BÁO CÁO BÀI TẬP LỚN MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỀ TÀI QUÁ TRÌNH HOÀN CHỈNH ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG DÂN TỘC DÂN CHỦ NHÂN DÂN TỪ CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN ĐẾN CHÍNH CƯƠNG ĐẢNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM
Quan điểm chỉ đạo của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay
Đường lối của Đảng về công nghiệp hóa- hiện đại hóa từ Đại hội VI – Đại hội XIII- làm rõ nội dung trong các Đại hội
Đại hội VI diễn ra từ ngày 15 đến 18/12/1986 tại Hà Nội, đã tổng kết những thành tựu quan trọng và thực trạng đất nước trong giai đoạn phát triển, đồng thời đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế-xã hội Đại hội đã rút ra bốn bài học quý báu: lấy dân làm gốc, tôn trọng thực tế và quy luật khách quan, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, và xây dựng Đảng ngang tầm với vai trò lãnh đạo Quá trình đổi mới tư duy lý luận đã đặt nền móng cho công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước Đại hội VII tiếp tục đối mặt với các thế lực thù địch và khủng hoảng kinh tế xã hội, nhưng những đổi mới từ Đại hội VI đã mang lại thành tựu đáng kể Tuy nhiên, đất nước vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng và nhiều vấn đề chưa được giải quyết Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được Đại hội VII tổng kết với các bài học kinh nghiệm quan trọng.
1 Bộ giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
Đoàn kết là yếu tố then chốt, bao gồm đoàn kết toàn Đảng, toàn dân, dân tộc và quốc tế Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là cần thiết Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng đóng vai trò quyết định trong thắng lợi của cách mạng Việt Nam Việc đổi mới của Đảng cần được chỉ đạo rõ ràng và rành mạch Cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ để xây dựng và thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, như đã được nêu trong Đại hội VIII.
Trong bối cảnh đất nước trải qua nhiều giai đoạn đổi mới, Đại hội VIII đã nhận định rằng sau 5 năm thực hiện đổi mới từ Đại hội VII, chúng ta đã vượt qua nhiều thách thức khó khăn Công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn, đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu này, chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, như sự tụt hậu của nền kinh tế và nạn tham nhũng, có nguy cơ làm lệch hướng phấn đấu của Đảng Đại hội đã rút ra 6 bài học quý giá từ những kinh nghiệm này.
Trong 10 năm cải cách và đổi mới, mục tiêu độc lập và chủ nghĩa xã hội được giữ vững, đồng thời nắm vững hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ đất nước.
Tổ quốc kiên trì chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm Xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường, đồng thời tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân và tăng cường hợp tác quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, coi xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa và phát triển các ngành công nghiệp nặng cùng hạ tầng cần thiết.
Đại hội IX đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự chỉnh đốn và khắc phục khuyết điểm để xây dựng một nước công nghiệp hiện đại trong bối cảnh thế kỷ XXI, nơi khoa học công nghệ và kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ Mặc dù khả năng ổn định hòa bình để phát triển đất nước được đề cao, nền kinh tế vẫn chưa vững chắc và đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tham ô và các diễn biến hòa bình từ thế lực thù địch, ảnh hưởng đến tư tưởng đạo đức và chính trị của người dân Đại hội khẳng định rằng việc kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, dựa vào nhân dân và thực tiễn, là yếu tố quyết định cho sự thành công của công cuộc đổi mới Đại hội X đã ghi nhận những thành tựu to lớn trong 20 năm đổi mới, đồng thời chỉ ra những khó khăn cần khắc phục, nhấn mạnh rằng đổi mới phải toàn diện, đồng bộ và vì lợi ích của nhân dân, phát huy vai trò sáng tạo của họ.
Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần phát huy nội lực và khai thác ngoại lực, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và đổi mới hệ thống chính trị là rất quan trọng, đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân Đại hội XI diễn ra trong bối cảnh phức tạp, nhấn mạnh mục tiêu xây dựng nền tảng kinh tế xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, thiên tai, dịch bệnh và khủng hoảng kinh tế đã đặt ra nhiều thách thức Cương lĩnh năm 2011 khẳng định các bài học kinh nghiệm quan trọng, như nắm vững ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, củng cố đoàn kết toàn Đảng và toàn dân Sau 25 năm đổi mới, đường lối của Đảng đã phát triển phù hợp với sự nghiệp công nghiệp hóa-hiện đại hóa Đại hội XII khẳng định uy tín quốc tế của Việt Nam đã được nâng cao, thể hiện sức mạnh đại đoàn kết.
