Skkn dạy học dự Án chủ Đề cảm biến chuyên Đề vật lí 11 nhằm phát triển phẩm chất năng lực tự học cho học sinh

Vì vậy, tổ chức dạy học như thế nào để đạt được mục tiêu kép là vừa đạt được các yêu cầu phát triển năng lực đặc thù của một chuyên đề theo chương trình vừa góp phần phát triển được năng

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG THPT ANH SƠN 2

Năm thực hiện 2024 – 2025

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Còn sống thì còn phải học”, Và cho rằng: “Về cách học phải lấy tự học làm cốt” Có thể nói tự học là một tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh về phương pháp học tập Những lời chỉ dẫn quý báu và những bài học kinh nghiệm sâu sắc rút ra từ chính tấm gương tự học bền bỉ và thành công của Người đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị

Trong thời đại cách mạng 4.0 khoa học kĩ thuật phát triển nhanh chóng, nhà trường dù tốt đến mấy cũng không thể đáp ứng hết nhu cầu học tập của người học cũng như đòi hỏi ngày càng cao của đời sống xã hội Vì vậy bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh khi còn đang ngồi trên ghế nhà trường phổ thông là công việc có

vị trí rất quan trọng

Thông tư 32/2018/TT –BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông mới đã cụ thể hóa mục tiêu giáo dục phổ thông nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo định hướng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh (HS) và trọng tâm là hình thành, phát triển năng lực tự học (NLTH) Năng lực tự học là khả năng huy động, tổng hợp kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân như hứng thú, niềm tin, ý chí để thực hiện thành công việc vận dụng tri thức đã học để giải quyết được các vấn đề thực tiễn

Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, môn Vật lí thuộc nhóm các môn học lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp và ngoài nội dung trong các bài còn

có ba chuyên đề học tập “Chuyên đề học tập là nội dung giáo dục dành cho học sinh trung học phổ thông, nhằm thực hiện yêu cầu phân hóa sâu, giúp học sinh tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức giải quyết một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp” Việc tổ chức dạy học các chuyên đề được thực hiện sau khi học sinh đã được học các kiến thức nền tương ứng Vì vậy, tổ chức dạy học như thế nào để đạt được mục tiêu kép là vừa đạt được các yêu cầu phát triển năng lực đặc thù của một chuyên đề theo chương trình vừa góp phần phát triển được năng lực chung cho học sinh, đặc biệt là năng lực tự học,

là vấn đề rất cần được quan tâm Vận dụng dạy học theo dự án là một hướng có ý nghĩa

Dạy học dự án (DHDA) là một trong những phương pháp dạy học tích cực được vận dụng rộng rãi trên thế giới, trong đó có Việt Nam DHDA là một phương pháp được đánh giá mang lại hiệu quả cao trong giáo dục, đặc biệt giúp phát triển năng lực cho học sinh Phương pháp này mang lại lợi ích khi góp phần phát triển các năng lực như làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tạo ra các sản phẩm sáng tạo, đồng thời trang bị thêm kiến thức cho học sinh Đây được coi là phương pháp có nhiều ưu thế để chuẩn bị cho học sinh tiếp tục ở các cấp học cao hơn, phát triển nghề nghiệp và cuộc sống trong tương lai Việc vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học các chuyên đề môn Vật lí rất có ý nghĩa Tuy nhiên, DHDA gắn với các tiêu chí

để phát triển năng lực tự học thì có ý nghĩa hơn vì đạt được mục tiêu kép đó là vừa đạt được yêu cầu cần đạt của chuyên đề vừa phát triển năng lực tự học

Trong Chương trình môn Vật lí 11, nội dung kiến thức “ Cảm biến” thuộc chuyên đề 3 “ Mở đầu điện tử học” Chuyên đề này có nhiều kiến thức mới đòi hỏi bản thân mỗi giáo viên phải tự học để nâng cao kiến thức đặc biệt là các ứng dụng trong thực tế Mỗi giáo viên cần không ngừng học hỏi, từ bỏ tư duy “học một lần dùng cả đời”, mạnh dạn thay đổi, rèn kuyện kĩ năng tổ chức các hình thức dạy học hiện đại, phù hợp với các đối tượng học sinh giúp cho các em phát triển được các phẩm chất năng lực Qua nghiên cứu chúng tôi nhận thấy nội dung kiến thức “ Cảm biến” (chúng tôi đặt tên là chủ đề “Cảm biến”) phù hợp để tổ chức dạy học theo dự

án

Với những lí do trên, chúng tôi đã nghiên cứu đề tài “ Dạy học dự án chủ đề

“Cảm biến” chuyên đề vật lí 11 nhằm phát triển phẩm chất năng lực tự học cho học sinh” Hi vọng đề tài sẽ góp một phần nhỏ, là nguồn tài liệu có ích giúp các thầy

cô và các bạn đọc tham khảo và vận dụng vào quá trình dạy học môn Vật lý

2 Mục đích nghiên cứu

- Xây dựng và thực hiện các giải pháp dạy học dự án chủ đề “Cảm biến” chuyên

đề vật lí 11 nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Quá trình dạy học vật lí

- Chuyên đề môn Vật lí, lý thuyết dạy học phát triển năng lực, dạy học dự án

- Học sinh lớp 11 Trường THPT Anh Sơn 2, Anh Sơn, Nghệ An:

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Chuyên đề 3 “ Mở đầu điện tử học” vật lí 11 sách kết nối tri thức với cuộc sống

4 Giả thuyết khoa học

- Việc lựa chọn, sử dụng hiệu quả các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực,

phương pháp và công cụ đánh giá có thể phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học chủ đề “Cảm biến” theo yêu cầu của chương trình GDPT 2018 môn Vật lí

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận về dạy học phát triển năng lực tự học, dạy học dự án ở trường THPT

- Nghiên cứu chương trình và sách chuyên đề học tập vật lí 11 sách kết nối tri thức và cuộc sống, cụ thể nội dung dạy học về Cảm biến trong chuyên đề 3 Mở đầu điện tử học

- Nghiên cứu các phương pháp và cách thức lồng nội dung tổ chức các hoạt động theo định hướng phát triển năng lực vào nội dung bài học

- Thiết kế giáo án thực nghiệm dạy học dự án chủ đề Cảm biến theo định hướng của chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra, đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của

đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được nhiệm vụ trên, chúng tôi sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận Chúng tôi sử dụng phương pháp này

cho việc:

- Nghiên cứu tài liệu về phương pháp dạy học vật lí

- Nghiên cứu quy trình xây dựng kế hoạch bài dạy phát triển phẩm chất năng lực học sinh bằng dạy học dự án

- Nghiên cứu yêu cầu của chương trình GDPT 2018 đối môn Vật lí và yêu cầu cần đạt đối với nội dung dạy học về Cảm biến trong chuyên đề 3 Mở đầu điện tử học

6.2 Phương pháp phỏng vấn

Phương pháp này được dùng: Phỏng vấn trực tiếp các giáo viên về các vấn đề liên quan đến đề tài nhằm kiểm tra giả thuyết, góp ý về KHBD, cách thức tiến hành, phương pháp dạy học, …

6.3 Phương pháp điều tra, khảo sát

Tìm hiểu thực tế việc dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Tìm hiểu việc lựa chọn, sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, phương pháp, công cụ kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học môn Vật lí

Tìm hiểu việc sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, kho học liệu số, phần mềm trong dạy học vật lí

