Skkn cấp tỉnh rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết bài 9 hành trang cuộc sống

Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG II

_

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI LUẬN VỀ BẢN THÂN CHO HỌC SINH LỚP 10 QUA DẠY HỌC VIẾT -

BÀI 9 “HÀNH TRANG CUỘC SỐNG”

(Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2025

2 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 22.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 22.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng

2.1.2 Kiểu bài “Viết bài luận về bản thân”: Khái niệm, đặc

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

2.2.2 Thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn

luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh 62.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 62.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

2.3.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

động tổ chức tìm hiểu các bài viết tham khảo 72.3.3 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

động tìm hiểu quy trình tiến hành hoạt động viết 92.3.4 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

2.3.5 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

động kiểm tra, đánh giá, chỉnh sửa bài viết 122.3.5.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

2.3.5.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 132.4.1 Khảo sát kết quả rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản

thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết- bài 9 132.4.2 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đề

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

trình tự vấn, tự luận về bản thân, suy ngẫm về những gì mà bản thân đã trảinghiệm để đúc rút ra các quy luật, bản chất, bài học trong cuộc sống Bài luận vềbản thân còn là kết quả của quá trình tự ý thức về chính mình với những đặcđiểm tiêu biểu, nổi bật như sở trường, năng lực, tư duy, quan điểm… Đây làkiểu bài mới trong chương trình Ngữ văn THPT - lần đầu tiên được đưa vàogiảng dạy trong nhà trường theo chương trình GDPT 2018 Việc giúp HS bướcđầu nhận diện, làm quen với kiểu bài là hết sức cần thiết Vì vậy giải pháp đầutiên trong tiến trình dạy học viết tôi đã quan tâm đến vấn đề này.

Giải pháp nhằm hướng đến những mục tiêu: Giúp HS nhận diện được kiểubài, từ đó tạo tâm thế chủ động khi thực hiện các hoạt động, tạo hứng thú tìmhiểu khám phá đối với bài tự luận về bản thân Tránh được sự bị động, lúngtúng, mất phương hướng, khó hiểu ngay từ phần mở đầu của bài học Cách thức

mà tôi thực hiện như sau:

- Bước 1: Cho HS sưu tầm một số bài tự luận về bản thân, từ đó chia sẻ nhữngthông tin mà mình thu thập được trước cả lớp

- Bước 2: GV nêu yêu cầu: qua việc tìm hiểu một số bài luận về bản thân, hãycho biết những cảm nhận ban đầu về hoàn cảnh sử dụng, vai trò, cấu trúc của bàiluận về bản thân trong cuộc sống

Bài luận về bản thân thường được viết trong những hoàn cảnh, tình huốngsau: Khi xin học bổng, khi nộp hồ sơ tuyển sinh vào một trường đại học, khi đixin việc, ứng cử vào một vị trí lãnh đạo trong câu lạc bộ…; khi diễn thuyết, chia

sẻ kinh nghiệm, giá trị và suy ngẫm về cuộc đời của mình với công chúng

Khi viết bài luận về bản thân, người viết có cơ hội suy ngẫm về những gìmình đã trải nghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộcsống, bài học để có thể áp dụng cho tương lai Người có thói quen tự vấn, tựluận về bản thân sẽ có ý thức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điềuchỉnh ứng xử sao cho phát triển được tối đa thế mạnh của mình và chung sốnghài hòa với người khác

Bàn luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng tạo,người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân, tùythuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân

- Bước 3: GV yêu cầu HS đánh dấu vào các từ khóa quan trọng xác định các tiêu

chí chính của một bài luận ở phần yêu cầu của mục viết

- Bước 4: Dẫn dắt vào bài học

Như vậy, thông qua việc hướng dẫn HS tìm hiểu kiểu bài sẽ giúp HS cónhững nhận biết ban đầu và tạo ra được tâm thế tích cực, chủ động cho quá trìnhlĩnh hội những kiến thức mới về kiểu bài viết bài luận về bản thân

2.3.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu các bài viết tham khảo

Dạy học hiện đại và nhất là Chương trình GDPT 2018 đặc biệt chú trọnghình thành các phẩm chất, rèn luyện kĩ năng và phát triển năng lực cho ngườihọc Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được vận dụng và phát huyhiệu quả qua mỗi hoạt động dạy học Nhận diện thực tiễn sinh động, đối diệnvới các tình huống, buộc người học phản xạ bằng khả năng tự phân tích, phán

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

có ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần gìn giữ, phát triển cácgiá trị văn hóa Việt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khảnăng hội nhập quốc tế Môn Ngữ văn góp phần phát triển các năng lực chung:năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn

đề và sáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp HS phát triển năng lực ngôn ngữ vànăng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe; có hệ thống kiếnthức phổ thông nền tảng về Tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng

và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hóa;biết tạo lập các văn bản thông dụng

Để đạt được mục tiêu chung đó, chương trình đã đưa ra những yêu cầu cầnđạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đặc biệt là những yêu cầu cần đạt

về năng lực đặc thù cho từng cấp học Theo đó, cấp THPT ở hoạt động dạy họcviết, chương trình đưa ra yêu cầu: giúp HS viết thành thạo kiểu văn bản nghịluận về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội

- Định hướng phương pháp dạy viết: Nhằm giúp GV và HS trong quá trình tổ

chức các hoạt động dạy học, để đạt được mục tiêu và đáp ứng được yêu cầu mônhọc cũng như cho từng hoạt động, Chương trình đã xây dựng định hướng vềphương pháp hình thành, phát triển các năng lực đặc thù cho từng hoạt động dạyđọc, dạy viết, dạy nói và nghe Trong định hướng về phương pháp dạy viết,Chương trình đã hướng dẫn: Mục đích của phương pháp dạy viết là rèn luyện tưduy và cách viết, qua đó mà giáo dục phẩm chất và phát triển nhân cách HS Khidạy viết, GV chú trọng yêu cầu tạo ra ý tưởng và biết cách trình bày ý tưởng mộtcách mạch lạc, sáng tạo và có sức thuyết phục GV tập trung vào yêu cầu hướngdẫn HS các bước tạo lập văn bản, thực hành viết theo các bước và đặc điểm củakiểu văn bản Thông qua thực hành, GV hướng dẫn HS phân tích các văn bản ởphần đọc hiểu và văn bản bổ sung để nắm được đặc điểm của các kiểu văn bản,quy trình tạo lập văn bản; sử dụng các câu hỏi giúp HS xác định được mục đích

và nội dung viết; giới thiệu các nguồn tư liệu, hướng dẫn cách tìm ý tưởng vàphác thảo dàn ý; hướng dẫn HS viết văn bản; tự chỉnh sửa và trao đổi dựa trêncác tiêu chí đánh giá; hoàn thiện bài viết và rút kinh nghiệm sau mỗi lần viết bài