Bảy kết dân tộc được phát huy, tăng cường sức mạnh tổng hợp của quốc gia, nhưng chúng ta cũng đối mặt với nhiều khó khăn Hạn chế trong lĩnh vực khoa học công nghệ và tình hình quốc tế diễn biến khó lường Nền công nghiệp hóa còn nhiều hạn chế và chưa bền vững Sau 5 năm thực hiện đổi mới, Đại hội XII rút ra kinh nghiệm quan trọng: chú trọng xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; đánh giá đúng thực tế và điều chỉnh chủ trương kịp thời; gắn kết phát triển kinh tế-xã hội với xây dựng Đảng và đảm bảo quốc phòng-an ninh Cần kiên trì thực hiện mục tiêu lâu dài, tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ cấp bách, và chủ động hội nhập quốc tế, giữ vững độc lập, tự chủ Đại hội XII có ý nghĩa quan trọng, cổ vũ toàn Đảng, toàn dân vượt qua thách thức, phấn đấu để đất nước trở thành nước công nghiệp hiện đại, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đất nước đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức, Đại hội XIII của Đảng đã đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố và khơi dậy tinh thần phát triển, đồng thời thúc đẩy công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa.
2 Bộ giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
Đại hội XIII xác định đường lối và chính sách cho công nghiệp hóa-hiện đại hóa, nhằm đưa Việt Nam trở thành nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Qua các cuộc thảo luận, Đảng viên đã xây dựng các tư tưởng phù hợp với thực tiễn Việt Nam Đại hội đặt ra yêu cầu tính toán toàn diện để làm rõ xu hướng và chính sách của Đảng trong giai đoạn mới Mục tiêu của Đại hội là nâng cao năng lực lãnh đạo, củng cố niềm tin của nhân dân, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, và đẩy mạnh công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đến giữa thế kỷ XXI, Việt Nam phấn đấu trở thành nước phát triển, giữ vững môi trường hòa bình và ổn định.
Quan điểm chỉ đạo của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện
Quan điểm chỉ đạo của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước dựa trên Đại hội VIII
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong phát triển, nâng cao sản xuất vật chất và đời sống văn hóa, xã hội Quá trình này chuyển đổi từ lao động thủ công sang lao động bằng máy móc, đồng thời chuyển đổi nền kinh tế dựa vào sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ Đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã được hình thành từ Đại hội III của Đảng và được nhấn mạnh tại Đại hội VII.
9 Đến Đại hội VIII, Đảng họp tại Hà Nội từ ngày 28 tháng 6 đến ngày 1 tháng 7 năm
Năm 1996, trong bối cảnh cách mạng khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ, nước ta vẫn còn kém phát triển so với các quốc gia khác Để khắc phục tình trạng này, Đảng đã khẳng định chủ trương tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên nền tảng tiến bộ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đại hội VIII đã thảo luận về các văn kiện quan trọng nhằm mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển xã hội công bằng, văn minh Trong giai đoạn 5 năm từ 1996 đến 2001, Đại hội đã xác định quan điểm của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa với sáu nội dung chính, hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh.
Giữ vững độc lập, tự chủ kết hợp với mở rộng hợp tác quốc tế và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại là điều cần thiết Cần phát huy nội lực, tức là nguồn lực bên trong đất nước, vì đây là yếu tố quyết định sự tồn vinh của quốc gia Đồng thời, việc tranh thủ ngoại lực cũng rất quan trọng Sự kết hợp giữa nội lực và ngoại lực sẽ tạo ra nguồn lực tổng hợp để phát triển đất nước Đổi mới và khắc phục những điểm yếu kém là cần thiết để tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng, khai thác ưu thế của các lĩnh vực mạnh nhất nhằm hiện đại hóa và thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của đất nước.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là nhiệm vụ của toàn dân và mọi thành phần kinh tế, với kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Trước Đại hội VI, kinh tế nhà nước bao gồm kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể Tuy nhiên, sau Đại hội VI, nhà nước đã chấp nhận mô hình kinh tế nhiều thành phần, coi đây là đặc trưng của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và công nhận nhiều hình thức sở hữu Trong cơ cấu kinh tế đa dạng này, mỗi thành phần kinh tế có lợi thế cạnh tranh riêng, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò quan trọng, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và tạo nền tảng vững chắc.