Tìm hiểu thực tế việc xây dựng kế hoạch bài dạy và tổ chức dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Tìm hiểu thực tế việc dạy học chủ đề “ Cảm biến” theo chương trình GDPT

2018 Tìm hiểu sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất tại các đơn vị

áp dụng kết quả nghiên cứu

6.4 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Chúng tôi sử dụng phương pháp này ở trường THPT Anh sơn 2

Khảo nghiệm, phân tích kết quả, điều chỉnh và hoàn thiện đề tài cho phù hợp thực tiễn

7 Tính mới của đề tài

- Năm học 2024-2025 là năm thứ hai thực hiện chương trình giáo dục phổ thông

2018 đối với chương trình lớp 11 Trong Chương trình môn Vật lí 11, nội dung dạy học “ Cảm biến” thuộc chuyên đề 3 “ Mở đầu điện tử học” Đây là nội dung mở rộng, cần tạo điều kiện để HS tìm hiểu kiến thức sâu sắc hơn, gắn với các ngành nghề kĩ thuật quan trọng, góp phần định hướng nghề nên rất phù hợp với tổ chức dạy học dự án Đến thời điểm hiện nay chúng tôi chưa thấy đề tài nào nghiên cứu dạy học dự án chủ đề “ Cảm biến” nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh

- Đề tài đã xây dựng được quy trình dạy học dự án nhằm phát triển năng lực

tự học và kế hoạch dạy học chủ đề “ Cảm biến” theo quy trình đó như là một ví dụ

về việc vận dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học

- Đề tài có thể dùng làm tài liệu bồi dưỡng cho các giáo viên Vật lí THPT trong quá trình đổi mới dạy học, tìm hiểu và thực hiện chương trình GDPT mới

Phần 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

1 Những vấn đề chung về dạy học phát triển năng lực tự học

1.1 Khái niệm năng lực tự học

Năng lực tự học: Theo tác giả Nguyễn Kì (1995): “Tự học là người học tích cực

chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp… Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học” [1]

Theo tác giả Nguyễn Cảnh Toàn: “Năng lực tự học được hiểu là một thuộc tính kĩ năng rất phức hợp Nó bao gồm kĩ năng và kĩ xảo cần gắn bó với động cơ và thói quen tương ứng, làm cho người học có thể đáp ứng được những yêu cầu mà công việc đặt ra Nó là sự tích hợp tổng thể cách học và kĩ năng tác động đến nội dung trong hàng loạt tình huống - vấn đề khác nhau” [2]

Như vậy, năng lực tự học là những thuộc tính tâm lí và kĩ năng (hành động) phức hợp, nhờ đó con người giải quyết được các vấn đề đặt ra (hoặc một tình huống) một cách hiệu quả nhất, nhằm biến kiến thức của nhân loại thành sở hữu của riêng mình

1.2 Các yếu tố của năng lực tự học

Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, năng lực tự học của học sinh phổ thông nằm trong nhóm năng lực tự chủ và tự học Đây là một trong ba nhóm năng lực chung cần hình thành cho học sinh ở cả ba cấp học, bao gồm: Tự lực; Tự khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu chính đáng; Tự điều chỉnh tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Thích ứng với cuộc sống; Định hướng nghề nghiệp; Tự học, tự hoàn thiện Trong đó, năng lực tự học của học sinh cấp THPT bao gồm các biểu hiện đó là:

+Xác định được nhiệm vụ học tập dựa trên kết quả đã đạt được; biết đặt mục tiêu học tập chi tiết, cụ thể, khắc phục những hạn chế

+ Đánh giá và điều chỉnh được kế hoạch học tập; hình thành cách học riêng của bản thân; tìm kiếm, đánh giá và lựa chọn được nguồn tài liệu phù hợp với mục đích, nhiệm vụ học tập khác nhau; ghi chép thông tin bằng các hình thức phù hợp, thuận lợi cho việc ghi nhớ, sử dụng, bổ sung khi cần thiết

+ Tự nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân trong quá trình học tập, suy ngẫm cách học của mình, rút kinh nghiệm để có thể vận dụng vào các tình huống khác, biết tự điều chỉnh cách học

Từ các phân tích trên, chúng tôi xác định những yếu tố cơ bản của năng lực

tự học cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học chuyên đề vật lí đó

là ba nhóm:

+ Nhóm thứ nhất là yếu tố về thái độ như động cơ học tập, hứng thú học tập

+ Nhóm thứ hai là yếu tố về tính cách như: Tính chủ động, trách nhiệm trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập

+ Nhóm thứ ba yếu tố về kĩ năng/phương pháp như: Xác định được nhiệm vụ/vấn

đề học tập (vấn đề học tập cần giải quyết với từng chuyên đề/chủ đề cụ thể); Lập kế hoạch học tập; Giải quyết/thực hiện các nhiệm vụ học tập (Lựa chọn nguồn tài liệu

và thu thập thông tin bằng nhiều cách phù hợp; Tạo sản phẩm học tập,…); Báo cáo;

Tự đánh giá sản phẩm học tập và tự điều chỉnh

1.3 Cấu trúc của năng lực tự học

Cấu trúc của năng lực tự học bao gồm các kĩ năng thành phần như sau:

Bảng 1.1.Biểu hiện của kĩ năng thành phần của NLTH

KN1: Lập kế hoạch tự học - Xác định được mục tiêu tự học

- Lập được thời gian biểu cho việc tự học

- Xác định nội dung tự học

- Xác định được các nhiệm cần thực hiện để đạt được mục tiêu tự học

- Xác định được các điều kiện tự học

- Biết nhìn nhận, tự đánh giá hoạt động tự học của bản thân

- Lựa chọn được cách tự học hiệu quả

-

KN2: Thực hiện các hoạt

động tự học

- Biết tra cứu, tìm kiếm thông tin hiệu quả

- Xử lí các thông tin trong quá trình tự học

- Trình bày kết quả tự học, có kĩ năng phản biện

- Đặt được bộ câu hỏi tìm hiểu vấn đề

KN3: Kỹ năng tự đánh giá - Sử dụng thành thạo công cụ tự đánh giá quá

trình tự học của bản thân

- Nhận định, tự rút kinh nghiệm để thực hiện điều chỉnh quá trình tự học của bản thân

1.4 Các hình thức tự học

- Hình thức tự học hoàn toàn: Sách cũng là thầy bởi vì sách cũng là do những người

có kiến thức kĩ năng viết ra Đọc sách cũng là một cách để lĩnh hội kiến thức và đây

là một hình thức tự học Tự học có thể xảy ra khi có thầy, có sách hoặc cả khi không

có thầy, không có sách Cách học này có kết quả tích cực nhưng mất nhiều thời gian nghiên cứu vì không có hệ thống và chiều sâu tư tưởng, ít kế thừa sự hiểu biết và kiến thức của những người đi trước Để phát triển sự thông minh sáng tạo của học một biết mười HS cần phải học một cách có hệ thống với thầy rồi sau đó học với sách Người học cần phải học có mục đích, có phương hướng, phân công, hợp tác,

có tài liệu và trang thiết bị hỗ trợ Tự học hoàn toàn là điều kiện cần phải có để một người muốn có thêm tri thức, muốn học suốt đời

- Tự học có hướng dẫn: là hình thức hoạt động tự lực, tự tìm hiểu của HS để chiếm lĩnh tri thức và hình thành phát triển các kỹ năng tương ứng Tự học có hướng dẫn được thực hiện dưới sự hướng dẫn, tổ chức, chỉ đạo của GV thông qua các tài liệu hướng dẫn tự học