Ở cấp THPT, ngoài việc tiếp thu phương pháp phân tích mẫu các kiểu vănbản, GV chú ý hướng dẫn kĩ thuật viết nhằm giúp HS vừa thành thạo kĩ năng tạolập theo từng kiểu văn bản, vừa phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề vàsáng tạo thể hiện qua bài viết Bên cạnh các văn bản thông thường, HS còn đượcrèn luyện tạo lập văn bản điện tử và văn bản đa phương thức GV sử dụngnhững phương pháp như phân tích mẫu, đặt câu hỏi, nêu vấn đề, gợi mở… đểhướng dẫn HS hình thành dàn ý, lựa chọn cách triển khai, diễn đạt; tổ chức cho

HS thực hành viết văn bản, có thể viết từng phần: mở bài, kết bài, một hoặc một

số đoạn trong thân bài Tổ chức dạy viết đoạn và bài văn thường gồm các hoạtđộng chủ yếu như: nêu nhiệm vụ mà HS cần thực hiện; yêu cầu HS làm việc cánhân, cặp đôi hoặc theo nhóm; tổ chức trình bày kết quả làm việc, thảo luận vềcác nhiệm vụ được giao và tự rút ra nội dung bài học; nhận xét, đánh giá; saukhi viết xong, HS cần có cơ hội nói, trình bày những gì đã viết…qua đó, phát

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

triển những phẩm chất, năng lực cơ bản, cốt lõi, đặc thù giúp HS đáp ứng đượcnhững nhu cầu phức hợp mà cuộc sống thực tiễn đặt ra

2.1.2 Kiểu bài “Viết bài luận về bản thân”: Khái niệm, đặc điểm, cấu trúc

- Khái niệm: Bài luận về bản thân là một loại văn bản nghị luận mà ở đó người

viết sử dụng lí lẽ và bằng chứng đáng tin cậy để trình bày những đặc điểm tiêubiểu, nổi bật của mình (tính cách, đam mê, …), thể hiện quan điểm, chủ kiến củangười viết nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về mình, đồng tình với hành động,giải pháp của mình Viết bài luận về bản thân là thực hành việc nhìn lại chínhmình, tự ý thức về giá trị của chính mình

Ở kiểu bài nghị luận thông thường, người viết sẽ bàn luận về các vấn đềcon người, xã hội, thể hiện ý kiến của người viết về những tư tưởng trong cuộcsống; bàn luận tính đúng sai của vấn đề và thuyết phục người đọc, người nghe.Còn kiểu bài bàn luận về bản thân lại tập trung vào thể hiện cá tính, thiên hướng,lựa chọn, niềm tin, quan điểm riêng của bản thân, hướng vào việc tự bày tỏ, tựsoi xét và chia sẻ những trải nghiệm, suy nghĩ… của chính bản thân người viết

- Đặc điểm:

+ Tập trung vào những suy ngẫm của người viết về những gì mà bản thân đã trảinghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để

áp dụng cho tương lai

+ Thể hiện rõ sự ý thức về bản thân của người viết: ưu điểm, hạn chế

+ Ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, mang cá tính, thể hiện cảm xúc chân thành

+ Sự chân thành, sâu sắc trong suy ngẫm của người viết là yếu tố quan trọngnhất làm nên sức hấp dẫn của kiểu văn bản này

- Cấu trúc: Bài luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng

tạo, người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân,tùy thuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân: Huy động trải nghiệm; Suy nghĩ về bản thân và cuộc sống; Tưởng tượng

về tương lai; Bài học từ những trải nghiệm của bản thân; Kêu gọi hành động, gợi

mở suy nghĩ cho người đọc

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Chương trình và thời lượng

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng trên quan điểm vừađáp ứng yêu cầu đổi mới, vừa chú trọng kế thừa và phát huy những ưu điểm củacác chương trình môn Ngữ văn đã có Vì vậy, Chương trình đã lấy việc rèn luyệncác kĩ năng giao tiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấphọc nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình theo định hướng năng lực và bảođảm tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong tất cả các cấp học, lớp học Cáckiến thức phổ thông cơ bản, nền tảng về tiếng Việt và văn học được hình thànhqua hoạt động dạy học tiếp nhận và tạo lập văn bản; phục vụ trực tiếp cho yêu cầurèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng theo hướng mở,không quy định chi tiết về nội dung dạy học, thời lượng chương trình cho cáchoạt động cũng được linh hoạt trong quá trình thực hiện, miễn là đảm bảo tổng

số tiết của cả năm học Riêng Chương trình Ngữ văn 10, hoạt động viết đượcxây dựng là 26 tiết/105 tiết của cả năm, chiếm 24,7% thời lượng chương trình

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

(Ở các lớp không thực hiện dạy học chuyên đề) Viết bài luận về bản thân đượcthực hiện trong 2 tiết trên tổng 26 tiết dành cho hoạt động viết, chiếm 7,7%.Phân tích về chương trình và thời lượng chúng ta thấy tầm quan trọng vàtính ứng dụng cao của việc tổ chức hoạt động viết Viết bài luận về bản thân làmột kiểu bài mới được đưa vào chương trình, thời lượng giành cho việc thực

hành viết bài luận về bản thân là 2 tiết ở bài “Hành trang cuộc sống” Về mặt lí

thuyết với chương trình và thời lượng trên đảm bảo mục tiêu giáo dục 2018 làhình thành được kĩ năng, năng lực viết bài luận về bản thân cho HS Nhưng trênthực tế tiến hành thì với thời lượng đó GV và HS vẫn còn gặp những khó khănnhất định trong quá trình thực hiện nội dung bài dạy học, ảnh hưởng không nhỏđến việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS Mặc dù HS đã đượcthực hành viết nhiều các kiểu văn bản tương tự như nghị luận xã hội, giới thiệu

về bản thân… nhưng kiểu bài tự luận về bản thân lần đầu tiên được đưa vàochương trình vẫn khá mới mẻ với HS Với sự linh hoạt về cấu trúc, các bướctiến hành viết bài phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh sử dụng, mục đích viết… bàiviết cần đến những trải nghiệm phong phú, có ý nghĩa trong cuộc sống, nhữngsuy nghĩ sâu sắc, triết lí về cuộc đời… đang đặt ra những khó khăn cho cả GV

và HS trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học

2.2.2 Thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân của học sinh

Để đánh giá chính xác thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân của HS, tôi đã tiến hành cuộc khảo sát học sinh lớp 10 Trường THPTQuảng Xương II, năm học 2024 - 2025 (xem Phụ lục 1) và thu được kết quả nhưsau:

Bảng 1: Tổng hợp kết quả khảo sát học sinh

Tổng số

học sinh

điều tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 (Những khó khăn gặp phải) Câu hỏi 2 (Mức độ tự tin)

