Bản quyền của truyện tranh nhật bản tại việt nam yếu tố Ảnh hưởng Đến Ý Định và hành vi tiêu thụ truyện tranh nhật bản vi phạm bản quyền của người tiêu dùng việt nam
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BÀI TIỂU LUẬN
Tên đề tài:
Bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam - Yếu tố ảnh hưởng đến ý định và hành vi tiêu thụ truyện tranh Nhật Bản vi phạm bản quyền của người
tiêu dùng Việt Nam
Sinh viên thực hiện : Hà Mai Anh
Mã số sinh viên : 23031632
Mã học phần : LIT1053 6
Trang 2BẢN QUYỀN CỦA TRUYỆN TRANH NHẬT BẢN TẠI VIỆT NAM - YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH VÀ HÀNH VI TIÊU THỤ TRUYỆN TRANH NHẬT BẢN VI PHẠM BẢN QUYỀN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG VIỆT NAM
Hà Mai Anh
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
TÓM TẮT
Truyện tranh Nhật Bản luôn đề cao và có những quy định nghiêm ngặt về vấn đề bản quyền, đặc biệt tại chính quốc gia này Tuy nhiên, nghiên cứu này lại chỉ ra rằng truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam vẫn còn nhiều lỗ hổng và thiếu sót về luật bản quyền Trong bài viết này, tôi sẽ điểm qua những công trình nghiên cứu trước đó và khảo sát ý kiến về vấn đề bản quyền của truyện tranh Nhật Bản để kiểm định ba giả thuyết: Nhận thức của người tiêu dùng tại Việt Nam tỉ lệ thuận với hành vi vi phạm bản bản quyền của truyện tranh Nhật Bản; Giá
cả của truyện tranh Nhật Bản và thu nhập của người tiêu dùng tại Việt Nam ảnh hưởng đến ý định mua ấn phẩm có bản quyền; Tầm ảnh hưởng của luật bản quyền tại Việt Nam ảnh hưởng đến quyết định tiêu thụ truyện tranh Nhật Bản của người tiêu dùng Việt Nam Thông qua phương pháp nghiên cứu tài liệu và bảng hỏi khảo sát, tôi đã tìm ra nhiều bằng chứng để khẳng định cho hai giả thuyết trên Vì thế, tôi cho rằng để xem xét vấn đề bản quyền truyện tranh Nhật Bản cần suy xét và dựa trên trình độ nhận thức, kinh tế của người tiêu dùng và tầm ảnh hưởng của luật bản quyền tại nơi tiêu thụ những ấn phẩm đó.
Từ khóa: bản quyền; vi phạm bản quyền; truyện tranh Nhật Bản; Việt Nam
Ngày nhận bài: 8/4/2024; Ngày duyệt đăng bài: 30/4/2024
1 Đặt vấn đề
Vi phạm bản quyền tại Việt Nam nói chung và vi phạm bản quyền trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật nói riêng đã trở thành vấn đề nhức nhối trong nhiều năm qua (VTV, 2023) Năm 2022, theo nghiên cứu của Media Partners Asia, Việt Nam đứng thứ trong khu vực, sau Indonesia và Philippines về tỷ lệ vi phạm bản quyền trên không gian số Tính theo đầu người, Việt Nam đứng số 1, với khoảng 15,5 triệu người, xem bất hợp pháp (VTV, 2023)
Trang 3Nghiên cứu về vấn đề này, Phạm Quốc Trung và Đặng Nhựt Minh (2017) cho rằng nguyên nhân dẫn đến hành vi vi phạm bản quyền của cá nhân đến từ những xu hướng suy nghĩ, hành động và điều kiện kinh tế của cá nhân đó Ngoài ra, trong một nghiên cứu vào năm 2021, các tác giả đã chỉ ra ảnh hưởng của nhận thức đạo đức, cơ chế tách rời đạo đức đến ý định tiêu dùng sản phẩm số vi phạm bản quyền (Nguyễn Hữu Khôi, Lê Nhật Hạnh, 2021) Những bài báo trên đã nghiên cứu vấn đề bản quyền
ở phạm vi rộng, các kết quả cũng đã chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến hành vi vi phạm bản quyền
Kết quả tìm kiếm của Google Scholar đã chỉ ra rằng, có hơn 85,000 bài nghiên cứu được tìm thấy với từ khóa “bản quyền”, tuy nhiên lại có rất ít bài nghiên cứu về vấn đề bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam Điều này cũng tương tự với
