Skkn cấp tỉnh giải thích các vấn Đề trong Đời sống thực tiễn thông qua dạy học trải nghiệm bài xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp, giáo dục Ý thức tự giác, tiết kiệm, bảo vệ môi trường sống thường ngày của học sinh

Vì vậy, tôi đã chọn tìm hiểu vấn đề: “Giải thích các vấn đề trong đời sống thực tiễn thông qua dạy học trải nghiệm bài xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp, giáo dục ý thức tự giác, tiết k

Trang 1

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ vào các

tố chất và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổnghợp các kinh nghiệm, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú,niềm tin, ý chí, thực hiện đạt kết quả các hoạt động trong những điều kiện

cụ thể Chương trình GDPT 2018 đã xác định mục tiêu hình thành và pháttriển cho HS các năng lực cốt lõi gồm các năng lực chung và các năng lựcđặc thù Các năng lực chung được hình thành, phát triển thông qua các mônhọc và hoạt động giáo dục gồm: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp

và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Nhằm hướng học sinh có thể nắm vững các kiến thức thực tế, giải thích 1 sốvấn đề cơ bản, tang cường kĩ năng, yêu thích thiên nhiên Có ý thức trongviệc sử dụng các chất giặt rửa hàng ngày, nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môitrường sống hằng ngày từ những điều bình thường nhất, hình thành thói quentiết kiệm, bảo vệ môi trường sống sạch sẽ, xanh tươi

- Năng lực nhận thức hoá học: Nhận thức được các kiến thức cơ sở vềcấu tạo chất, các quá trình hoá học, các dạng năng lượng và bảo toàn nănglượng; một số chất hoá học cơ bản và chuyển hoá hoá học, một số ứng dụngcủa hoá học trong đời sống và sản xuất

- Năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hóa học: Quan sát,thu thập thông tin; phân tích, xử lí số liệu, giải thích, dự đoán được kết quảnghiên cứu một số sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống

- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng được kiếnthức, kĩ năng đã học để giải quyết một số vấn đề trong học tập, nghiên cứukhoa học và một số tình huống cụ thể trong thực tiễn được nâng cao Vì vậy,

tôi đã chọn tìm hiểu vấn đề:

“Giải thích các vấn đề trong đời sống thực tiễn thông qua dạy học trải

nghiệm bài xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp, giáo dục ý thức tự giác, tiết

kiệm, bảo vệ môi trường sống thường ngày của học sinh “ làm đề tài sang

kiến kinh nghiệm của mình

Phạm vi của đề tài được áp dụng ở môn Hóa học lớp 12 theo chương trình mớiTHPT2018 cơ bản trên địa bàn trường THPT Sầm Sơn

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Nâng cao hứng thú cho người học, người dạy, góp phần làm giảm mệt mỏi,căng thẳng trong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết vàkhả năng suy luận, giúp tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và họcsinh , giữa học sinh với nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giaotiếp.[4][5]

- Là tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học hóahọc ở trường THPT Sầm Sơn

Trang 2

- Thu hẹp khoảng cách lý thuyết với thực tế, các em giải thích được các vấn đề

phát sinh, rút kinh nghiệm sử dụng các vật dụng, hóa chất thường ngày

1.3.Đối tượng nghiên cứu.

Qua việc tìm hiểu thực trạng tại trường tôi xác định: đối tượng của đề tài là

“Giải thích các vấn đề trong đời sống thực tiễn thông qua dạy học trải

nghiệm bài xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp, giáo dục ý thức tự giác, tiết kiệm, bảo vệ môi trường sống thường ngày của học sinh “[ 2] Qua đó hình

thành kĩ năng soạn bài, dạy học, ứng dụng thực tế đời sống, sản xuất của giáo viên, học sinh và nâng cao ý thức học tập, hứng thú, yêu thích môn hóa để giúp học sinh từng bước yêu thích môn hóa học ở bậc THPT trong chương trình cải cách 2018 Giúp nâng cao chất lượng dạy học đạt kết quả cao Niềm hứng thú, yêu thích bộ môn là yếu tôt thường bị bỏ quên trong quá trình dạy học, trước những hiện tượng đơn giản như học sinh không hứng thú, chú ý vào giờ học do nội dung khó hiểu, không có tính thực tiễn Vì vậy đối tượng nghiên cứu trong đề tài là nhằm trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản và hiểu biết về cuộc sống, đòi hỏi sự hình dung và gợi mở cho giáo viên một hình thức ôn tập, thí nghiệm cho giờ dạy sinh động thu hút sự chú ý, tránh nhàm chán [4][5][6]

