẽ phải vào trang từ chối của họ để yêu cầu xóa thông tin của mình

- Xóa tài khoản mạng xã hội và email hoặc các bình luận diễn đàn và bài đăng

trên blog: Không thể phủ nhận mạng xã hội đã tạo ra tác động trên toàn cầu Tuy nhiên, sự cảnh giác ngày càng tăng về quyền riêng tư đang khiến mọi người phải suy nghĩ lại về việc sử dụng mạng xã hội Nếu HS đang cân nhắc xóa tài khoản của mình, hãy đảm bảo sao lưu dữ liệu trước

Hoạt động 1 Nhận diện dấu chân số cá nhân

Mục tiêu: Giúp học sinh hiểu về dấu chân số và cách nó ảnh hưởng đến hình

ảnh cá nhân

Hoạt động: Học sinh thực hiện bài tập tìm kiếm tên mình trên Google và các

trang mạng xã hội để phân tích dấu vết thông tin cá nhân đang tồn tại trên mạng

HS tìm kiếm tên mình trên các trang mạng xã hội

Thảo luận: Học sinh chia sẻ phát hiện của mình và cùng thảo luận về cách kiểm

soát thông tin cá nhân trên Internet

- Không nhấp vào các đường link lạ

- Sử dụng mật khẩu khó đoán

- Thay đổi mật khẩu định kỳ

- Không tin tưởng người quen biết thông qua mạng

- Không chia sẻ thông tin cá nhân bừa bãi

- Luôn kiểm tra website cung cấp dịch vụ