từ khóa “copyright” và “copyright, manga” khi số bài nghiên cứu về bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại nước ngoài chiếm chưa đến 1/10 tổng số bài nghiên cứu về vấn đề bản quyền nói chung
Có thể nói, vấn đề bản quyền nói chung và bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam nói riêng là vấn đề vô cùng quan trọng và cấp thiết trong thời đại số hóa hiện nay Tuy nhiên ở Việt Nam, vấn đề bản quyền của truyện tranh Nhật Bản vẫn chưa được quan tâm và chú trọng vì thế, trong nghiên cứu này, tôi sẽ bàn luận và cung cấp cái nhìn cụ thể hơn về hành vi vi phạm của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam từ
đó đưa ra những định hướng phù hợp trong tương lai
2 Cơ sở lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu
2.1 Những khái niệm liên quan
Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới ((World Intellectual Property Organization – WIPO) định nghĩa bản quyền là một loại tài sản trí tuệ trao cho người tạo ra tác phẩm gốc hoặc chủ sở hữu quyền khác quyền độc quyền và được bảo đảm về mặt pháp lý để sao chép, phân phối, điều chỉnh, hiển thị và thực hiện tác phẩm sáng tạo, thường trong một thời gian giới hạn (2016) Tác giả Lê Nết (2006) cũng định nghĩa quyền tác giả hay bản quyền bảo hộ quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật Như vậy, ta có thể hiểu bản quyền là quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp của tác giả với tác phẩm của mình
và phải có sự cho phép của tác giả khi sử dụng (trong khoảng thời gian giới hạn) tác phẩm đó
Manga hay truyện tranh Nhật Bản là truyện tranh hoặc tranh minh hoạ tiểu
Trang 42007) Truyện tranh Nhật Bản được lưu hành phổ biến từ những năm của thế kỷ XIX (Gravett, 2004) Tại Việt Nam, truyện tranh Nhật Bản được biết đến vào cuối những năm 80 thông qua nhiều con đường nhưng chủ yếu qua việc dịch và in lậu, phải đến tận năm 1986, loại hình truyện tranh này mới được dịch và xuất bản ở Việt Nam với sự đồng ý của tác giả và của nhà xuất bản phía Nhật Bản nhờ vào chính sách đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra từ Đại hội Đảng lần thứ VI (Hạ Thị Lan Phi, 2012)
Vi phạm bản quyền (Copyright infringement) hành vi sử dụng các tác phẩm được bảo vệ bởi luật bản quyền mà không có sự cho phép của người nắm giữ các quyền độc quyền đó (Jong, 2014) Nhìn chung, vi phạm bản quyền xảy ra khi một tác phẩm có bản quyền bị sao chép, phân phối, trình diễn, hiển thị công khai hoặc biến thành tác phẩm phát sinh mà không có sự cho phép của chủ sở hữu bản quyền (U.S Copyright Office)
2.2 Giả thuyết nghiên cứu
Trong kết quả của một bài nghiên cứu tại Trung Quốc, Sheng và cộng sự (2012)
đã chỉ ra rằng người tiêu dùng ở đây không cảm thấy việc sử dụng sản phẩm vi phạm bản quyền là hành vi xấu Haque và cộng sự (2009) cũng đã chứng minh trong bài nghiên cứu của mình rằng nhận thức và niềm tin có ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng những sản phẩm vi phạm bản quyền của cá nhân Ngoài ra, một nghiên cứu với đối tượng khảo sát phần lớn là sinh viên Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam cũng cho
ra nhận định rằng thái độ tán đồng đối với hành vi vi phạm sẽ làm tăng ý định vi phạm (Phạm Quốc Trung và Đặng Nhựt Minh, 2017) Có rất nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của cá nhân trong việc tiêu thụ ấn phẩm vi phạm bản quyền, trong đó phải kể đến yếu tố xã hội Dựa theo nghiên cứu của Lau và Wai (2003), hành