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Xuất phát từ mục đích trên tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau :

1 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

2 Phương pháp thực hành

3 Phương pháp đàm thoại

4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm của học sinh

5 Phương pháp tìm kiếm thông tin trên mạng internet

6 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

1.5 Những điểm mới của SKKN

- Đưa các vấn đề thực tế vào bài học, giải thích các vấn đề đời sống đang là

nhiệm vụ quan trọng nhằm xóa khoảng cách giữa lí thuyết, thực tiễn giúp họcsinh có cái nhìn thực tế, biết cách sử dụng các vật dụng, hóa chất hằng ngày 1cách hiệu quả, đúng cách

- Thông qua các hoạt động dạy học, ôn tập bài học bằng cách tóm tắt lí thuyếtcủa chương trình mới bằng hình ảnh đồ họa trực quan của từng bài của cảchương, mỗi bài tập là 1 hình minh họa giúp học sinh và giáo viên tăng cườngkhả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năng động của các em;tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học, đặc biệt tránhhọc vẹt, lý thuyết xuông Nắm và giải thích các vấn đề đơn giản, thay đổi thóiquen sinh hoạt, đặc biệt hình thành ý thức tiết kiệm, bảo vệ môi trường sốnghằng ngày.[6]

Trang 3

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới – trước hết là chương trìnhtổng thể (Bộ Giáo dục và Đào tạo đăng tải lần thứ hai - từ 16/4 đến 20/5/2017 -

để tranh thủ sự đóng góp của các nhà khoa học, nhà giáo và các tầng lớp nhân

dân, trong đó có phụ huynh học sinh và học sinh) được xây dựng theo định hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình của các

nước tiên tiến, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết số 88/2014/QH13 củaQuốc hội: "tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáodục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; gópphần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục pháttriển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà trí, đức, thể, mỹ và phát huytốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh" Đổi mới phương pháp dạy học là một giảipháp được xem là then chốt, có tính đột phá cho việc thực hiện chương trìnhnày.[3]

Chương trình hóa học mới môn hóa các em còn bỡ ngỡ, chưa ham học,điều này đến từ đặc thù bộ môn, một phần đến từ phương pháp giảng dạy cũkhông hấp dẫn, nội dung dạy còn hàn lâm, đàm thoại nhiều mà thiếu hình ảnh

mô phỏng hấp dẫn, nội dung đa dạng nhưng phải được trình bày ngắn gọn, dễnhớ, gắn với cuộc sống hằng ngày

- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về các khái niệm xàphòng, chất giặt rửa tổng hợp , các yếu tố ảnh hưởng, các phương pháp nângcao, nâng cao hiệu sử dụng

-Trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản về các bài tập có kèm theohình ảnh, video, phần mềm, mô hình trực quan minh họa sinh sinh động

-Trang bị cho học sinh một số kĩ năng cơ bản nhất để ghi nhớ vận dụngvào giải thích các vấn đề thực tiễn liên quan vấn đề hằng ngày

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Hiện nay rất nhiều học sinh học còn yếu kém về kĩ năng sống có liên quanmôn hóa là do các nguyên nhân sau :

- Ở hầu hết học sinh học theo khối tự nhiên ở trường THPT tỉ lệ hổng kiến thứcchủ yếu là môn hoá học tương đối cao do thi đầu vào toán, văn , anh

- Đa số học sinh là con em ở một số vùng nông thôn còn nhiều khó khăn, nênkhông thể tập trung vào việc học, ngoài thời gian ở trường, ở nhà các em phảilàm việc như một lao động giúp đỡ tài chính cho gia đình

- Ở bậc học THCS học sinh chưa chú trọng môn hóa do tâm lí chỉ chú ý 3 môntoán, văn, anh học để thi vào lớp 10, môn hóa giáo viên chưa được quan tâm vàđưa vào bài học nhiều

- Phương pháp lên lớp của giáo viên còn nhiều chỗ chưa gây được hứng thú chohọc sinh, nhàm chán, cũ kĩ [5]