Chưa được

hướng dẫn

Kiểu bài khó hiểu

Chưa được tiếp cận kiểu bài

Không tự

Rất tự tin

Qua kết quả khảo sát, tôi nhận thấy phần lớn các em còn gặp nhiều khókhăn trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân Những khó khăn mà

các em gặp phải trước khi học viết bài 9 “Hàng trang cuộc sống” đến từ nhiều

phía: kiểu bài luận về bản thân các em chưa được tiếp cận nhiều, chưa đượchướng dẫn cụ thể, kĩ năng ban đầu các em chưa có và các em thấy đây là mộtkiểu bài khó hiểu Chính vì thế mà khi được hỏi về mức độ tự tin khi thực hànhviết bài luận về bản thân, đa số các em đều cho biết các em còn lúng túng, thiếu

tự tin khi thực hiện hoạt động học tập này

Đứng trước những thay đổi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018,

HS thấy nhiều nội dung kiến thức mới mẻ, lạ lẫm Có những nội dung, hoạtđộng HS mới được tiếp cận, thực hiện nên các em chưa thay đổi phương pháphọc tập kịp thời, điều đó khiến các em còn lúng túng, chưa chủ động trong cáchoạt động Viết bài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chươngtrình, đây là kiểu bài có cấu trúc, cách triển khai linh hoạt tùy thuộc vào hoàn

trình tự vấn, tự luận về bản thân, suy ngẫm về những gì mà bản thân đã trảinghiệm để đúc rút ra các quy luật, bản chất, bài học trong cuộc sống Bài luận vềbản thân còn là kết quả của quá trình tự ý thức về chính mình với những đặcđiểm tiêu biểu, nổi bật như sở trường, năng lực, tư duy, quan điểm… Đây làkiểu bài mới trong chương trình Ngữ văn THPT - lần đầu tiên được đưa vàogiảng dạy trong nhà trường theo chương trình GDPT 2018 Việc giúp HS bướcđầu nhận diện, làm quen với kiểu bài là hết sức cần thiết Vì vậy giải pháp đầutiên trong tiến trình dạy học viết tôi đã quan tâm đến vấn đề này.

Giải pháp nhằm hướng đến những mục tiêu: Giúp HS nhận diện được kiểubài, từ đó tạo tâm thế chủ động khi thực hiện các hoạt động, tạo hứng thú tìmhiểu khám phá đối với bài tự luận về bản thân Tránh được sự bị động, lúngtúng, mất phương hướng, khó hiểu ngay từ phần mở đầu của bài học Cách thức

mà tôi thực hiện như sau:

- Bước 1: Cho HS sưu tầm một số bài tự luận về bản thân, từ đó chia sẻ nhữngthông tin mà mình thu thập được trước cả lớp

- Bước 2: GV nêu yêu cầu: qua việc tìm hiểu một số bài luận về bản thân, hãycho biết những cảm nhận ban đầu về hoàn cảnh sử dụng, vai trò, cấu trúc của bàiluận về bản thân trong cuộc sống

Bài luận về bản thân thường được viết trong những hoàn cảnh, tình huốngsau: Khi xin học bổng, khi nộp hồ sơ tuyển sinh vào một trường đại học, khi đixin việc, ứng cử vào một vị trí lãnh đạo trong câu lạc bộ…; khi diễn thuyết, chia

sẻ kinh nghiệm, giá trị và suy ngẫm về cuộc đời của mình với công chúng

Khi viết bài luận về bản thân, người viết có cơ hội suy ngẫm về những gìmình đã trải nghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộcsống, bài học để có thể áp dụng cho tương lai Người có thói quen tự vấn, tựluận về bản thân sẽ có ý thức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điềuchỉnh ứng xử sao cho phát triển được tối đa thế mạnh của mình và chung sốnghài hòa với người khác

Bàn luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng tạo,người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân, tùythuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân

- Bước 3: GV yêu cầu HS đánh dấu vào các từ khóa quan trọng xác định các tiêu

chí chính của một bài luận ở phần yêu cầu của mục viết

- Bước 4: Dẫn dắt vào bài học

Như vậy, thông qua việc hướng dẫn HS tìm hiểu kiểu bài sẽ giúp HS cónhững nhận biết ban đầu và tạo ra được tâm thế tích cực, chủ động cho quá trìnhlĩnh hội những kiến thức mới về kiểu bài viết bài luận về bản thân

2.3.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu các bài viết tham khảo

Dạy học hiện đại và nhất là Chương trình GDPT 2018 đặc biệt chú trọnghình thành các phẩm chất, rèn luyện kĩ năng và phát triển năng lực cho ngườihọc Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được vận dụng và phát huyhiệu quả qua mỗi hoạt động dạy học Nhận diện thực tiễn sinh động, đối diệnvới các tình huống, buộc người học phản xạ bằng khả năng tự phân tích, phán

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

(Ở các lớp không thực hiện dạy học chuyên đề) Viết bài luận về bản thân đượcthực hiện trong 2 tiết trên tổng 26 tiết dành cho hoạt động viết, chiếm 7,7%.Phân tích về chương trình và thời lượng chúng ta thấy tầm quan trọng vàtính ứng dụng cao của việc tổ chức hoạt động viết Viết bài luận về bản thân làmột kiểu bài mới được đưa vào chương trình, thời lượng giành cho việc thực

hành viết bài luận về bản thân là 2 tiết ở bài “Hành trang cuộc sống” Về mặt lí

thuyết với chương trình và thời lượng trên đảm bảo mục tiêu giáo dục 2018 làhình thành được kĩ năng, năng lực viết bài luận về bản thân cho HS Nhưng trênthực tế tiến hành thì với thời lượng đó GV và HS vẫn còn gặp những khó khănnhất định trong quá trình thực hiện nội dung bài dạy học, ảnh hưởng không nhỏđến việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS Mặc dù HS đã đượcthực hành viết nhiều các kiểu văn bản tương tự như nghị luận xã hội, giới thiệu

về bản thân… nhưng kiểu bài tự luận về bản thân lần đầu tiên được đưa vàochương trình vẫn khá mới mẻ với HS Với sự linh hoạt về cấu trúc, các bướctiến hành viết bài phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh sử dụng, mục đích viết… bàiviết cần đến những trải nghiệm phong phú, có ý nghĩa trong cuộc sống, nhữngsuy nghĩ sâu sắc, triết lí về cuộc đời… đang đặt ra những khó khăn cho cả GV

và HS trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học

2.2.2 Thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân của học sinh

Để đánh giá chính xác thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân của HS, tôi đã tiến hành cuộc khảo sát học sinh lớp 10 Trường THPTQuảng Xương II, năm học 2024 - 2025 (xem Phụ lục 1) và thu được kết quả nhưsau:

Bảng 1: Tổng hợp kết quả khảo sát học sinh

Tổng số

học sinh

điều tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 (Những khó khăn gặp phải) Câu hỏi 2 (Mức độ tự tin)

Chưa được

hướng dẫn

Kiểu bài khó hiểu

Chưa được tiếp cận kiểu bài

Không tự

Rất tự tin

Qua kết quả khảo sát, tôi nhận thấy phần lớn các em còn gặp nhiều khókhăn trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân Những khó khăn mà

các em gặp phải trước khi học viết bài 9 “Hàng trang cuộc sống” đến từ nhiều

phía: kiểu bài luận về bản thân các em chưa được tiếp cận nhiều, chưa đượchướng dẫn cụ thể, kĩ năng ban đầu các em chưa có và các em thấy đây là mộtkiểu bài khó hiểu Chính vì thế mà khi được hỏi về mức độ tự tin khi thực hànhviết bài luận về bản thân, đa số các em đều cho biết các em còn lúng túng, thiếu

tự tin khi thực hiện hoạt động học tập này

Đứng trước những thay đổi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018,