Bài viết của Minh Trí (2021) đề cập đến quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nhấn mạnh sự kế thừa và phát triển từ Đại hội XIII Thông tin chi tiết có thể được tìm thấy tại trang web của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Công nghiệp hóa và hiện đại hóa là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, không chỉ thuộc về một bộ phận nào Đây là một sự nghiệp cách mạng quan trọng, đòi hỏi sức mạnh và trình độ của toàn thể nhân dân, bao gồm trí tuệ, tài năng và kinh nghiệm Do đó, nhân dân chính là yếu tố quyết định đến sự thành công trong phát triển đất nước.
Đầu tư vào nguồn lực con người là yếu tố then chốt cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước Để tồn tại và phát triển, cần có năm yếu tố: vốn, khoa học – công nghệ, con người, thể chế chính trị và quản lý nhà nước Trong đó, con người là nguồn lực vô hạn, vì đầu tư cho con người chính là đầu tư cho sự phát triển Các nguồn lực khác không thể tự vận động mà cần thông qua con người để phát huy tác dụng Nguồn nhân lực dồi dào sẽ mang lại hiệu quả cao và tiết kiệm trong việc khai thác các nguồn lực khác Nguồn nhân lực quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia, tạo ra lực lượng sản xuất và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế Do đó, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, con người cần được đặt ở vị trí trung tâm để đảm bảo sự phát triển toàn diện.
Khoa học và công nghệ là động lực chính cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại để thúc đẩy sự phát triển kinh tế Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất lao động, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh Tại Việt Nam, khoa học và công nghệ đang khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội, giúp đất nước từ một nền kinh tế kém phát triển tiến lên chủ nghĩa xã hội Để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức, việc phát triển khoa học và công nghệ là yếu tố thiết yếu Cần chú trọng vào việc chọn lọc công nghệ nhập khẩu và phát triển công nghệ nội sinh để nâng cao trình độ công nghệ và giải quyết các thách thức trong cuộc sống.
11 yếu tố quan trọng để phát triển nền công nghiệp hiện đại bao gồm việc kết hợp nhanh chóng và hiệu quả giữa công nghệ cổ truyền và công nghệ hiện đại ở các khâu quyết định.
Năm nay, Đảng đã xác định "lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản" để phát triển và lựa chọn dự án đầu tư, khác với trước đây khi đầu tư chủ yếu dựa vào tốc độ mà không chú trọng đến hiệu quả Việc đầu tư chiều sâu, đổi mới công nghệ và khai thác tối đa năng lực sản xuất là cần thiết Cần thu hồi vốn nhanh, tạo việc làm cho người dân và xây dựng quy mô dự án phù hợp, từ nhỏ đến lớn, nhằm đạt hiệu quả cao Các phương án phát triển phải tập trung vào việc xóa đói giảm nghèo và nâng cao đời sống nhân dân, với hiệu quả kinh tế - xã hội là tiêu chí quan trọng Quan điểm này là yếu tố thiết yếu để khai thác năng lực sản xuất.
Kết hợp kinh tế với quốc phòng và an ninh là một yêu cầu quan trọng trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển Khi nhu cầu con người tăng cao, nhiều nhà máy được thành lập, nhưng cũng có những cá nhân lợi dụng điều này để sản xuất hàng giả, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường Do đó, công nghiệp hóa và hiện đại hóa trở thành nền tảng cho việc tăng cường khả năng quốc phòng và an ninh Quan điểm này nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việc xác định mục đích, phương hướng và biện pháp phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần phải gắn chặt với nhau, đồng thời thúc đẩy sự kết nối giữa kinh tế và quốc phòng để đạt hiệu quả tối ưu cho cả hai lĩnh vực.
Mục tiêu của 6 quan điểm đã và đang phát triển nhằm tạo ra quan hệ sản xuất phù hợp với lực lượng sản xuất, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân Đồng thời, mục tiêu này cũng hướng tới việc tăng cường hợp tác quốc tế, củng cố quốc phòng an ninh, và thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh Đảng đã kế thừa, bổ sung và phát triển đường lối chiến lược để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo cơ sở cho các chính sách cụ thể và hiệu quả.