Trang 4

I I

Khi xà phòng, chất giặt rửa tan vào nước sẽ tạo dung dịch có (8) …………làm cho vật cần giặt rửa dễ thấm ướt

Đuôi kị nước trong xà phòng và chất giặt rửa thâm nhập vào vết bẩn, phânchia vết bẩn thành những hạt rất nhỏ có (9) ………… quay ra ngoài, các hạt nàyphân tán vào nước và bị rửa trôi Kết quả là các vết bẩn trên quần áo, dầu mỡ ởchén bát bị loại bỏ

3 Phương pháp sản xuất xà phòng và chất giặt rửa

a Phương pháp sản xuất xà phòng

Xà phòng thường được sản xuất bằng cách đun chất béo với dung dịch (10)

………… (phản ứng xà phòng hóa):

Hình 8 Minh họa phản ứng xà phòng hóa

- Phản ứng tổng quát có dạng như sau:

R1COOCH2

R2COOCH + 3NaOH → C3H5(OH)3 + R1COONa + R2COONa + R3COONa

R3COOCH2

- Xà phòng sau khi tạo thành được tách ra khỏi hỗn hợp (bằng cách sử dụng

dung dịch (11) …………), trộn với các chất phụ gia và tạo hình theo yêu cầu

Hình 9 Xà phòng với các mùi hương khác nhau Bảng So sánh 2 quy trình sản xuất xà phòng phổ biến nhất

Các đặc điểm Quy trình không gia nhiệt Quy trình có gia nhiệt

- Cân đong đúng lượng cần

- Chất béo, kiềm, nước, phụ gia

Trang 5

I I

R1COOCH2

R3COOCH2

Trang 6

Hình 10 Một số ứng dụng của xà phòng và chất giặt rửa

B MỘT SỐ BÀI TẬP LIÊN QUAN TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

PHẦN I.Trắc nghiệm một đáp án.

Câu 1 [CD - SGK] Để tẩy vết dầu, mỡ bám trên quần áo, sử dụng chất nào sau

đây là phù hợp nhất?

C. Dung dịch nước Javel D. Dung dịch xà phòng.

Câu 2. Thành phần chính của xà phòng là

A. muối của acid béo.

B. muối của acid vô cơ.

C. muối sodium hoặc potassium của acid béo.

D. muối sodium hoặc potassium của acid.

Câu 3. Thành phần chính của chất giặt rửa tổng hợp thường là

A. muối sodium, potassium của acid béo.

B. muối sodium của acid vô cơ.

C. muối sodium alkylsulfate (R-OSO3Na), sodium alkylbenzenesulfonate

(R-SO3Na), …

D. glycerol và ethylene glycol.

Câu 4. Phần kị nước trong xà phòng và chất giặt rửa là

A. nhóm carboxylate B. nhóm sulfate.

C. gốc hydrocarbon dài D. nhóm sulfonate.

Câu 5. Phần ưa nước trong xà phòng là

Câu 6. Xà phòng có thể được điều chế từ nguồn nguyên liệu nào sau đây?

A. Glycerol và dầu mỏ B. Nước bồ hòn, bồ kết.

C. Dầu thực vật và củ cải đường D. Mỡ động vật và dầu mỏ.

Câu 7. Nguyên liệu nào sau đây dùng để điều chế chất giặt rửa tự nhiên?

Câu 8: Khả năng tẩy rửa của xà phòng và chất giặt rửa do cấu tạo có

Trang 7

A TÓM TẮT CƠ SỞ KIẾN THỨC

ĐỂ HỌC SINH NĂM VŨNG KIẾM THỨC, HỌC SINH NGHIÊN CỨU CÁC KIẾN THỨC THỰC TẾ ĐỜI SỐNG, TÌM HIỂU SÁCH BÁO, INTERNET ĐỂ HOÀN THIỆN PHẦN CÒN THIẾU VÀO CHỖ TRỐNG

CÓ DẤU 3 CHẤM

1 Khái niệm, đặc điểm cấu tạo của xà phòng và chất giặt rửa

Xà phòng là hỗn hợp muối (1) ………… của các acid béo và các chất phụgia Thành phần chủ yếu của xà phòng thường là muối sodium của (2) …………