Để tự học có hướng dẫn của HS đạt kết quả cao, GV phải tuân thủ những điều sau:

+ Tạo động lực cho người học, giúp họ vượt qua các khó khăn, nhất là giai đoạn đầu + Không châm chước, chiếu cố để người học không có tư tưởng ỷ lại

+ Tạo được điều kiện về cơ sở vật chất cho việc tự học

2 Dạy học dự án

2.1 Khái niệm dạy học theo dự án

Khái niệm dự án theo nghĩa rộng bắt nguồn từ lĩnh vực kinh tế, xã hội sau

đó mới vào lĩnh vực giáo dục, không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học

Dạy học theo dự án (DHDA) là cách thức tổ chức dạy học, trong đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu

Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của DHDA

2.2 Mục tiêu của dạy học theo dự án

- Hướng tới các vấn đề của thực tiễn: Gắn kết nội dung học tập với cuộc sống

- Phát triển khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, khả năng tư duy, khả năng làm việc nhóm, khả năng giao tiếp, khả năng sử dụng CNTT…

- Học sinh tự lực giải quyết vấn đề và tạo ra những sản phẩm thực tế Bản chất của dạy học dự án là nhiệm vụ mà giáo viên giao cho học sinh Để thực hiện nhiệm vụ này cần thực hiện theo kế hoạch, lộ trình nhất định để mục đích tạo ra sản phẩm gắn với thực tế Dạy học dự án học sinh là người xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện Việc quan trọng là tự lực giải quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm

2.3 Các giai đoạn của dạy học dự án

Dạy học dự án tiến hành qua 3 giai đoạn:

* Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

- Đề xuất ý tưởng, chọn đề tài: GV và HS cùng nhau đề xuất ý tưởng, xác định chủ

đề và mục đích của dự án Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống của thực tiễn xã hội, hứng thú người học, khả thi và phù hợp năng lực người học GV có thể giới thiệu một số hướng đề tài để HS lựa chọn và cụ thể hoá Trong trường hợp thích hợp, việc xác định đề tài có thể xuất phát từ phía HS

- Chia nhóm và nhận nhiệm vụ dự án

- Lập kế hoạch: Trong giai đoạn này HS với sự hướng dẫn của GV, xây dựng đề

cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

* Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

- Học sinh thực hiện nhiệm vụ theo phân công: Các thành viên thực hiện công việc

theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân Trong giai đoạn này HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau Kiến thức lý thuyết, các phương án giải quyết vấn đề được thử nghiệm qua thực tiễn Trong quá trình đó sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

- Giáo viên theo dõi hỗ trợ: Tùy thuộc vào nhiệm vụ và mức độ phức tạp của DA

* Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án

- Công bố kết quả thực hiện dự án, trưng bày dự án: Kết quả thực hiện dự án có

thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, bài báo hoặc các sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành Sản phẩm của dự án cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một sinh hoạt nhằm tạo ra các tác động xã hội Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm

học sinh, giới thiệu trong nhà trường, hay ngoài xã hội

- Đánh giá sản phẩm dự án và đánh giá quá trình thực hiện dự án: GV và HS

đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinh nghiệm đạt được Trong dạy học dự án các mức độ đánh giá thể hiện theo bảng sau:

Nội dung Các kiến thức liên môn huy động trong dự án Mức độ các

mục tiêu đạt được, nhất là các mục tiêu phát triển năng lực

Sự hợp tác

Cấu trúc và thành phần nhóm tạo nên động cơ của sự học tập Sự thể hiện vai trò của mỗi thành viên đối với nhóm của mình

Dự án cá nhân Kiến thức, kỹ năng cá nhân thu được qua hoạt động trong dự án Việc đánh giá sẽ gồm các mặt sau:

+ Nội dung (tiêu chí) – giá trị của sản phẩm là ở chỗ nào?

+ Rút ra được bài học gì? (kiến thức, kĩ năng, thái độ,…)

+ Làm việc tập thể như thế nào?

+ Sự thoải mái và tích cực tham gia ở mức độ nào?

+ Điều gì cần tiếp tục phát huy ở những lần sau?

+ Điều gì cần thay đổi? Những điểm nào cần được cải thiện?

2.4 Công cụ thực hiện học theo dự án

Công cụ là các câu hỏi, nhiệm vụ gợi ý cho học sinh giải quyết vấn đề

Bộ câu hỏi định hướng

Câu hỏi khái quát: Giới thiệu khái quát những ý tưởng xuyên suốt môn học hoặc

Câu hỏi nội dung: Có liên quan đến các định nghĩa hoặc nhớ lại thông tin bài học

(nội dung chi tiết)

Các câu hỏi này có thể giáo viên là người gợi ý (nếu học trò yếu), những học trò giỏi thì học sinh tự xây dựng ko cần GV gợi ý

2.5 So sánh phương pháp dạy học dự án và phương pháp truyền thống

Bảng 1.3 So sánh dạy học dự án và dạy học truyền thống

Do học sinh hoặc giáo viên đề xuất trên cơ

sở năng lực và hứng thú của học sinh

giao cho học sinh

Người học là trung tâm, thực hiện các nhiệm vụ dưới sự hỗ trợ của giáo viên

để xây dựng kiến thức cho mình

GV đưa ra phương pháp HS tự lựa chọn phương pháp làm việc Có

thể làm việc trong hoặc ngoài lớp học

Phương

tiện

Có sẵn và do giáo viên

trong quá trình dạy học

Là việc của giáo viên

Sự đánh giá được thực hiện trong suốt quá trình học tập

Bao gồm đánh giá của giáo viên, tự đánh giá của học sinh và đánh giá lẫn nhau giữa các học sinh

2.6 Ưu điểm và nhược điểm của dạy học theo dự án

2.6.1 Ưu điểm

- Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

- Khơi nguồn cảm hứng cho học sinh

- Rèn luyện tính trách nhiệm và tự lực của bản thân

- Luyện khả năng ứng xử và giải quyết vấn đề từ đơn giản đến phức tạp

- Hình thành kỹ năng tìm kiếm, xử lí hiệu quả thông tin

- Phát triển khả năng teamwork

- Nâng cao khả năng đánh giá bao quát vấn đề, từ đó đưa ra ý tưởng và thực hiện 2.6.2 Nhược điểm

- DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản;

- DHDA đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy DHDA không thay thế cho PP thuyết trình

và luyện tập, mà là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho các PPDH truyền thống

- DHDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

Tóm lại DHDA là một hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học hiện đại như: Định hướng vào người học, định hướng hành động, DH giải quyết vấn đề và quan điểm dạy học tích hợp DHDA góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học

3 Dạy học dự án nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh

3.1 Ý nghĩa của dạy học theo dự án trong việc phát triển năng lực tự học trong dạy học chuyên đề

Trong dạy học theo dự án, vai trò trung tâm thuộc về học sinh, giáo viên chỉ đóng vai trò tư vấn, định hướng Học sinh thực hiện một nhiệm vụ mang tính phức

hợp (Có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành), huy động tổng hợp kiến thức và kĩ năng ở nhiều lĩnh vực khác nhau để tạo ra sản phẩm “Nhiệm vụ này được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, gồm: Xác định mục đích, lập kế hoạch, thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện” Vì vậy, vận dụng dạy học theo dự án thuận lợi cho dạy học các chuyên đề nói chung và dạy học chuyên đề theo hướng phát triển năng lực tự học nói riêng