HS thấy nhiều nội dung kiến thức mới mẻ, lạ lẫm Có những nội dung, hoạtđộng HS mới được tiếp cận, thực hiện nên các em chưa thay đổi phương pháphọc tập kịp thời, điều đó khiến các em còn lúng túng, chưa chủ động trong cáchoạt động Viết bài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chươngtrình, đây là kiểu bài có cấu trúc, cách triển khai linh hoạt tùy thuộc vào hoàn

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

triển những phẩm chất, năng lực cơ bản, cốt lõi, đặc thù giúp HS đáp ứng đượcnhững nhu cầu phức hợp mà cuộc sống thực tiễn đặt ra

2.1.2 Kiểu bài “Viết bài luận về bản thân”: Khái niệm, đặc điểm, cấu trúc

- Khái niệm: Bài luận về bản thân là một loại văn bản nghị luận mà ở đó người

viết sử dụng lí lẽ và bằng chứng đáng tin cậy để trình bày những đặc điểm tiêubiểu, nổi bật của mình (tính cách, đam mê, …), thể hiện quan điểm, chủ kiến củangười viết nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về mình, đồng tình với hành động,giải pháp của mình Viết bài luận về bản thân là thực hành việc nhìn lại chínhmình, tự ý thức về giá trị của chính mình

Ở kiểu bài nghị luận thông thường, người viết sẽ bàn luận về các vấn đềcon người, xã hội, thể hiện ý kiến của người viết về những tư tưởng trong cuộcsống; bàn luận tính đúng sai của vấn đề và thuyết phục người đọc, người nghe.Còn kiểu bài bàn luận về bản thân lại tập trung vào thể hiện cá tính, thiên hướng,lựa chọn, niềm tin, quan điểm riêng của bản thân, hướng vào việc tự bày tỏ, tựsoi xét và chia sẻ những trải nghiệm, suy nghĩ… của chính bản thân người viết

- Đặc điểm:

+ Tập trung vào những suy ngẫm của người viết về những gì mà bản thân đã trảinghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để

áp dụng cho tương lai

+ Thể hiện rõ sự ý thức về bản thân của người viết: ưu điểm, hạn chế

+ Ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, mang cá tính, thể hiện cảm xúc chân thành

+ Sự chân thành, sâu sắc trong suy ngẫm của người viết là yếu tố quan trọngnhất làm nên sức hấp dẫn của kiểu văn bản này

- Cấu trúc: Bài luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng

tạo, người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân,tùy thuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân: Huy động trải nghiệm; Suy nghĩ về bản thân và cuộc sống; Tưởng tượng

về tương lai; Bài học từ những trải nghiệm của bản thân; Kêu gọi hành động, gợi

mở suy nghĩ cho người đọc

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Chương trình và thời lượng

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng trên quan điểm vừađáp ứng yêu cầu đổi mới, vừa chú trọng kế thừa và phát huy những ưu điểm củacác chương trình môn Ngữ văn đã có Vì vậy, Chương trình đã lấy việc rèn luyệncác kĩ năng giao tiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấphọc nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình theo định hướng năng lực và bảođảm tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong tất cả các cấp học, lớp học Cáckiến thức phổ thông cơ bản, nền tảng về tiếng Việt và văn học được hình thànhqua hoạt động dạy học tiếp nhận và tạo lập văn bản; phục vụ trực tiếp cho yêu cầurèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng theo hướng mở,không quy định chi tiết về nội dung dạy học, thời lượng chương trình cho cáchoạt động cũng được linh hoạt trong quá trình thực hiện, miễn là đảm bảo tổng

số tiết của cả năm học Riêng Chương trình Ngữ văn 10, hoạt động viết đượcxây dựng là 26 tiết/105 tiết của cả năm, chiếm 24,7% thời lượng chương trình

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

(Ở các lớp không thực hiện dạy học chuyên đề) Viết bài luận về bản thân đượcthực hiện trong 2 tiết trên tổng 26 tiết dành cho hoạt động viết, chiếm 7,7%.Phân tích về chương trình và thời lượng chúng ta thấy tầm quan trọng vàtính ứng dụng cao của việc tổ chức hoạt động viết Viết bài luận về bản thân làmột kiểu bài mới được đưa vào chương trình, thời lượng giành cho việc thực

hành viết bài luận về bản thân là 2 tiết ở bài “Hành trang cuộc sống” Về mặt lí

thuyết với chương trình và thời lượng trên đảm bảo mục tiêu giáo dục 2018 làhình thành được kĩ năng, năng lực viết bài luận về bản thân cho HS Nhưng trênthực tế tiến hành thì với thời lượng đó GV và HS vẫn còn gặp những khó khănnhất định trong quá trình thực hiện nội dung bài dạy học, ảnh hưởng không nhỏđến việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS Mặc dù HS đã đượcthực hành viết nhiều các kiểu văn bản tương tự như nghị luận xã hội, giới thiệu

về bản thân… nhưng kiểu bài tự luận về bản thân lần đầu tiên được đưa vàochương trình vẫn khá mới mẻ với HS Với sự linh hoạt về cấu trúc, các bướctiến hành viết bài phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh sử dụng, mục đích viết… bàiviết cần đến những trải nghiệm phong phú, có ý nghĩa trong cuộc sống, nhữngsuy nghĩ sâu sắc, triết lí về cuộc đời… đang đặt ra những khó khăn cho cả GV

và HS trong quá trình thực hiện hoạt động dạy học

2.2.2 Thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân của học sinh

Để đánh giá chính xác thực trạng rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân của HS, tôi đã tiến hành cuộc khảo sát học sinh lớp 10 Trường THPTQuảng Xương II, năm học 2024 - 2025 (xem Phụ lục 1) và thu được kết quả nhưsau:

Bảng 1: Tổng hợp kết quả khảo sát học sinh

Tổng số

học sinh

điều tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 (Những khó khăn gặp phải) Câu hỏi 2 (Mức độ tự tin)

Chưa được

hướng dẫn

Kiểu bài khó hiểu

Chưa được tiếp cận kiểu bài

Không tự

Rất tự tin

Qua kết quả khảo sát, tôi nhận thấy phần lớn các em còn gặp nhiều khókhăn trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân Những khó khăn mà

các em gặp phải trước khi học viết bài 9 “Hàng trang cuộc sống” đến từ nhiều

phía: kiểu bài luận về bản thân các em chưa được tiếp cận nhiều, chưa đượchướng dẫn cụ thể, kĩ năng ban đầu các em chưa có và các em thấy đây là mộtkiểu bài khó hiểu Chính vì thế mà khi được hỏi về mức độ tự tin khi thực hànhviết bài luận về bản thân, đa số các em đều cho biết các em còn lúng túng, thiếu

tự tin khi thực hiện hoạt động học tập này

Đứng trước những thay đổi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018,