Quan điểm bổ sung công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước tại Đại hội XIII dựa trên quan điểm tại Đại hội VIII
Theo nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước được xác định là động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế Đại hội XIII nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo phát triển bền vững và đồng đều trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ và xã hội Các quan điểm bổ sung này đã được thể hiện rõ qua tài liệu và bài phát biểu của lãnh đạo Đảng trong suốt quá trình diễn ra Đại hội.
Đẩy mạnh công nghiệp hóa là mục tiêu quan trọng để xây dựng nền công nghiệp tiên tiến, hiện đại và bền vững, hội nhập với thế giới Điều này bao gồm phát triển đa dạng các ngành, đặc biệt là chế tạo và công nghiệp công nghệ cao Đảng đã nhấn mạnh việc nâng cao năng lực và sức cạnh tranh của các ngành công nghiệp đổi mới sáng tạo, đồng thời chuyển giao công nghệ Đầu tư vào các ngành công nghiệp cơ bản và tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh là cần thiết Ngoài ra, phát triển lực lượng lao động có kỹ năng, cải thiện môi trường kinh doanh và thúc đẩy phát triển bền vững cũng là những yếu tố quan trọng trong quá trình này.
Vận dụng
Chủ trương của Thành phố Hồ Chí Minh
UBND TPHCM đã ban hành Chương trình Hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ XI, nhiệm kì 2020-2025
Chương trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của Thành phố nhằm mục tiêu thúc đẩy đào tạo và bổ sung chính sách thu hút nhân tài Chương trình không chỉ tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chung mà còn chú trọng xây dựng nguồn nhân lực còn thiếu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn liền với tiến bộ khoa học.
Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, góp phần tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội của Thành phố Điều này không chỉ thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa mà còn giúp Thành phố hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế một cách nhanh chóng và bền vững.
Trong đó, có 4 nhiệm vụ quan trọng sau:
Tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để nhanh chóng chuyển dịch cơ cấu lao động trong 8 lĩnh vực ưu tiên, đạt trình độ quốc tế và đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp lần thứ tư Cần tiến hành rà soát và điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, làm cơ sở cho quy hoạch hạ tầng dịch vụ, cảng, logistics, công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao.
Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai 13 chương trình và đề án thuộc Chương trình trọng điểm phát triển doanh nghiệp, khởi nghiệp sáng tạo và phát triển sản phẩm chủ lực Mục tiêu là hoàn thành các chương trình và đề án này trong quý II năm 2021.
Ba là, cần thực hiện đồng bộ và hiệu quả các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, tập trung vào việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong 8 lĩnh vực ưu tiên để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội Đồng thời, cần đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất và xây dựng trường lớp theo quy hoạch Hệ thống giáo dục cần được hoàn thiện theo hướng giáo dục thông minh, giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập Cuối cùng, cần phát triển mô hình “Trường tiên tiến, hiện đại theo xu thế hội nhập”.
Triển khai hiệu quả 11 chương trình và đề án trong Chương trình đột phá phát triển nhân lực và văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh là mục tiêu quan trọng Cần hoàn thành các chương trình và đề án này để thực hiện trong quý II năm 2021.
Đánh giá thực trạng
Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng cho sự phát triển kinh tế, với kỹ năng chuyên môn được đào tạo bài bản và kinh nghiệm thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh nổi bật là trung tâm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại Việt Nam Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục để đáp ứng nhu cầu thị trường Để phát triển nguồn lực, cần khai thác các yếu tố thiết yếu nhằm nâng cao chất lượng nhân lực trong tương lai.
4 Công nghệ thông tin - truyền thông; cơ khí - tự động hóa; trí tuệ nhân tạo; quản trị doanh nghiệp; tài chính
- ngân hàng; y tê; du lịch; quàn lý đô thị
Một là, số lượng người lao động và nhu cầu việc làm
Khu vực TP.HCM có nguồn nhân lực lớn nhờ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và thu nhập bình quân đầu người gấp ba lần mức trung bình cả nước Thành phố dẫn đầu về thu hút vốn đầu tư và phát triển đa dạng loại hình doanh nghiệp, thu hút lao động nhập cư từ khắp nơi Số lượng người lao động tại TP.HCM đã tăng từ 4 triệu lên hơn 4,8 triệu trong giai đoạn 2011-2019.