Ở giai đoạn chuẩn bị, việc lựa chọn dự án nào, phân công ra sao, cách thức tạo ra sản phẩm và sản phẩm của dạy học theo dự án do từng nhóm học sinh chủ động đưa ra quyết định Do vậy, nó góp phần tạo cho học sinh năng lực tự học

3.2 Quy trình vận dụng dạy học theo dự án để phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học chủ đề môn vật lý

Qua nghiên cứu cơ sở dạy học phát triển năng lực, DHDA chúng tôi xác định quy trình vận dụng dạy học dự án theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh trong dạy học chuyên gồm bốn bước như sau:

Bảng 1.4 Quy trình vận dụng day học theo dự án để phát triển năng lực tự học

Bước 1: Xác định vấn đề và dự kiến các dự án học tập phù hợp: Ở bước này, việc

lựa chọn nội dung/chủ đề phù hợp với dạy học theo dự án rất quan trọng, nội dung chọn để dạy học theo dự án cần gắn với vấn đề thực tiễn, gần gũi với học sinh, hấp dẫn học sinh tìm hiểu và đặc biệt vừa sức với học sinh Từ yêu cầu cần đạt của chương trình cần xác định mục tiêu, vấn đề thực tiễn cần giải quyết và dự kiến các

Bước 1: Xác định vấn đề và dự kiến các dự án học tập phù hợp

Bước 3: Thực hiện kế hoạch tạo sản phẩm của dự án

Bước 4: Báo cáo và đánh giá sản phẩm dự án

Bước 2: Lập kế hoạch thực hiện dự án

cứu lí thuyết tạo sản phẩm bản báo cáo powerpoint hay báo cáo poster hay làm ra sản phẩm cuối cùng của dự án Sau đó, học sinh thảo luận phân công nhiệm vụ cụ thể phù hợp từng thành viên; thống nhất cách thức tương tác, nguồn tài liệu cũng như cách thu thập và xử lí thông tin Từ các tiêu chí đánh giá gợi ý của giáo viên, nhóm học sinh đề xuất bổ sung hoặc sửa chữa các tiêu chí đánh giá, từ đó hoàn thành phiếu đánh giá quá trình thực hiện cũng như các tiêu chí đánh giá sản phẩm dự án Kết thúc bước này, mỗi nhóm có bản kế hoạch thực hiện dự án học tập

Bước 3: Thực hiện kế hoạch tạo sản phẩm của dự án học tập: Đây là bước có ý nghĩa

quyết định đến kết quả thực hiện dự án học tập Học sinh tìm kiếm thông tin; thu thập và xử lí thông tin giải quyết vấn đề của dự án

Bước 4: Báo cáo và đánh giá sản phẩm dự án

Học sinh: Báo cáo và phản biện sản phẩm dự án; tự đánh giá; điều chỉnh Giáo viên

tổ chức báo cáo, đánh giá, tự đánh giá và định hướng nghiên cứu tiếp theo

Nhận xét: Trong dạy học nội dung cảm biến chúng tôi thực hiện theo quy trình trên

3.3 Những thành tố của năng lực tự học và các mức độ đánh giá năng lực tự học trong dạy học theo dự án được biểu hiện

Qua nghiên cứu lí luận về dạy học dự án, năng lực tự học, chúng tôi xác định những thành tố của năng lực tự học và các mức độ đánh giá năng lực tự học trong dạy học

dự án được biểu hiện theo bảng sau :

Bảng 1.5 Các mức độ đánh giá năng lực tự học trong dạy học theo dự án

Năng lực

tự học

với dự án học tập

Tự lực xác định được vấn đề thực tiễn cần giải quyết; chủ động

đề xuất và lựa chọn các dự án học tập phù hợp

Xác định được vấn

đề thực tiễn cần giải quyết; chưa chủ động đề xuất chỉ chủ động lựa chọn các dự án học tập phù hợp

Xác định được vấn đề thực tiễn cần giải quyết nhưng cần sự gợi ý nhiều của giáo viên

Lập kế

hoạch học

tập

2 Xác định đúng mục tiêu của dự

án học tập

Tự lực xác định được rõ ràng mục tiêu của dự

án học tập

Xác định được mục tiêu của dự án học tập nhưng cần ít gợi

ý của giáo viên

Xác định mục tiêu của dự án học tập nhưng cần sự gợi ý nhiều của giáo viên

3 Lựa chọn cách thức giải quyết vấn đề của

dự án

Tự lực đề xuất được biện pháp giải quyết vấn đề của dự án

Đề xuất được biện pháp giải quyết vấn

đề của dự án nhưng cần một chút gợi ý của giáo viên

Đề xuất được biện pháp giải quyết vấn đề nhưng cần sự gợi ý nhiều của giáo viên

4 Xác định các tiêu chí đánh giá

Có bổ sung hoặc điều chỉnh tiêu chí đánh giá

Có bổ sung hoặc điều chỉnh tiêu chí đánh giá nhưng cần gợi ý của giáo viên

Điều chỉnh tiêu chí đánh giá nhưng cần sự gợi ý nhiều của giáo viên

Tự lực tìm kiếm

và xử lí thông tin giải quyết vấn đề của dự án học tập

Tìm kiếm, xử lí thông tin giải quyết vấn đề của dự án nhưng cần hỗ trợ ít của giáo viên

Tìm kiếm và xử

lí thông tin giải quyết vấn đề của dự án nhưng cần hỗ trợ nhiều của giáo viên

6 Tạo sản phẩm của dự

án

Tự lực tạo ra được sản phẩm dự án đạt

từ 8 điểm

Tự lực tạo ra được sản phẩm dự án đạt 6,5 - 8 điểm

Tự lực tạo ra được sản phẩm

dự án đạt dưới 6,5 điểm

Báo cáo

và phản

biện

7 Báo cáo sản phẩm

Báo cáo sản phẩm

rõ ràng, phản biện tốt

Báo cáo sản phẩm rõ ràng, nhưng phản biện ấp úng

Báo cáo sản phẩm còn lúng túng, chưa phản biện được Đánh giá

Tự đánh giá và điều chỉnh hơi lúng túng

Tự đánh giá và điều chỉnh rất lúng túng

4.Tìm hiểu thực trạng dạy học chủ đề “Cảm biến” theo phương pháp dạy học

dự án tại một số trường THPT trên địa bàn huyện Anh Sơn, huyện Đô Lương tỉnh Nghệ An

4.1 Mục đích tìm hiểu

Tìm hiểu thực trạng dạy môn vật lí nói chung và chủ đề Cảm biến nói riêng? Tìm hiểu GV thực hiện chương trình dạy học như thế nào? Sự triển khai của GV về dạy học dự án trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 như thế nào? Sử dụng các phương pháp, phương tiện dạy học ra sao, đã phát huy được hiệu quả, đạt được mục tiêu dạy học chưa? Thuận lợi và khó khăn trong quá trình dạy học dự án nói chung và chủ đề Cảm biến nói riêng? Đánh giá của GV về sự cấp thiết và ý nghĩa của việc vận dụng DHDA vào dạy học chủ đề “Cảm biến” mức độ nào?

Tìm hiểu khả năng, sự hứng thú, năng lực tự học của HS trong quá trình học tập?