HS thấy nhiều nội dung kiến thức mới mẻ, lạ lẫm Có những nội dung, hoạtđộng HS mới được tiếp cận, thực hiện nên các em chưa thay đổi phương pháphọc tập kịp thời, điều đó khiến các em còn lúng túng, chưa chủ động trong cáchoạt động Viết bài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chươngtrình, đây là kiểu bài có cấu trúc, cách triển khai linh hoạt tùy thuộc vào hoàn

trình tự vấn, tự luận về bản thân, suy ngẫm về những gì mà bản thân đã trảinghiệm để đúc rút ra các quy luật, bản chất, bài học trong cuộc sống Bài luận vềbản thân còn là kết quả của quá trình tự ý thức về chính mình với những đặcđiểm tiêu biểu, nổi bật như sở trường, năng lực, tư duy, quan điểm… Đây làkiểu bài mới trong chương trình Ngữ văn THPT - lần đầu tiên được đưa vàogiảng dạy trong nhà trường theo chương trình GDPT 2018 Việc giúp HS bướcđầu nhận diện, làm quen với kiểu bài là hết sức cần thiết Vì vậy giải pháp đầutiên trong tiến trình dạy học viết tôi đã quan tâm đến vấn đề này.

Giải pháp nhằm hướng đến những mục tiêu: Giúp HS nhận diện được kiểubài, từ đó tạo tâm thế chủ động khi thực hiện các hoạt động, tạo hứng thú tìmhiểu khám phá đối với bài tự luận về bản thân Tránh được sự bị động, lúngtúng, mất phương hướng, khó hiểu ngay từ phần mở đầu của bài học Cách thức

mà tôi thực hiện như sau:

- Bước 1: Cho HS sưu tầm một số bài tự luận về bản thân, từ đó chia sẻ nhữngthông tin mà mình thu thập được trước cả lớp

- Bước 2: GV nêu yêu cầu: qua việc tìm hiểu một số bài luận về bản thân, hãycho biết những cảm nhận ban đầu về hoàn cảnh sử dụng, vai trò, cấu trúc của bàiluận về bản thân trong cuộc sống

Bài luận về bản thân thường được viết trong những hoàn cảnh, tình huốngsau: Khi xin học bổng, khi nộp hồ sơ tuyển sinh vào một trường đại học, khi đixin việc, ứng cử vào một vị trí lãnh đạo trong câu lạc bộ…; khi diễn thuyết, chia

sẻ kinh nghiệm, giá trị và suy ngẫm về cuộc đời của mình với công chúng

Khi viết bài luận về bản thân, người viết có cơ hội suy ngẫm về những gìmình đã trải nghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộcsống, bài học để có thể áp dụng cho tương lai Người có thói quen tự vấn, tựluận về bản thân sẽ có ý thức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điềuchỉnh ứng xử sao cho phát triển được tối đa thế mạnh của mình và chung sốnghài hòa với người khác

Bàn luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng tạo,người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân, tùythuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân

- Bước 3: GV yêu cầu HS đánh dấu vào các từ khóa quan trọng xác định các tiêu

chí chính của một bài luận ở phần yêu cầu của mục viết

- Bước 4: Dẫn dắt vào bài học

Như vậy, thông qua việc hướng dẫn HS tìm hiểu kiểu bài sẽ giúp HS cónhững nhận biết ban đầu và tạo ra được tâm thế tích cực, chủ động cho quá trìnhlĩnh hội những kiến thức mới về kiểu bài viết bài luận về bản thân

2.3.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu các bài viết tham khảo

Dạy học hiện đại và nhất là Chương trình GDPT 2018 đặc biệt chú trọnghình thành các phẩm chất, rèn luyện kĩ năng và phát triển năng lực cho ngườihọc Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được vận dụng và phát huyhiệu quả qua mỗi hoạt động dạy học Nhận diện thực tiễn sinh động, đối diệnvới các tình huống, buộc người học phản xạ bằng khả năng tự phân tích, phán

có ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần gìn giữ, phát triển cácgiá trị văn hóa Việt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khảnăng hội nhập quốc tế Môn Ngữ văn góp phần phát triển các năng lực chung:năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn

đề và sáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp HS phát triển năng lực ngôn ngữ vànăng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe; có hệ thống kiếnthức phổ thông nền tảng về Tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng

và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hóa;biết tạo lập các văn bản thông dụng

Để đạt được mục tiêu chung đó, chương trình đã đưa ra những yêu cầu cầnđạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đặc biệt là những yêu cầu cần đạt

về năng lực đặc thù cho từng cấp học Theo đó, cấp THPT ở hoạt động dạy họcviết, chương trình đưa ra yêu cầu: giúp HS viết thành thạo kiểu văn bản nghịluận về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội

- Định hướng phương pháp dạy viết: Nhằm giúp GV và HS trong quá trình tổ

chức các hoạt động dạy học, để đạt được mục tiêu và đáp ứng được yêu cầu mônhọc cũng như cho từng hoạt động, Chương trình đã xây dựng định hướng vềphương pháp hình thành, phát triển các năng lực đặc thù cho từng hoạt động dạyđọc, dạy viết, dạy nói và nghe Trong định hướng về phương pháp dạy viết,Chương trình đã hướng dẫn: Mục đích của phương pháp dạy viết là rèn luyện tưduy và cách viết, qua đó mà giáo dục phẩm chất và phát triển nhân cách HS Khidạy viết, GV chú trọng yêu cầu tạo ra ý tưởng và biết cách trình bày ý tưởng mộtcách mạch lạc, sáng tạo và có sức thuyết phục GV tập trung vào yêu cầu hướngdẫn HS các bước tạo lập văn bản, thực hành viết theo các bước và đặc điểm củakiểu văn bản Thông qua thực hành, GV hướng dẫn HS phân tích các văn bản ởphần đọc hiểu và văn bản bổ sung để nắm được đặc điểm của các kiểu văn bản,quy trình tạo lập văn bản; sử dụng các câu hỏi giúp HS xác định được mục đích

và nội dung viết; giới thiệu các nguồn tư liệu, hướng dẫn cách tìm ý tưởng vàphác thảo dàn ý; hướng dẫn HS viết văn bản; tự chỉnh sửa và trao đổi dựa trêncác tiêu chí đánh giá; hoàn thiện bài viết và rút kinh nghiệm sau mỗi lần viết bài

Ở cấp THPT, ngoài việc tiếp thu phương pháp phân tích mẫu các kiểu vănbản, GV chú ý hướng dẫn kĩ thuật viết nhằm giúp HS vừa thành thạo kĩ năng tạolập theo từng kiểu văn bản, vừa phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề vàsáng tạo thể hiện qua bài viết Bên cạnh các văn bản thông thường, HS còn đượcrèn luyện tạo lập văn bản điện tử và văn bản đa phương thức GV sử dụngnhững phương pháp như phân tích mẫu, đặt câu hỏi, nêu vấn đề, gợi mở… đểhướng dẫn HS hình thành dàn ý, lựa chọn cách triển khai, diễn đạt; tổ chức cho