vi vi phạm được dựa trên giá trị hiện tại của xã hội vì thế người dùng không tin rằng việc sử dụng các phần mềm vi phạm bản quyền là hành vi sai trái bởi vì “mọi người đều đang sử dụng chúng” Một yếu tố đặc biệt hơn là trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, việc lưu truyền những bản in, dịch lậu của truyện tranh Nhật Bản càng trở nên dễ dàng, khiến cho việc tìm và đọc truyện không còn khó khăn
Giả thuyết 1: Nhận thức của người tiêu dùng tại Việt Nam tỉ lệ thuận với hành
vi vi phạm bản bản quyền của truyện tranh Nhật Bản
Trong bài nghiên cứu về mối liên hệ giữa thu nhập, tiêu dùng và GDP”, Paula
và Liviu (2015) cho rằng có sự tương quan mật thiết giữa hai nhân tố là thu nhập và mức độ tiêu dùng, cụ thể là các biến dự đoán trong tăng trưởng thu nhập cũng dự đoán tăng trưởng tiêu dùng (Campell và Mankiw, 1991) Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Tuấn Minh và cộng sự (2023) về “Mối quan hệ giữa giá, ảnh hưởng xã hội và nhận
Trang 5thức đối với việc mua ấn phẩm vi phạm bản quyền của sinh viên” còn chỉ ra rằng giá
cả cũng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng ấn phẩm có bản quyền:
Kết quả hồi quy của bảng trên cho thấy nhân tố về giá cả có tác động mạnh nhất và có
ý nghĩa thống kê cao nhất lần lượt ở mức 0.207 và p < 0.05, từ đó ta có thể thấy nhân
tố giá cả đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định ý định tiêu dùng ấn phẩm có bản quyền ở sinh viên
Giả thuyết 2: Giá cả của truyện tranh Nhật Bản và thu nhập của người tiêu dùng ảnh hưởng đến ý định mua ấn phẩm có bản quyền.
Hàn Quốc và Nhật Bản là hai trong những quốc gia có hệ thống pháp luật bảo
hộ quyền sở hữu trí tuệ rất phát triển Tại Hàn Quốc, mức phạt cho hành vi vi phạm luật bản quyền có thể lên đến 100 triệu won ( tương đương với 2 tỷ VND) hoặc thậm chí bị phạt tù trong vòng 7 năm (Phúc Anh và Đăng Công, 2024) Điều khoản xử phạt cho hành vi vi phạm bản quyền được ghi trong Luật Bản quyền Tác giả Nhật Bản quy định mức phạt tù cao nhất là 10 năm tù, mức tiền phạt cao nhất lên đến 300 triệu yên (Trung tâm Quyền tác giả Việt Nam, 2020) Tuy nhiên, ở Việt Nam, mức phạt cao nhất mà cá nhân có thể nhận được khi vi phạm luật bản quyền là 35 triệu VND
Giả thuyết 3: Tầm ảnh hưởng của luật bản quyền tại Việt Nam ảnh hưởng đến quyết định tiêu thụ truyện tranh Nhật Bản của người tiêu dùng Việt Nam.
3 Mẫu khảo sát và kết quả nghiên cứu
3.1 Mẫu khảo sát
Dữ liệu khảo sát được thu thập bắt đầu vào ngày 17 tháng 4 năm 2024 và kết thúc vào ngày 25 tháng 4 năm 2024 Đối tượng tham gia trả lời bảng hỏi đến từ nhóm
“Cộng Đồng Manga - Anime” trên nền tảng Facebook, số phiếu trả lời thu được tổng cộng là 194 phiếu Đối tượng trả lời bảng hỏi đều có thái độ tình nguyện tham gia bài khảo sát Đối tượng tham gia khảo sát bao gồm 97 nữ (chiếm 50%), 87 đối tượng là nam và số còn lại không muốn đề cập giới tính Độ tuổi của người tham gia từ 13 đến
26 tuổi
3.2 Kết quả nghiên cứu
Trang 6Kết quả bảng hỏi của bài nghiên cứu này được lấy từ mẫu khảo sát “Khảo sát ý thức của người tiêu dùng về vấn đề bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam” thực hiện online thông qua phần mềm bảng biểu của Google
Trong câu hỏi về tần suất đọc manga (truyện tranh Nhật Bản), có đến hơn 72 người trả lời rằng họ thường đọc manga 3 đến 5 lần trong một tuần 49 (25%) câu trả lời cho thấy người tham gia ở nhóm này có tần suất đọc truyện tranh từ 5 đến 7 lần trên một tuần 12,5 % trả lời rằng họ đọc manga rất thường xuyên trong một tuần và