Hình 1 Minh họa một số loại xà phòng trong đời sống

Chất giặt rửa tổng hợp là các chất được tổng hợp hoá học, có tác dụng giặtrửa như xà phòng nhưng không phải là muối sodium, potassium của các acidbéo Những chất này thường là muối (3) …………

Hình 2 Minh họa một số loại chất giặt rửa tổng hợp

Hình 3 Một số loại thức vật có chứa chất giặt rửa tự nhiên như bồ kết, bồ hòn,

…Cấu tạo của xà phòng và chất giặt rửa phổ biến thường gồm hai phần:

Trang 8

2 Về kỹ năng.

* Môn hóa học:

- Dự đoán tính chất hóa học, kiểm tra bằng thí nghiệm và kết luận được tính

chất hoá học, ứng dụng vào đời sống

- Quan sát thí nghiệm hoặc hình ảnh , rút ra được nhận xét về ứng dụng toánhóa học vào thực tế [1][2][3]

* Kĩ năng sống:

- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc theo nhóm, đặc biệt ý thức bảo

vệ chân lí khoa học khi nó không thuộc về số đông

- Có ý thức bảo vệ môi trường sống trong giai đình, trường học

3 Về tư duy, thái độ.

- Có tinh thần học tập tích cực, nghiêm túc, hoàn thành nhiệm vụ giáo viên giaocho

- Yêu thích bộ môn, say mê trong nghiên cứu khoa học

- Thường xuyên ứng dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống nâng cao năng suấtlao động

Thông qua dự án sẽ giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức các mônVật lí, hóa học, giáo dục công dân vào giải thích được một số hiện tượng trongthực tế liên quan đến môn học, ứng dụng vào giải quyết các tình huống thựctiễn, tính toán được các thông số liên quan để áp dụng vào sản xuất và đời sống,giải thích hiện tượng

4 Năng lực vận dụng kiến thức của bài học.

- Tính chất vật lí, tính chất hóa học hữu cơ, tính tan, sử dụng, bảo vệ môi

- Chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm đối với lớp 12A5, 12A6,12A8 trong

1 số buổi học chính khóa và ngoại khóa

- Đặc điểm cần thiết của học sinh đã học theo dự án: Có kĩ năng và tinhthần đoàn kết trong hoạt động nhóm, có năng lực tìm kiếm các thông tin, tìmtòi khám phá kiến thức mới, kĩ năng thực hành thí nghiệm tốt.[3][4]

Trang 9

- Đun ở (14) ………… trong 1 giờ cho phản ứng xảy ra hoàn toàn.

- Phối trộn phụ gia ở cuối giai đoạn này

Bước 3: Vào khuôn,

- Cho vào khuôn, để đếnkhi nguội thì lấy ra

- Có thể cắt nhỏ cho phùhợp nhu cầu sử dụng

Bước 4: Bảo quản - Cần bảo quản nơi thoáng

mát trong (16) ………… tuầnmới đạt chất lượng cao nhất

- Có thể sử dụng ngay sau khi lấy ra khỏi khuôn

Ư u điểm - Giữ được nhưng đặc tính tốt

nhất của xà phòng, không lẫnnhiều tạp chất sinh ra do nhiệt

- Qúa trình sản xuất nhanh chóng, hiệu suất cao

Nhược điểm - Tốn nhiều thời gian - Nhiệt có thể làm mất

đi một số tính chất của

xà phòng hay sinh ra cáctạp chất

Ứng dụng - Phù hợp sản xuất tại nhà - Phù hợp quy mô công

nghiệp

- Ngoài ra, xà phòng còn được sản xuất từ dầu mỏ:

b Phương pháp sản xuất chất giặt rửa tổng hợp

Chất giặt rửa tổng hợp được sản xuất từ dầu mỏ:

- (17) ………… được trộn thêm phụ gia để tạo chất giặt rửa tổng hợp

4 Ứng dụng của xà phòng và chất giặt rửa

Xà phòng được dùng để (18) …………, … chất giặt rửa được dùng (19)

Trang 10

- Việc sử dụng các phương tiện trực quan còn hạn chế, hình ảnh minh họa ,thínghiệm ảo, phần mềm chuyên dụng , mô hình đặc biệt là thí nghiệm thực hànhcòn thiếu.