Từ năm 2011 đến 2019, lực lượng lao động và lao động nhập cư tại TPHCM đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế Việc khai thác triệt để nguồn nhân lực này sẽ giúp ngành công nghiệp tối ưu hóa công suất sản xuất Đặc biệt, trong năm 2021, dự kiến Thành phố Hồ Chí Minh cần khoảng 270.000 – 300.000 chỗ làm việc, trong đó có 140.000 chỗ mới, với 85,8% nhu cầu nhân lực yêu cầu qua đào tạo Cụ thể, nhu cầu nhân lực có trình độ sơ cấp chiếm 25,21%, trung cấp 21,3%, cao đẳng 18% và đại học trở lên 21,29% Tuy nhiên, cũng tồn tại những thách thức trong việc phát triển nguồn lực lao động.
Năm 2020, dịch bệnh Covid-19 đã làm giảm khoảng 28% nguồn nhân lực tại Thành phố, đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến các doanh nghiệp trong lĩnh vực ăn uống, du lịch và xây dựng Tình trạng này đã gây ra nhiều khó khăn, gián tiếp tác động đến việc làm của người lao động Do đó, việc phát triển nguồn nhân lực trở nên cần thiết để tăng cường năng suất lao động.
Số lượng dân cư đông đúc tại Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế và xã hội Họ không chỉ góp phần tối đa vào công việc mà còn nâng cao hiệu suất làm việc, từ đó tăng năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm Để đáp ứng nhu cầu đổi mới của các ngành công nghiệp đang phát triển nhanh chóng, thành phố cần nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và khả năng thích nghi với các công nghệ mới.
Hai là, chất lượng nguồn nhân lực
Chất lượng nguồn nhân lực tại TP.HCM đang ngày càng được cải thiện, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động Người lao động ở Việt Nam được đánh giá là cần cù và siêng năng Đến năm 2020, TP.HCM có một số lượng lớn người lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao, theo Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM.
Đến năm 2025, cơ cấu kinh tế TP.HCM sẽ bao gồm dịch vụ chiếm 64,95% - 67,84%, công nghiệp và xây dựng 30,73% - 32,84%, và nông nghiệp giảm xuống còn 1,43% - 2,21% Từ 2018 đến 2020, tổng nhu cầu nhân lực của thành phố tăng trung bình 2,8% mỗi năm, từ 4.128.000 người lên khoảng 4.611.000 người Tuy nhiên, chất lượng lao động vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là kỹ năng làm việc, do tỷ lệ người được đào tạo đại học còn thấp Để phát triển bền vững, cần có biện pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực TP.HCM đang hướng tới vị trí hàng đầu trong ngành công nghiệp Việt Nam, vì vậy cần nguồn nhân lực chất lượng cao để cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp trong nước và quốc tế.
2.2.1 Thành tựu, nguyên nhân Để có thể đạt được những thành tựu trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của TP.HCM như ngày nay, trước tiên cần phải hiểu rõ những ưu điểm nổi bật của thành phố và các chính sách của Đảng và Nhà nước đối với tình hình nguồn nhân lực hiện nay tại TP.HCM a Thuận lợi:
Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống trường đại học công lập và tư nhân đạt chuẩn quốc tế, bao gồm Đại học Quốc gia TP.HCM với 7 trường thành viên và 1 viện nghiên cứu Hệ thống giáo dục nghề nghiệp cung cấp đào tạo cho khoảng 300.000 người lao động, với hơn 90% sinh viên cao đẳng và 84% học sinh trung cấp có việc làm phù hợp Đội ngũ giảng viên lên tới 19.000 người, trong đó có nhiều giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ Đặc biệt, mô hình giáo dục 4.0 tại ĐHQG-HCM đã được triển khai tại 5 trường thành viên, với 27 khóa học và 54 ngành đào tạo, áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại như Flipped classroom và MOOCs, mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc gia, là trung tâm của các khu công nghiệp và công nghệ cao, với cơ sở vật chất hiện đại Thành phố này là điểm giao thoa giữa các vùng kinh tế trọng điểm trong nước và quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương Với thị trường tiêu thụ lớn và hạ tầng giao thông phát triển, TPHCM thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài và có tiềm năng phát triển bền vững Sự hiện diện của nhiều khu công nghiệp và nhu cầu lao động cao đã tạo ra một nguồn nhân lực đa dạng, từ lao động phổ thông đến tay nghề cao, đáp ứng nhu cầu vận hành và xử lý công việc trong các khu chế tác.