4.2 Đối tượng và Phương pháp tìm hiểu

Đối tượng:

Giáo viên: Tìm hiểu 20 GV dạy Vật lý của 4 trường THPT huyện Anh sơn

và Đô lương : Trường THPT Anh Sơn 1, Trường THPT Anh Sơn 2, Trường THPT Anh Sơn 3; Trường THPT Đô lương 2, và một số GV của các trường trong tỉnh

Học sinh: Khảo sát 80 HS ở 2 lớp 11A1, 11A2- trường THPT Anh Sơn 2 năm học 2024 – 2025

Phương pháp:

Sử dụng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp

* Phiếu dành cho GV (xem ở phụ lục 1a)

* Phiếu dành cho HS (xem ở phụ lục 1b)

* Tạo các đường link để thực hiện khảo sát giáo viên và khảo sát học sinh

Đường link khảo sát giáo viên:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfSismAs8bQgi7urvFyVqGmZgDWTJEL46F-7nAEPkz3r_pJJQ/viewform?usp=header

Đường link khảo sát học sinh:

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7nfkg5-KkXApCMSw74CYwX6OZXyyggf4irEU2ahf6jyU75w/viewform?usp=header

5.3 Kết quả điều tra

Số liệu điều tra GV (xem ở ở bảng 1- Phụ lục 2a)

Số liệu điều tra HS (xem ở bảng 2- Phụ lục 2b)

Qua kết quả điều tra bằng phiếu khảo sát và bằng nhiều nguồn thông tin khác

về dạy học trên địa bàn huyện Anh Sơn và huyện Đô lương, chúng tôi có những kết luận sau:

- Phần lớn GV dạy vật lí đã nhận thức đúng và khá tích cực trong đổi mới giáo dục; tuy nhiên triển khai DHDA còn rất ít, GV vẫn còn gặp khó khăn trong việc tổ chức các nội dung, chủ đề sao cho vừa đảm bảo được yêu cầu của khung chương trình

vừa phải phát huy tính sáng tạo, tự học của HS

- Bên cạnh đó, đội ngũ GV dạy vật lí trên ở địa bàn huyện Anh Sơn và huyện Đô Lương 80% ở độ tuổi trên 40 tuổi, 10% dưới 30 tuổi, 35% là nữ nên phần nào cũng

có những khó khăn nhất định trong việc sử dụng công nghệ thông tin, khai thác nguồn học liệu mở, say mê nghiên cứu đổi mới sáng tạo trong dạy học Vì vậy phần nào cũng gặp những khó khăn trong việc triển khai DHDA nói chung và dạy học chủ đề “Cảm biến” nói riêng

- Dạy học dự án chủ đề “Cảm biến” chưa có nhiều tài liệu trên thị trường để tham khảo nên một số GV còn ngại dạy học chủ đề này theo phương pháp DHDA

- Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra Sĩ số mỗi lớp học quá đông cũng gây khó khăn cho tổ chức hoạt động, cản trở việc đổi mới phương pháp dạy học của GV, trong khi phòng thực hành bộ môn chưa phù hợp

để HS có không gian hoạt động, làm việc nhóm, nghiên cứu, thí nghiệm cũng là một khó khăn

- Qua khảo sát chúng tôi thấy HS rất hứng thú với học vật lý gắn với dự án, đa số đều thấy được vai trò tự học trong quá trình học tập

”nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho HS Chú trọng việc nâng cao phẩm chất năng lực người học, giúp HS yêu thích bộ môn Vật lí hơn và bước đầu có sự định hướng nghề nghiệp

Chương 2 Thiết kế và tổ chức dạy học dự án chủ đề “ Cảm biến” trong chương trình vật lý 11 nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh

1 Xác định vấn đề và đề xuất các dự án

Cảm biến là thiết bị được sử dụng ngày càng phổ biến trên thị trường hiện nay, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến truyền thông và công nghiệp Trong thời đại ngày nay, thiết bị cảm biến quá quen thuộc với mọi người nhưng không phải

ai cũng biết cách sử dụng sao cho tối ưu hóa được công dụng của nó

Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nội dung dạy học kiến thức cảm biến được đưa vào trong chủ đề 3 “ Mở đầu điện tử học” vật lí lớp 11 Đây là nội dung mở rộng, cần tạo điều kiện để HS tìm hiểu kiến thức sâu sắc hơn, gắn với các ngành nghề kĩ thuật quan trọng, góp phần định hướng nghề, rất phù hợp để triển

khai DHDA

Ngày nay điện thoại thông minh (smartphone) đã trở thành một vật dụng rất phổ biến với tất cả mọi người Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người không biết rằng trong mỗi chiếc điện thoại tích hợp rất nhiều loại cảm biến với chức năng giúp thiết bị có thể hoạt động một cách ổn định và đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của người dùng Việc hiểu rõ về cảm biến điện thoại sẽ giúp người dùng khai thác được hết tính năng của sản phẩm và sử dụng nó một cách thông minh hơn Qua khảo sát ở trường THPT Anh Sơn 2, hầu hết các em học sinh đều có điện thoại thông minh và chỉ dùng điện thoại để trao đổi tin tức, giải trí còn chưa biết khai thác các ứng dụng thông minh phục vụ trong cuộc sống và học tập

“Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, là chiếc máy ảnh kì diệu mẹ cho ta” nhưng trong

xã hội ngày nay còn có một bộ phận không nhỏ người thiếu may mắn, họ bị khuyết tật về thị giác - bộ phận vô cùng quan trọng trong việc tiếp nhận và trao đổi thông tin (có thể gọi là người khiếm thị) Những người khiếm thị bị hạn chế khả năng tiếp nhận và trao đổi thông tin với thế giới bên ngoài, bị thiệt thòi trong việc hưởng thụ các thành tựu khoa học và công nghệ, khi đi trên đường người khiếm thị không tránh khỏi những rủi ro không đáng có như vấp phải hố, hay ngã vào khu vực đang thi công nên họ cần rất nhiều sự giúp đỡ của người khác Trong những năm qua trường THPT Anh Sơn 2 đã có nhiều tấm gương HS tham gia NCKH, tham gia các cuộc thi sáng tạo KHKT, cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng và thành công như: 5 sản phẩm đạt giải quốc gia cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng toàn quốc, KHKT cấp quốc gia và nhiều dự án đạt giải tại cuộc thi KHKT cấp tỉnh trong đó có sản phẩm đạt giải cao trong kì thi sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng toàn quốc năm

2022 và KHKT cấp tỉnh năm 2023 đó là đề tài “ Gậy thông minh hỗ trợ người già, người khiếm thị” Đây là sản phẩm sử dụng các kiến thức về cảm biến, mạch điện

tử mà HS dễ thực hiện Vì vậy trong tháng 3, tháng hành động của thanh niên, các

em có mong muốn chế tạo gậy thông minh hỗ trợ người già, người khiếm thị để gửi tặng hội người mù huyện Anh sơn và công bố rộng rãi để lan tỏa đến nhiều học sinh, tạo thành hoạt động thường xuyên và liên tục, phát huy truyền thống nhà trường

Xuất phát từ ý tưởng đó sau khi trao đổi thảo luận trong các nhóm học sinh, chúng tôi thống nhất thực hiện 4 dự án về chủ đề “Cảm biến” Cụ thể là:

Dự án 1: Smarphone thiết bị thông minh nhờ cảm biến

Dự án 2: Chế tạo mạch điện tử đơn giản có sử dụng cảm biến nhiệt độ

Dự án 3: Chế tạo mạch điện tử đơn giản có sử dụng cảm biến ánh sáng

Dự án 4: Chế tạo gậy thông minh hỗ trợ người già, người khiếm thị

2 Xác định nội dung dạy học dự án chủ đề Cảm biến theo định hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh

Theo tài liệu hướng dẫn dạy học lớp 11 thực hiện chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT môn vật lí ( Ban hành kèm theo quyết định số 2370/QĐ-BGDĐT ngày 29 tháng 8 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo), nội dung dạy học chuyên đề 3: Mở đầu điện tử học được quy định thực hiện: 10 tiết, với cấu trúc nội dung như sau:

Trong chương trình, với các kiến thức liên quan đến "Điện tử học", HS đã được học từ nhiều lớp dưới Ví dụ từ lớp 8 và lớp 9, HS được giới thiệu với các khái niệm cơ bản về cấu trúc mạch điện, các loại cảm biến và mạch điện điều

khiển đơn giản Qua đó, HS học cách lắp ráp và vận dụng kiến thức vào việc tạo ra các mạch điện đơn giản, hiểu biết về nguyên tắc hoạt động của các thiết bị cơ bản như relays và LEDs

Đến lớp 11, sự tiếp nối và phát triển kiến thức được mở rộng với nhiều thông tin hơn HS không chỉ đơn thuần học về cấu trúc mạch điện và nguyên tắc hoạt động của các thiết bị, mà còn phải thảo luận, đề xuất và thực hiện các dự án tìm hiểu phức tạp hơn về các cảm biến và mạch điện điều khiển Đồng thời cũng được lập dự án về phân tích và áp dụng kiến thức vào việc thiết kế và thực hiện các mạch điện ứng dụng đa dạng, từ các mạch điều khiển đơn giản đến các mạch điện

tự động phức tạp

Trong nội dung đề tài nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng lí luận về dạy học

dự án dạy học chủ đề cảm biến theo định hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh Cụ thể như sau: Trong nội dung đề tài nghiên cứu này, chúng tôi xác đinh nội dung dạy học dự án chủ đề “Cảm biến” theo định hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh như sau:

- Tham quan thực tế (hoặc qua tài liệu đa phương tiện), thảo luận để suy luận được một số ứng dụng chính của thiết bị cảm biến và nguyên tắc hoạt động của thiết bị cảm biến

Thi ế t b ị c ả m bi ế n Thi ế t b ị đ ầ u ra

+ Phân loại cảm biến theo: nguyên tắc hoạt động, phạm vi sử dụng, hiệu quả kinh

tế

+ Biết nguyên tắc hoạt động của: điện trở phụ thuộc ánh sáng, điện trở nhiệt

+ Nguyên tắc hoạt động của cảm biến (sensor) sử dụng: điện trở phụ thuộc ánh sáng, điện trở nhiệt

+ Các loại cảm biến dùng trong smartphone và tính năng ẩn của chúng

- Thiết kế được một số mạch điện ứng dụng đơn giản trong đời sống nhằm suy luận được một số ứng dụng chính của thiết bị cảm biến và nguyên tắc hoạt động của thiết

bị cảm biến ánh sáng, cảm biến nhiệt độ

- Biết cách làm được gậy thông minh có khả năng định vị, phát hiện vật cản giúp cho người già, người khiếm thị đi lại được an toàn

3 Xây dựng tiến trình dạy học dự án chủ đề cảm biến nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh

Qua nghiên cứu mục tiêu, nội dung dạy học chủ đề cảm biến trong chương trình

chuyên đề vật lí 11, bộ sách kết nối tri thức và cuộc sống và quy trình 4 bước đã xây

dựng (mục 3.2 chương 1) Chúng tôi đề xuất tiến trình dạy học dự án chủ đề “ cảm

biến” nhằm phát triển năng lực tự học cho HS gồm 6 hoạt động, thực hiện 4 tiết trên lớp như sau:

Bảng 2.1 Tiến trình dạy học chủ đề cảm biến

Hoạt động 1: Triển khai dự án học tập và thống nhất các dự án học tập (45 phút)

Hoạt động 3: Thực hiện dự án 1với sản phẩm là video giới thiệu về cảm biến, các loại cảm biến, cảm biến trong điện thoại thông minh và một số ứng dụng của cảm biến trong điện thoại đối với đời sống và trong học tập (1-2 ngày)

Hoạt động 4: Báo cáo sản phẩm dự án 1, thực hiện thí nghiệm kiểm chứng đồ thị dao động điều hòa của con lắc đơn, dao động tắt dần của con lắc lò xo, thực hiện các thao tác cài đặt ứng dụng đo nhịp tim, hỗ trợ chạy bộ, đề xuất và thống nhất sản phẩm dự án 2 và dự án 3 (45 phút)

Hoạt động 5: Thiết kế, chế tạo sản phẩm dự án 2, dự án 3 và dự án 4 (3-7 ngày)

Hoạt động 2: Tham quan thực tế (hoặc qua tài liệu đa phương tiện), tìm hiểu về chủ đề cảm biến theo phiếu hướng dẫn tự học, bộ câu hỏi định hướng (HS tự thực hiện theo các nhóm đã lập)

Hoạt động 6: Trình bày sản phẩm và đánh giá (90 phút)

4 Xác định những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học

4.1 Giáo viên

- Lập nhóm Faccebook, nhóm Zalo cho lớp, lớp classroom mời các em tham gia vào nhóm để thực hiện các nhiệm vụ theo yêu cầu của giáo viên

Facceebook: K38A1, K 38A2

Zalo: Nhóm học tập : K38A1, K 38A2

Để chuẩn bị cho tiết đầu tiên, GV cần dành thời gian (tiết học liền trước khi bài học diễn ra) dặn dò các em tham gia nhóm lớp ở Faccebook và Zalo để nhận nhiệm vụ Chia lớp học 4 nhóm nhỏ, mỗi nhóm 8-10 em, phổ biến cách hoạt động nhóm Các

cá nhân trong nhóm trước hết sẽ tự nghiên cứu, sau đó mới trao đổi đổi nhau qua messenger, zalo sau đó nhóm trưởng tổng hợp ý kiến, để trình bày trước lớp Các nhóm có thể liên lạc nhau để cùng tập trung trao đổi trực tiếp khi chưa thống nhất quan điểm

- Chuẩn bị phiếu hướng dẫn tự học ở nhà

- Cung cấp các video về thiết bị thông minh dùng cảm biến, hồ sơ gậy thông minh

hỗ trợ người già, người khiếm thị

4.2 Học sinh

- Tham gia đầy đủ vào nhóm Faccebook và nhóm Zalo của GV đã lập

- Nhận các tài liệu học tập, phiếu học tập mà GV đã đăng tải lên nhóm

- Đọc và làm theo hướng dẫn trong phiếu hướng dẫn tự học

- Tự học với SGK, video quay bài giảng E- Learning mà GV đã đưa vào nhóm lớp,

ở nhà trước khi đến lớp

- Các nhóm HS trao đổi với nhau qua messenger, Zalo sau đó nhóm trưởng tổng hợp

ý kiến, đánh máy để hoàn thành phiếu hướng dẫn tự học ở nhà và nộp cho GV vào đầu tiết học hoặc qua hộp thư GV Sau khi tổng hợp, nhóm trưởng thông qua messenger đăng phần hoàn thành phiếu tự học của nhóm mình để cả nhóm biết Mục đích của GV là để cho các hành viên trong nhóm đều nâng cao tinh thần tự học, không ỷ lại cho nhóm trưởng, phần trình bày sản phẩm của nhóm mình là 1 thành viên bất kì do GV chỉ định