số còn lại (25%) nêu rằng họ đọc truyện tranh dưới 3 lần một tuần
Trả lời cho câu hỏi về những yếu tố, thể loại mà người tham gia trả lời có xu hướng lựa chọn khi đọc manga, có đến 170 (87,5%) câu trả lời lựa chọn yếu tố hài hước, 175 câu trả lời cho rằng họ có xu hướng đọc truyện tranh Nhật Bản có yếu tố tình cảm và 62,5% cho yếu tố trinh thám, kì ảo Ngoài ra số ít còn lại lựa chọn tìm đọc những manga có yếu tố kinh dị, giật gân, phiêu lưu
Trong kết quả trả lời câu hỏi “Bạn đọc manga qua phương tiện nào?” có 24 người đưa ra câu trả lời rằng họ chỉ đọc truyện tranh Nhật Bản thông qua mạng internet và phần lớn lựa chọn cả hai phương án online và sách giấy Ta có thể thấy lựa chọn duy nhất sách giấy khi đọc manga của người tham gia không tồn tại
Trang 7Trong câu hỏi “Bạn thích đọc truyện tranh Nhật Bản của nhà xuất bản truyện tranh Nhật Bản ở Việt Nam nào sau đây Vì sao?”, “Nhà xuất bản Kim Đồng” là đáp
án được lựa chọn nhiều nhất với 83 (42,9%) lượt chọn Đứng ở vị trí thứ hai là nhà xuất bản IPM khi có sự lựa chọn từ 55 người tham gia Nhà xuất bản Trẻ và Amak Books cùng nằm trong vị trí thứ ba với 14,3% phiếu trả lời Trả lời cho câu hỏi “Vì sao?”, đa số người tham gia lựa chọn đáp án “Nhà xuất bản Kim Đồng” đều cho rằng nhà xuất bản này có quy mô lớn và chuyên thầu, nhận xuất bản những bộ manga có doanh thu và độ nhận diện cao như “Doraemon”, “Thám tử lừng danh Conan”,
“Dragon Ball” Còn với những đáp án lựa chọn “IPM”, người trả lời phần lớn đánh giá cao khâu dịch thuật và chất lượng in ấn của nhà xuất bản này Đối với “Nhà xuất bản Trẻ”, khách thể tham gia khảo sát đưa ra lí do họ có xu hướng đọc truyện của nhà xuất bản này là do những món quà tặng kèm như bookmark, móc khóa khi mua truyện và số lần tái bản truyện tranh cũng nhiều hơn so với các nhà xuất bản khác
Tại câu hỏi mở về lí do người tham gia lựa chọn đọc truyện tranh Nhật Bản được phát hành có bản quyền Đa số (gần 80%) trả lời rằng họ tôn trọng công sức của tác giả và muốn ủng hộ tác giả bằng cách đọc truyện có bản quyền Một bộ phận khác lại cho rằng họ đọc manga có bản quyền do sự yêu thích và mức độ quan tâm của họ với bộ truyện, họ muốn sở hữu hoặc trưng bày chúng trên kệ sách Ngoài ra, một phần người tham gia trả lời rằng họ đọc truyện được phát hành có bản quyền do họ tận hưởng quá trình đọc sách giấy, họ nói rằng họ thích cảm giác tiếp xúc với chất liệu giấy cũng như hưởng thụ quá trình đọc truyện qua sách giấy hơn là trên điện thoại hoặc máy tính
Trang 8Trả lời cho câu hỏi “Nếu không đọc manga có bản quyền, bạn sẽ đọc truyện qua những nguồn nào? Vì sao?” đa số, cụ thể là 146 người (75%) trả lời rằng họ sẽ đọc manga tại các trang web dịch/đăng truyện không có bản quyền; 12,5% lựa chọn đọc truyện tranh Nhật Bản qua các kênh phát hành sách lậu, chui Đặc biệt, có 24 người không có ý định đọc truyện khi các nguồn phát hành vi phạm luật bản quyền Giải thích lí do lựa chọn đọc manga qua các kênh phát hành không chính thống, trái phép,
số lượng lớn câu trả lời thường xoay quanh vấn đề tài chính và giá cả của manga Lí
do lớn thứ hai có thể tóm gọn lại thông qua những câu trả lời của người tham gia là những bộ manga họ muốn đọc chưa có bản quyền để phát hành và xuất bản tại Việt Nam Những lí do còn lại thường liên quan đến sự yêu thích và mức độ quan tâm đến