TP.HCM đang triển khai các chương trình nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt thông qua Quyết định 2426/QĐ-UBND ban hành ngày 6-7-2021, phê duyệt đề án đào tạo nhân lực trình độ quốc tế cho 8 ngành trọng điểm Đề án tập trung vào phát triển học liệu mở và ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, đồng thời yêu cầu chuẩn đầu ra về ngoại ngữ, tin học và kỹ năng mềm Trường Đại học Kinh tế TPHCM-UEH là một trong những trường thực hiện đề án, xây dựng chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế và liên kết với các trường đại học danh tiếng Bên cạnh đó, TP.HCM cũng thực hiện "Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2022-2025" nhằm phát triển các ngành công nghiệp trọng yếu và nâng cao tỷ lệ lao động đã qua đào tạo lên 87% vào cuối năm 2025.
TP.HCM đang nỗ lực quảng bá các ngành nghề đặc thù và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực với mục tiêu đạt 89% vào năm 2030 Thành phố đã đa dạng hóa các hình thức truyền thông, bao gồm tuyên truyền qua phương tiện thông tin đại chúng và tổ chức các sự kiện tuyển sinh tại các trường đại học Quyết định số 5190/QĐ-UBND ngày 20/11/2018 đã đề ra kế hoạch nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giai đoạn 2018-2020, bao gồm xây dựng các trường đại học đạt tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường hợp tác đào tạo, và nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục Đồng thời, thành phố cũng chú trọng đến việc quy hoạch giáo dục nghề nghiệp, đánh giá nhu cầu đào tạo, và phát triển đội ngũ giảng viên Các phương pháp giảng dạy mới theo mô hình STEM được triển khai tại các trường THPT và THCS nhằm trang bị kỹ năng mềm cho học sinh, đồng thời xây dựng các mô hình trường học tiên tiến với sĩ số lớp học ít, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh ở xa.
Sau nhiều năm thực hiện các chính sách, TPHCM đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong lĩnh vực giáo dục Đặc biệt, “Kế hoạch đẩy mạnh thực hiện chương trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018-2020” đã thúc đẩy đầu tư và cải thiện hệ thống giáo dục ĐHQG-HCM.
Đến tháng 5/2023, ĐHQG-HCM đã có 118 chương trình đạt tiêu chuẩn khu vực và quốc tế, bao gồm ĐH Công nghệ Thông tin (7 chương trình), ĐH Bách Khoa (50 chương trình), ĐH Kinh tế-Luật (9 chương trình), ĐH Khoa học Tự nhiên (10 chương trình), ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (19 chương trình), ĐH Quốc tế (15 chương trình) và ĐH An Giang (8 chương trình) Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới tại các trường chuyên đã nâng cao cả số lượng và chất lượng học sinh, giúp họ đạt nhiều giải thưởng trong các cuộc thi trong nước và quốc tế, đồng thời chuẩn bị cho nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai Nhờ sự đầu tư và chú trọng vào giáo dục từ Đảng và Nhà nước, số lượng thí sinh tham gia kỳ thi THPTQG luôn duy trì trên 90%, với khoảng 80.000 thí sinh đăng ký hàng năm, và số lượng sinh viên cũng tăng dần qua từng năm.
Trong 5-10 năm qua, TP.HCM đã thực hiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực, dẫn đến sự gia tăng đáng kể về chất lượng và số lượng lao động Số lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo tăng dần hàng năm, với khoảng 4.684,9 triệu người vào năm 2018, 4.836 triệu người vào năm 2019, và 4.769,63 triệu người vào năm 2020 Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cũng giảm mạnh, từ 23,83% năm 2018 xuống còn khoảng 14,4% năm 2020.
5 Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Định hướng phát triển Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2045, tr.93 và 96
Bảng số liệu tỉ lệ lao động đã qua đào tạo trên cả nước so với tại TPHCM theo trang Tổng cục Thống kê
Giải pháp
Giải pháp đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2018 - 2023 Nhận thức rõ vai trò quan trọng của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế - xã hội, thành phố cần một lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao, kiến thức chuyên sâu và kỹ năng phù hợp để đáp ứng nhu cầu phát triển.