- Phân công các thành viện trong nhóm, chuẩn bị dụng cụ học tập của nhóm

5 Xác định mục tiêu, sản phẩm, phiếu đánh giá sản phẩm, bộ câu hỏi định hướng để thực hiện dự án

tử đơn giản

có sử dụng cảm biến nhiệt

độ

Dự án 3

Chế tạo mạch điện

tử đơn giản

có sử dụng cảm biến ánh sáng

Dự án 4

Chế tạo gậy thông minh hỗ trợ người già, người khiếm thị

- Nêu được khái niệm cảm biến và cách phân loại cảm biến

- Nêu được nguyên tắc hoạt động của một số loại cảm biến hiện nay

- Trình bày được vai trò của cảm biến trong thiết bị điện tử thông minh Nêu nguyên lí hoạt động của cảm biến sử dụng điện trở phụ thuộc ánh sáng (điện trở quang) và điện trở nhiệt

- Từ các thiết bị thông minh biết được ứng dụng từ góc độ vật lí của các cảm biến, các thiết

bị điện tử (IC, relay )

- Thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học ở nhà trường

- Khơi nguồn cho học sinh khả năng nghiên cứu khoa học, năng lực nghề nghiệp

và tiềm năng khởi nghiệp ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường

- Phân tích được nguyên lí hoạt động và rút ra các kết luận sau khi thực hiện tính toán, thiết

kế mạch

- Trình bày và thực hành được ít nhất một sản phẩm ứng dụng đơn giản có sử dụng cảm biến

- Video hướng dẫn sử dụng chức năng đo nhịp tim, đo tốc độ trong chạy bộ nhờ cảm biến

-Video hướng dẫn sử dụng cảm biến chuyển động trên điện thoại thông minh để kiểm – Video kiểm chứng đồ thị dao động điều hòa con lắc đơn, dao động tắt dần của con lắc lò

xo nhờ cảm biến chuyển động

- Bản thuyết trình cơ

sở lý thuyết cảm biến nhiệt độ

- Mô hình vật chất sử dụng cảm biến nhiệt độ trong đời sống

- Bản thuyết trình cơ sở

lý thuyết cảm biến ánh sáng

- Mô hình vật chất

sử dụng cảm biến ánh sáng trong đời sống

- Gậy thông minh

hỗ trợ người khiếm thị đi lại một cách an toàn nhất ( gậy có chức năng cảnh báo vật cản, định

vị ) dành tặng cho hội người mù huyện Anh Sơn

5.2.Thiết kế phiếu đánh giá sản phẩm dự án

Khá (7-8 điểm)

Trung bình (5-6 điểm)

Yếu (3-4 điểm)

Điểm trung bình

Thu thập, chọn lọc

Kỹ năng vận dụng kiến thức

Tích cực trong

Kỹ năng hợp

Tinh thần trách nhiệm

Tính sáng tạo

kiến thức

học tập

tác nhóm

1

Hướng dẫn: Nhóm trưởng trao đổi với các thành viên trong nhóm, cho điểm từng nội dung đánh giá vào các ô tương ứng Mỗi yêu cầu cho điểm tối đa là 10 điểm Phiếu 3

PHIẾU ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM GIỮA CÁC NHÓM

Tên dự án:………

Lớp:………Nhóm đánh giá:………Nhóm được đánh giá:……

Chính xác Đầy đủ Phong phú

Dễ hiểu Nhiều hình ảnh minh họa

Đẹp

Rõ ràng Khoa học Sáng tạo Hiệu ứng, liên kết

Giọng nói to, rõ ràng Lôi cuốn, mạch lạc Phân công công việc đồng đều

Khả năng bảo vệ quan điểm Đúng thời gian quy định

Đẹp Sáng tạo Tính khoa học, giáo dục Tính ứng dụng

(Nội dung đánh giá giống phiếu đánh giá sản phẩm giữa các nhóm)

Nhóm đánh giá

Sản phẩm của nhóm

Điểm bài kiểm tra Nhóm 1

1

2

…

Nhóm 4

28

…

5.3 Xây dựng Bộ câu hỏi định hướng HS tạo sản phẩm dự án

Bảng 2.3 Bộ câu hỏi định hướng HS tạo sản phẩm dự án

Bộ câu hỏi định hướng Chủ đề: Cảm biến

Dự án 1: Smarphone thiết bị thông minh nhờ cảm biến

Dự án 2: Chế tạo mạch điện tử đơn giản có sử dụng cảm biến nhiệt độ

Dự án 3: Chế tạo mạch điện tử đơn giản có sử dụng cảm biến ánh sáng

Dự án 4: Chế tạo gậy thông minh hỗ trợ người già, người khiếm thị Câu hỏi khái quát

Câu 1: Tại sao sự kết hợp giữa AI và cảm biến có khả năng tạo ra tác động lớn

đến thế giới xung quanh chúng ta?

Câu hỏi bài học

Câu 1: Con người cảm nhận sự vật thông qua các giác quan Tuy nhiên, có những vật chất mà chúng ta không thể nhận biết được bằng các giác quan Vậy làm thế nào để biết được sự tồn tại của những dạng vật chất này?

Câu 2: Các bạn có thể tương tác, mua các sản phẩm điện tử trực tuyến ở đâu?

Câu 2: Hãy nêu sự khác nhau giữa cảm biến biến đổi trực tiếp

và gián tiếp các dạng tín hiệu thành tín hiệu điện

Câu 3: Nêu nguyên tắc hoạt động của một số thiết bị cảm biến Nêu nguyên tắc hoạt động của cảm biến có biến trở phụ thuộc ánh sáng (điện trở quang), điện trở nhiệt

Câu 4: Để tránh dòng điện quá lớn đi qua một thiết bị điện người ta mắc nối tiếp thiết bị điện này với một điện trở nhiệt Theo em ta nên dùng điện trở nhiệt NTC hay PTC cho mục đích trên? Tại sao?

Câu 5: Tại sao điện trở quang và điện trở nhiệt lại có thể được

sử dụng để làm cảm biến?

Câu 6: Hãy phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa điện trở quang và điện trở nhiệt

Câu 7: Tìm hiểu về 1 sản phẩm đơn giản có sử dụng cảm biến trên nền tảng trực tuyến

Câu 8: Trong ngôi nhà thông minh, cánh cửa có thể tự đóng

và mở khi có người qua lại, vòi nước có thể tự mở và tự khóa khi có người sử dụng, bóng đèn có thể tự bật khi trời tối và tự tắt khi trời sáng Làm thế nào để các thiết bị này có thể hoạt động một cách tự động như vậy?

Câu 9: Hãy trình bày và thực hành được ít nhất một sản phẩm

ứng dụng đơn giản có sử dụng cảm biến

Câu

hỏi

riêng

Dự án 1 Câu 1: Trong những chiếc điện thoại thông minh

hiện nay chứa đựng rất nhiều cảm biến hiện đại, giúp cho điện thoại “nhận biết” được môi trường xung quanh để kích hoạt nhiều tính năng hữu ích phục vụ người dùng Hãy tìm hiểu và nêu các loại cảm biến được sử dụng trong điện thoại thông minh?

Câu 2: Chạy bộ được xem là môn thể thao ưa chuộng và phổ biến nhất toàn cầu Để tối ưu hóa hiệu suất việc chạy bộ thì người chạy có thể sử dụng smartphone Vậy cách sử dụng cài đặt như thế nào?

Câu 3: Điện thoại thông minh như một công cụ để thiết kế những thí nghiệm đơn giản phục vụ cho việc giảng dạy môn Vật lí ở bậc phổ thông Em hãy tìm hiểu cách thực hiện những thí nghiệm đơn giản bằng cách dùng chính điện thoại của mình?