bộ truyện, chất lượng dịch thuật, cụ thể là chất lượng dịch thuật của những dịch giả dịch truyện trái phép có đôi lúc hay hơn bản chính thống đã được phát hành
4 Đánh giá và kiến nghị
4.1 Đánh giá
Có thể nói, kết quả bài nghiên cứu đã chỉ ra những yếu tố chính gây ảnh hưởng đến ý định và hành vi tiêu thụ truyện tranh Nhật Bản không có bản quyền của người tiêu dùng tại Việt Nam, đó là: nhận thức, tài chính và giá cả Các kết quả thu được từ
dữ liệu mẫu khảo sát đã góp phần chứng minh cho các giả thuyết: Thứ nhất, nhận thức của người tiêu dùng tại Việt Nam tỉ lệ thuận với hành vi vi phạm bản bản quyền của truyện tranh Nhật Bản; thứ hai, giá cả của truyện tranh Nhật Bản và thu nhập của người tiêu dùng ảnh hưởng đến ý định mua ấn phẩm có bản quyền; cuối cùng, tầm ảnh hưởng của luật bản quyền tại Việt Nam ảnh hưởng đến quyết định tiêu thụ truyện tranh Nhật Bản của người tiêu dùng Việt Nam
Bài nghiên cứu đã có những đóng góp nhất định về mặt lý luận tuy nhiên do một vài giới hạn, bài viết vẫn còn tồn tại những hạn chế sau: phương pháp nghiên cứu bảng hỏi vẫn chỉ dừng lại ở những số liệu thô, chưa chỉ ra những hệ số dẫn đến mối tương quan, sai số giữa những số liệu và thông tin từ đó tôi vẫn chưa thể đưa ra sự
chứng minh chính xác giữa giả thuyết và kết quả nghiên cứu Đặc biệt, giả thuyết ba
chỉ được chứng minh thông qua lý luận (phương pháp thu thập thông tin) và còn thiếu những minh chứng cho cơ sở thực tiễn, cụ thể hơn là những câu hỏi và trả lời trong bảng hỏi vẫn chưa thể chứng minh tầm ảnh hưởng của luật bản quyền đến hành vi tiêu thụ ấn phẩm vi phạm bản quyền của truyện tranh Nhật Bản tại Việt Nam Ngoài ra, số lượng khách thể tham gia khảo sát vẫn còn khá ít, không mang tính đại diện cao Để khắc phục những hạn chế đó, tôi xin đưa ra những phương hướng mở rộng cho những nghiên cứu đề tài này trong tương lai: (1) tăng số lượng và đa dạng hóa những khách thể tham gia nghiên cứu, (2) sử dụng những phương pháp, công thức và phần mềm
Trang 9tính toán thống kê cho khoa học xã hội để đưa ra những số liệu chính xác và đáng tin hơn
4.2 Kiến nghị giải pháp
Đầu tiên cần có các biện pháp nâng cao nhận thức tiêu dùng và ý thức đạo đức của người tiêu dùng Việt Nam Nhà Nước và các cơ sở giáo dục cần nhấn mạnh đến việc tuyên truyền, tạo nên môi trường coi trọng bản quyền Điều này cũng đã được chứng minh khi lần lượt những ứng dụng Netflix, Spotify đưa ra chính sách thu phí cho nội dung của họ, khiến người dùng từ bỏ dần thói quen “xem chùa, nghe chùa”
Đặc biệt Nhà Nước cần bổ sung những khung pháp lý đầy đủ và cụ thể hơn liên quan đến hành vi vi phạm bản quyền như răn đe, xử phạt Trong phạm vi vi phạm bản quyền trên không gian số, cần có những phần mềm, đối tượng giám sát, thanh tra những trang web không được xác minh; tăng tính bảo mật của thông tin trên những trang mạng đăng tải truyện tranh có bản quyền
Ngoài ra, có thể có những phương án giảm giá thành như đưa ra mức giá phù hợp với thu nhập bình quân tại Việt Nam Đối với những ứng dụng, trang web đăng truyện có bản quyền, có thể tạo điều kiện cho người dùng tiếp xúc và sử dụng phần mềm ( bản miễn phí tháng đầu hoặc bản giới hạn chức năng) để họ quen với việc sử dụng sản phẩm có bản quyền
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Brenner, Robin E (2007) Understanding Manga and Anime Westport, Connecticut:
Libraries Unlimited/Greenwood ISBN 978-1-59158-332-5
[2] Definitions (FAQ) | U.S Copyright Office (n.d.) Truy cập ngày 23/4/2023 từ:
https://www.copyright.gov/help/faq/faq-definitions.html
[3] Gravett, Paul (2004) Manga: Sixty Years of Japanese Comics New York: Harper
Design ISBN 978-1-85669-391-2
[4] Hạ, T., L., P (2012) Sự du nhập và ảnh hưởng của manga ở Việt Nam hiện nay Truy cập
ngày 23/4/2023 từ: https://www.inas.gov.vn/158-su-du-nhap-va-anh-huong-cua-manga-o-viet-nam-hien-nay.html
[5] Haque, A., Khatibi, A & Rahman, S (2009), ‘Factors Influencing Buying Behavior of Piracy Products and its Impact to Malaysian Market International’, Review of Business
Trang 10[6] Jong, S (2014) Copyright Law of Korea Snu-kr Truy cập ngày 23/4/2024 từ:
https://www.academia.edu/8209890/Copyright_Law_of_Korea?sm=b
[7] Lê, N (2006) Quyền Sở hữu Trí tuệ - Tài liệu Bài giảng Nxb: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
[8] Lau, L & Wai, E (2003), ‘An empirical study of software piracy’, Business Ethics: A
European Review, 12(3), 233-245
[9] Merriam-Webster (n.d.) Manga In Merriam-Webster.com dictionary Truy cập ngày 23/4/2024 từ: https://www.merriam-webster.com/dictionary/manga
[10] Nguyễn, H., K., & Lê, N., H (2021) NHẬN THỨC ĐẠO ĐỨC, TÁCH RỜI ĐẠO ĐỨC
VÀ Ý ĐỊNH TIÊU DÙNG SẢN PHẠM VI PHẠM BẢN QUYỀN: TÁC ĐỘNG ĐIỀU TIẾT CỦA KHUYNH HƯỚNG ĐẠO ĐỨC Kinh tế & Phát triển.
[11] Nguyễn, T., M & Nguyễn, T., Y., V & Nguyễn, T., T (2023) Mối quan hệ giữa giá, ảnh hưởng xã hội và nhận thức đối với việc mua ấn phẩm vi phạm bản quyền của sinh viên.
Tr.111 DOI: 10.33301/JED.VI.86
[12] Nghị định số 131/2013/NĐ-CP ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ (2013)
[13] Phạm, Q., T., & Đặng, N., M (2017) Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi cá nhân vi phạm bản quyền số ở Việt Nam Science and Technology Development Journal DOI:
1331-1-10-20181123
[14] Paula, E., D & Liviu, G., M (2015) The Relationship between Income, Consumption and GDP: A Time Series, Cross-Country Analysis DOI: 10.1016/S2212-5671(15)00374-3 [15] Phúc, A., & Đăng, C (2024) Hàn Quốc: Quốc gia có hệ thống pháp luật bảo hộ quyền
sở hữu trí tuệ rất phát triển Truy cập ngày 27/4/2024 từ: https://phaply.net.vn/han-quoc-quoc-gia-co-he-thong-phap-luat-bao-ho-quyen-so-huu-tri-tue-rat-phat-trien-a257218.html
[16] Sheng, J., Song, L., Wang, Q & Wang, J (2012), ‘The relationship between the willingness of buying counterfeit goods and consumer personality traits’, Journal of
management Research, 378-388
[17] Trung tâm Quyền tác giả Việt Nam (2020) PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TÁC GIẢ TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI. Truy cập ngày 27/4/2024 từ:
http://www.quyentacgia.org/phap-luat-viet-nam/phap-luat-ve-quyen-tac-gia-tai-mot-so-nuoc-tren-the-gioi/
[18] VTV (2023) "Nóng" vấn đề vi phạm bản quyền: Nguy cơ đối với ngành công nghiệp văn hóa dễ bị tổn thương Báo Điện Tử VTV Truy cập ngày 21/4/2024 từ: https://vtv.vn/van- hoa-giai-tri/nong-van-de-vi-pham-ban-quyen-nguy-co-doi-voi-nganh-cong-nghiep-van-hoa-de-bi-ton-thuong-20231104134623828.htm
[19] VTV (2023) Vi phạm bản quyền trên không gian số - Con đường triệt tiêu người sáng tạo chân chính Báo Điện Từ VTV Truy cập ngày 21/4/2024 từ:
https://vtv.vn/van-hoa-giai- tri/vi-pham-ban-quyen-tren-khong-gian-so-con-duong-triet-tieu-nguoi-sang-tao-chan-chinh-20230416124919693.htm
[20] WIPO (World Intellectual Property Organization) (2016) "Understanding Copyright and Related Rights" Tr.4.https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_909_2016.pdf