2.3.1 Ưu điểm của giải pháp
Một trong những lý do chính để lựa chọn giải pháp này là đảm bảo Thành phố Hồ Chí Minh có đủ nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực phát triển quan trọng như công nghệ thông tin, y tế, giáo dục và du lịch Đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực giúp tạo ra lực lượng lao động có kiến thức chuyên môn sâu và kỹ năng cao, thích ứng tốt với yêu cầu công việc hiện đại Thành phố có đội ngũ lao động đa dạng, từ người trẻ đến người có kinh nghiệm, và đầu tư vào đào tạo giúp nâng cao trình độ và kỹ năng của họ Để duy trì và tăng cường sự cạnh tranh, Thành phố Hồ Chí Minh cần nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh tế khác nhau.
Các tổ chức quốc tế thường ưu tiên tìm kiếm địa điểm đầu tư với nguồn nhân lực đáng tin cậy và có trình độ cao Đầu tư vào đào tạo và phát triển nguồn nhân lực không chỉ thu hút các dự án đầu tư nước ngoài mà còn tạo ra việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.
Giải pháp đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao mang lại nhiều lợi ích cho Thành phố Hồ Chí Minh, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế Việc này không chỉ thu hút đầu tư nước ngoài mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm thông qua các dự án như khu công nghiệp Sài Gòn Hi-Tech Park và công viên phần mềm Quang Trung Hơn nữa, đầu tư vào nguồn nhân lực cũng cải thiện chất lượng dịch vụ công và hiệu suất làm việc của cán bộ, công chức Chẳng hạn, trong lĩnh vực y tế, việc nâng cao trình độ chuyên môn cho bác sĩ và nhân viên y tế giúp cải thiện chất lượng dịch vụ, giảm thời gian chờ đợi và tăng sự hài lòng của bệnh nhân.
Đội ngũ y tế đã tạo ra 28 nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực y tế và tăng cường sự hài lòng của người dân Nhờ đó, người dân cảm thấy tin tưởng hơn vào chất lượng chăm sóc y tế từ bệnh viện công, từ đó củng cố lòng tin vào hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng.
2.3.2 Khó khăn của giải pháp
Khó khăn chính trong việc thực hiện giải pháp này là yêu cầu đầu tư lớn về tài chính và hạ tầng Để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cần có các trường đại học và trung tâm đào tạo với cơ sở vật chất và thiết bị hiện đại, điều này đòi hỏi sự đầu tư đáng kể từ chính quyền và doanh nghiệp Việc xây dựng và duy trì các cơ sở giáo dục yêu cầu chi phí lớn cho cơ sở vật chất, phòng học, phòng thí nghiệm và thư viện Ngoài ra, việc thuê và đào tạo giảng viên có trình độ cao cũng cần một khoản kinh phí đáng kể Sau khi xây dựng, các cơ sở này cần được duy trì và vận hành liên tục, bao gồm bảo trì cơ sở vật chất và cập nhật thiết bị Để đảm bảo quá trình đào tạo hiệu quả, cần có hạ tầng kỹ thuật phù hợp như điện, internet và các thiết bị hiện đại, tuy nhiên, việc đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật có thể gặp khó khăn do hạn chế về công nghệ ở một số khu vực.
Một thách thức lớn là xác định nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai Việc này chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng đào tạo tràn lan trong các ngành nghề bão hòa, gây lãng phí nhân lực và khiến nhiều sinh viên ra trường thất nghiệp hoặc phải làm trái nghề Do đó, thành phố cần dự đoán và xác định các ngành nghề cần thiết trong tương lai để đảm bảo nguồn nhân lực được đào tạo đúng hướng Nếu không định hình đúng nhu cầu, sẽ xảy ra tình trạng dư thừa nguồn nhân lực ở một số lĩnh vực và thiếu hụt ở những lĩnh vực quan trọng.
Dự đoán và xác định các ngành nghề, kỹ năng cần thiết cho nguồn nhân lực trong tương lai là rất quan trọng để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động Tuy nhiên, việc này gặp khó khăn do nhu cầu nguồn nhân lực có thể thay đổi theo thời gian Nếu không nắm bắt đúng nhu cầu, có thể dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn nhân lực trong một số lĩnh vực, gây thất nghiệp và lãng phí tài nguyên, hoặc thiếu hụt nhân lực trong các lĩnh vực quan trọng, làm khó khăn cho việc tìm kiếm và giữ chân nhân tài.