Câu 4: Hãy sử dụng điện thoại thông minh thực hiện và quay lại thí nghiệm thu thập đồ thị dao động điều hòa của con lắc đơn Từ đồ thị xác định biên độ, chu kì, dạng phương trình dao động ? Câu 5: Hãy sử dụng điện thoại thông minh thực hiện và quay lại thí nghiệm thu thập đồ thị dao động tắt dần của con lắc lò xo Từ đồ thị rút ra nhận

xét về biên độ, chu kì của dao động?

Dự án 2 Câu 1: Cảm biến nhiệt độ là gì? Có cấu tạo như thế

nào? Nguyên lí hoạt động của cảm biến nhiệt độ? Các loại cảm biến nhiệt độ được sử dụng phổ biến nhất?

Câu 2: Cảm biến nhiệt độ được ứng dụng như thế nào trong đời sống? Cách bảo quản cảm biến nhiệt độ?

Câu 3: Thiết kế và chế tạo mạch điện tử đơn giản

có sử dụng cảm biến nhiệt độ? Nêu rõ lí do chế tạo sản phẩm? Sơ đồ mạch? Nguyên lí hoạt động?

Dự án 3 Câu 1: Cảm biến ánh sáng là gì? Có cấu tạo như

thế nào? Nguyên lí hoạt động của cảm biến ánh sáng? Các loại cảm biến ánh sáng được sử dụng phổ biến nhất?

Câu 2: Cảm biến ánh sáng được ứng dụng như thế nào trong đời sống? Cách bảo quản cảm biến ánh sáng?

Câu 3: Thiết kế và chế tạo mạch điện tử đơn giản

có sử dụng cảm biến ánh sáng? Nêu rõ lí do chế tạo sản phẩm? Sơ đồ mạch? Nguyên lí hoạt động?

Dự án 4 Câu 1: Nhu cầu của người khiếm thị, người già khi

sử dụng gậy trong quá trình đi lại?

Câu 2: Làm sao có thể sử dụng lắp ráp các linh kiện điện tử để chế tạo được chiếc gậy thông minh đảm bảo thiết kế nhỏ gọn, tiện lợi, bền, giá cả hợp lí, độ tin cậy cao nhằm giảm thiểu những tai nạn không đáng có cho những người già, người khiếm thị

trong việc đi lại?

6 Xây dựng kế hoạch dạy học

6.1 Kế hoạch tiến trình dự án

Căn cứ vào kế hoạch giảng dạy môn Vật lý 11 tại trường THPT Anh Sơn 2, chúng tôi lập kế hoạch thực hiện như ở bảng 2.4

Bảng 2.4 Kế hoạch tiến trình dự án

TT Nội dung Thời

dự án đến

GV Vật lý (Phạm Thị Thanh Hoa) - HS lớp 11A1 GV: Văn Bá Dinh

- HS lớp 11A2

Tại phòng học lớp 11A1, 11A2 -Trường THPT Anh Sơn 2

dự án

1-2 ngày

HS lớp 11A1, 11A2- GV theo dõi, hướng dẫn

HS trao đổi với giáo viên ở trường và trên gmail:

hoaptt.as2@nghean.edu.vn dinhvb.as2@nghean.edu.vn

- HS lớp 11A2

Tại phòng học lớp 11A1, 11A2 -Trường THPT Anh Sơn 2

dự án

1 tuần

HS lớp 11A1, 11A2- GV theo dõi, hướng dẫn

HS trao đổi với giáo viên ở trường và trên gmail:

hoaptt.as2@nghean.edu.vn dinhvb.as2@nghean.edu.vn

Tại phòng học lớp 11A1, 11A2 -Trường THPT Anh Sơn 2

6.2 Thiết kế bài học

6.2.1 Hoạt động 1: Xác định vấn đề và lựa chọn các dự án Xác định mục tiêu của

dự án, lựa chọn cách thức giải quyết vấn đề của dự án, xác định các tiêu chí đánh giá

Giáo án 1

TRIỂN KHAI DỰ ÁN

I Mục tiêu

- HS nêu được nhiệm vụ nhóm phải thực hiện

- HS lập kế hoạch nhóm để triển khai thực hiện dự án: phân công nhóm trưởng, xác định nhiệm vụ cá nhân, kế hoạch thực hiện

- HS hứng thú, tích cực và sẵn sàng bắt tay vào thực hiện dự án

Hoạt động 1 Đặt vấn đề Tiếp nhận ý tưởng và nhiệm vụ dự án

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung đạt được

HS: Những hình ảnh này nói về tự động hóa, công nghệ AI, sử dụng điện thoại của

HS, các gương mặt tiêu biểu trong nghiên cứu khoa học của trường anh sơn 2 với

đề tài gậy thông minh

hỗ trợ người già người khiếm thị

Slide 1

GV: Nêu nguyên nhân của

tình trạng HS sử dụng điện

thoại chỉ để chơi game, trao

đổi …

GV: Nêu nguyên nhân tại

sao người già, người khiếm

hiện vật cản hay chưa?

GV: Giờ đây chỉ với một

đáp ứng nhu cầu cuộc sống

ngày một hiện đại của con

người Có thể thấy các thiết

bị điện tử, đặc biệt là các

thiết bị điện tử thông minh

đã trở nên gần gũi với đời

sống con người Cảm biến

là thành phần không thể

thiếu được trong các thiết

bị này Vậy cảm biến là gì,

về các ứng dụng trên điện thoại thông minh

- Đề xuất biện pháp:

Dùng gậy đề di chuyển

HS: Chưa

HS: Chăm chú theo dõi

HS: Tiếp nhận dự án

Slide 2

Hoạt động 2: Chia nhóm học sinh- giao dự án

- Thông báo cơ cấu nhóm:

Trình chiếu Slide 3 Nêu

vai trò của từng thành viên

- Cử nhóm trưởng, thư ký

- Bốc thăm, nhận nhiệm vụ của nhóm

- Chăm chú theo dõi

Slide 3

Hoạt động 3 Xây dựng dự án

GV: Dựa vào nội dung

- Các nhóm hoạt động

và phác thảo ý tưởng

dự án vào giấy (Sử dụng giấy A0 và bút dạ)

- Các nhóm dán sản phẩm lên bảng

- Nhận xét ý tưởng các nhóm

HS: Ghi nhận mục tiêu

và sản phẩm dự án và nhận xét

, học sinh thảo luận

để lựa chọn cách thức giải quyết vấn

đề của dự án học tập đã chọn là nghiên cứu lí thuyết tạo sản phẩm bản báo cáo powerpoint hay báo cáo poster hay làm ra sản phẩm cuối cùng của

dự án

Sau đó, học sinh thảo luận phân công nhiệm vụ cụ thể phù hợp từng thành viên; thống nhất cách thức tương tác, nguồn tài liệu cũng như cách thu thập và xử lí

Slide 4

thông tin Từ các tiêu chí đánh giá gợi ý của giáo viên, nhóm học sinh đề xuất bổ sung hoặc sửa chữa các tiêu chí đánh giá, từ đó hoàn thành phiếu đánh giá quá trình thực hiện cũng như các tiêu chí đánh giá sản phẩm dự án

Kết thúc bước này, mỗi nhóm có bản

kế hoạch thực hiện

dự án học tập

HS: Nhận phiếu câu hỏi định hướng

Hoạt động 4 Thông báo kế hoạch

Thông báo kế hoạch

Hoạt động 5 Thông báo tài liệu tham khảo

- Thông báo tài liệu tham

khảo và địa chỉ email của

GV để tiện cho việc trao

đổi thông tin

Trình chiếu slide 7