HS thực hành viết văn bản, có thể viết từng phần: mở bài, kết bài, một hoặc một

số đoạn trong thân bài Tổ chức dạy viết đoạn và bài văn thường gồm các hoạtđộng chủ yếu như: nêu nhiệm vụ mà HS cần thực hiện; yêu cầu HS làm việc cánhân, cặp đôi hoặc theo nhóm; tổ chức trình bày kết quả làm việc, thảo luận vềcác nhiệm vụ được giao và tự rút ra nội dung bài học; nhận xét, đánh giá; saukhi viết xong, HS cần có cơ hội nói, trình bày những gì đã viết…qua đó, phát

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

triển những phẩm chất, năng lực cơ bản, cốt lõi, đặc thù giúp HS đáp ứng đượcnhững nhu cầu phức hợp mà cuộc sống thực tiễn đặt ra

2.1.2 Kiểu bài “Viết bài luận về bản thân”: Khái niệm, đặc điểm, cấu trúc

- Khái niệm: Bài luận về bản thân là một loại văn bản nghị luận mà ở đó người

viết sử dụng lí lẽ và bằng chứng đáng tin cậy để trình bày những đặc điểm tiêubiểu, nổi bật của mình (tính cách, đam mê, …), thể hiện quan điểm, chủ kiến củangười viết nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về mình, đồng tình với hành động,giải pháp của mình Viết bài luận về bản thân là thực hành việc nhìn lại chínhmình, tự ý thức về giá trị của chính mình

Ở kiểu bài nghị luận thông thường, người viết sẽ bàn luận về các vấn đềcon người, xã hội, thể hiện ý kiến của người viết về những tư tưởng trong cuộcsống; bàn luận tính đúng sai của vấn đề và thuyết phục người đọc, người nghe.Còn kiểu bài bàn luận về bản thân lại tập trung vào thể hiện cá tính, thiên hướng,lựa chọn, niềm tin, quan điểm riêng của bản thân, hướng vào việc tự bày tỏ, tựsoi xét và chia sẻ những trải nghiệm, suy nghĩ… của chính bản thân người viết

- Đặc điểm:

+ Tập trung vào những suy ngẫm của người viết về những gì mà bản thân đã trảinghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để

áp dụng cho tương lai

+ Thể hiện rõ sự ý thức về bản thân của người viết: ưu điểm, hạn chế

+ Ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, mang cá tính, thể hiện cảm xúc chân thành

+ Sự chân thành, sâu sắc trong suy ngẫm của người viết là yếu tố quan trọngnhất làm nên sức hấp dẫn của kiểu văn bản này

- Cấu trúc: Bài luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng

tạo, người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân,tùy thuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân: Huy động trải nghiệm; Suy nghĩ về bản thân và cuộc sống; Tưởng tượng

về tương lai; Bài học từ những trải nghiệm của bản thân; Kêu gọi hành động, gợi

mở suy nghĩ cho người đọc

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Chương trình và thời lượng

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng trên quan điểm vừađáp ứng yêu cầu đổi mới, vừa chú trọng kế thừa và phát huy những ưu điểm củacác chương trình môn Ngữ văn đã có Vì vậy, Chương trình đã lấy việc rèn luyệncác kĩ năng giao tiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấphọc nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình theo định hướng năng lực và bảođảm tính chỉnh thể, sự nhất quán liên tục trong tất cả các cấp học, lớp học Cáckiến thức phổ thông cơ bản, nền tảng về tiếng Việt và văn học được hình thànhqua hoạt động dạy học tiếp nhận và tạo lập văn bản; phục vụ trực tiếp cho yêu cầurèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe

Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 được xây dựng theo hướng mở,không quy định chi tiết về nội dung dạy học, thời lượng chương trình cho cáchoạt động cũng được linh hoạt trong quá trình thực hiện, miễn là đảm bảo tổng

số tiết của cả năm học Riêng Chương trình Ngữ văn 10, hoạt động viết đượcxây dựng là 26 tiết/105 tiết của cả năm, chiếm 24,7% thời lượng chương trình

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

cảnh, mục đích viết văn bản đòi hỏi HS cần có sự sáng tạo, có những trảinghiệm phong phú, ý nghĩa của cá nhân Chính đặc điểm này của kiểu bài đãdẫn đến những khó khăn nhất định trong việc thực hiện hoạt động viết bài luận

về bản thân, nếu không có cách thức, phương pháp dạy học phù hợp thì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ không có kết quả mong muốn

2.2.3 Thực trạng và nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh

Để thấy được nhận thức của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân và khả năng của GV trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài nàycho HS, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy môn Ngữ văn của Trường THPTQuảng Xương II (xem Phụ lục 2) và thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Tổng hợp kết quả khảo sát giáo viên Tổng

số giáo

viên

điều

tra

Kết quả khảo sát

Câu hỏi 1 Câu hỏi 2 Câu hỏi 3

Chưa

tự tin

Tự tin

Rất

tự tin

Thời lượng dạy học

Phương pháp dạy học

Tài liệu Người

học

Không cần thiết

Cần thiết

Rất cần thiết

Tỉ lệ % 75% 25% % 75% 100% 87,5% 87,5% 0% 12,5% 87,5%Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rất rõ 100% GV đều cho rằng việc rèn luyện

kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS là cần thiết và rất cần thiết vì việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân sẽ giúp các em rất nhiều trong quá trình họctập, trong cuộc sống tương lai, khi các em tham gia các hoạt động tập thể mang tínhtrải nghiệm, khi xin việc, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức,câu lạc bộ; khi các em diễn thuyết và chia sẻ kinh nghiệm, giá trị sống…

Mặc dù thấy được tầm quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận

về bản thân cho HS và trên thực tế thầy cô đã hướng dẫn HS thực hành viết cáckiểu bài tương tự như nghị luận xã hội, bài giới thiệu về bản thân… nhưng khiđược hỏi về mức độ tự tin của thầy cô trong việc rèn luyện kĩ năng viết kiểu bàinày thì đa số thầy cô đều trả lời chưa thật sự tự tin khi rèn luyện kĩ năng này cho

HS Những khó khăn mà thầy cô đưa ra đến từ nhiều phía: thời lượng cho hoạtđộng thực hành viết bài luận về bản thân hạn hẹp, HS còn khá lạ lẫm với kiểubài, năng lực của các em còn hạn chế, tài liệu tham khảo chưa nhiều, chủ yếucác thầy cô tự mày mò về phương pháp, tự tìm hiểu và rút kinh nghiệm vì vậykhi thiết kế các hoạt động cho bài dạy học này thầy cô còn khá lúng túng Việcthiết kế bài dạy học cho hoạt động thực hành viết bài luận về bản thân vừa phảiđảm bảo mục tiêu, yêu cầu bài học lại phải đảm bảo thời gian, phù hợp với khảnăng tiếp nhận của HS Điều đó đòi hỏi sự dày công thực sự của các nhà giáođặc biệt là sự linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp, cách thức tổ chức cáchoạt động dạy học để HS có khả năng tiếp cận, làm quen và rèn luyện kĩ năngviết bài luận về bản thân một cách hiệu quả