- Chính bản thân các em cũng chưa chú ý đến việc phát triển kĩ năng sống củaminh, một bộ phận thờ ơ, dành thời gian ngoài giờ lên lớp cho mạng xã hội ,game…vv

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Để thực hiện được sang kiến của đề tài này, tôi đề ra giải pháp sử dụngnhư sau:

- Hệ thống hoá lại những kiến thức đã học qua các tiết ôn tập, luyện tập kể cảnhững kiến thức liên quan ở các lớp dưới

- Xen kẽ các dạng bài tập cơ bản và các bài tập có hình ảnh minh họa vào cáctiết dạy, bài kiểm tra, ngoại khóa

- Yêu cầu học sinh tìm hiểu, ghi nhớ có chủ đích, vận dụng, tìm tòi sáng tạonhiều hơn thông qua việc giáo viên giao bài tập về nhà cho học sinh ở mức độ từ

dễ đến khó

- Tăng cường sự hợp tác, giúp đỡ của bạn bè thông qua hình thức học nhóm, học

tổ Có kế hoạch để những em có học lực khá giỏi giúp đỡ những em yếu kém

- Nếu có điều kiện giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sịnh thu thập, tìmhiểu, tổ chức các buổi thảo luận, làm mô hình, vẽ tranh ảnh về nội dung chươngtrình vì đây là chương trình khó hình dung về mặt hình tượng đòi hỏi gắn cácvấn đề thực tế đời sống [3][6]

* Môn hóa học: Biết được:

- Một số tình huống thực tế, sử lí các bài toán thực tiễn , rút ngắn thực tế đờisống và lí thuyết

- Giải thích các vấn đề thực tiễn thông qua bài học xà phòng, chất giặt rửa tổnghợp, cách sử dụng, chế tạo đơn giản [1]

* Môn giáo dục công dân :

- Nâng cao ý thức học tập, say mê nghiên cứu khoa học, yêu thiên nhiên kì thú,bảo vệ chân lí khoa học

- Rèn luyện tư duy phản biện, nhìn nhận thế giới quan tư duy biện chứng

Trang 11

Trang 12

dễ đến khó

Trang 13

(R-SO3Na), …

Trang 14

(R-SO3Na), …

Trang 15

Trang 16

* Môn hóa học:

* Kĩ năng sống:

Trang 17

Trang 18

(R-SO3Na), …

Trang 19

(R-SO3Na), …

Trang 20

dễ đến khó

Trang 21

nghiệp

Trang 22

Trang 23

nghiệp

Trang 24

* Môn hóa học:

* Kĩ năng sống:

Trang 25

I I

R1COOCH2

R3COOCH2

Trang 26

dễ đến khó

Trang 27

* Môn hóa học:

* Kĩ năng sống:

Trang 28

Hình 4 Cấu tạo chung của xà phòng và chất giặt rửa

+ (4) ………… ("đầu" ưa nước): là nhóm carboxylate (xà phòng) hoặcnhóm sulfate, sulfonate (chất giặt rửa tổng hợp) Phần này (5) …………tanđược trong nước

+ (6) ………… ("đuôi" kị nước): là gốc hydrocarbon có mạch dài (R) Phầnnày (7) ………… tan trong nước

Hình 5 Ví dụ công thức cấu tạo của xà phòng và chất giặt rửa

2 Tính chất giặt rửa

Hình 6 Minh họa sức căng bề mặt của nước

Hình 7 Cơ chế giặt rửa

Xà phòng

Chất giặt rửa

Trang 29

nghiệp

Trang 30

Xà phòng

Trang 31

dễ đến khó

Trang 32

* Môn hóa học:

* Kĩ năng sống:

Trang 33

Xà phòng

Trang 34

* Môn hóa học:

* Kĩ năng sống:

Trang 35

Trang 36

nghiệp

Trang 37

Tiêu đề	Giải thích các vấn đề trong đời sống thực tiễn thông qua dạy học trải nghiệm bài xà phòng, chất giặt rửa tổng hợp, giáo dục ý thức tự giác, tiết kiệm, bảo vệ môi trường sống thường ngày của học sinh
Trường học	Trường THPT Sầm Sơn
Chuyên ngành	Hóa học
Thể loại	sáng kiến kinh nghiệm
Thành phố	Sầm Sơn

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	2,63 MB