2.3.3 Kế hoạch thực hiện Để lên kế hoạch tổ chức thực hiện giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nguồn nhân lực, cần có một quy trình chi tiết và phối hợp giữa các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp liên quan Đầu tiên, nhóm cần xây dựng mô hình tiến hành một nghiên cứu chi tiết về nhu cầu nguồn nhân lực hiện tại và dự kiến của Thành phố Nghiên cứu này có thể bao gồm việc thu thập dữ liệu về nguồn nhân lực hiện có, dự đoán các xu hướng phát triển trong các ngành nghề và xác định những kỹ năng cần thiết trong tương lai Dựa trên kết quả của nghiên cứu, có thể xác định các ngành nghề và kỹ năng cần thiết cho Thành phố Điều này được thực hiện bằng cách đánh giá các ngành nghề đang phát triển nhanh, các lĩnh vực có nhu cầu nguồn nhân lực cao, và các xu hướng công nghệ mới mà cần có kỹ năng tương ứng Sau khi xác định các ngành nghề và kỹ năng cần thiết, nhóm sẽ báo cáo cho các cơ quan điều hành hay ban lãnh đạo nhằm đưa ra các chương trình đào tạo và bồi dưỡng phù hợp Các chương trình này có thể được tổ chức bởi các trường đại học, trung tâm đào tạo, doanh nghiệp hoặc tổ chức xã hội Chương trình đào tạo và bồi dưỡng nên cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho công việc trong các ngành nghề định hướng Quy trình này cần sự tham gia và phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, các trường đại học, trung tâm đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội Các bên này cần làm việc cùng nhau để xác định nhu cầu, phân phối nguồn nhân lực, thiết kế chương trình và triển khai các hoạt động đào tạo
Sau khi xác định nhu cầu và chương trình đào tạo, ban lãnh đạo cần hợp tác với các cơ sở đào tạo để xây dựng kế hoạch về cơ sở hạ tầng và thiết bị đào tạo.
Việc đánh giá và theo dõi quá trình thực hiện giải pháp là rất quan trọng, bao gồm việc thiết lập các chỉ số và tiêu chí đo lường hiệu quả đào tạo Cần thu thập thông tin phản hồi từ doanh nghiệp và người lao động để cải thiện chương trình đào tạo Chẳng hạn, một công ty công nghệ hợp tác với trung tâm đào tạo để tổ chức khóa học phân tích dữ liệu, sau đó yêu cầu nhân viên hoàn thành khảo sát đánh giá Phản hồi từ khảo sát giúp trung tâm xác định các kỹ năng cần cải thiện, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp hơn với nhu cầu thực tế Nếu phản hồi cho thấy thiếu phần thực hành, trung tâm có thể bổ sung các hoạt động thực tế để nâng cao kỹ năng cho học viên.
Giải pháp đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nguồn nhân lực là yếu tố then chốt cho sự phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016 - 2021 Mặc dù gặp nhiều khó khăn, việc thực hiện giải pháp này sẽ mang lại lợi ích lớn như nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ công và tạo thêm cơ hội việc làm cho người dân Để đạt được hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và thực hiện đánh giá định kỳ nhằm điều chỉnh và cải thiện quá trình đào tạo.
Đảng và Nhà Nước đã nhận thức rõ rằng yếu tố con người là then chốt để đưa đất nước tiến tới công nghiệp hóa - hiện đại hóa Ban lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh đã nhanh chóng triển khai các chính sách và chương trình phù hợp với Nghị quyết của Đảng, nhằm phát triển lực lượng lao động, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam và Thành phố Hồ Chí Minh.
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021) Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật
2 Ban chấp hành Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam TPHCM, 2020 “Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ XI” 2020 https://www.hcmcpv.org.vn/tin- tuc/nghi-quyet-dai-hoi-dai-bieu-dang-bo-thanh-pho-ho-chi-minh-lan-thu-xi- nhiem-ky-2020-2025-1491870713, truy cập ngày 18/10/2020
3 Việt Âu – Phương Vy, 30/03/2018, Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao tại Thành phố Hồ Chí Minh Truy cập từ: https://bnews.vn/thieu-nguon-nhan-luc- chat-luong-cao-tai-thanh-pho-ho-chi-minh/80223.html