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu kiểu bài

Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, đó là kết quả của quá

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

có ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc, góp phần gìn giữ, phát triển cácgiá trị văn hóa Việt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khảnăng hội nhập quốc tế Môn Ngữ văn góp phần phát triển các năng lực chung:năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn

đề và sáng tạo Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp HS phát triển năng lực ngôn ngữ vànăng lực văn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe; có hệ thống kiếnthức phổ thông nền tảng về Tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng

và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hóa;biết tạo lập các văn bản thông dụng

Để đạt được mục tiêu chung đó, chương trình đã đưa ra những yêu cầu cầnđạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đặc biệt là những yêu cầu cần đạt

về năng lực đặc thù cho từng cấp học Theo đó, cấp THPT ở hoạt động dạy họcviết, chương trình đưa ra yêu cầu: giúp HS viết thành thạo kiểu văn bản nghịluận về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội

- Định hướng phương pháp dạy viết: Nhằm giúp GV và HS trong quá trình tổ

chức các hoạt động dạy học, để đạt được mục tiêu và đáp ứng được yêu cầu mônhọc cũng như cho từng hoạt động, Chương trình đã xây dựng định hướng vềphương pháp hình thành, phát triển các năng lực đặc thù cho từng hoạt động dạyđọc, dạy viết, dạy nói và nghe Trong định hướng về phương pháp dạy viết,Chương trình đã hướng dẫn: Mục đích của phương pháp dạy viết là rèn luyện tưduy và cách viết, qua đó mà giáo dục phẩm chất và phát triển nhân cách HS Khidạy viết, GV chú trọng yêu cầu tạo ra ý tưởng và biết cách trình bày ý tưởng mộtcách mạch lạc, sáng tạo và có sức thuyết phục GV tập trung vào yêu cầu hướngdẫn HS các bước tạo lập văn bản, thực hành viết theo các bước và đặc điểm củakiểu văn bản Thông qua thực hành, GV hướng dẫn HS phân tích các văn bản ởphần đọc hiểu và văn bản bổ sung để nắm được đặc điểm của các kiểu văn bản,quy trình tạo lập văn bản; sử dụng các câu hỏi giúp HS xác định được mục đích

và nội dung viết; giới thiệu các nguồn tư liệu, hướng dẫn cách tìm ý tưởng vàphác thảo dàn ý; hướng dẫn HS viết văn bản; tự chỉnh sửa và trao đổi dựa trêncác tiêu chí đánh giá; hoàn thiện bài viết và rút kinh nghiệm sau mỗi lần viết bài

Ở cấp THPT, ngoài việc tiếp thu phương pháp phân tích mẫu các kiểu vănbản, GV chú ý hướng dẫn kĩ thuật viết nhằm giúp HS vừa thành thạo kĩ năng tạolập theo từng kiểu văn bản, vừa phát triển tư duy, năng lực giải quyết vấn đề vàsáng tạo thể hiện qua bài viết Bên cạnh các văn bản thông thường, HS còn đượcrèn luyện tạo lập văn bản điện tử và văn bản đa phương thức GV sử dụngnhững phương pháp như phân tích mẫu, đặt câu hỏi, nêu vấn đề, gợi mở… đểhướng dẫn HS hình thành dàn ý, lựa chọn cách triển khai, diễn đạt; tổ chức cho

HS thực hành viết văn bản, có thể viết từng phần: mở bài, kết bài, một hoặc một

số đoạn trong thân bài Tổ chức dạy viết đoạn và bài văn thường gồm các hoạtđộng chủ yếu như: nêu nhiệm vụ mà HS cần thực hiện; yêu cầu HS làm việc cánhân, cặp đôi hoặc theo nhóm; tổ chức trình bày kết quả làm việc, thảo luận vềcác nhiệm vụ được giao và tự rút ra nội dung bài học; nhận xét, đánh giá; saukhi viết xong, HS cần có cơ hội nói, trình bày những gì đã viết…qua đó, phát

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội đã chỉ rõ mục

tiêu của việc đổi mới Chương trình, sách giáo khoa như sau: “Đổi mới Chương

trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người

và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Như

vậy, việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được xác định là mộttrong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình GDPT hiện naycủa nước ta Là một môn học bắt buộc, đóng vai trò vô cùng quan trọng trongChương trình giáo dục, môn Ngữ văn cũng nằm trong mục tiêu chung ấy Bêncạnh các năng lực chung, môn Ngữ văn hướng đến phát triển các năng lực đặcthù đó là năng lực ngôn ngữ và văn học Năng lực đặc thù của môn Ngữ vănthực chất là hướng đến việc rèn luyện cho HS các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe.Với mục tiêu đó, Chương trình Ngữ văn 2018 đã nhấn mạnh một số quan điểmriêng theo đặc trưng môn học: Chương trình lấy việc rèn luyện các kĩ năng giaotiếp đọc, viết, nói và nghe làm trục chính xuyên suốt cả ba cấp học Trong 4 kĩnăng mà môn Ngữ văn hướng đến rèn luyện cho HS từ lớp 1 đến lớp 12, kĩ năngviết chiếm thời lượng nhiều thứ 2 sau kĩ năng đọc Cụ thể: đọc chiếm khoảng 60

- 63%; viết chiếm khoảng 22 - 25%; nói - nghe chiếm 10%; kiểm tra, đánh giáchiếm 5%

Để rèn luyện kĩ năng viết cho HS, trong định hướng về phương pháp dạyviết cho HS bậc THPT, chương trình đã xác định rõ: mục tiêu hướng đến là rènluyện cho HS bậc THPT viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyếtminh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp; viết đúng quytrình, có kết hợp các phương thức biểu đạt, kiểu lập luận và yếu tố nghệ thuật;

có chủ kiến về một vấn đề xã hội Để thực hiện được mục tiêu quan trọng đó, ởhoạt động viết các nhà biên soạn SGK đã xây dựng và thiết kế các đơn vị bàihọc rất công phu và đa dạng hóa các hoạt động học tập, các kiểu văn bản Viếtbài luận về bản thân là một kiểu bài mới được đưa vào chương trình, đây là kiểubài nghị luận mà HS có cơ hội suy ngẫm về những gì mình đã trải nghiệm, từ đóđúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộc sống, bài học để có thể áp dụngcho tương lai Khi viết bài luận về bản thân HS có cơ hội để suy nghĩ về nhữngphẩm chất, năng lực mà bản thân có được cũng như những điểm yếu mà bảnthân cần khắc phục Qua hoạt động học tập viết bài luận về bản thân, HS sẽ có ýthức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điều chỉnh ứng xử sao cho pháttriển được tối đa thế mạnh của mình và chung sống với người khác

Với đặc trưng đó của kiểu bài, hoạt động học tập viết bài luận về bản thân

có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực cho

HS, giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúng đặcđiểm của kiểu văn bản, đáp ứng được những đổi mới trong việc kiểm tra, đánhgiá và thi của Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 Tuy nhiên, vì Chươngtrình mới được bắt đầu thực hiện, kiểu bài viết bài luận về bản thân cũng mới

được đưa vào chương trình nên tài liệu nghiên cứu, hướng dẫn GV thực hiệnhoạt động này còn ít, GV còn bỡ ngỡ trong việc tìm ra các cách thức, biện pháp

để rèn luyện kĩ năng viết kiểu bài này cho HS Mặc dù kiểu bài nghị luận là rấtquen thuộc, HS thực hiện hoạt động viết bài văn nghị luận khá nhiều (Nghị luận

xã hội, nghị luận văn học ) Nhưng cách viết bài luận về bản thân có nhiềuđiểm khác biệt về cấu trúc, ngôn ngữ, đây còn là kiểu bài phụ thuộc nhiều vàotình huống, hoàn cảnh và mục đích sử dụng trong khi đó hướng dẫn của SGKcòn mang tính chất chung, chưa cụ thể cho từng dạng của kiểu bài, vì vậy HScòn lúng túng, bị động trong quá trình thực hiện hoạt động học tập

Như vậy, xuất phát từ việc xác định được tầm quan trọng của việc rènluyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho HS, đặc biệt đứng trước thực tế đặt

ra là phải tìm được biện pháp tháo gỡ khó khăn cho GV và HS trong việc thực

hiện hoạt động dạy học này, tôi quan tâm chọn đề tài: Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân cho học sinh lớp 10 qua dạy học viết - bài 9 “Hành trang cuộc sống” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn, tạo niềm hứng thú trong học tập, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocho HS Giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng tạo lập văn bản theo đúngđặc điểm của kiểu văn bản viết bài luận về bản thân, đáp ứng được những đổimới trong việc kiểm tra, đánh giá và thi của Chương trình GDPT Ngữ văn 2018

Từ đó hướng tới hình thành và phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết,giúp HS đáp ứng được những nhu cầu phức hợp mà đời sống thực tiễn đặt ra

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Thực trạng của chương trình môn học, năng lực của GV và năng lực của HStrong việc rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân ở Trường THPT QuảngXương II Đưa ra cách thức, giải pháp để rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bảnthân cho HS lớp 10 ở Trường THPT Quảng Xương II

- HS lớp 10A5, 10A10 năm học 2024-2025 Trường THPT Quảng Xương II.Đây là các lớp có HS tương đương nhau về năng lực văn học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận và thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp đối chứng

- Phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê bằng biểu mẫu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Hoạt động dạy viết: Yêu cầu cần đạt, định hướng phương pháp dạy viết

- Yêu cầu cần đạt: Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018 đã xác định mục tiêu

mà môn học hướng tới là hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủyếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; bồi dưỡng tâmhồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính; giúp HS khám phá bản thân vàthế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, cóquan niệm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học;

trình tự vấn, tự luận về bản thân, suy ngẫm về những gì mà bản thân đã trảinghiệm để đúc rút ra các quy luật, bản chất, bài học trong cuộc sống Bài luận vềbản thân còn là kết quả của quá trình tự ý thức về chính mình với những đặcđiểm tiêu biểu, nổi bật như sở trường, năng lực, tư duy, quan điểm… Đây làkiểu bài mới trong chương trình Ngữ văn THPT - lần đầu tiên được đưa vàogiảng dạy trong nhà trường theo chương trình GDPT 2018 Việc giúp HS bướcđầu nhận diện, làm quen với kiểu bài là hết sức cần thiết Vì vậy giải pháp đầutiên trong tiến trình dạy học viết tôi đã quan tâm đến vấn đề này.

Giải pháp nhằm hướng đến những mục tiêu: Giúp HS nhận diện được kiểubài, từ đó tạo tâm thế chủ động khi thực hiện các hoạt động, tạo hứng thú tìmhiểu khám phá đối với bài tự luận về bản thân Tránh được sự bị động, lúngtúng, mất phương hướng, khó hiểu ngay từ phần mở đầu của bài học Cách thức

mà tôi thực hiện như sau:

- Bước 1: Cho HS sưu tầm một số bài tự luận về bản thân, từ đó chia sẻ nhữngthông tin mà mình thu thập được trước cả lớp

- Bước 2: GV nêu yêu cầu: qua việc tìm hiểu một số bài luận về bản thân, hãycho biết những cảm nhận ban đầu về hoàn cảnh sử dụng, vai trò, cấu trúc của bàiluận về bản thân trong cuộc sống

Bài luận về bản thân thường được viết trong những hoàn cảnh, tình huốngsau: Khi xin học bổng, khi nộp hồ sơ tuyển sinh vào một trường đại học, khi đixin việc, ứng cử vào một vị trí lãnh đạo trong câu lạc bộ…; khi diễn thuyết, chia

sẻ kinh nghiệm, giá trị và suy ngẫm về cuộc đời của mình với công chúng

Khi viết bài luận về bản thân, người viết có cơ hội suy ngẫm về những gìmình đã trải nghiệm, từ đó đúc rút ra được các quy luật, bản chất của cuộcsống, bài học để có thể áp dụng cho tương lai Người có thói quen tự vấn, tựluận về bản thân sẽ có ý thức rõ ràng về bản thân, từ đó luôn biết cách điềuchỉnh ứng xử sao cho phát triển được tối đa thế mạnh của mình và chung sốnghài hòa với người khác

Bàn luận về bản thân là kiểu bài nghị luận có cấu trúc linh hoạt, sáng tạo,người viết có thể triển khai mạch cấu trúc theo những trải nghiệm cá nhân, tùythuộc vào hoàn cảnh sử dụng văn bản, tùy vào mục đích viết bài luận về bảnthân

- Bước 3: GV yêu cầu HS đánh dấu vào các từ khóa quan trọng xác định các tiêu

chí chính của một bài luận ở phần yêu cầu của mục viết

- Bước 4: Dẫn dắt vào bài học

Như vậy, thông qua việc hướng dẫn HS tìm hiểu kiểu bài sẽ giúp HS cónhững nhận biết ban đầu và tạo ra được tâm thế tích cực, chủ động cho quá trìnhlĩnh hội những kiến thức mới về kiểu bài viết bài luận về bản thân

2.3.2 Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tổ chức tìm hiểu các bài viết tham khảo

Dạy học hiện đại và nhất là Chương trình GDPT 2018 đặc biệt chú trọnghình thành các phẩm chất, rèn luyện kĩ năng và phát triển năng lực cho ngườihọc Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực được vận dụng và phát huyhiệu quả qua mỗi hoạt động dạy học Nhận diện thực tiễn sinh động, đối diệnvới các tình huống, buộc người học phản xạ bằng khả năng tự phân tích, phán